ROLA  PIELĘGNIARKI  W LECZENIU  OBJAWOWYM 

 

Duszność 

 

Kaszel 

 

Krwioplucie 
 
DEFINICJA DUSZNOŚCI 

Duszność to subiektywne odczucie trudności w oddychaniu.  

Może mieć ono  charakter wysiłkowy lub spoczynkowy, nie związanym z żadnym wysiłkiem. 

 Duszność wysiłkowa jest często spotykana u wielu osób w okresie terminalnym choroby.  

•  Duszność spoczynkową obserwuje się u ok.30-50%chorych, a w przypadku raka oskrzeli u 

ok.70 %.  

•  Duszność jest zaliczana do czynników, których występowanie wiąże się na ogół z krótszym 

okresem przeżycia, szczególnie u chorych z rakiem płuca.   

•  Do nasilenia odczuwania duszności przyczynia się stan niepokoju, nieodłącznie związany ze 

znajomością rozpoznania nowotworu złośliwego.  
 
PRZYCZYNY DUSZNOŚCI  

  Związane z chorobą nowotworową np. niedrożność dużego oskrzela, nacieczenie płuca przez 

nowotwór, wzdęcie brzucha, wysięk opłucnowy. 

  Związane z objawami ubocznymi lub powikłaniami stosowanego leczenia np. powikłanie po 

chemioterapii, resekcja płuca. 

  Wynikające z wyniszczenia nowotworowego np. niedokrwistość, zatorowość płucna, 

zapalenie płuc, osłabienie siły mięśniowej, ból.  

  Wynikająca z chorób współistniejących np. niewydolność serca, lęk, depresja. 

 
ROLA PIELĘGNIARKI W LECZENIU OBJAWOWYM DUSZNOŚCI 

  Dla pielęgniarki priorytetowym zadaniem jest  

  zdobycie zaufania chorego,  

  wykorzystania swoich umiejętności i kompetencji,  

  znalezienie czasu potrzebnego aby wysłuchać zgłaszane przez chorego objawy.  

•   Do zadań pielęgniarki należy nauczenie chorego efektywnego oddychania oraz odkrztuszania 

wydzieliny 

  Pouczenie chorego o właściwym ułożeniu w łóżku, pozycja ortopnoe, siedząca, wysoka  

  Ćwiczenia oddechowe 

  Ograniczenie wysiłku, odpoczynek 

Leczenie farmakologiczne 

•  Morfina – zmniejsza wentylację, ogranicza pobudliwość ośrodka oddechowego 

•  Leki rozszerzające oskrzela -  teofilina, salbutamol  

•  Środki uspokajające przy panice oddechowej – benzodwuazepiny przy hiperwentylacji 

wywołanej lękiem (diazepam, lorazepam) 

•  Kortykosteroidy przy stanach spastycznych 

•  Leki moczopędne 

•  Tlen, inhalacje 

  
DEFINICJA KASZLU 

  Kaszel jest mechanizmem obronnym, prowadzącym do usunięcia z dróg oddechowych ciał 

obcych i nadmiaru śluzu.  

     W chorobie nowotworowej jego nasilenie i przewlekły charakter mogą powodować znaczne 
cierpienie i prowadzić do krwioplucia. 

Powstaje w wyniku drażnienia receptorów w drogach oddechowych. Może prowadzić do wymiotów, 
fizycznego zmęczenia aż do wyczerpania, może wywoływać lęk 

     PRZYCZYNY KASZLU 

  W terminalnej fazie choroby nowotworowej kaszel występuje u 50% chorych. Powodem 

może być zapalenie oskrzeli, zarzucanie treści żołądkowej do tchawicy, przetoka przełykowo-
tchawicza. 

   Kaszel również może być wynikiem naciekania guza na drzewo oskrzelowe, ucisku z zewnątrz 

przez zajęty węzeł okołotchawiczy, naciekania opłucnej i osierdzia, działania suchego 
powietrza. 

     Kaszel może być potęgowany przez niepokój i lęk, stąd bardzo ważna jest obecność kogoś z 
rodziny przy chorym, wsparcie psychiczne, a czasem zachodzi potrzeba stosowania leków 
przeciwlękowych. 

 
ROLA PIELĘGNIARKI W LECZENIU OBJAWOWYM KASZLU 

  Ogólna zasada postępowania w kaszlu polega na wdrożeniu, jeśli to możliwe postępowania 

przyczynowego. 

  Bardzo ważna jest rehabilitacja oddechowa i nauczenie chorego skutecznego odksztuszania.  

  Ważne jest nawilżanie wdychanego powietrza (stosowanie nawilżaczy, inhalacje 0,9% Nacl). 

  Należy unikać oklepywania i wstrząsania klatki piersiowej, ponieważ może to doprowadzić do 

niedodmy, niedotlenienia czy skurczu oskrzeli. 

  Przy zaleganiu wydzieliny w drogach oddechowych wskazane jest odsysanie z jamy nosowo – 

gardłowej, a następnie zastosowanie drenażu ułożeniowego. 

  Stosowanie płynów odkażających jamę ustną (Octenidol). 

 

KRWIOPLUCIE 

  Krwioplucie polega na odksztuszaniu krwi z dróg oddechowych.  

  Jest objawem, który występuje u około 70% chorych z rozpoznaniem raka płuc, rzadziej 

zatorowości płucnej.  

  W chorobie nowotworowej krwioplucie może być spowodowane przez sam nowotwór, jak i 

przez przyczyny nienowotworowe w tym infekcje, zaburzenia hemostazy. 

 
POSTĘPOWANIE PIELĘGNIARSKIE W KRWIOPLUCIU 

  W przypadku pojawienia się krwioplucia należy ułożyć chorego w pozycji siedzącej, z 

zabezpieczeniem głowy, z  brodą przygiętą ku klatce piersiowej. 

  zapewnić mu bezwzględny spokój fizyczny i psychiczny. 

  Nie należy podawać nic do jedzenia, a pragnienie łagodzić, podając zimną wodę lub kawałki 

lodu. 

  Na okolicę klatki piersiowej można położyć worek z lodem 

  Wskazane jest używanie kolorowych ręczników oraz serwetek do wycierania ust, usuwanie 

jak najprędzej śladów krwi, aby zmniejszyć lęk chorego. 

  Zabezpieczyć w materiał higieniczny i miskę nerkowatą 

  Ograniczyć wysiłek fizyczny 

  Zadbać o właściwy stan jamy ustnej (nawilżanie śluzówek) 

  Zapewnić warunki do spokojnego wypoczynku 

  Obserwować pod kątem nasilenia krwioplucia 

  Ważne jest, aby nie zostawiać pacjenta samego . 

  Istotna jest ciągła obecność osób najbliższych i w razie potrzeby lekarza lub pielęgniarki. 

 

ROLA  PIELĘGNIARKI  W  LECZENIU OBJAWOWYM ZESP0ŁU 

Kacheksja 

Anoreksja 

Astenia 

  
 
KACHEKSJA 

  Termin „wyniszczenie nowotworowe” – kacheksja odnosi się do szczególnego rodzaju 

niedożywienia, spotykanego u większości chorych na nowotwory złośliwe, szczególnie w 
zaawansowanej fazie choroby. 

  Słowo „kacheksja” wywodzi się z greckiego kakos /zły/ i hexis /stan/. 

Utrata masy ciała spowodowana nowotworem jest częstą przyczyną chorobowości i śmiertelności u 
pacjentów z chorobą nowotworową.  

•Przyjmuje się, ze jest to 5 –10% utraty masy ciała sprzed choroby, w ciągu przynajmniej sześciu 
miesięcy 

•  Niektórzy badacze sugerują, że około 20% pacjentów z chorobą nowotworową umiera z 

powodu wyniszczenia, co stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zgonów. 

  Przyczyny powodujące utratę masy ciała  

•utrata łaknienia,  

•upośledzone wchłanianie składników pokarmowych  

•trudności w przyjmowaniu posiłków  

•mechaniczne niedrożności przewodu pokarmowego 

•nudności 

•  zaparcia i osłabienie 

•  problemy psychologiczne włącznie z depresją 

•  dolegliwości bólowe, 

•   duszność 

•  działania niepożądane leczenia opioidami,  

•  radioterapią i chemioterapią. 

•  utrata prawidłowego odczuwania smaków i zapachów.  

Czynniki współistniejące /powodujące utratę   apetytu, zmniejszoną podaż i przyswajanie 
pokarmów/              

•  zaburzenia połykania,  

•  zaburzenia smaku, węchu                                                    

•  suchość i zapalenie błon śluzowych jamy ustnej               

•  miejscowe działanie guza 

- upośledzenie  pasażu jelitowego  

                - zaburzenia przyswajania pokarmów  

•  niedokrwistość, wysięki w jamach ciała /utrata białek/                             

•  brak aktywności                                                                     -    

•  czynniki psychologiczne 

                    - depresja, gniew, lęk          

                    - poczucie winy z powodu braku łaknienia  potęgowane troską opiekunów 

                    - obawa przed błędami dietetycznymi 

         

LECZENIE CHORYCH Z WYNISZCZENIEM NOWOTWOROWYM 

Leczenie przeciwnowotworowe, chirurgiczne 

 Usunięcie odwracalnych przyczyn braku łaknienia 

        -  skuteczne leczenie przeciwbólowe 

        -  leczenie duszności, zaparć, wymiotów, depresji 

        -  leczenie suchości i infekcji jamy ustnej  

 Odżywianie przez przetoki odżywcze 

         /gastrostomia/, sondę  

  Leczenie farmakologiczne /zastosowane          

       odpowiednio wcześnie/ 

nie karmić „na siłę” 

     -  małe porcje na małych talerzach, ale często 

      -  potrawy raczej chłodne, dobrze przyprawione 

      -  potrawy, które aktualnie smakują choremu o odpowiedniej konsystencji 

      -  towarzystwo innych osób przy stole 

      -  odżywki  
 
ŻYWIENIE W WYNISZCZENIU NOWOTWOROWYM 

       

  Jeżeli pacjent nie toleruje mięsa, należy je zastąpić produktami mlecznymi, jajami itp.   

  Dieta pacjentów wyniszczonych jest bardzo często nieadekwatna do ich wzmożonego 

zapotrzebowania na różne składniki pokarmowe  zarówno pod względem jakościowym jak i 
ilościowym.  

 

ANOREKSJA 

  Jest charakterystycznym zjawiskiem towarzyszącym chorym jako niechęć do przyjmowania 

pokarmów. 

  Zmniejszone łaknienie może pojawić się już we wczesnym stadium nowotworu, występuje w 

czasie aktywnego leczenia przeciwnowotworowego (leczenia chirurgicznego, chemioterapii, 
radioterapii). 

•  Chorzy przestają odczuwać potrzebę jedzenia, potrawy przestają im smakować a uczucie 

pełności i nasycenia pojawia się tuż po zjedzeniu pierwszych kęsów posiłku. 

•  Niekiedy chorzy skarżą się na zaburzenia smaku np. wszystko wydaje się gorzkie lub ma 

metaliczny posmak. 

•  Czasami zapach przygotowywanych potraw odbierany jest jako bardzo intensywny, 

nieprzyjemny, zniechęcający do jedzenia. 

•  Anoreksja budzi niepokój chorych i ich opiekunów, ciągle przypomina o chorobie, prowadzi 

też do niedożywienia i nasila zespół objawów kacheksji. 

Leczenie objawowe 

- 

likwidowanie zaparć 

- 

leki przeciwwymiotne 

- 

leczenie biegunek 

- 

leczenie bólu 

- 

leczenie duszności 

Leczenie farmakologiczne 

- 

Glikokortykosteroidy – poprawa szybka, ale krótkotrwała, zwiększają łaknienie, działają 
przeciwwymiotnie, euforyzująco  

    Dexametazon, Prednisolon  

- Prokinetyki – Metoklopramid pół godziny przed posiłkiem 

- 

Progestageny – octan megestrolu – wpływa na ośrodek sytości w mózgu  

- 

Działanie: zwiększenie apetytu, zwiększenie masy ciała, zmniejszenie uczucia zmęczenia, 
poprawa samopoczucia,  

- 

Działania niepożądane: powikłania zakrzepowe, hiperglikemia, nadciśnienie tętnicze, 
nudności, wymioty, obrzęki 

  Megace płyn, tabletki 

  Megalia  

  Cachexan  

 

ASTENIA 

  Charakteryzuje się poczuciem nasilonego zmęczenia występującego po zwykłym lub 

niewielkim wysiłku fizycznym czy umysłowym. Wypoczynek czy sen nie zmniejszają jego 
natężenia. Towarzyszy mu uczucie 

     ,, uogólnionej słabości’’  

•  Wśród klinicznych objawów charakterystycznych dla tego zespołu wymienić można:  

•  łatwe męczenie się 

•  senność 

•  ogólne osłabienie 

•  ograniczenie wydolności fizycznej 

•  stopniowe zmniejszanie codziennej aktywności 

•  zaburzenia pamięci 

•  trudności z koncentracją 

    

  Zespół kacheksja – anoreksja – astenia stanowi niezwykle istotny element choroby 

nowotworowej i wpływa znacząco na wyniki leczenia i jakość życia chorych, dlatego powinien 
być energicznie leczony. Jednak nie opracowano jeszcze w pełni skutecznych metod leczenia i 
przeciwdziałania wyniszczeniu.  

  Lekiem z wyboru jest octan megestrolu (Megace, Megalia), który poprawia apetyt, zwiększa 

pobór kalorii i powoduje zwiększenie masy ciała (głównie przyrost tkanki tłuszczowej). 

   Ważną grupą leków w terapii są glikokortykosteroidy z których najczęściej podawany jest 

deksametazon (dexaven). Jednym z leków poprawiającym motorykę przewodu 
pokarmowego jest metoklopramid, który stosuje się w postaci tabletek lub injekcji 
podskórnej.