11

Praca  stanowi  przyk³ad  analizy  jednostki  treningowej  p³ywaka  ucznia  Szko³y

Mistrzostwa  Sportowego  w  Gdañsku  (lat  16,  I  klasa  sportowa),  maj¹cej  na  celu

kszta³towanie  jego  wytrzyma³oœci  specjalnej.  Obci¹¿enia  treningowe  zaplanowano

na podstawie wyników wczeœniej przeprowadzonego 12-minutowego testu wytrzy-

ma³oœci  specjalnej,  podczas  którego  rejestrowano  czêstoœæ  skurczów  serca  oraz

stê¿enie  kwasu  mlekowego  we  krwi  kapilarnej,  pobieranej  z  p³atka  ucha  bezpo-

œrednio po wysi³ku oraz co trzy minuty a¿ do momentu obni¿ania siê stê¿enia mle-

czanu.  Obliczono  ponadto  prêdkoœæ  p³ywania  podczas  testu.  Czêstoœæ  skurczów

serca  rejestrowano  (Sport  Tester  PE-3000)  tak¿e  podczas  treningów,  natomiast

stê¿enie  kwasu  mlekowego  po  zadaniach  g³ównych,  wed³ug  odpowiedniej  proce-

dury na analizatorze Accusport, metod¹ enzymatyczn¹. Za³o¿ono, ¿e zawodnik po-

winien  wykonywaæ  zadania  treningowe  z  wyznaczon¹  prêdkoœci¹  (1,31  m/s)  przy

odpowiednich  wartoœciach  czêstoœci  skurczów  serca  (200  sk./min)  i  stê¿enia

kwasu  mlekowego  (6,1  mmol/l).  Analiza  omawianej  jednostki  treningu  ujawni³a

trudnoœci w doborze w³aœciwej liczby powtórzeñ przep³ywanych odcinków, wskutek

narastaj¹cego  zmêczenia  i  wzrostu  poziomu  kwasu  mlekowego  powy¿ej  zak³ada-

nej  wartoœci,  tj.  6,1  mmol/l,  przy  utrzymaniu  za³o¿onych  wartoœci  czêstoœci  skur-

czów serca i prêdkoœci p³ywania. Wyci¹gniêto st¹d wniosek, ¿e nale¿y zmniejszyæ

liczbê  powtórzeñ  æwiczenia,  gdy¿  organizm  zawodnika  okaza³  siê  nie  zaadapto-

wany  do  przyjêychj  wielkoœci  wstêpnych  i  charakteru  obci¹¿enia.  W  przeciwnym

wypadku  trening  prowadzi³by  do  celów  odmiennych  od  zaplanowanych.

S£OWA KLUCZOWE: trening p³ywacki – planowanie i kontrola obci¹¿eñ – ko-

rygowanie  zadañ  jednostki  treningowej

„Sport Wyczynowy”  2001,  nr  1-2/433-434

T

eoria 

treningu

Z Zak³adu Teorii i Metodyki P³ywania AWF w Gdañsku.

W planowaniu i analizie obci¹¿eñ jednostek treningowych

w p³ywaniu nale¿y braæ pod uwagê aktualne indywidualne wartoœci

wskaŸników fizjologicznych - czêstoœci skurczów serca (têtna),

poziomu kwasu mlekowego - i prêdkoœci p³ywania.

Stanis³aw Przybylski, Piotr Makar

Analiza jednostki treningowej

p³ywaka

12

W procesie treningu zawodnika pod-

stawowe  znaczenie  ma  racjonalne  pla-

nowanie  i  bie¿¹ca  kontrola    skutków

obci¹¿eñ  treningowych  (1-4,11-12,14-

15,18-19).  Przy  planowaniu  i  kontroli

(analizie)  obci¹¿eñ  jednostek  treningo-

wych w p³ywaniu nale¿y opieraæ siê na

aktualnych,  indywidualnych  warto-

œciach  wskaŸników  fizjologicznych  -

czêstoœci  skurczów  serca  (têtna),  po-

ziomu  kwasu  mlekowego  i  prêdkoœci

p³ywania. Informacje te mo¿na uzyskaæ

po  przeprowadzeniu  odpowiednich    te-

stów  (8-10,13,16-17,20).

WskaŸnikami  szeroko  wykorzysty-

wanymi w bie¿¹cej kontroli treningu s¹

-  czêstotliwoœæ  skurczów  serca  oraz

poziom kwasu mlekowego (5-7). Zmia-

ny  wartoœci  têtna  i  poziomu  mleczanu

w odpowiedzi na wysi³ek fizyczny infor-

muj¹ o reakcji organizmu na zastosowa-

ne  œrodki  treningowe,  o  przebiegu  pro-

cesów  metabolicznych  restytucji  i  efek-

tach  adaptacyjnych.  Uzyskane  w  trakcie

kontroli  informacje  pomagaj¹  we  wpro-

wadzaniu  korekt  do  zastosowanych  tre-

œci treningowych oraz upewniaj¹ trenera

i zawodnika o stopniu realizacji celu tre-

ningu  (ujmowanego  np.  w  kategoriach

kszta³towania  rozwoju,  regeneracji,  sta-

bilizacji  lub  ekonomizacji  poziomu  da-

nych  funkcji  czy  sprawnoœci).  Wartoœæ

tych informacji jest wiêksza, je¿eli testy

kontrolne przeprowadzone s¹ w natural-

nych  warunkach  pracy  sportowca  (p³y-

waka  na  p³ywalni,  biegacza  na  bie¿ni,

kolarza  na  trasie  wyœcigu).  Osobnym

problemem  jest  umiejêtnoœæ  w³aœciwej

interpretacji uzyskanych wyników, która

bêdzie  zale¿a³a  w  najwiêkszym  stopniu

od  wiedzy  i  doœwiadczeñ  praktycznych

trenera.

Praca  niniejsza  ukazuje  analizê  jed-

nostki  treningowej,  maj¹cej  na  celu

kszta³towanie  (rozwój)  wytrzyma³oœci

specjalnej p³ywaka, dokonan¹ na podsta-

wie  wyników  rejestracji  czêstoœci  skur-

czów serca, poziomu kwasu mlekowego

i prêdkoœci p³ywania.

Materia³ i metody badañ

Badaniom poddano zawodnika M. W.

ze  Szko³y  Mistrzostwa  Sportowego

w  Gdañsku  (lat  16,  I  klasa  sportowa).

Za³o¿ono,  ¿e  zawodnik  mia³  realizowaæ

trening  wytrzyma³oœciowy  w  okresie

przygotowawczym  rocznego  cyklu  tre-

ningowego.  Wytycznymi  do  zaplanowa-

nia  obci¹¿eñ  treningowych  w  jednostce

treningowej    by³y  wyniki,  uzyskane

Ryc.  1.  Zmiany  czêstoœci

skurczów serca zawodnika

M.  W.  w  12-minutowym

teœcie  wytrzyma³oœci  spe-

cjalnej.

Stanis³aw Przybylski, Piotr Makar

13

przez  p³ywaka  we  wczeœniej  przepro-

wadzonym  12-minutowym  teœcie  wy-

trzyma³oœci specjalnej, podczas którego

rejestrowano  czêstoœæ  skurczów  serca

(ryc.  1)  oraz  oznaczano  stê¿enie  kwasu

mlekowego we krwi kapilarnej, pobranej

z  p³atka  ucha  bezpoœrednio  po  wysi³ku

oraz  kolejno  co  trzy  minuty,  a¿  do  mo-

mentu  zaobserwowania    obni¿ania  siê

jego  poziomu.  Obliczano  równie¿  prêd-

koœæ  p³ywania  (v)  podczas  testu  na  po-

stawie przep³yniêtego dystansu (m) oraz

czasu  (t),  (v=s/t).  Czêstoœæ  skurczów

serca  rejestrowano  podczas  ca³ej  za-

planowanej  jednostki  treningowej,  po-

s³uguj¹c  siê  urz¹dzeniem  Sport  Tester

PE-3000,  natomiast  poziom  kwasu  mle-

kowy  oznaczano  po  zadaniach  g³ów-

nych, na analizatorze Accusport, metod¹

enzymatyczn¹  (8).

Omówienie wyników badañ

Analizowano  zarejestrowane  przez

Sport  Tester  zmiany  czêstoœci  skur-

czów  serca  oraz    wartoœci  kwasu  mle-

kowego w zaplanowanej jednostce tre-

ningowej  (tabela  1,  ryc.  2).  Za³o¿ono

wczeœniej,  ¿e  maksymalne  wartoœci

czêstoœci  skurczów  serca,  poziomu

kwasu mlekowego i prêdkoœci uzyska-

ne  w  12-minutowym  teœcie  odpowia-

daj¹  aktualnym  maksymalnym  mo¿li-

woœciom  tlenowym  zawodnika.  Zada-

nia,    za  pomoc¹  których  miano  kszta³-

towaæ  wytrzyma³oœæ  w  oparciu  o  wy-

znaczon¹  prêdkoœæ  przep³ywanych  od-

cinków  (1,31  m/s),  czêstoœci  skur-

czów  serca  (HR=200  sk./min)  i  kwasu

mlekowego  (6,1  mmol/l),  by³y  nastê-

puj¹ce:

Tabela 1

Realizacja zadañ treningowych przez zawodnika M. W.

Zadania treningowe

V [m/s]

HR [sk./min]

LA [mmol/l]

plan

reali-

plan

reali-

plan

reali-

zacja

zacja

zacja

Rozgrzewka - 1000 m

-

-

ok. 130 ok. 130

-

-

16 x 25 m kraulem (przerwa 5 s)

1,31

1,31

190-200 ok. 135

6,1

1,7

200 m - æwiczenia techniki

-

-

-

-

-

-

12 x 50 m kraulem (przerwa 10 s)

1,31

1,31

190-200 ok. 150

6,1

2,2

100 m stylem grzbietowym

-

-

-

-

-

-

300 m NN

(50 m mocno/50 m swobodnie)

-

-

-

-

-

-

600 m kraulem

1,31

1,31

190-200 ok. 185

6,1

6,4

200 m stylem grzbietowym

-

-

-

-

-

-

1000 m kraulem

1,31

1,31

190-200 ok. 190

6,1

6,1

200 m stylem klasycznym

-

-

-

-

-

-

Analiza jednostki treningowej p³ywaka

14

1)  16  x  25  m  kraulem  z  przerw¹  5

sekund,

2)  12  x  50  m  kraulem  z  przerw¹  10

sekund,

3) 600 m kraulem,

4) 1000 m kraulem.

Z ryc. 2 wynika, ¿e zadania 1. i 2. nie

zosta³y w pe³ni zrealizowane. Wprawdzie

badany  zawodnik  utrzymywa³  odpo-

wiedni¹  prêdkoœæ  na  poszczególnych

odcinkach,  ale  zarówno  czêstoœæ  skur-

czów serca, jak i stê¿enie kwasu mleko-

wego nie osi¹gnê³y  wyznaczonych war-

toœci.  Analizuj¹c  mozliwe  tego  powdy,

stwierdzono,  i¿    obci¹zenia  okaza³y  siê

zbyt  ma³e.  Wprowadzono  wiêc  do  nich

nastepujace korekty:

  –  w  zadaniu  1.  (16  x  25  m)  -  skró-

cenie  czasu  przep³yniêcia  25  m  o  4-6  s

lub  skróceniu  przerwy  wypoczynkowej

– w zadaniu 2. (12 x 50 m) - ograni-

czenie czasu przep³yniêcia 50 m o 2-4 s

i/lub skróceniu przerwy wypoczynkowej.

Po uwzglêdnieniu powy¿szej korekty

analiza  zmian  czêstoœci  skurczów  serca

u  badanego  p³ywaka  (ryc.  3)  wykaza³a,

¿e i wtej postaci trening zosta³ tylko czê-

œciowo  zrealizowany.  W  trzech  pierw-

szych  zadaniach  czêstoœæ  skurczów  ser-

ca  ustabilizowa³a  siê  na  oczekiwanym

poziomie,  natomiast  wartoœci  kwasu

mlekowego by³y zbyt wysokie.  Dopiero

w  ostatnim  zadaniu  (1000  m  kraulem)

zarówno  czêstoœæ  skurczów  serca,  jak

i  poziom  kwasu  mlekowego  osi¹gnê³y

wartoœci  zbli¿one  do  zaplanowanych.

Analiza  powy¿sza  ujawnia  problemy

praktyczne,  z  jakimi  spotyka  siê  trener

(nie tylko p³ywania) w trakcie planowa-

nia i realizacji obci¹¿eñ, majacych okre-

œlony  cel.    Gdy  sprawa  dotyczy  p³ywa-

nia, to okazuje siê - po pierwsze - ¿e po-

s³ugiwanie  siê  wy³¹cznie  prêdkoœciami,

wyznaczonymi  w  teœcie  12-minutowym,

mo¿e  prowadziæ  do  b³êdnego  planowa-

nia, a nastêpnie wypaczenia celu trenin-

gu (por. ryc. 2), gdyby nie by³o korekty

obci¹¿eñ. Problem drugi wi¹¿e siê z do-

borem optymalnej dla danego zawodnika

liczby  powtórzeñ  przep³ywanych  odcin-

ków.  Nieodpowiednia,  nadmierna  ich

liczba,  powoduje  narastanie  zmêczenia,

o czym œwiadczy  wzrost poziomu kwa-

su  mlekowego.  U  badanego  zawodnika

w  zadaniu  1.,  2.  i  3.  poziom  kwasu

mlekowego przewy¿szy³ zak³adan¹ war-

Ryc. 2. Zmiany czêstoœci skurczów serca i stê¿enia kwasu mlekowego w jednostce treningowej za-

wodnika M. W.

Stanis³aw Przybylski, Piotr Makar

15

toœæ  6,1  mmol/l  (wartoœci  czêstoœci

skurczów  serca  i  prêdkoœci  p³ywania

by³y  zgodne  z  planowanymi)  (ryc.  3).

W  zwi¹zku  z  powy¿szym  korekta    tre-

ningu powinna  polegaæ na zmniejszeniu

liczby  powtórzeñ.  Organizm  zawodnika

- jak sie okaza³o - nie by³ jeszcze nale¿y-

cie  przygotowany  do  zaplanowanych

obci¹¿eñ.  Proces  adaptacji  rozwija  siê

stopniowo  i  wymaga  czasu.

W  planowaniu  obci¹¿eñ  treningo-

wych i kontroli ich skutków w p³ywaniu

wyczynowym  nale¿a³oby  równie¿  ko-

rzystaæ  z    pomiarów  innych  wskaŸni-

ków,  np.:  bilansu  azotowego,  poziomu

kinazy  kreatynowej  oraz  oceniaæ  efek-

tywnoœæ techniki p³ywania (poprzez  ba-

dania rozk³adu tempa i kroku p³ywackie-

go  na  danym  dystansie).  Informacje,  ja-

kie zawieraj¹ wymienione wskaŸniki, po-

winny u³atwiæ trenerowi dobór optymal-

nej  intensywnoœci  obci¹¿eñ  poprzez

okreœlenie  wartoœci  takich  ich  elemen-

tów,  jak  -  czas  trwania  wysi³ku,  liczba

powtórzeñ,  struktura  ruchu,  pozwol¹

równie¿  na  klasyfikacjê  energetyczn¹

poszczególnych  æwiczeñ  itd.  Dowodzi

to  s³usznoœci  stwierdzenia  Costilla  (6),

¿e dalsza poprawa wyników w p³ywaniu

bêdzie  zale¿a³a  od    skutecznoœci  prób

dostosowania  programów  treningowych

(a  wiêc  ka¿dego  æwiczenia  i  ich  zesta-

wów)  do  wymagañ  fizjologicznych  da-

nej konkurencji i poziomu adaptacji orga-

nizmu zawodnika.

Wnioski

1.  Dwunastominutowy  test  wytrzy-

ma³oœci  specjalnej  mo¿e  byæ  przydatny

do uzyskiwania wyjœciowych danych do

planowania obci¹¿eñ w treningu wytrzy-

ma³oœciowym  p³ywaka  po  wprowadze-

niu  poprawek,  dotycz¹cych  prêdkoœci

pokonywania  odcinków  krótszych  ni¿

600  m.

2.  Analiza  jednostki  treningowej

kszta³tuj¹cej  wytrzyma³oœæ  p³ywaka  na

podstawie  wartoœci  prêdkoœci  p³ywania,

czêstoœci  skurczów  serca  i  poziomu

kwasu  mlekowego  mo¿e  dostarczyæ

Ryc. 3. Zmiany czêstotliwoœci skurczów serca i stê¿enia kwasu mlekowego podczas jednostki tre-

ningowej p³ywaka M. W., po uwzglêdnieniu poprawek w zadaniach g³ównych.

Analiza jednostki treningowej p³ywaka

16

obiektywnych  informacji,  niezbêdnych

w planowaniu i kontroli obci¹¿eñ trenin-

gowych, pomagaj¹c w racjonalizacji kie-

rowania procesem treningu, realizuj¹cym

konkretne  cele  danego  etapu  (okresu)

szkolenia p³ywaka.

Piœmiennictwo

1. Bartkowiak E.:  Trening  p³ywac-

ki.  Warszawa  1976.  Sport  i  Turystyka.

2.  Bartkowiak  E.:  P³ywanie.  Pro-

gram szkolenia dzieci i m³odzie¿y. War-

szawa1997. RCMSKFiS.

3. Bartkowiak E.: P³ywanie sporto-

we. Warszawa  1999.  COS.

4. Bompa T. O.: Teoria planowania

treningu. Warszawa 1988. RCMSKFiS.

5.  Burke  E.  R.:  Precision  Heart

Rate Training. Champaign 1998. Human

Kinetics.

6. Costill D. L.: Zmiany  w miêœniu

szkieletowym podczas szybkoœciowego i

wytrzyma³oœciowego  treningu  p³ywac-

kiego. „Sport Wyczynowy” 1979, nr 8.

7.  Counsilman  J.  E.:  Competetive

swimming  manual  for  coaches  and

swimmers. London 1977. Peham Books.

8.  Emmert  J.:  Analytical  Require-

ments for the Measurement of Lactate.

Workshop  Report  Accusport.  Zurich

1994,  March  18,  1994.

9.  Janssen  P.  :  Training  Lactate

Pulse - Rate. 1989. Oulu 1989. Finland.

Polar Electro Oy.

10.  Kosmol  A.  i  in.:  Wp³yw  obci¹-

¿eñ  treningowych  na  zmiany  poziomu

wytrenowania  p³ywaków.  „Wychowanie

fizyczne i sport” 1998, nr 1.

11. Koziñski E.: Kontrola pracy ser-

ca  w  ocenie  intensywnoœci  wysi³ku.

„Sport Wyczynowy” 1989, nr 6.

12.  Maglischo  E.  W.:  Swimming

Even Faster. Mountain View, California,

1993. Mayfield Publishing Company.

13. Olbrecht J. et al.:  Vergleichen-

de  Untersuchungen  des  Laktat-Ge-

schwindigkeitsverhaltens im Zweistrek-

kentest  über  400  m  Kraulschwimmen

zum  30-  und  60-minutigen  maximalen

und  30-minutigen  submaximalen

Schwimmen.  „Deutsche  Zeitschrift  für

Sportmedizin” 1985, nr 1.

14. P³atonow W. N.: Trening wyczy-

nowy  w  p³ywaniu.  Warszawa  1997,

RCMSKFiS.

15. Pöhlitz L.: Eine moderne Metho-

de  zur  computer  gestutzten  Erfassung

und  Auswertung  von  Trainings-  und

Wettkampfdaten für die Ausdauerdiszi-

plinen. „Leistungssport” 1998, nr 5.

16.  Prins  J.:  Setting  a  Standard.

„Swimming  Technique”1988,  5-7.

17.  Przybylski  S.  i  in.:  Próg  prze-

mian  tlenowych  i  beztlenowych  u  po-

cz¹tkuj¹cych  p³ywaków.  Materia³y  z

konferencji  naukowej  nt.:  „P³ywanie

sportowe”.  Gdañsk  1996.  AWF.

18. Sozañski H. i in.: Obci¹¿enia tre-

ningowe. Warszawa 1995. RCMSKFiS.

19. Sozañski H., Kosmol A.: Zasto-

sowanie  mikrokomputerów  w  analizie

obci¹¿eñ  treningowych.  „Sport  Wyczy-

nowy”  1987,  nr  8-9.

20. Wo³kow  N.  I.:  Bioenergetyczne

podstawy i ocena wytrzyma³oœci. „Sport

Wyczynowy” 1989, nr 7-8.

Stanis³aw Przybylski, Piotr Makar