Kliniczny podział próchnicy, Lokalizacja ubytku. 
Próchnica początkowa- w obrazie klinicznym próchnica zębów objawia się ubytkiem twardych 
tkanek zęba. Początkowo dochodzi do nieznacznej demineralizacji szkliwa; jest to tzw. P. 
początkowa (caries incipiens), czyli plama próchnicowa (macula cariosa). Plama ta na powierzchni 
szkliwa występuje jako kredowo- biała lub żółtawa zmiana zabarwienia, z czasem może przybrad 
barwę brunatną, a nawet czarną. Nie daje zasadniczo żadnych dolegliwości. Plama próchnicowa 
może pozostad przez długi okres niezmieniona, może ulec wyleczeniu samoistnemu lub po 
dodatkowym zastosowaniu zawiązków fluoru. Najczęściej jednak dochodzi do dalszej 
demineralizacji, obejmującej coraz większe warstwy szkliwa i zębiny oraz do powstania ubytku.  
Próchnica powierzchowna (caries superficialis)- dotyczy tylko szkliwa, w którym jest już wyraźny 
ubytek. Mogą wtedy występowad dolegliwości na bodźce chemiczne (kwaśne, słodkie) i 
mechaniczne (zgłębnikowanie). 
Próchnica średnia (caries media)- obejmuje zarówno szkliwo, jak i zębinę, ubytek próchnicowy jest 
głębszy, ale od miazgi oddziela go jeszcze gruba warstwa zdrowej zębiny. 
Próchnica głęboka (caries profunda)- w tej postaci próchnicy dno głębokiego ubytku oddziela od 
miazgi tylko cienka warstwa zdrowej zębiny lub nawet zębiny próchniczej. Występują silne 
dolegliwości bólowe, zwłaszcza na bodźce termiczne (zimno, ciepło) i mechaniczne 
(zgłębnikowanie).  
Ze względu na przebieg próchnicy. 
Próchnica ostra (caries acuta)- występuje przede wszystkim u dzieci i młodzieży, szybko się 
rozprzestrzenia. Zębina próchnicowa jest miękka, krucha, łatwo daje się usunąd nawet 
wydrążaczem, ma zabarwienie żółte lub jasnobrązowe. Towarzyszy jej ból sprowokowany bodźcami 
termicznymi, chemicznymi i mechanicznymi. Próchnica ostra może niekiedy przyjąd postad tzw. 
Próchnicy kwitnącej. Charakteryzują ją szczególnie szybki rozwój i znaczne rozprzestrzenienie. 
Próchnica przewlekła (caries chronica)- jest typowa dla ludzi starszych. Może toczyd się przez 
dłuższy czas, nie dając żadnych dolegliwości. Zębina próchnicowa ma zabarwienie ciemnobrązowe 
lub czarne, jej konsystencja jest zbita, często mocno stwardniała na skutek remineralizacji. 
Przewlekły przebieg próchnicy obserwuje się też u dzieci i młodzieży, które objęto fluorkową 
profilaktyką próchnicy.  
Próchnica prosta (caries simplex)- toczy się w twardych tkankach zęba i nie daje dolegliwości ze 
strony miazgi. Ubytek próchnicowy może byd nierzadko rozległy i głęboki. Ból na bodźce ustępuje 
jednak zaraz po zaprzestaniu ich działania. 
Próchnica powikłana (caries complicata)- daje objawy ze strony miazgi. Cechą charakterystyczną 
jest pojawienie się tzw. Bólu samoistnego, niepoprzedzonego zadziałaniem żadnego uchwytnego 
bodźca.  
Inne postacie próchnicy. 
Próchnica okrężna (caries circularis)- toczy się w okolicy przyszyjkowej na kilku sąsiednich 
powierzchniach zębów. 
Próchnica wtórna (caries secundaria)- powstaje wokół wypełnienia lub po jego wypadnięciu. Jest 
czasem trudna do wykrycia, zwłaszcza jeśli pojawi się na powierzchniach stycznych zębów 
przedtrzonowych przy brzegu dziąsła. 
Próchnica nietypowa (caries atypica)- występuje w zębach pozbawionych żywej miazgi, tzw. 
Zębach martwych.  

Próchnica cementu korzeniowego lub korzenia (caries cementi s. caries radicis dentis)- tę postad 
spotyka się w obrębie odsłoniętego korzenia, głównie u ludzi starszych. Może byd pierwotna i 
wtórna, aktywna i nieaktywna, bez ubytku i z ubytkiem tkanek.  
Zapalenie miazgi- często jednak pacjent zgłasza się do stomatologa dopiero wówczas, gdy 
nieleczona próchnica doprowadziła już do innych zmian chorobotwórczych w narządzie żucia. 
Częstym powikłaniem próchnicy jest zapalenie miazgi (pulpitis). Najczęściej dochodzi do niego w 
wyniku zakażenia jadami bakteryjnymi, które przenikają z ubytku próchnicowego przez cienka 
warstwę zębiny do miazgi. Innymi przyczynami zapaleo miazgi mogą byd: wysoka temp.( wyzwalana 
np. podczas szlifowania zębów), bodziec chemiczny (np. zastosowanie nieodpowiedniego leku), 
uraz czy zakażenie drogą krwionośną. Zapalenia miazgi objawiają się najczęściej silnym bólem 
samoistnym, który może byd promieniujący, pulsujący; mogą też występowad przerwy w bólu 
(intermisje) lub osłabienie jego natężenia (remisja). Te stany chorobowe leczy się biologicznie (tylko 
tzw. Zapalenia odwracalne) bądź przez usunięcie miazgi, uprzednio znieczulonej lub uśmierconej.  
Martwica i zgorzel- groźne w skutkach mogą byd martwica (necrosis pulpae) lub zgorzel miazgi 
(gangraena pulpae). Zgorzel miazgi polega na gnilnym rozpadzie martwej miazgi, przy współudziale 
bakterii gnilnych, w odpowiedniej temperaturze i wilgotności. Miazga zgorzelinowa zawiera wiele 
drobnoustrojów i trujących substancji powstałych z rozpadu białka, które nadają jej 
charakterystyczny przykry zapach i stanowią duże niebezpieczeostwo dla ustroju. Zgorzel miazgi 
leczy się zależnie od wskazao albo metodami zachowawczymi, albo chirurgicznie, nawet usuwając 
ząb.  
Zapalenia ozębnej- przedostanie się drobnoustrojów i ich jadów ze zgorzelinowej miazgi przez 
otwór wierzchołkowy do tkanek okolicznych jest najczęściej przyczyna zapaleo ozębnej 
(periodontitis). Zapalenia ostre lub zaostrzone objawiają się silnym, ciągłym bólem, wzmagającym 
się podczas nagryzania. Pacjent ma uczucie wysadzania zęba z zębodołu. Nieleczone ostre zapalenie 
ozębnej szybko rozprzestrzenia się na okoliczne tkanki i może byd przyczyną zapalenia kości, 
okostnej, tkanek miękkich, ropni itp. Lub przejśd w zapalenie przewlekłe.