Technik_wiertnik_311[40].O1.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Janusz Wojtkiewicz-Lazman

Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,
ochrony środowiska oraz prawa pracy 311[40].O1.01

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Prawna ochrona pracy, organizacja stanowiska pracy

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. ZagroŜenia na stanowisku pracy

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Pierwsza pomoc w wypadkach przy pracy

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. ZagroŜenia dla środowiska

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Ochrona przeciwpoŜarowa

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu bezpieczeństwa

pracy, pierwszej pomocy w wypadkach przy pracy, ochrony przeciwpoŜarowej. ochrony
ś

rodowiska, prawa pracy oraz organizacji stanowiska pracy.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne– wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – podstawowe wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania
treści jednostki modułowej,

–

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy juŜ opanowałeś podane treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań i pytań, pozytywny wynik sprawdzianu
potwierdzi, Ŝe dobrze pracowałeś podczas lekcji i Ŝe nabyłeś wiedzę i umiejętności
z zakresu tej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.
W materiale nauczania zostały omówione zagadnienia z zakresu bezpieczeństwa pracy,

pierwszej pomocy w wypadkach przy pracy, ochrony przeciwpoŜarowej. ochrony środowiska,
prawa pracy oraz organizacji stanowiska pracy.

Z rozdziałem Pytania sprawdzające moŜesz zapoznać się:

−−−−

przed przystąpieniem do rozdziału Materiał nauczania – poznając przy tej okazji
wymagania wynikające z zawodu, a po przyswojeniu wskazanych treści, odpowiadając
na te pytania sprawdzisz stan swojej gotowości do wykonywania ćwiczeń,

−−−−

po zapoznaniu się z rozdziałem Materiał nauczania, by sprawdzić stan swojej wiedzy,
która będzie Ci potrzebna do wykonywania ćwiczeń.
Kolejny etap to wykonywanie ćwiczeń, których celem jest uzupełnienie i utrwalenie

wiadomości z zakresu bezpieczeństwa pracy, pomocy przedlekarskiej w wypadkach przy
pracy, ochrony przeciwpoŜarowej. ochrony środowiska, prawa pracy oraz organizacji
stanowiska pracy.

Po wykonaniu zaplanowanych ćwiczeń, sprawdź poziom swoich postępów wykonując

Sprawdzian postępów. Odpowiedzi NIE wskazują luki w Twojej wiedzy oraz informują Cię o
tym, jakich zagadnień jeszcze dobrze nie poznałeś. Oznacza to takŜe powrót do treści, które
nie są dostatecznie opanowane.

Poznanie przez Ciebie wszystkich lub określonej części wiadomości będzie stanowiło dla

nauczyciela podstawę przeprowadzenia sprawdzianu Twoich osiągnięć. W tym celu
nauczyciel moŜe posłuŜyć się zadaniami testowymi.

W rozdziale 5. tego poradnika jest zamieszczony przykład takiego testu, który zawiera:

−

instrukcję, w której omówiono tok postępowania podczas przeprowadzania sprawdzianu,

−

przykładową kartę odpowiedzi, w której zakreśl poprawne rozwiązania poszczególnych
zadań.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[40].O1

Konstrukcje mechaniczne i technologie

wytwarzania

311[40].O1.01

Stosowanie przepisów bezpieczeństwa

i higieny pracy, ochrony środowiska oraz

prawa pracy

311[40].O1.02

Wykonywanie rysunków części

maszyn

311[40].O1.03

Wykonywanie podstawowych

zabiegów obróbki i spajania materiałów

311[40].O1.04

Konstruowanie elementów maszyn

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−−−−

stosować jednostki układu SI,

−−−−

obsługiwać komputer na poziomie podstawowym,

−−−−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−−−−

selekcjonować, porządkować i przechowywać informacje,

−−−−

dostrzegać i opisywać związki między naturalnymi składnikami środowiska, człowiekiem

i jego działalnością,

−−−−

oceniać własne moŜliwości sprostania wymaganiom stanowiska pracy i wybranego

zawodu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

–

zinterpretować podstawowe akty prawne dotyczące praw i obowiązków pracownika,
pracodawcy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy,

–

zastosować środki zapobiegające wypadkom i chorobom wynikającym z czynników
ś

rodowiska pracy,

–

określić zagroŜenia Ŝycia i zdrowia podczas prowadzenia prac wiertniczych,

–

określić zagroŜenia Ŝycia i zdrowia podczas obsługi maszyn i urządzeń oraz wskazać na
sposoby ich usunięcia,

–

udzielić pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach,

–

określić źródła zanieczyszczenia środowiska spowodowane przez zakłady wiertnicze
i wskazać na sposoby ich likwidacji oraz sposoby wykorzystania lub neutralizacji
ś

cieków i odpadów przemysłowych,

–

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bezpieczeństwa i higieny pracy,
przepisami ochrony przeciwpoŜarowej, ochrony środowiska oraz ergonomii

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Prawna ochrona pracy, organizacja stanowiska pracy

4.1.1. Materiał nauczania

Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana,

handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ,
a takŜe działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Przedsiębiorcą jest kaŜda osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna

niebędąca  osobą  prawną,  której  przyznana  jest  zdolność  prawna,  wykonująca  we  własnym
imieniu  działalność  gospodarczą.  Podejmowanie,  wykonywanie  i  zakończenie  działalności
gospodarczej  jest  wolne  dla  kaŜdego  na  równych  prawach,  z  zachowaniem  warunków
określonych przepisami prawa, dotyczących m.in. ochrony przed zagroŜeniem Ŝycia, zdrowia
ludzkiego.

Pracodawcą jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna, jeŜeli zatrudniają

pracowników.

Pracownikiem natomiast jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę,

powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Pracodawca rozpoczynający działalność jest obowiązany, w terminie 30 dni od dnia

rozpoczęcia  tej  działalności,  zawiadomić  na  piśmie  właściwego  inspektora  pracy
i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej
działalności.  Pracodawca  ma  równieŜ  obowiązek  powiadomienia  inspektora  pracy
i  państwowego  inspektora  sanitarnego  o  zmianie  miejsca,  rodzaju  i  zakresu  prowadzonej
działalności,  zwłaszcza  gdy  nastąpiły  zmiany  technologii  lub  profilu  produkcji  mogące
powodować zwiększenie zagroŜenia dla zdrowia pracowników.

Obowiązki pracodawcy

Zgodnie z Kodeksem pracy (art. 94) do podstawowych obowiązków pracodawcy naleŜy:

–

zaznajamianie pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiązków,
sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz ich podstawowymi
uprawnieniami,

–

organizowanie  pracy  w  sposób  zapewniający  pełne  wykorzystanie  czasu  pracy,  jak
równieŜ  osiąganie  przez  pracowników,  przy  wykorzystaniu  ich  uzdolnień  i  kwalifikacji,
wysokiej  wydajności  i  naleŜytej  jakości  pracy,  w  szczególności  organizować  pracę
w  sposób  zapewniający  zmniejszenie  uciąŜliwości  pracy,  zwłaszcza  pracy  monotonnej
i  pracy  w ustalonym  z  góry  tempie  oraz  przeciwdziałać  dyskryminacji  w  zatrudnieniu,
w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość,
przekonania  polityczne,  przynaleŜność  związkową,  pochodzenie  etniczne,  wyznanie,
orientację  seksualną,  a  takŜe  ze  względu  na  zatrudnienie  na  czas  określony  lub  nie
określony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy,

–

zapewnianie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz prowadzenie
systematycznych szkoleń pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

–

terminowe i prawidłowe wypłacanie wynagrodzenia,

–

ułatwianie pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

–

stwarzanie pracownikom podejmującym zatrudnienie po ukończeniu szkoły prowadzącej
kształcenie zawodowe lub szkoły wyŜszej warunków sprzyjających przystosowaniu się
do naleŜytego wykonywania pracy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

zaspokajanie, w miarę posiadanych środków, socjalnych potrzeb pracowników,

–

stosowanie obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników oraz wyników
ich pracy, prowadzenie dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz
akt osobowych pracowników, przechowywanie dokumentacji w sprawach związanych
ze stosunkiem pracy oraz akt osobowe pracowników w warunkach niegroŜących
uszkodzeniem lub zniszczeniem,

–

wpływanie na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współŜycia społecznego.

Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

Znowelizowany Kodeks pracy uściślił zakresy obowiązków i uprawnień pracodawców

i pracowników. Zgodnie z nimi pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa
i higieny pracy w zakładzie pracy. Ponadto pracodawca obowiązany jest chronić zdrowie
i Ŝycie pracownika przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
a w szczególności:

−

organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

−

zapewnić przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować
wykonanie tych poleceń,

−

zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez
organy nadzoru nad warunkami pracy,

−

zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
Do obowiązków pracodawców, w przypadku gdy w tym samym miejscu wykonują pracę

pracownicy zatrudnieni przez róŜnych pracodawców, naleŜy takŜe:

−

współpracowanie z sobą,

−

wyznaczenie koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy
wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu,

−

ustalenie zasad współdziałania uwzględniających sposoby postępowania w przypadku
wystąpienia zagroŜeń dla zdrowia lub Ŝycia pracowników.
Ponadto pracodawca:

−

ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe, związane z wykonywaną pracą, oraz stosuje
niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko,

−

informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąŜe się z wykonywaną pracą,
oraz o zasadach ochrony przed zagroŜeniami,
a takŜe zapewnia:

−

organizację pracy i stanowisk pracy w sposób zabezpieczający pracowników przed
zagroŜeniami wypadkowymi oraz oddziaływaniem czynników szkodliwych dla zdrowia
i uciąŜliwości,

−

likwidację zagroŜeń dla zdrowia i Ŝycia pracowników głównie przez stosowanie
technologii, urządzeń, materiałów i substancji nie powodujących tych zagroŜeń. JeŜeli ze
względu na rodzaj procesu pracy likwidacja zagroŜeń nie jest moŜliwa, naleŜy stosować
odpowiednie rozwiązania organizacyjne i techniczne, w tym odpowiednie środki ochrony
zbiorowej, ograniczające wpływ tych zagroŜeń na zdrowie i bezpieczeństwo
pracowników,

−

rodki ochrony indywidualnej, odpowiednie do rodzaju i poziomu zagroŜeń. W sytuacji

gdy  ograniczenie  zagroŜeń  w  wyniku  zastosowania  rozwiązań  organizacyjnych
i  technicznych  nie  jest  wystarczające,  pracodawca  powinien  zapewnić  pracownikom
informacje  o  istniejących  zagroŜeniach,  przed  którymi  chronić  ich  będą  środki  ochrony
indywidualnej oraz informacje o tych środkach i zasadach ich stosowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

systematyczne  kontrole  stanu  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  ze  szczególnym
uwzględnieniem  organizacji  procesów  pracy,  stanu  technicznego  maszyn  i  innych
urządzeń  technicznych  oraz  ustala  sposoby  rejestracji  nieprawidłowości  i  metody  ich
usuwania.

Uprawnienia pracodawcy

Pracodawca jest uprawniony do:

−

nagradzania i wyróŜniania pracowników,

−

stosowania kary upomnienia i kary nagany za nieprzestrzeganie przez pracownika
ustalonego porządku, regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
przepisów przeciwpoŜarowych,

−

stosowania kary pienięŜnej za nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny
pracy, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie
nietrzeźwości lub spoŜywanie alkoholu w czasie pracy.

Obowiązki pracownika (Kodeks pracy art. 100)

Pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do

poleceń przełoŜonych, które dotyczą pracy, jeŜeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub
umową o pracę.
Pracownik jest obowiązany w szczególności:

–

przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy,

–

przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku,

–

przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a takŜe przepisów
przeciwpoŜarowych,

–

dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje,
których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,

–

przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach,

–

przestrzegać w zakładzie pracy zasad współŜycia społecznego.

Obowiązki pracownika

w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

Podstawowym obowiązkiem kaŜdego pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad

bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności pracownik jest zobowiązany:

−

znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

brać udział w szkoleniu i instruktaŜu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym
egzaminom sprawdzającym,

−

wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny
pracy,

−

stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełoŜonych,

−

dbać o naleŜyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład
w miejscu pracy,

−

stosować środki ochrony zbiorowej,

−

uŜywać przydzielone środki ochrony indywidualnej oraz odzieŜ i obuwie robocze,
zgodnie z ich przeznaczeniem,

−

poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom
lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,

−

niezwłocznie zawiadomić przełoŜonego o zauwaŜonym w zakładzie pracy wypadku albo
zagroŜeniu Ŝycia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a takŜe inne
osoby znajdujące się w rejonie zagroŜenia, o groŜącym im niebezpieczeństwie,

−

współdziałać z pracodawcą i przełoŜonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KaŜdy pracownik zobowiązany jest do przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa

i higieny pracy, które są zawarte w Kodeksie pracy oraz innych aktach wykonawczych.

Pracownik, który naruszył zasady bezpieczeństwa i higieny moŜe zostać ukarany naganą,

upomnieniem,  grzywną  lub  karą  finansową.  Ponadto,  gdy  łamiąc  zasadę  wyrządził
pracodawcy  szkodę,  poniesie  za  to  odpowiedzialność  materialną,  a  w  przypadku,  gdy
złamanie  zasady  nosiło  znamiona  wykroczenia  lub  przestępstwa,  równieŜ  odpowiedzialność
karną.  Dotkliwa  dla  pracownika  będzie  równieŜ  sytuacja,  gdy  na  skutek  nieprzestrzegania
zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  uległ  on  wypadkowi.  Jeśli  zostanie  mu  udowodnione,
Ŝ

e wypadek zdarzył się z jego winy, straci prawo do świadczeń z tego tytułu. Stanowi o tym

art. 211 Kodeksu Pracy oraz art. 21 ust. 1 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 199 poz. 1673 z późn. zm. z dnia 30
października 2002 r.).

Uprawnienia pracownika

−

Pracownik  ma  prawo  powstrzymać  się  od  wykonywania  pracy,  zawiadamiając  o  tym
niezwłocznie  przełoŜonego,  w  razie  gdy  warunki  pracy  nie  odpowiadają  przepisom
bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagroŜenie dla zdrowia lub Ŝycia
pracownika  albo  gdy  wykonywana  przez  niego  praca  grozi  takim  niebezpieczeństwem
innym osobom.

−

Pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagroŜenia, zawiadamiając o tym
niezwłocznie przełoŜonego, jeŜeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa
bezpośredniego zagroŜenia dla zdrowia lub Ŝycia pracownika.

Praca młodocianych

Zgodnie z Kodeksem Pracy młodociany to osoba która ukończyła 16 lat, a nie przekracza

18 lat. Zatrudnianie osoby, która nie ukończyła16 lat jest zabronione.

Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:

−

przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, Ŝe praca danego rodzaju nie zagraŜa ich
zdrowiu,

−

ukończyli co najmniej gimnazjum.
Młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych moŜe być zatrudniony tylko

w celu przygotowania zawodowego lub odbycia praktyki zawodowej.

Pracodawca jest obowiązany zapewnić młodocianym pracownikom opiekę i pomoc

niezbędną dla ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy. Pracodawca jest
zobowiązany prowadzić ewidencję pracowników młodocianych.

Szczególna ochrona zdrowia:

Młodociany podlega wstępnym badaniom lekarskim przed dopuszczeniem do pracy oraz
okresowym i kontrolnym w czasie zatrudnienia.

JeŜeli lekarz orzeknie, Ŝe dana praca zagraŜa zdrowiu młodocianego, pracodawca jest
obowiązany zmienić rodzaj pracy, a gdy nie ma takiej moŜliwości, niezwłocznie
rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia.

Pracodawca jest obowiązany przekazać informację o ryzyku zawodowym, które wiąŜe się
z pracą wykonywaną przez młodocianego, oraz zasadach ochrony przed zagroŜeniami
równieŜ przedstawicielowi ustawowemu młodocianego.

Czas pracy pracownika młodocianego w wieku do16 lat nie moŜe przekroczyć 6 godz. na
dobę.

Czas pracy młodocianego w wieku powyŜej16 lat nie moŜe przekroczyć 8 godz. na dobę.

Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym
z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona
w godzinach pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

JeŜeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuŜszy niŜ 4,5 godziny,
pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 45
minut, wliczaną do czasu pracy.

Młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.

Pora nocna dla młodocianego przypada pomiędzy godzinami 22

a 6

10.

Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nie mniej niŜ
14 godzin.

11.

Młodocianemu przysługuje w kaŜdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nie
przerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.

12.

Nie wolno zatrudniać młodocianego przy pracach wzbronionych, których wykaz ustala
w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.

13.

Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, moŜe zezwolić na zatrudnianie młodocianych
w  wiekupowyŜej  16  lat  przy  niektórych  rodzajach  prac  wzbronionych,  jeŜeli  jest  to
potrzebne  do  odbycia  przygotowania  zawodowego,  określając  jednocześnie  warunki
zapewniające  szczególną  ochronę  zdrowia  młodocianych  zatrudnionych  przy  tych
pracach.

Załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie

wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych
prac

(Dz. U. nr 200 z dnia 14 września 2004 r. poz. 2047) zawiera wykaz prac wzbronionych

młodocianym. Wymieniono tu prace zabronione młodocianym z podziałem na następujące
grupy:

I. Prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, wymuszoną pozycją ciała oraz

zagraŜające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu:

1.  Prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym.
2.  Prace wymagające stale wymuszonej i niewygodnej pozycji ciała.
3.  Prace zagraŜające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu.
II. Prace  w  naraŜeniu  na  szkodliwe  działanie  czynników  chemicznych,  fizycznych

i biologicznych:
1.

Prace w naraŜeniu na szkodliwe działanie czynników chemicznych.

Prace w naraŜeniu na szkodliwe działanie pyłów.

Prace w naraŜeniu na szkodliwe działanie czynników fizycznych.

Prace w naraŜeniu na szkodliwe działanie czynników biologicznych.
III. Prace stwarzające zagroŜenia wypadkowe
Wymieniono tu m. in. prace pod ziemią, obsługę niektórych maszyn, stosowanie środków

wybuchowych oraz prace zagraŜające poraŜeniem prądem elektrycznym.

Organizacja miejsca pracy

Stanowisko pracy powinno być zorganizowane zgodnie z zasadami ergonomii.
Ergonomia określana jest jako nauka, zajmująca się przystosowaniem narzędzi, maszyn,

rodowiska i warunków pracy do anatomicznych i psychofizycznych cech człowieka,

zapewniając sprawne, wydajne i bezpieczne wykonywanie przez niego pracy, przy
stosunkowo niskim koszcie biologicznym.

W niektórych definicjach ergonomię określa się jako wiedzę charakteryzującą

moŜliwości człowieka, potrzebną do prawidłowego projektowania narzędzi, maszyn,
systemów pracy i środowiska zapewniającego bezpieczną i efektywną pracę.

Ergonomiczna optymalizacja warunków pracy jest stosowana we wszystkich gałęziach

przemysłu,  handlu,  komunikacji,  w  pracy  biurowej,  a  takŜe  w  gospodarstwie  domowym.
Coraz  powszechniejszą  jest  świadomość  projektantów  i  pracodawców,  Ŝe  człowiek  będzie
w  stanie  osiągać  duŜą  wydajność  pracy  pod  warunkiem  harmonijnego  współdziałania

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z technicznymi środkami pracy oraz środowiskiem. Jest to moŜliwe tylko wtedy, gdy praca
i środki do jej wykonania są zaprojektowane na miarę psychospołecznych moŜliwości
człowieka, co jest celem ergonomii.

Podstawowym zadaniem organizacji pracy w procesie produkcji jest:

−

wybór optymalnych metod pracy,

−

zapewnienie bezpieczeństwa pracy, zapewnienie odpowiednich warunków środowiska
materialnego pracy,

−

właściwy dobór pracowników,

−

zapewnienie najdogodniejszej organizacji czasu pracy,

−

zapewnienie właściwej przemienności wysiłku i odpoczynku.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jaki jest podstawowy akt prawny określający prawa i obowiązki pracownika
i pracodawcy?

Jakie są obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy?

Kiedy pracownik jest pracownikiem młodocianym?

Jaki jest dozwolony czas pracy młodocianych?

Na jakie grupy podzielono prace zabronione młodocianym?

Co to jest ergonomia?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ podstawowe prawa i obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny

pracy na podstawie Kodeksu Pracy oraz przepisów wykonawczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyszukać w Kodeksie Pracy oraz przepisach wykonawczych informacje o prawach
i obowiązkach pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

wynotować numery artykułów z Kodeksu Pracy i pozostałych aktów prawnych,

krótko scharakteryzować poszczególne artykuły z Kodeksu Pracy i pozostałych aktów
prawnych.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

Kodeks Pracy z komentarzem,

−−−−

Dzienniki Ustaw zawierające przepisy wykonawcze do Kodeksu Pracy lub komputer
z dostępem do Internetu i oprogramowaniem umoŜliwiającym przeglądanie plików pdf,

−−−−

literatura wskazana przez nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przeanalizuj Kodeks Pracy oraz przepisy wykonawcze, odszukaj w nich informacje

określające, w jakich wypadkach pracownik moŜe zostać ukarany i jaka grozi mu kara.
Uzyskane informacje wpisz do tabeli:

rodzaj wykroczenia

przewidywana kara

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować Kodeks Pracy oraz przepisy wykonawcze,

wyszukać informacje dotyczące kar dla pracowników,

wpisać uzyskane dane do tabeli.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

Kodeks Pracy z komentarzem,

−−−−

Dzienniki Ustaw zawierające przepisy wykonawcze do Kodeksu Pracy lub komputer
z dostępem do Internetu i oprogramowaniem umoŜliwiającym przeglądanie plików pdf,

−−−−

literatura wskazana przez nauczyciela.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

odnaleźć w odpowiednich przepisach prawa pracownika?

odnaleźć w odpowiednich przepisach obowiązki pracownika?

odnaleźć w odpowiednich przepisach obowiązki pracodawcy?

przeanalizować ustawy pod kątem kar, jakie mogą być nałoŜone na
pracowników, nie przestrzegających jego wymagań?

określić, w jakim przypadku na stanowisku pracy moŜe być zatrudniony
pracownik młodociany?

określić, w jakich godzinach pracy moŜe być zatrudniony młodociany?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

ZagroŜenia na stanowisku pracy

4.2.1. Materiał nauczania

Do podstawowych zagroŜeń naturalnych występujących w wiertnictwie naleŜy zaliczyć

zagroŜenie erupcyjne i siarkowodorowe.

ZagroŜenie erupcyjne – oznacza moŜliwość wystąpienia zagroŜenia wywołanego

erupcją wiertniczą rozumianą jako niekontrolowany przypływ płynu złoŜonego do otworu
wiertniczego spowodowanego naruszeniem równowagi między ciśnieniem złoŜowym
a ciśnieniem dennym.

Przez erupcję rozumie się kaŜdy niekontrolowany przypływ płynu złoŜowego do otworu

a następnie na powierzchnię, który wystąpił w wyniku:

–

istnienia róŜnicy między ciśnieniem złoŜowym a ciśnieniem dennym w otworze
wiertniczym,

–

istnienia określonej przepuszczalności poziomu zbiornikowego w obrębie strefy
trzyotworowej.
W czasie erupcji z otworu wiertniczego wydostają się płyny złoŜowe (gaz, ropa naftowa,

woda  złoŜowa  i  ich  mieszaniny)  zawierające  niekiedy  gazy  trujące,  takie  jak  siarkowodór
i dwutlenek siarki oraz  gazy palne. Wydostające  się z otworu     gazy  trujące zagraŜają Ŝyciu
i zdrowiu ludzi wchodzących w skład załogi obsługującej wiertnię oraz okolicznej ludności.
Natomiast  gazy  palne  mogą  spowodować  wybuch  lub  poŜar.  Ponadto  niekontrolowany
wypływ płynów złoŜowych z otworu grozi skaŜeniem środowiska naturalnego.

ZagroŜenie erupcyjne występuje szczególnie w czasie prowadzenia wierceń

poszukiwawczych  za  ropą  naftową  i  gazem  ziemnym  na  lądzie  i  morzu  podczas
przewiercania  poziomów  o  wysokich  gradientach  ciśnień  złoŜowych.  W  czasie  eksploatacji
zagroŜenie  to  moŜe  wystąpić  w  przypadku  uszkodzenia  napowierzchniowego  uzbrojenia
odwiertu.  Dzięki  wprowadzeniu  nowoczesnych  urządzeń  wiertniczych,  aparatury  kontrolno-
-pomiarowej,  wysokociśnieniowych  głowic  przeciwerupcyjnych  i  eksploatacyjnych
zagroŜenie to, w aspekcie technicznym, jest w coraz większym stopniu monitorowane.

ZagroŜenie siarkowodorowe – oznacza moŜliwość powstania zagroŜenia w wyniku

wypływu płynu złoŜowego, zawierającego siarkowodór, podczas erupcji otwartej z otworów
w czasie wiercenia lub wydobywania kopalin płynnych, stwarzające niebezpieczeństwo dla
ruchu zakładu górniczego, jego pracowników i okolicznej ludności.

ZagroŜenie siarkowodorowe występuje przy wierceniach poszukiwawczych za ropą

naftową  i  gazem  ziemnym,  szczególnie  podczas  przewiercania  poziomów  perspektywnych
permu  –  dolomitu  głównego  i  czerwonego  spągowca  w  rejonach  zachodniej  i  północno-
-zachodniej części kraju. Występuje takŜe przy otworowej eksploatacji ropy i gazu, zarówno
w fazie właściwej eksploatacji, jak teŜ w fazie magazynowania i transportu kopaliny. Stanowi
jedno  z  najpowaŜniejszych  zagroŜeń  w  przemyśle  naftowym,  a  przede  wszystkim
w wiertnictwie.  Związane  jest  z  wysoce  szkodliwym  oddziaływaniem  toksycznym  na
organizmy  Ŝywe  oraz  korozyjnym  na  elementy  urządzeń  wiertniczych.  W  otworowych
kopalniach  siarki  zagroŜenie  to  występuje  głównie  w  obrębie  sterowni  eksploatacyjnych  na
polu górniczym, gdzie istnieje moŜliwość emisji siarkowodoru z otwartych zbiorników siarki
płynnej.  Dla  minimalizacji  tego  zagroŜenia  stosuje  się  na  sterowniach  eksploatacyjnych
aparaturę do chemisorpcji siarkowodoru wydzielającego się z płynnej siarki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Inne zagroŜenia:
ZagroŜenie zapadliskami

ZagroŜenie to występuje głównie podczas wydobywania soli otworami wiertniczymi

metodą ługowania, w szczególności przy eksploatacji złóŜ typu pokładowego.
ZagroŜenie poŜarowe

Występuje zwłaszcza w kopalniach ropy naftowej i gazu ziemnego w miejscach

gromadzenia i magazynowania produktów łatwopalnych, podczas wykonywania pomiarów i
prowadzenia prac.
ZagroŜenie wybuchem

Występuje w miejscach, gdzie w procesie technologicznym mogą nastąpić nagromadzenia

gazów o stęŜeniu wybuchowym. Do miejsc takich naleŜy między innym zaliczyć podbudowę
i wieŜę wiertniczą, zbiorniki magazynowe ropy naftowej, gazoliniarnie i tłocznie ropy i gazu
oraz rejon głowic eksploatacyjnych na odwiertach ropnych i gazowych. ZagroŜenie występuje
szczególnie podczas prac związanych z wywoływaniem przypływu płynu złoŜowego oraz
w czasie obróbki odwiertu.

NiezaleŜnie od występujących zagroŜeń naturalnych istotny wpływ na stan

bezpieczeństwa  we  wszystkich  rodzajach  zakładów  górniczych  mają  zagroŜenia  czynnikami
niebezpiecznymi  i  szkodliwymi  dla  zdrowia,  wynikające  z  zastosowanej  technologii
pozyskiwania  kopalin  takie,  jak:  zapylenie,  hałas  i  wibracja  oraz  zagroŜenia  techniczne
i związane ze stosowaniem środków strzałowych.

W pracach wiertniczych stosuje się następujące zasady bezpieczeństwa i higieny pracy:

–

transport poszczególnych części zespołów powinien być wykonywany zgodnie
przepisami ruchu drogowego,

–

przy wszelkich pracach załadunkowych i wyładunkowych urządzeń cięŜkich naleŜy
zachować jak najdalej idące środki ostroŜności,

–

roboty montaŜowe i likwidacyjne powinny być wykonywane pod nadzorem kierownika
otworu lub osób posiadających odpowiednie uprawnienia,

–

przed rozpoczęciem samego wiercenia otworu wiertacz musi sprawdzić działanie
wszystkich zespołów, zwłaszcza sprzęgieł i hamulców,

–

przed zapuszczeniem przewodu wiertniczego do otworu naleŜy sprawdzić jego
przydatność do pracy,

–

po wyciągnięciu przewodu wiertniczego z otworu jego wylot naleŜy zabezpieczyć przed
wpadnięciem do niego drobnych narzędzi,

–

zdejmowanie osłon, dokonywanie napraw i smarowanie urządzeń w czasie ruchu jest
wzbronione,

–

znajdujące się na wiertni maszyny, urządzenia i aparaty pomiarowe powinny być
utrzymane w stanie zapewniającym bezpieczne prowadzenie robót,

–

wszystkie urządzenia elektryczne powinny być osłonięte w sposób bezpieczny,
a w przypadku uszkodzenia natychmiast naprawione,

–

maszyn i urządzeń będących w ruchu nie wolno pozostawiać bez obsługi,

–

paliwo, smary i oleje naleŜy przechowywać w odpowiednich pomieszczeniach
(magazynach) zgodnie z obowiązującymi przepisami,

–

w pomieszczeniach wiertni powinien zawsze panować porządek, a uŜywane narzędzia
powinny znajdować się w odpowiednim miejscu,

–

na kaŜdym otworze powinna znajdować się podręczna apteczka z opatrunkami, a jeden
z członków załogi powinien być przeszkolony w zakresie udzielania pomocy
przedlekarskiej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

wszelkie prace związane z wierceniem muszą być prowadzone w warunkach
pozwalających na utrzymanie higieny osobistej w miejscu jej wykonywania,

–

przed odejściem z pracy zespoły wiertnicze naleŜy zabezpieczyć przed uruchomieniem
przez osoby niepowołane, sprzęt powinien być oczyszczony i ułoŜony obok otworu,
a próbki skał odpowiednio zabezpieczone przed zniszczeniem,

–

kaŜdy członek załogi powinien posiadać odpowiednie przeszkolenie w zakresie
wykonywanych czynności i znać przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

–

w czasie pracy załoga powinna być ubrana w odzieŜ roboczą oraz posiadać kaski
ochronne.
Całością robót wiertniczych na otworze kieruje wiertacz i jest on odpowiedzialny za

prawidłowe prowadzenie wiercenia.

Stosowane znaki ostrzegawcze, znaki nakazu i informacyjne [5, s. 1097, 1099]

Ogólny znak ostrzegawczy– ostrzeŜenie o niebezpieczeństwie

OstrzeŜenie przed substancjami i preparatami toksycznymi

OstrzeŜenie przed materiałem radioaktywnym lub promieniowaniem
jonizującym

OstrzeŜenie przed niebezpieczeństwem wybuchu

OstrzeŜenie przed skaŜeniem biologicznym

OstrzeŜenie przed substancjami i preparatami szkodliwymi lub draŜniącymi

Nakaz stosowania ochrony głowy

Nakaz stosowania ochrony dróg oddechowych

Nakaz stosowania ochrony stóp

Nakaz stosowania osłony

Pierwsza pomoc medyczna

ZagroŜenia podczas wiercenia i sposoby ich zwalczania

Zanik płuczki w otworze wiertniczym
Płuczka wiertnicza – medium ciekłe lub gazowe, stosowane w wiertnictwie m.in. w celu

wynoszenia zwiercin, chłodzenia świdra, oczyszczania świdra ze zwiercin, smarowania
przewodu wiertniczego wzdłuŜ otworu, chłodzenia narzędzia wiertniczego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wtłaczana do otworu wiertniczego płuczka iłowa moŜe częściowo lub całkowicie zostać

wchłonięta  przez  przewiercane  warstwy.  Bezpośrednią  przyczyną  zaniku  płuczki  jest
znacznie  wyŜsze  ciśnienie  płuczki  w  otworze  wiertniczym  w  porównaniu  z  ciśnieniem
panującym  w  przewiercanym  pokładzie.  Zanik  płuczki  stanowi  bardzo  niebezpieczne
zjawisko ze względu na to, Ŝe płuczka zostawia w otworze większe okruchy przewierconych
skał, które osiadając wokół przewodu wiertniczego mogą powodować jego przychwycenie.

Gdy pochłanianie płuczki jest nieznaczne, naleŜy rozpocząć wtłaczanie płuczki

o większej lepkości, natomiast jeŜeli jest silne (poziom płuczki szybko się obniŜa) naleŜy
wyciągnąć przewód wiertniczy z otworu i przystąpić do likwidacji zjawiska.

Utrata krąŜenia płuczki wiertniczej

Utrata krąŜenia płuczki moŜe spowodować obsypywanie się ścian, przedarcie się wody

lub wybuch gazu lub ropy. Środkiem zapobiegającym utracie krąŜenia jest zastosowanie
płuczki o większej lepkości uzyskanej przez dodanie do niej róŜnych materiałów takich jak
szkło wodne, wapno, cement lub węgiel brunatny.

Walka z rozwałami

Rozwały

występują

przy

przewiercaniu

łupków

ilastych,

silnie

spękanych

i pofałdowanych, wykazujących skłonność do pęcznienia i zwiększania swojej objętości pod
wpływem wody przenikającej do nich z płuczki poprzez ścianę otworu wiertniczego.

Techniczne przyczyny sprzyjające tworzeniu się rozwałów:

–

nieodpowiednia płuczka,

–

powolny postęp wiercenia, przerwy w ruchu,

–

za mała wydajność pomp, nie zapewniająca naleŜytego oczyszczania dna otworu ze
zwiercin,

–

częsta zmiana świdra wskutek jego szybkiego zuŜycia i małego postępu wiertniczego,

–

skrzywienie otworu, wypadki wiertnicze i inne przyczyny przerw w wierceniu,

–

nierówna średnica partii otworu, w których występują pęczniejące łupki,
Czynniki geologiczne sprzyjające tworzeniu się rozwałów:

–

skłonność iłołupków do pęcznienia i obsypywania się przy przeniknięciu do nich wody
z płuczki w czasie wiercenia,

–

silny upad i pofałdowanie warstw oraz naruszenie ich struktury.

Zwalczanie przypływów wód wgłębnych

Przy wierceniu, zwłaszcza głębszych otworów, napotyka się często wody wgłębne,

znajdujące się pod wysokim ciśnieniem. Po nawierceniu pokładu moŜe wystąpić samoczynny
wypływ wody, co moŜe stanowić powaŜną przeszkodę w dalszym wierceniu.

W celu zwalczania tego zagroŜenia stosuje się specjalną płuczkę z dodatkiem iłu

betonitowego.

Zwalczanie wybuchów ropy i gazu ziemnego

Podczas wiercenia zdarzają się przypadki wyrzucenia z otworu wiertniczego płuczki,

a następnie wybuchy ropy lub gazu. MoŜe to spowodować przychwycenie przewodu
wiertniczego oraz spowodować poŜar. Sposoby walki z wybuchami polegają na zastosowaniu
płuczki o odpowiednim cięŜarze właściwym oraz na zastosowaniu głowic i zasuw
przeciwwybuchowych

Walka z przychwytywaniem przewodu wiertniczego

W czasie wiercenia zdarzają się przypadki przychwycenia przewodu wiertniczego, który

wówczas nie daje się wyciągnąć do góry ani opuścić w dół. Przychwycenie moŜe być
następstwem złej jakości płuczki oraz nieprawidłowych warunków technicznych wiercenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

np. zapełnienia otworu wiertniczego zwiercinami wskutek niedostatecznego oczyszczania
z nich płuczki, niedostatecznej prędkości przepływu płuczki lub jej złej jakości.

Z zagadnieniami związanymi z awariami wiertniczymi dokładniej zapoznasz się podczas

realizacji jednostki modułowej 311[40].Z1.06 Zapobieganie awariom wiertniczym.

ZagroŜenie hałasem

Hałas jest czynnikiem oddziaływującym negatywnie na samopoczucie psychiczne,

a przez oddziaływanie na  układ nerwowy takŜe na zdrowie fizyczne człowieka. MoŜe on być
jedną z przyczyn pogorszenia jakości i wydajności pracy. Hałas oddziałuje ujemnie na organ
słuchu i ośrodkowy układ nerwowy powodując pojawienie się ostrego lub przewlekłego urazu
akustycznego,  któremu  towarzyszy  wiele  reakcji  obronnych  np.  zmiany  akcji  serca,  rytmu
oddychania,  ciśnienia  tętniczego  krwi,  temperatury  ciała  itp.  Innymi  objawami  związanymi
z  nadmiernym  hałasem  są  bóle  i  zawroty  głowy,  osłabienie,  zwiększona  pobudliwość
nerwowa, zaburzenie snu, zwiększona potliwość, uszkodzenie słuchu. Hałas wpływa równieŜ
na zmniejszenie zrozumiałości mowy, zaburza wzrok i rozprasza uwagę.

Z punktu widzenia szkodliwości dla zdrowia hałas moŜna podzielić na:

−

hałas o poziomie poniŜej 35 dB – nie jest on szkodliwy dla zdrowia, ale moŜe być
denerwujący; hałas taki moŜe przeszkadzać w pracy wymagającej skupienia
np. projektowaniu, pisaniu itp.,

−

hałas o poziomie od 35 do 70 dB – wywiera on ujemny wpływ na układ nerwowy
człowieka; pociąga to za sobą zmęczenie i spadek wydajności pracy, moŜe on obniŜyć
zrozumiałość mowy oraz utrudnić zasypianie i wypoczynek,

−

hałas o poziomie od 70 dB do 85 dB trwający stale – moŜe powodować zmniejszenie
wydajności pracy, trwałe osłabienie słuchu, bóle głowy i ma ujemny wpływ na ustrój
nerwowy człowieka,

−

hałas o poziomie od 85 do 130 dB – powoduje liczne uszkodzenia słuchu i róŜne
schorzenia, takie jak zaburzenia układu krąŜenia, nerwowego, równowagi i inne oraz
uniemoŜliwia zrozumiałość mowy nawet z odległości 0,5 metra,

−

hałas o poziomie od 130 dB do 150 dB – pobudza do drgań niektóre wewnętrzne organy
ludzkiego ciała, powodując ich trwałe schorzenie, a niekiedy zupełne zniszczenie; praca
w takim hałasie moŜe spowodować powaŜne osłabienie lub uszkodzenie słuchu,

−

hałas  o  poziomie  powyŜej  150  dB  –  juŜ  po  5  minutach  całkowicie  paraliŜuje  działanie
organizmu,  powoduje  mdłości,  zaburzenia  równowagi,  uniemoŜliwia  wykonywanie
skoordynowanych  ruchów  kończyn,  zmienia  proporcje  zawartości  składników  we  krwi,
powoduje u człowieka stany lękowe i depresyjne oraz inne objawy chorób psychicznych.
AŜ  80  procent  osób  pracujących  w  hałasie  o  tym  poziomie  zapada  na  nieuleczalne
choroby.
NaleŜy  w  związku  z  tym  pamiętać  o  uŜywaniu    środków  ochrony  słuchu,  takich  jak

nauszniki przeciwhałasowe lub wkładki przeciwhałasowe w wypadku przekroczenia
dopuszczalnych ośmiu godzin dziennie przy 85dB.

Wibracje

Wibracjami nazywamy przekazywanie drgań mechanicznych z ciała stałego

na poszczególne tkanki ciała człowieka lub na cały organizm. Wibracje i wstrząsy są
bodźcami fizycznymi przekazywanymi bezpośrednio z materiału drgającego, z pominięciem
ś

rodowiska powietrznego. Towarzyszący wibracji dźwięk powstaje wskutek przekazania

części  energii  drgających  cząsteczek  materiału  poprzez  powietrze  do  narządu  słuchu
człowieka.  Energia  drgań,  która  przekazywana  jest  tkankom,  wywołuje  podraŜnienie
zakończeń nerwowych odbierających odkształcenia mechaniczne.

Drgania mechaniczne o niskich częstotliwościach powodują rotacyjne ruchy głową, na skutek

których zostaje zakłócony układ równowagi. Konsekwencją tego są objawy choroby lokomocyjnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Działanie wibracji o poziomie przekraczającym próg wraŜliwości wywołuje wiele

doznań, w tym ból. Wibracja najsilniej jest odczuwana przy częstotliwościach do 35 Hz,
szczególnie dla zakresu 20 Hz. Występuje wtedy rezonans narządowy i silne podraŜnienie
błędnika.

Istotnym objawem powstającym w następstwie rezonansu narządowego prowadzącego

do  wypaczenia  czynności  wielu  organów,  co  przejawia  się  ich  mniejszą  sprawnością  lub
wystąpieniem  nieprawidłowych  odruchów  połączonych  z  bólem,  jest  takŜe  upośledzenie
mowy. Jest ono spowodowane rezonansowym drganiem szczęki, zmianami napięcia mięśnia
krtani oraz drganiami słupa powietrza w jamie nosowo-gardłowej. Na to zjawisko ma wpływ
takŜe  rezonans  narządów  klatki  piersiowej.  Drgania  tych  narządów  (w  zakresie  1–4  Hz)
o  duŜej  intensywności  utrudniają  takŜe  oddychanie  oraz  mogą  spowodować  ból  w  okolicy
serca.  Wibracja  niekorzystnie  działa  na  wzrok,  powoduje  zwłaszcza  pogorszenie  jego
ostrości.  MoŜna  to  stwierdzić  przy  dwóch  zakresach  częstotliwości:  przy  20–40  Hz  oraz
60–90  Hz.  Pogorszeniu  ostrości  towarzyszy  równieŜ  zwęŜenie  pola  widzenia  i  słabsze
rozróŜnianie barw. Bardzo przykre następstwa wywołuje wibracja narządów jamy brzusznej,
poniewaŜ  ze  względu  na  swobodne  zawieszenie  takich  narządów  jak  Ŝołądek,  trzustka,
ś

ledziona czy wątroba, mogą one ulegać duŜym pomieszczeniom. PodraŜnienie narządu

równowagi powoduje objawy typowe dla choroby morskiej: ból i zawroty głowy, szum
w uszach, duszności, ból Ŝołądka i nudności.

Drgań wibracyjnych trudno uniknąć, dlatego naleŜy stosować produkty, które ograniczają

ich działanie. Do podstawowych ochron przeciwwibracyjnych naleŜą: rękawice
przeciwwibracyjne, pasy przeciwwibracyjne, poduszki, rękawy i klęczniki przeciwwibracyjne
oraz obuwie przeciwwibracyjne.

ZagroŜenie poraŜeniami elektrycznymi

Do poraŜenia prądem elektrycznym dochodzi najczęściej z powodu niewłaściwego

posługiwania  się  urządzeniami  elektrycznymi  lub  z  powodu  złego  stanu  technicznego
urządzeń  elektrycznych,  a  takŜe  wskutek  nieostroŜności,  lekcewaŜenia  przepisów  i  złej
organizacji  pracy.  PoraŜenie  polega  na  przepływie  prądu  elektrycznego  przez  ludzkie
ciało  w  wyniku  bezpośredniego  kontaktu  z  przedmiotami  stanowiącymi  biegun  napięcia
elektrycznego.  Przepływ  prądu  przez  tkanki  organizmu  wywołuje  w  nich  niekorzystne
zmiany.

W trakcie raŜenia prądem człowiek znajduje się w obwodzie elektrycznym. Skutki

poraŜenia  zaleŜą  przede  wszystkim  od  natęŜenia  prądu  elektrycznego.  Wartość  natęŜenia
prądu, zaleŜna od napięcia i oporu elektrycznego, określa prawo Ohma.  Mokra skóra stanowi
bardzo  słaby  opór  dla  prądu  elektrycznego  i  dlatego  szczególne  zagroŜenie  panuje
w obiektach, do których dochodzi woda i wilgoć.

DuŜe znaczenie przy poraŜeniach prądem ma takŜe jego częstotliwość, czas przepływu

i  droga  przepływu  przez  ciało  człowieka.  Prąd  przemienny  jest  bardziej  niebezpieczny  od
prądu  stałego  o  tym  samym  natęŜeniu.  Im  dłuŜsze  jest  działanie  prądu,  tym  powaŜniejsze
uszkodzenie moŜe spowodować. Prąd przenika przez ciało tam, gdzie trafia na mniejszy opór.
MoŜe  powodować  uszkodzenia  narządów  nie  leŜących  bezpośrednio  na  drodze  jego
przepływu.  RównieŜ  gęstość  prądu,  mierzona  w  amperach  na  metr  kwadratowy,    stanowi
duŜe  zagroŜenie.  PoraŜenia  dzieli  się  na  wywołane  prądem  o  niskim  napięciu,  tzn.  poniŜej
1000 woltów i o wysokim napięciu, a więc powyŜej 1000 woltów.

Przy powszechnym stosowaniu urządzeń elektrycznych częstą przyczyną obraŜeń jest

tzw. napięcie robocze, czyli napięcie, przy którym urządzenie normalnie pracuje. PoraŜenie
następuje wskutek bezpośredniego dotknięcia odsłoniętej części urządzenia znajdującego się
pod napięciem lub nadmiernego zbliŜenia się do tej części.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Częstą przyczyną obraŜeń jest tzw. napięcie dotykowe. Definiuje się je jako napięcie

występujące  między  dwoma  punktami,  nie  naleŜącymi  do  obwodu  elektrycznego,  z  którymi
mogą  się  zetknąć  równocześnie  ręce  lub  ręka  i  stopa  człowieka.  PoraŜenie  takim  napięciem
moŜe  nastąpić  na  przykład  wskutek  kontaktu  z  uszkodzoną  lub  niewłaściwie  połączoną
instalacją.

Dochodzi równieŜ (choć znacznie rzadziej) do poraŜeń przez napięcie zwane krokowym

– przy wejściu człowieka na podłoŜe, w którym działają róŜne potencjały elektryczne,
np. w strefie objętej rozpływem prądu w ziemi.

Minimalna niebezpieczna dla człowieka wartość prądu płynącego przez dłuŜszy czas

wynosi:

−

30 mA prądu przemiennego,

−

70 mA prądu stałego.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany wykonania do ćwiczeń.

Jakie zasady bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązują wiertnika?

Jakie zagroŜenia mogą pojawić się podczas wiercenia?

Jakie znasz sposoby zwalczania zagroŜeń pojawiających się podczas wiercenia?

Jakie środki ochrony są stosowane w przypadku zagroŜenia hałasem?

Jakie środki ochrony są stosowane w przypadku wibracji?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2007 r.w sprawie

bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia
przeciwpoŜarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami
wiertniczymi

(Dz. U. Nr 106 z dnia 15.06.2007 poz. 726) i znajdź w nim zasady dotyczące

otworów wiertniczych badawczych słuŜące do rozpoznawania warunków wodnych oraz
otworów metanowych. Opracuj w kilku punktach instrukcje, określającą kiedy takie otwory
muszą być wykonane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokładnie przeanalizować treść rozporządzenia w zakresie określonym w treści zadania

opracować instrukcję, określającą kiedy takie otwory muszą być wykonane,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2007 r.w sprawie bezpieczeństwa
i

higieny

pracy,

prowadzenia

ruchu

oraz

specjalistycznego

zabezpieczenia

przeciwpoŜarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami
wiertniczymi

(Dz. U. Nr 106 z dnia 15.06.2007 poz. 726),

–

poradnik dla ucznia,

–

literatura wskazana przez nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wpisz znaczenie poszczególnych znaków:

[5, s. 1097,1099]

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować znaczenie znaków, krótko opisać czego dotyczą,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

arkusz z zadaniem,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

objaśnić zasady bezpieczeństwa w pracy wiertnika?

wskazać najwaŜniejsze zagroŜenia w wiertnictwie?

określić zagroŜenia na stanowisku pracy wiertnika?

określić podstawowe zasady bhp w pracy wiertnika?

odszukać i przeanalizować akty prawne dotyczące bezpieczeństwa
i higieny pracy wiertnika?

określić negatywne skutki hałasu dla zdrowia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Pierwsza pomoc w wypadkach przy pracy

4.3.1. Materiał nauczania

Czynności ratownika podczas udzielania pierwszej pomocy

Zadania pierwszej pomocy:

–

utrzymanie podstawowych funkcji Ŝyciowych organizmu,

–

złagodzenie bólu,

–

utrzymanie właściwego stanu psychicznego poszkodowanego,

–

wezwanie pomocy.
Kolejność udzielanie pomocy przedlekarskiej:

Wyeliminowanie czynnika uszkadzającego.

Szybkie rozpoznanie obraŜeń.

Segregacja poszkodowanych.

Ustalenie kolejności ratowania.

Wykonanie właściwych czynności ratowniczych.

Prawny obowiązek udzielania pierwszej pomocy wynika z art. 162 kodeksu karnego

Art. 162. KK § 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w połoŜeniu groŜącym

bezpośrednim  niebezpieczeństwem  utraty  Ŝycia  albo  cięŜkiego  uszczerbku  na  zdrowiu  nie
udziela  pomocy,  mogąc  jej  udzielić  bez  naraŜenia  siebie  lub  innej  osoby  na
niebezpieczeństwo  utraty  Ŝycia  albo  cięŜkiego  uszczerbku  na  zdrowiu,  podlega  karze
pozbawienia  wolności  do  lat  3.  §  2.  Nie  popełnia  przestępstwa,  kto  nie  udziela  pomocy,  do
której  jest  konieczne  poddanie  się  zabiegowi  lekarskiemu  albo  w  warunkach,  w  których
moŜliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.

Pod Ŝadnym pozorem nie moŜna pozostawiać poszkodowanego bez opieki

Organizacja miejsca wypadku obejmuje:

Ocenę i analizę miejsca wypadku (co się wydarzyło i co moŜe się wydarzyć).

Zapewnienie bezpieczeństwa (ratownikom, poszkodowanym ....).

Udzielenie pierwszej pomocy.

Meldunek o zdarzeniu powinien zawierać następujące informacje:
–

miejsce wypadku,

–

charakter zdarzenia,

–

liczbę i stan poszkodowanych,

–

o wzywającym pomocy,

–

komu i jakiej pomocy udzielono.

Telefony alarmowe:
–

112 z telefonu komórkowego,

–

999 pogotowie ratunkowe,

–

997 policja,

–

998 straŜ poŜarna,

–

ponadto w zakładach górniczych istnieją wewnętrzne systemy powiadamiania
o wypadku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sytuacje wymagające natychmiastowego działania:
–

niedroŜność dróg oddechowych,

–

utrata przytomności,

–

brak oddechu,

–

krwotok,

–

wstrząs pourazowy.

Sposoby transportowania poszkodowanych:
1. Rodzaje transportu:

–

prowadzenie rannego,

–

przenoszenie,

–

przewoŜenie.

2. Na wybór rodzaju transportu wpływ mają:

–

rodzaj urazu,

–

ogólny stan chorego,

–

odległość,

–

liczba ratowników,

–

warunki atmosferyczne.

Zabezpieczenie miejsca wypadku

Miejsce wypadku naleŜy zabezpieczyć do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn

wypadku w sposób wykluczający:
–

dopuszczenie do miejsca wypadku osób niepowołanych,

–

uruchomienie bez koniecznej potrzeby urządzeń, które w związku z wypadkiem zostały
wstrzymane,

–

dokonywanie zmiany ich połoŜenia, jak równieŜ zmiany połoŜenia innych przedmiotów,
które spowodowały wypadek lub pozwalają odtworzyć jego okoliczności.

Czynności ratownika podczas udzielania pomocy przedlekarskiej

JeŜeli poszkodowany wymaga czynności podtrzymujących krąŜenie i oddychanie,

tamowania krwotoku lub ochrony uszkodzonego kręgosłupa – pierwszej pomocy powinny
udzielać tylko osoby przeszkolone w tym zakresie. W zaleŜności od sytuacji, liczby rannych
oraz charakteru obraŜeń powinno się wezwać odpowiednią pomoc: karetkę lub kilka karetek,
zespół reanimacyjny, straŜ poŜarną, pogotowie energetyczne lub gazowe, zespół ratownictwa
górniczego. Czynności reanimacyjne naleŜy kontynuować aŜ do czasu przybycia wezwanej
pomocy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Algorytm postępowania podczas udzielania pierwszej pomocy [14]

Fazy ratowania poszkodowanego po utracie przytomności
1.

UdroŜnij drogi oddechowe i oceń oddech.

Rys. 2. UdroŜnienie dróg oddechowych [14]

Wezwij pomoc.

Gdy poszkodowany – chory nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, niezwłocznie
podejmij zabiegi resuscytacyjne:

–

poszkodowanego ułóŜ na plecach na twardej, równej powierzchni,

–

ułóŜ ręce centralnie na klatce piersiowej osoby poszkodowanej, pamiętaj o prostych
łokciach,

–

klatkę piersiową uciskaj rytmicznie 30 razy z częstotliwością do 100/min na
głębokość 4–5 cm w kierunku kręgosłupa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Uciskanie klatki piersiowej (masaŜ serca) [14]

Oddechy ratownicze

–

delikatnie odegnij głowę do tyłu i unieś brodę do góry,

–

nabierz powietrze a następnie obejmij swoimi wargami usta poszkodowanego
i delikatnie wdmuchnij je do płuc ratowanego,

–

wykonaj w ten sposób dwa oddechy ratownicze,

–

po kaŜdym wdechu pozwól by wtłoczone powietrze mogło opuścić płuca ratowanego

–

kaŜdy oddech ratowniczy powinien trwać 1 sekundę, w trakcie wdechu powinno być
widać unoszenie się klatki piersiowej.

Rys. 4. Oddechy ratownicze [14]

Resuscytacja

–

wykonaj 30 uciśnięć klatki piersiowej,

–

wykonaj dwa oddechy ratownicze,

–

odstęp między ostatnim uciskiem a pierwszym wdechem powinien być jak
najkrótszy,

–

uciski i oddechy wykonuj naprzemiennie w stosunku 30:2 aŜ do momentu przybycia
pogotowia ratunkowego.

Rys. 5. Resuscytacja [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Osobę nieprzytomną z zachowanym krąŜeniem i oddychaniem naleŜy ułoŜyć w pozycji

bezpiecznej (bocznej ustalonej).

Technika układania w pozycji bocznej (bezpiecznej)
1.

Ratujący klęka obok poszkodowanego.

Kończynę dolną ratowanego znajdującą się bliŜej naleŜy zgiąć.

Rękę ratowanego leŜącą bliŜej wsunąć pod jego pośladek.

Drugie ramię ratowanego zgiąć i rękę połoŜyć na brzuchu.

OstroŜnie chwycić ratowanego za bark i biodro (np. za pasek od sukienki, spodni) po
stronie przeciwnej i odwrócić go na bok.

Głowę poszkodowanego trzymać tak, aby przez cały czas trwania obracania była w osi
ciała. Dłoń „górnej” jego ręki ułoŜyć pod policzkiem dla ustalenia pozycji głowy.

Przedramię „dolnej” ręki ostroŜnie przeciągnąć pod tułowiem ku tyłowi i ułoŜyć
grzbietem na podłoŜu. Ręka za plecami poszkodowanego zabezpiecza go przed
przewróceniem wznak i „ustala” tym samym w połoŜeniu bocznym.

Rys. 6. Technika układania w pozycji bocznej (bezpiecznej) [15]

PoraŜenie prądem elektrycznym

Pierwsza pomoc polega na przerwaniu obwodu elektrycznego, najczęściej przez

wyciągnięcie wtyczki z  gniazdka lub  wykręcenie (wyłączenie) bezpiecznika. Gdy to nie jest
moŜliwe,  ratownik  oddziela  poraŜonego  od  obwodu  elektrycznego  przez  odciągnięcie  go  za
odzieŜ. Sam izoluje się od podłoŜa przy pomocy suchej deski lub suchej  tkaniny, względnie
innego  materiału  izolacyjnego.  Gdy  oderwanie  za  odzieŜ  nie  jest  moŜliwe,  dokonuje  się
oddzielenia poraŜonego za pomocą suchej listwy drewnianej lub kija itp. Ratownik musi być
zawsze  dokładnie  izolowany.  Nie  wolno  chwytać  ratowanego  przedmiotem  przewodzącym
elektryczność lub gołymi rękami za ciało.

Po usunięciu poraŜonego z niebezpiecznego miejsca kontroluje się u niego oddech

i  tętno.  W  przypadku  utraty  przytomności  i  przy  zachowanym  oddechu  stosuje  się  tzw.
bezpieczne ułoŜenie na  boku i przytrzymuje  go,  aby  wskutek bezładnych ruchów nie doszło
do  opadnięcia  języka  i  zatkania  wejścia  do  krtani.  W  razie  zatrzymania  oddechu  stosuje  się
sztuczne oddychanie, najlepiej metodą usta–usta, za pomocą maski ustno-gardłowej, zgodnie
z zasadami obowiązującymi przy prowadzeniu resuscytacji. W razie zatrzymania  akcji serca
naleŜy wykonać natychmiast zewnętrzny masaŜ serca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W wypadku rozwijania się wstrząsu (szoku) rozpoczyna się postępowanie

przeciwwstrząsowe. Sprawdza się tętno na tętnicy szyjnej, stosuje się ułoŜenie zapewniające
tzw.  autotransfuzję  krwi  przez  uniesienie  kończyn  ku  górze,  powodujące  przemieszczenie
krwi  w  kierunku  serca  i  mózgu.  Równocześnie  chroni  się  chorego  przed  utratą  ciepła,
uspokaja pobudzonego emocjonalnie. Zabrania się palenia i picia alkoholu. Niewskazane jest
równieŜ  posługiwanie  się  do  ewakuacji  przygodnym  transportem,  który  moŜe  wywołać
dodatkowe urazy.

Nad stanem ogólnym czuwa się stosując kilkakrotne mierzenie częstości i miarowości

tętna. JeŜeli tętno jest namacalne i ciśnienie tętnicze utrzymuje się w granicach zbliŜonych do
normalnego, szanse uratowania poszkodowanego są duŜe. W trakcie udzielania pomocy
naleŜy wezwać karetkę pogotowia ratunkowego i powiadomić, z jakim rodzajem poraŜenia
ma się do czynienia.

Oparzenia

W przypadkach oparzeń naleŜy w pierwszej kolejności ugasić płonące ubranie wszelkimi

dostępnymi środkami (gaśnicą, płaszczem lub wodą). Miejsca oparzone naleŜy oziębić wodą
bieŜącą, chłodną wodą, nakładając mokre kompresy lub umieszczając poparzonego w wannie.
Schłodzenie miejsca poparzenia przez 20 do 30 min ogranicza rozległość i głębokość oparzeń.

Przy oparzeniach chemicznych (kwasami) postępujemy podobnie. Po oparzeniu prądem

elektrycznym  poszkodowany  wymaga  dodatkowej  obserwacji  kardiologicznej,  nawet  gdy  rana
nie  wymaga  pomocy  lekarskiej.  Przy  oparzeniach  kończyn  naleŜy  koniecznie  zdjąć
poszkodowanemu  obrączki,  pierścionki  i  bransoletki.  Nie  wolno  zdejmować  części  ubrania
przylegających  bezpośrednio  do  miejsca  oparzonego.  Powstałą  ranę  zabezpiecza  się  –  po  jej
wcześniejszym oziębieniu – opatrunkiem jałowym, kompresem lub czystym prześcieradłem.

W przypadkach, gdy doszło do:

−−−−

oparzenia głębokiego, z martwicą skóry,

−−−−

oparzenia twarzy, dłoni, stóp lub krocza,

−−−−

zachłyśnięcia się dymem lub płomieniem,

−−−−

poparzenia powyŜej 15% powierzchni ciała,

niezbędna jest pomoc lekarska.

Zranienia

JeŜeli dochodzi do utraty części ciała (najczęściej palca lub kończyny), naleŜy opatrzyć

pozostałe rany i zatamować miejsce krwawienia, a odciętą część zabezpieczyć w worku foliowym
(umieszczonym w wodzie z lodem) lub w suchym opatrunku do czasu przyjazdu pogotowia.

Zranienia naleŜy przede wszystkim chronić przed infekcją. Brud z ran powierzchniowych

usuwa się wodą lub wodą utlenioną. Głębokie rany wymagają bezwzględnie interwencji
lekarskiej, a pierwsza pomoc polega na zawinięciu rany opatrunkiem na czas transportu.

Nie usuwamy z rany tkwiących w niej ciał obcych. Nawet w przypadku niewielkich ran

zabrudzonych kurzem, błotem lub ziemią, naleŜy zgłosić się do przychodni chirurgicznej celem
zabezpieczenia przeciwtęŜcowego.

Choremu z cięŜkimi urazami jamy brzusznej nie naleŜy podawać napojów, a jedynie zwilŜyć

wargi. Gdy poszkodowany, oczekując na pomoc, przebywa w chłodnym miejscu, powinno się go
okryć kocem lub płaszczem.

Zatrucia

ZagroŜenie dla ludzkiego zdrowia z powodu swej toksyczności stanowią przewaŜnie

rozmaite substancje gazowe lub ciekłe, uŜywane głównie do celów technologicznych albo będące
produktem ubocznym reakcji chemicznych zachodzących w związku z wykonywanymi pracami.
Do zatruć dochodzi najczęściej przez:

−−−−

wdychanie oparów tych substancji,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−−−−

omyłkowe spoŜycie,

−−−−

kontakt ze skórą i błonami śluzowymi.

Szkodliwość paliw i rozpuszczalników dla dróg oddechowych jest tym większa, im bardziej

są one lotne w temperaturze pokojowej. Dlatego najgroźniejsze są benzyny ekstrakcyjne uŜywane
jako rozpuszczalniki, następnie benzyny silnikowe (takŜe bezołowiowe), a w dalszej kolejności
nafta, oleje napędowe, opałowe i smarne.

Objawami ostrego zatrucia organizmu są typowe następstwa poraŜenia centralnego układu

nerwowego, takie jak:

−−−−

bóle głowy,

−−−−

oszołomienie,

−−−−

drgawki,

−−−−

utrata przytomności.

Pierwsza pomoc przy ostrych zatruciach polega na wygodnym ułoŜeniu poszkodowanego

w pomieszczeniu o nieskaŜonym powietrzu i wezwaniu szybkiej pomocy lekarskiej. Właściwy
ratunek moŜe być prowadzony wyłącznie w odpowiednio wyposaŜonych placówkach słuŜby
zdrowia, poniewaŜ polega on na:

−−−−

płukaniu układu oddechowego,

−−−−

zabiegach ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego,

−−−−

terapii neutralizującej toksyny w organizmie.

Oprócz ostrych pojawiają się teŜ zatrucia przewlekłe, będące konsekwencją długotrwałego

naraŜenia na kontakt z substancjami toksycznymi o stosunkowo niewielkim stęŜeniu.

Charakterystycznymi ich objawami są:

−−−−

zaczerwienienie lub obrzęki błon śluzowych,

−−−−

kaszel, duszności i inne zaburzenia oddychania,

−−−−

bóle głowy, senność i zaburzenia pracy serca.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do ćwiczeń.

Jakie czynności powinien wykonać kolejno ratownik?

Co to jest: zatrucie, zranienie, oparzenie?

Jakie są objawy ostrego zatrucia?

Co naleŜy zrobić, aby zabezpieczyć miejsce wypadku?

Kiedy przy oparzeniach niezbędna jest pomoc lekarza?

W jakich przypadkach pierwszej pomocy powinny udzielać tylko osoby do tego
przeszkolone?

Jak naleŜy postępować z ciałami obcymi w ranach?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wpisz do tabeli w odpowiedniej kolejności wymienione poniŜej fazy ratowania

poszkodowanego w przypadku omdlenia (wybierz właściwe).

sprawdzanie czynności serca, zewnętrzny masaŜ serca, masaŜ wykonywany równocześnie ze
sztucznym oddychaniem, kontrola tętna, sztuczne oddychanie, przywracanie droŜności
układu oddechowego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokładnie przeczytać nazwy wszystkich faz,

przeanalizować ich treść decydując, w jakiej kolejności powinny być wykonywane,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

Ćwiczenie 2

Rozpoznaj objawy zatrucia, zranienia, oparzenia w przygotowanej tabeli. Przypnij kartki

z objawami w odpowiednich rubrykach. Niektóre z nich moŜna przypiąć do więcej niŜ jednej
rubryki.

Zatrucie

Zranienie

Oparzenie

martwica  skóry,  wymioty,  widoczna  rana  szarpana,  uszkodzenie  błon  śluzowych,  ból
głowy,  oszołomienie,  drgawki,  utrata  przytomności,  widoczna  rana  cięta,  biegunka,
zaczerwienienie  błon  śluzowych,  bladość,  obrzęki  błon  śluzowych,  kaszel,  krwawienie,
duszności, zaburzenia oddychania, senność, zaburzenia pracy serca, ból brzucha, drętwienie
kończyn

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokładnie przeczytać wszystkie wymienione objawy,

przeanalizować je decydując, jakiego przypadku dotyczą,

przypiąć kartkę z objawem w odpowiedniej kolumnie lub kolumnach na tablicy,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansza z tabelą,

−

kartki z wypisanymi objawami chorobowymi,

−

pinezki,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Połącz początek zdania z jego końcem tak, aby stanowiły sensowną całość.

Przy poraŜeniu prądem elektrycznym

naleŜy…

…zdjąć

poszkodowanemu

obrączki,

pierścionki i bransoletki.

Przy oparzeniach nie naleŜy…

…zgłosić się do przychodni chirurgicznej
celem zabezpieczenia przeciwtęŜcowego.

JeŜeli doszło do poparzenia powyŜej

15% powierzchni ciała naleŜy…

…zdejmować

części

ubrania

przylegających bezpośrednio do miejsca
oparzonego.

Przy oparzeniach kończyn naleŜy…

…dodatkowo zapewnić poszkodowanemu
opiekę kardiologiczną.

JeŜeli doszło do utraty części ciała

naleŜy…

…okryć go kocem lub płaszczem.

przypadku

zabrudzenia

rany

kurzem, błotem lub ziemią, naleŜy…

…ułoŜyć

poszkodowanego

wygodnie

w pomieszczeniu o nieskaŜonym powietrzu.

JeŜeli

poszkodowany,

oczekując

na pomoc przebywa w chłodnym
miejscu, naleŜy…

…zwrócić się o pomoc do lekarza.

Przy ostrym zatruciu w oczekiwaniu

na pomoc lekarską, naleŜy…

…zatamować

upływ

krwi

opaską

uciskową, odciętą część zabezpieczyć
w worku foliowym lub suchym opatrunku
do czasu przyjazdu pogotowia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokładnie przeczytać wszystkie części zdań,

przeanalizować je decydując, które z nich powinny się łączyć,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

scharakteryzować objawy zatrucia?

omówić sposób udzielania pomocy przedlekarskiej w przypadku zranienia?

omówić fazy ratowania poszkodowanego po utracie przytomności?

prawidłowo zabezpieczyć miejsce wypadku?

wyjaśnić, w jakich przypadkach niezbędna jest pomoc lekarska?

udzielić pomocy osobie poraŜonej prądem elektrycznym o niskim napięciu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. ZagroŜenia dla środowiska

4.4.1 Materiał nauczania

Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady ochrony środowiska jest ustawa

„Prawo ochrony środowiska” z dnia 27 kwietnia2001 (Dz. U. 2001 nr 62 poz. 627).

Podstawowym aktem prawnym regulującym gospodarkę odpadami jest „Ustawa

o odpadach” z dnia 27 kwietnia2001 (Dz. U. 2001 nr 62 poz. 628).

Przez ochronę środowiska rozumie się podjęcie lub zaniechanie działań, umoŜliwiające

zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Ochrona ta polega w szczególności
na:

−

racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie
z zasadą zrównowaŜonego rozwoju,

−

przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom,

−

przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego,
Odpady są to uboczne produkty działalności człowieka, nieprzydatne w miejscu i czasie,

w którym powstały, szkodliwe lub uciąŜliwe dla środowiska przyrodniczego.

Klasyfikacja odpadów ze względu na szkodliwość dla środowiska:

−

niebezpieczne  –  do  odpadów  niebezpiecznych  (objętych  listą  Ministra  Środowiska  –
załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 Dz. U. nr 112
poz.  1206)  zalicza  się  te,  które  wprowadzone  do  środowiska  nawet  w  małych  ilościach
natychmiast powodują jego trwałą degradację; zawierają najczęściej składniki toksyczne,
radioaktywne, palne, wybuchowe lub biologicznie czynne

−

szkodliwe to te, które wprowadzone do środowiska dopiero w większych ilościach
i w wyniku długotrwałego oddziaływania powodują jego degradację,

−

uciąŜliwe – nie zawierają substancji powodujących procesy degradacji, jednak
niekorzystnie wpływają na walory estetyczne środowiska, np. zniekształcają krajobraz.

Wytwarzający odpady powinien:
–

posiadać zezwolenie na wytwarzanie odpadów i usuwanie odpadów niebezpiecznych;

–

posiadać pozwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej, w wyniku której
powstają odpady niebezpieczne i inne niŜ niebezpieczne;

–

prowadzić ilościową i jakościową ewidencję odpadów zgodnie z przyjętą klasyfikacja
odpadów oraz listą odpadów niebezpiecznych. Celem prowadzenia ewidencji odpadów
jest zapewnienie kontroli nad wytwarzanymi odpadami oraz nad ich obrotem od miejsca
powstania do miejsca wykorzystania lub unieszkodliwienia;

–

wnosić opłaty za składowanie odpadów.

W odniesieniu do odpadów komunalnych obowiązki te ciąŜą na gminach i właścicielach

nieruchomości.

Odpady przemysłowe to uboczne produkty działalności człowieka, powstające na terenie

zakładu  przemysłowego  i  niepoŜądane  w  miejscu  ich  powstawania.  Są  szkodliwe  lub
uciąŜliwe  dla  środowiska.  Zalicza  się  do  nich  oleje,  opakowania,  ŜuŜel  i  popiół,  odpady
mineralne, odpady metaliczne.

Postępowanie z odpadami. Gospodarowanie odpadami to : zbieranie, transport, odzysk

i unieszkodliwianie odpadów, jak równieŜ nadzór nad wyŜej wymienionymi działaniami oraz
miejscami unieszkodliwiania odpadów.
–

Utylizacja – wykorzystanie materiałów lub odpadów, które straciły wartość uŜytkową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

Unieszkodliwianie – likwidacja lub ograniczenie uciąŜliwości odpadów dla środowiska

przez poddanie ich obróbce powodującej zmianę ich cech fizycznych, chemicznych lub
biologicznych.

System prawidłowego gospodarowania odpadami składa się z trzech głównych

elementów:
–

gromadzenie (w miejscu powstawania),

–

usuwanie,

–

unieszkodliwiane.

ZagroŜenia dla środowiska

W zaleŜności od geologiczno-górniczych warunków występowania złoŜa kopaliny

i sposobu prowadzenia eksploatacji zachodzą następujące zmiany w środowisku:

–

przy  eksploatacji  odkrywkowej  następuje  zupełna  dewastacja  powierzchni  przez  zdjęcie
nakładu  leŜącego  nad  złoŜem  i zwałowanie  go  w  najbliŜszym  sąsiedztwie  albo  w  samej
odkrywce,  ze  zjawiskiem  tym  łączy  się  zmiana  poziomu  wód  gruntowych,  osuszenie
okolicznych pól przez wytworzenie leja depresyjnego,

–

przy eksploatacji podziemnej zmiany na powierzchni są mniejsze, lecz występujące
obniŜenia terenowe powodują powstawanie podmokłych gruntów i zalewisk, osiadanie
dróg, uszkodzenia budynków, niszczenie urządzeń melioracyjnych,

–

przy eksploatacji otworami wiertniczymi następuje dewastacja powierzchni połączona
z powstaniem zapadlisk albo niszczenie pól i lasów przez budowę okresowych dróg do
wiertni lub zajmowanie terenu w związku z lokalizacją otworu wiertniczego.

Badania geofizyczne i geologiczne wykonywane za pomocą wierceń i robót górniczych

powodują  zniszczenia  o  charakterze  lokalnym,  natomiast  eksploatacja  złoŜa  kopaliny,  bez
względu  na  to  czy  jest  prowadzona  systemem  odkrywkowym,  podziemnym  czy  za  pomocą
otworów wiertniczych stwarza zasadnicze zmiany w środowisku.
Szkody geologiczne  (powstające w wyniku badań) to:

–

zanikanie wody w studniach lub powstawanie samoczynnych wypływów wskutek
prowadzonych prac wiertniczych,

–

zmiany w zawilgoceniu gleby i powietrza powstałe wskutek wypływu wody z otworów
wiertniczych,

–

przejściowe zmiany strukturalne gleby wywołane zgrupowaniem przy pracach
geofizycznych płytkich otworów strzałowych,

–

okresowe zdewastowanie uŜytków rolnych i lasów,

–

uszkodzenia budynków wskutek uŜywania materiałów wybuchowych przy pracach
geofizycznych,

–

szkody rolne powstałe wskutek wykonywania wyrobisk niezbędnych do badań
geologicznych.

Szkody górnicze (powstające w wyniku eksploatacji):

to przede wszystkim:

−

oddziaływanie górotworu na budowle, drogi, infrastrukturę, grunty rolne i leśne (pękanie
budynków, zapadanie się ulic, osiadanie mostów i torowisk, powstawanie zapadlisk
i hałd),

−

zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza pyłowe (kadm, ołów, cynk, glin i rtęć),

−

„kwaśne deszcze” (ulatniające się związki siarki, węgla i azotu) powodujące nadmierne
zakwaszenie gleby, a w konsekwencji degradację obszarów rolnych i leśnych,

−

zasolone lub zasiarczone wody z odwodnienia zakładów górniczych (odprowadzanie
wraz z niewykorzystanymi wodami dołowymi do wód powierzchniowych soli lub siarki),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

powstanie leja depresyjnego, a w konsekwencji deficyt wody na terenach sąsiadujących
z kopalniami,

−

gromadzenie szlamów w stawach osadowych przy zakładach wzbogacania (w górnictwie
rud metali nieŜelaznych).

Szkody wynikające z głębokich wierceń (powyŜej 5000 m):

–

zajmowanie coraz większych powierzchni gruntów pod wiertnię,

–

zuŜywanie coraz większych ilości czystej wody do celów technologicznych i socjalnych,
co przyczynia się do zwiększenia ilości ścieków i skaŜonych wód technologicznych,

–

zuŜywanie róŜnych, specjalnych płuczek wiertniczych w duŜej objętości, obrabianych
często odczynnikami chemicznymi nie obojętnymi, a nawet toksycznymi, szkodliwymi
dla środowiska naturalnego,

–

budowa dołów zwiercinowych o duŜych pojemnościach, rzędu nawet kilku tysięcy
metrów sześciennych,

–

nawiercanie róŜnych wód wgłębnych o rosnącej mineralizacji, które w fazie wiercenia
przedostają się do płuczki wiertniczej, a w czasie prób wydostają się na powierzchnię
ziemi, zanieczyszczając środowisko.

Kierunki ochrony środowiska przy pracach wiertniczych

–

ochrona ziemi przy budowie, eksploatacji i likwidacji wiertni,

–

ochrona wód powierzchniowych i podziemnych przy pracach wiertniczych,

–

ochrona powietrza atmosferycznego w czasie wiercenia i eksploatacji złóŜ ropy naftowej
i gazu ziemnego,

–

ochrona środowiska przed hałasem i wibracjami,

–

ochrona środowiska przed odpadami.
Wiertnie ulokowane są przewaŜnie na terenach prywatnych właścicieli, ale w kaŜdym

miejscu wiercenia naleŜy zabezpieczyć teren przed zagroŜeniem naturalnym.

W celu ochrony gleby z terenu przeznaczonego pod wiertnię naleŜy usunąć wierzchnią

warstwę  ziemi  zwaną  humusem,  która  po  rekultywacji  gruntu,  po  likwidacji  wiercenia  jest
ponownie  rozprowadzana  po  powierzchni  pola  górniczego.  Dopiero  na  odkrytej  warstwie
ziemi układa się płyty Ŝelbetowe, buduje się drogi dojazdowe, przygotowuje fundamenty itd.

Przy budowie wiertni naleŜy zwrócić uwagę na:

–

uszczelnianie dołów zwiercinowych lub zastąpienie ich szczelnymi zbiornikami
stalowymi,

–

prawidłową organizację neutralizacji urobku i zwiercin, płuczki wiertniczej i wody ze
zbiorników stalowych bądź dołu płytowego uszczelnionego itp.

–

prawidłową gospodarkę olejami na wiertni, nie moŜna dopuszczać do wycieków olejów
smarnych z podzespołów urządzenia na zewnątrz, bowiem źródła powstawania zagroŜeń
w działalności wiertniczej związane są przede wszystkim z gospodarką wodą
technologiczną, a w rezultacie powstawaniem znacznych ilości ścieków o róŜnym stopniu
toksyczności.
Zanieczyszczenia przy wiertni powstają w czasie mycia podłogi i podestów w wieŜy przy

chłodzeniu  trzonów  tłokowych  pomp  płuczkowych,  mycia  sit  i  innych  urządzeń  systemu
oczyszczania  płuczki,  przy  zrzutach  wody  z  hamulca  hydraulicznego,  w  czasie  mycia
przewodu wiertniczego i konserwacji połączeń przy zrzutach płuczki skaŜonej, po zabiegach
cementowania. DuŜe szkody w środowisku naturalnym moŜe spowodować erupcja ropy, gazu
lub  płynów  złoŜowych  (złe  zabezpieczenia).  Śródkami  zanieczyszczenia  środowiska
naturalnego podczas prac wiertniczych są równieŜ dodatki chemiczne i materiały uŜywane do
obróbki  płuczek  wiertniczych  (ropa  naftowa  i  jej  produkty  oraz  inne  toksyczne  środki
chemiczne).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Profilaktyka

Największe znaczenie ma profilaktyka w zakresie ochrony wód stosowana juŜ w fazie

planowania  i  projektowania  prac  wiertniczych  oraz  w  czasie  wiercenia  i  prób  w  otworze
wiertniczym. Gromadzenie ścieków powstałych w związku z obróbką chemiczną płuczki przy
wierceniu  i  opróbowaniu  odwiertu  nie  powinno  odbywać  się  w  dołach  zwiercinowych  wraz
ze  zwiercinami  i  płuczką  wiertniczą,  a  przynajmniej  naleŜy  ograniczać  pojemność  dołów
zwiercinowych  przez  przyjęcie  norm  zaleŜnych  od  planowanej  głębokości  odwiertu
i  stosować  doły  zwiecinowe  podzielone  na  części,  w  których  gromadzone  są  osobno
zwierciny z płuczką wiertniczą, a osobno ścieki przemysłowe.

NaleŜy uszczelnić ścianę i dno dołu zwiercinowego, np. przez iłowanie przy uŜyciu

bentonitu.  Oprócz  rozdziału  ścieków  od  zwiercin  i  płuczki  w  podzielonych  dołach
zwiercinowych  moŜna  zastosować  rozdział  ścieków  od  płuczki  i  zwiercin,  np.  wywieźć
zwierciny  na  osobne  składowisko,  ścieki  natomiast  zamknąć  w  tzw.  zamknięty  obieg  wody
technologicznej.  W  skład  zamkniętego  obiegu  wody  technologicznej  wchodzić  mogą
następujące części:

–

Zbiornik dolny stalowy, betonowy lub ziemny, uszczelniony i oszalowany, znajdujący się
w najniŜej połoŜonym miejscu przy wiertni, do którego spływają grawitacyjnie wszystkie
ś

cieki z terenu wiertni. W zbiorniku tym następuje osadzanie się fazy stałej oraz

oddzielenie olejów i smarów od wody. Zbiornik ten powinien być okresowo oczyszczony
z części stałych i olejów.

–

Zbiornik  górny  stalowy,  usytuowany  najczęściej  na  podporach  obok  zbiornika  wody
czystej.  Do  zbiornika  górnego  przetłaczana  jest  woda  technologiczna  tj.  ścieki  ze
zbiornika  dolnego  po  osadzeniu  się  osadu  i  oddzieleniu  olejów.  Stąd  woda
technologiczna  spływa  grawitacyjnie  do  poszczególnych  części  wiertni,  gdzie  uŜywana
jest do sporządzania i rozszerzania płuczki wiertniczej, smarowania i chłodzenia trzonów
pomp płuczkowych, mycia przewodu wiertniczego, podłogi w wieŜy itp.,

–

Pompa wirowa napędzana silnikiem elektrycznym z rurociągiem do przetłaczania wody
technologicznej ze zbiornika dolnego do górnego oraz na dół zwiercinowy;

–

Rurociągi prowadzące ze zbiornika górnego do części wiertni, tj. do takich urządzeń jak:
mieszalnik iłu, pompy płuczkowe itp.
NaleŜy pamiętać, Ŝe woda technologiczna, pomimo krąŜenia w tzw. zamkniętym obiegu,

odprowadzana  jest  do  dołu  zwiercinowego  ze  względu  na  ciągłe  zwiększanie  się  jej  ilości
spowodowanego  np.  przez  uŜycie  czystej  wody  do  mycia  podłóg,  opady  atmosferyczne  itp.,
stąd  teŜ  jej  nadmiar  z  tzw.  zamkniętego  obiegu  jest  podstawowym  źródłem  ścieków  w  dole
zwiercinowym.

cieki przemysłowe powstające na terenie wiertni pochodzą zazwyczaj z płuczki

wiertniczej i odczynników chemicznych słuŜących do jej obróbki, w mniejszym stopniu zaś
ś

cieki z płynów uŜywanych do prac ratunkowych i zabiegów górniczych, oleju napędowego,

silnikowego, przekładniowego i smarów oraz płynów złoŜonych.

W wyniku prowadzonych prac wiertniczych przy wierceniu otworów zagroŜeniu ulega

równieŜ  powietrze  atmosferyczne.  Działanie  silników  spalinowych  i  wynikające  stąd
spalanie  olejów  napędowych,  a  takŜe  spalanie  węgla  i  koksu  (kotłownie,  kuchnie  itp.)
powoduje  emisję  pyłów  i  gazów  do  atmosfery.  Aby  zmniejszyć  zanieczyszczenia  atmosfery
naleŜy  zwrócić  szczególną  uwagę  na  dobór  odpowiednich  gatunków  paliw  i  montaŜ
właściwych  filtrów  lub  urządzeń  odpylających.  Poza  tym  jednym  ze  sposobów  ograniczenia
emisji zanieczyszczeń jest zmniejszenie ilości spalanego węgla przez podniesienie sprawności
cieplnej kotłów (magnetyczna obróbka wody zasilającej kotły przez tzw. magnetyzery itp.).

W ochronie przed nadmiernym hałasem i wibracjami szczególna rola przypada

producentowi urządzeń i maszyn przez wprowadzenie zmian konstrukcyjnych i zabezpieczeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przy prawidłowej gospodarce wodnej i gospodarce płuczką wiertniczą, właściwej

organizacji pracy i wywózki zwiercin oraz likwidacji dołu zwiercinowego rekultywacja
terenu jest znacznie ułatwiona.

Rekultywacja terenu zajmowanego przez wiertnię powinna odbywać się bezpośrednio po

zakończeniu prac i demontaŜu urządzeń. Polega ona na rozprowadzeniu w końcowej fazie na
terenie prac uprzednio zebranej Ŝyznej gleby, przechowywanej na oddzielnym składowisku.

Wszelkie zanieczyszczenia powstające w czasie prowadzenia prac wiertniczych na

wiertni  powinny  być  wychwytywane  i  gromadzone  na  obszarze  górniczym  obejmującym
prace  związane  z  prowadzeniem  wierceń.  Gromadzone  zanieczyszczenia  w  cyklu
zamkniętym  na  wiertni  powinny  być  poza  tym  neutralizowane  na  bieŜąco,  a  wszelkie  ścieki
wiertnicze  oczyszczane  równolegle  w  czasie  przewidzianym  na  demontaŜ  i  likwidację
czynności

wiertniczych.

Prawidłowo

prowadzone

prace

wiertnicze

związane

z wykonywaniem otworu nie powinny zanieczyszczać środowiska naturalnego.

Przy wierceniach zachodzi konieczność oczyszczania ścieków. W zaleŜności od

wymaganego stopnia oczyszczenia ścieków dobierane są odpowiednio metody ich
oczyszczania. Ogólnie moŜna je podzielić na mechaniczne, fizyczno-chemiczne, chemiczne
i biologiczne.

–

Metoda mechaniczna opiera się na wykorzystaniu operacji technologicznych
przesiewania, sedymentacji, flotacji, koalescencji, filtracji, wypieniania, odwirowania,
separacji itp.

–

Metoda fizyczno-chemiczna związana jest ze zjawiskiem odparowania, odgazowania,
sorpcji, wymraŜania, koagulacji, wymiany jonowej lub elektrofrezy, ekstrakcji.

–

Metoda chemiczna oparta jest na procesie utleniania, redukcji, zobojętniania i wytrącania,
a metody biologiczne oczyszczania ścieków podzielić moŜna na naturalne i sztuczne.
Najczęściej stosowanymi metodami oczyszczania ścieków, a zwłaszcza zapobiegania ich

powstawaniu przy płuczkach wiertniczych są metody: mechaniczna i chemiczna, chociaŜ do
tej pory tradycyjnym sposobem oczyszczania ścieków zgromadzonych w dołach
zwiercinowych jest proces samooczyszczania się ścieków w wyniku wieloletniego odstania.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do ćwiczeń.

Co rozumiemy przez ochronę środowiska?

Co to są odpady i jak je klasyfikujemy?

Z jakich głównych elementów składa się gospodarowanie odpadami?

Czym są szkody geologiczne, czym górnicze, a czym wiertnicze?

Jakie szkody dla środowiska moŜe przynieść eksploatacja podziemna, jakie odkrywkowa
a jakie otworami wiertniczymi?

Jakie są zagroŜenia dla środowiska wynikające z prowadzenia prac wiertniczych?

Jakie są metody oczyszczania ścieków?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj instrukcję gospodarki odpadami dla wybranego działu w przykładowym

zakładzie pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zidentyfikować rodzaje odpadów powstających w procesach wydziału,

wyszukać w regulacjach prawnych dane dotyczące metod składowania i utylizacji ww.
odpadów,

pogrupować odpady według metod składowania i utylizacji,

opisać w tabeli grupy odpadów i metody ich składowania i utylizacji,

krótko scharakteryzować opracowaną instrukcję.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dyrektywy Unii Europejskiej, Polskie Normy,

−

przykładowa charakterystyka zakładu pracy (zawierająca charakter produkcji, proces
technologiczny, materiały potrzebne do procesu produkcyjnego, powstające odpady,
opakowania),

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

Ćwiczenie 2

Rozpoznaj typ szkody (geologiczna, górnicza, wiertnicza). Przypnij kartki ze szkodami

w odpowiednich rubrykach tabeli. Niektóre z nich moŜna przypiąć do więcej niŜ jednej
rubryki.

Szkody geologiczne
(badania)

Szkody górnicze
(eksploatacja)

Szkody wiertnicze
(głębokie wiercenia

„kwaśne deszcze”, zajmowanie coraz większych powierzchni gruntów, skaŜenie wód
gruntowych, okresowe zdewastowanie uŜytków rolnych i lasów, pękanie budynków
i zapadanie się ulic

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokładnie przeczytać wszystkie wymienione szkody,

przeanalizować je decydując, jakiego przypadku dotyczą,

przypiąć kartkę z opisem szkody w odpowiedniej kolumnie lub kolumnach na tablicy,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansza z tabelą,

−

kartki z podanymi opisami szkód,

−

pinezki,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

sklasyfikować odpady?

podać przykłady szkód geologicznych?

podać przykłady szkód górniczych?

podać przykłady szkód wiertniczych?

określić kierunki ochrony środowiska przy pracach wiertniczych?

scharakteryzować elementy zamkniętego obiegu wody technologicznej?

opracować instrukcję postępowania z odpadami korzystając z odpowiednich

aktów prawnych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Ochrona przeciwpoŜarowa

4.5.1 Materiał nauczania

PoŜar jest to niekontrolowany proces spalania odbywający się poza paleniskiem.

W miejscach zamieszkania, pracy i zgromadzeń publicznych stanowi powaŜne zagroŜenie
dla ludzkiego zdrowia i Ŝycia.

NajwaŜniejsze przyczyny powstawania poŜarów w zakładach pracy:

−

samozapalenie się węgla, składowanych paliw, chemikaliów i odpadów,

−

wady konstrukcyjne urządzeń technicznych,

−

niewłaściwe uŜytkowanie urządzeń mechanicznych i elektrycznych,

−

niewłaściwe

przechowywanie

zabezpieczenie

materiałów

łatwo

palnych

i wybuchowych,

−

elektryczność statyczna,

−

wybuchy gazów skroplonych lub spręŜonych, materiałów pirotechnicznych, pyłów oraz
oparów cieczy łatwo palnych,

−

brak ładu i porządku na i wokół stanowiska pracy i w pomieszczeniach pracy.

Urządzenia i instalacje elektryczne w obszarach zagroŜonych poŜarem

Wszystkie urządzenia technologiczne, w których mogą występować zjawiska

elektryczności statycznej muszą być uziemione. W obszarach zagroŜonych poŜarem zabrania
się instalowania:

−

transformatorów i kondensatorów elektroenergetycznych,

−

stanowisk ładowania akumulatorów.

Sposoby walki z poŜarami

Znane są dwa sposoby walki z poŜarami, pierwszy z nich to tzw. obrona czynna,

stosowana wówczas, gdy walczymy juŜ z powstałym ogniem, drugi natomiast to obrona
bierna, gdy czynimy wszystko, aby nie dopuścić do powstania poŜaru. Przy obronie czynnej
powinny być spełnione następujące warunki:

−

plan i wymiary budynku powinny umoŜliwiać szybką ewakuację ludzi w razie poŜaru,

−

urządzenia gaśnicze (gaśnice, skrzynki z piaskiem, hydranty) powinny być odpowiednio
rozmieszczone, tj. w pobliŜu miejsc, w których poŜar jest prawdopodobny oraz w pobliŜu
wyjść,

−

instalacje alarmowe powinny być tak rozmieszczone, aby umoŜliwiały jak
najwcześniejsze zawiadomienie o wybuchu poŜaru,

−

rozplanowanie budynków i ich otoczenia powinno być takie, aby umoŜliwiać straŜy
poŜarnej dojazd i gaszenie poŜaru.
W zakładach przemysłowych o duŜym zagroŜeniu poŜarowym zakłada się specjalne

instalacje gaśnicze, np. tryskacze uruchamiane ręcznie lub działające automatycznie.
Instalacje automatyczne zaczynają działać pod wpływem wzrostu temperatury.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Typy poŜarów

−

spalaniu ulegają ciała stałe pochodzenia organicznego (paliwa stałe, drewno, papier,
tkaniny itp.)

−

ogień obejmuje ciecze palne lub substancje stałe przechodzące w stan płynny pod
wpływem wysokiej temperatury (paliwa ciekłe, alkohole, oleje, smary, materiały
bitumiczne, itp.)

−

płoną gazy palne (acetylen, metan, propan–butan, wodór, gaz koksowniczy lub
ziemny)

−

zapaleniu uległy metale lekkie (magnez, sód, potas)

Podział ten ma istotne znaczenie przy wyborze odpowiedniego rodzaju środków

gaśniczych.

PoŜary typu A moŜna gasić wodą lub pianą tworzoną przez zmieszanie wody

z  substancją  pianotwórczą,  poniewaŜ  środki  te  nie  dopuszczają  tlenu  do  pokrytych  nimi
przedmiotów  i  obniŜają  temperaturę  palącego  się  materiału.  Wyjątkiem  są  sytuacje,  gdy
ogniem  objęte  są  urządzenia  elektryczne  pod  napięciem  lub  palące  się  materiały  wchodzące
z  wodą  w  reakcje  chemiczne,  którym  towarzyszy  wydzielanie  się  wodoru  lub  tlenu
podtrzymującego palenie.

W takich przypadkach, jak równieŜ przy gaszeniu poŜarów typu B, konieczne jest

stosowanie dwutlenku węgla. Jako gaz cięŜszy od powietrza wypełnia on szczelnie przestrzeń
objętego  poŜarem  pomieszczenia  poczynając  od  dolnych  jego  partii,  co  prowadzi  w  efekcie
do  obniŜenia  stęŜenia  tlenu  w  powietrzu.  W  przeciwieństwie  do  wody  i  piany  –  dwutlenek
węgla  nie  przewodzi  elektryczności.  Izoluje  teŜ  przed  dostępem  tlenu  palące  się  substancje
płynne,  podczas  gdy  woda  i  piana  powodują  wypieranie  lŜejszych  od  wody  palących  się
płynów na powierzchnię środka gaśniczego.

Przy gaszeniu poŜarów C naleŜy przede wszystkim odciąć dopływ paliwa gazowego.

JeŜeli jest to niemoŜliwe, stosuje się specjalne środki i techniki gaszenia dostępne
zawodowym straŜom poŜarnym.

PoŜary typu D oraz palące się instalacje i urządzenia elektryczne pod napięciem gasi się

przy pomocy specjalnych proszków gaśniczych.

Wszystkie wymienione środki gaśnicze stosowane są przy pomocy urządzeń zwanych

gaśnicami. Na kaŜdej dopuszczonej do uŜytku gaśnicy umieszczony jest dobrze widoczny
napis informujący o rodzaju środka gaśniczego i typie poŜaru, przy którym gaśnica moŜe być
stosowana. Gaśnice dopuszczone do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem
oznaczone są dodatkowo literą E.

Rodzaje sprzętu przeciwpoŜarowego

Podręczny sprzęt gaśniczy jest to sprzęt gaśniczy uruchamiany ręcznie słuŜący do

zwalczania poŜarów w początkowej fazie (w tzw. zarodku).

Do podręcznego sprzętu gaśniczego naleŜy:

−

hydronetka – plastykowy pojemnik zaopatrzony w ręczną pompkę ssąco–tłoczącą i wąŜ
z dyszą rozpylającą strumień wody lub piany ze zbiornika o pojemności około 10 litrów.
SłuŜy do gaszenia niewielkich źródeł ognia. Specjalne zakończenie dyszy, tzw.
prądownica pozwala na regulowanie strumienia.

−

koc gaśniczy – wykonany z tkaniny niepalnej. SłuŜy do gaszenia niewielkich źródeł
ognia, małych urządzeń i płonącej odzieŜy.

−

tłumica – płaska miotła wiklinowa lub blaszana, osadzona na długim trzonku, obszyta
filcem. W czasie akcji gaśniczej zanurza się ją w wodzie i mokrą uderza w zarzewie
ognia. UŜywana do gaszenia ściółki leśnej, strzech itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

szafka hydrantowa – hydrant wewnętrzny, zawór zainstalowany na specjalnej sieci
wodociągowej, obudowany metalową szafką.

−

agregat gaśniczy – gaśnica o zwiększonych rozmiarach, często o pojemności
kilkudziesięciu litrów. Zwykle wyposaŜona w koła ułatwiające przemieszczanie.

Gaśnice

Gaśnice proszkowe

−−−−

z wewnętrznym ładunkiem zasilającym CO

, dozowanie środka gaśniczego przez zawór

lub prądownicę proszkową,

−−−−

pod stałym ciśnieniem, z zaworem dozującym, wyposaŜonym we wskaźnik ciśnienia.

Rys. 7. Gaśnice proszkowe [16]

Zastosowany w gaśnicach proszek gaśniczy BC lub ABC oraz róŜne wersje pojemności

zbiorników  pozwalają  na  szeroki  zakres  ich  zastosowania.  Są  szczególnie  zalecane
do zabezpieczania przeciwpoŜarowego róŜnych typów samochodów,  garaŜy, biur, mieszkań,
warsztatów,  magazynów,  hal  przemysłowych,  zakładów  energetycznych  i  chemicznych,
budynków administracji państwowej, słuŜby zdrowia, oświaty, nauki, kultury, itp.

Gaśnice śniegowe

Rys. 8. Gaśnice śniegowe [16]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przeznaczone do gaszenia poŜarów grupy BC oraz poŜarów instalacji i urządzeń

elektrycznych

znajdujących

się

pod

napięciem.

Wykonane

bazie

butli

wysokociśnieniowych zawierających CO

. Zalecane do stosowania w energetyce, lakierniach,

magazynach, stacjach benzynowych i halach przemysłowych.

Gaśnice i agregaty pianowe

Rys. 9.

Gaśnice i agregaty pianowe [16]

Przeznaczone do gaszenia poŜarów grupy AB. Zalecane do stosowania w przemyśle

petrochemicznym, drzewnym, na stacjach paliw, w magazynach cieczy łatwopalnych, bazach
transportowych, zabudowaniach rolniczych.

Agregaty gaśnicze

Rys. 10. Agregaty gaśnicze [16]

Przeznaczone do gaszenia poŜarów grupy BC lub ABC (w zaleŜności od stosowanego

proszku). Znajdują szczególne zastosowanie jako uzupełnienie sprzętu w akcjach
ratowniczych straŜy poŜarnych, kolumn transportowych, jako zabezpieczenie lotnisk,
w rafineriach oraz innych duŜych zakładach przemysłowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Samoczynne urządzenia gaśnicze

Rys. 11. Samoczynne urządzenia gaśnicze [16]

Przeznaczone do gaszenia poŜarów grupy ABC. Zalecane do stosowania

w  pomieszczeniach  zamkniętych,  takich  jak:  magazyny  farb,  olejów,  materiałów
łatwopalnych,  rozdzielnie  elektryczne  itp.,  w  których  nie  przewiduje  się stałej  obsługi.  SUG
(samoczynne  urządzenia  gaśnicze)  są  wyposaŜone  w  samoczynny  zawór  ampułkowy,  który
moŜe  być  uruchamiany  impulsem  elektrycznym  przesyłanym  z  automatycznej  centrali
alarmowej lub w wyniku przekroczenia określonej temperatury w pomieszczeniach.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są główne przyczyny powstawania poŜarów?

Jakie warunki muszą być spełnione, aby obrona czynna przed poŜarem była skuteczna?

Jakie rozróŜniamy typy poŜarów?

Do jakich typów poŜarów uŜywane są gaśnice pianowe, proszkowe, śniegowe?

Co zaliczamy do podręcznego sprzętu gaśniczego?

4.5.3 Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz sprzęt i środki gaśnicze w zaleŜności od rodzaju poŜaru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z instrukcjami przeciwpoŜarowymi oraz instrukcjami stosowania sprzętu
i środków gaśniczych,

zidentyfikować rodzaj poŜaru,

zanotować moŜliwe do zastosowania środki gaśnicze,

krótko je scharakteryzować.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcje przeciwpoŜarowe, instrukcje stosowania sprzętu i środków gaśniczych,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj symulację polegającą na zastosowaniu podręcznego sprzętu i środków

gaśniczych do gaszenia poŜaru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wybrać odpowiedni sprzęt lub środek gaśniczy do określonego typu poŜaru,

omówić sposób uŜycia danego sprzętu lub środka gaśniczego,

omówić najczęściej popełniane błędy przy stosowaniu ww. środków.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt i środki gaśnicze,

−

instrukcje przeciwpoŜarowe, instrukcje stosowania sprzętu i środków gaśniczych,

−

literatura wskazana przez nauczyciela.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić główne przyczyny poŜarów ?

omówić rodzaje środków gaśniczych?

sklasyfikować typy poŜarów?

wyjaśnić sposób posługiwania się gaśnicą proszkową, śniegową,
pianową?

dobrać sprzęt gaśniczy do określonego typu poŜaru?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test  zawiera  20  zadań  dotyczących  przestrzegania  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny
pracy  z  urządzeniami  elektrycznymi,  pierwszej  pomocy  w  wypadkach  przy  pracy
i  organizacji  stanowiska  pracy.  Wszystkie  zadania  są  zadaniami  wielokrotnego  wyboru
i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi: zaznacz prawidłową
odpowiedź X (w przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową).

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Kiedy  udzielenie  odpowiedzi  będzie  Ci  sprawiało  trudność,  wtedy  odłóŜ  jego
rozwiązanie  na  później  i  wróć  do  niego,  gdy  zostanie  Ci  czas  wolny.  Trudności  mogą
przysporzyć  Ci  zadania:  16–20,  gdyŜ  są  one  na  poziomie  trudniejszym  niŜ  pozostałe.
Przeznacz na ich rozwiązanie więcej czasu.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę to
a)

pracodawca.

pracownik.

przedsiębiorca.

kooperant.

Zapewnienie wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy jest
a)

obowiązkiem pracodawcy.

prawem pracodawcy.

obowiązkiem pracownika.

prawem pracownika.

Stosowanie nauszników i wkładek przeciwhałasowych jest konieczne, jeŜeli hałas na
stanowisku pracy przekracza
a)

55 dB.

65 dB.

75 dB.

85 dB.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Negatywnym skutkiem hałasu w pracy nie jest
a)

zaburzenie akcji serca.

zmiana rytmu oddychania.

łamliwość kości.

zaburzenie wzroku.

Do ochrony przeciwwibracyjnej nie stosuje się
a)

kurtek przeciwwibracyjnych.

rękawic przeciwwibracyjnych.

pasów przeciwwibracyjnych.

obuwia przeciwwibracyjnego.

Minimalna niebezpieczna dla człowieka wartość prądu przemiennego płynącego przez
dłuŜszy czas wynosi
a)

30 mA.

50 mA.

70 mA.

90 mA.

Pracownik moŜe być dopuszczony do pracy w ruchu zakładu wiertniczego, jeŜeli
a)

posiada wymagane kwalifikacje lub potrzebne umiejętności do wykonywania pracy.

odbył aktualne przeszkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

w wyniku badań lekarskich został uznany za zdolnego do wykonywania określonej
pracy.

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.

Osobę nieprzytomną z zachowanym krąŜeniem i oddychaniem naleŜy ułoŜyć w pozycji
a)

bezpiecznej (bocznej ustalonej).

bezpiecznej (na plecach z uniesionymi nogami).

bezpiecznej (na brzuchu z głową odchyloną w bok).

nie zmieniać pozycji.

Odpady, które wprowadzone do środowiska nawet w małych ilościach natychmiast
powodują jego trwałą degradację są klasyfikowane jako
a)

szkodliwe.

uciąŜliwe.

zagraŜające.

niebezpieczne.

10.

Znak

ostrzega przed

skaŜeniem biologicznym.

substancjami i preparatami szkodliwymi lub draŜniącymi.

substancjami i preparatami toksycznymi.

materiałem radioaktywnym lub promieniowaniem jonizującym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11.

Znak

oznacza

skrzyŜowanie na drodze ewakuacyjnej.

umiejscowienie zestawu do udzielania pierwszej pomocy.

umiejscowienie planu ewakuacji.

miejsce, w którym moŜe pojawić się zagroŜenie dla zdrowia.

12.

W przypadku poŜaru naleŜy zawiadomić straŜ poŜarną dzwoniąc po numer
a)

997 lub 112 (z telefonu komórkowego).

998 lub 112 (z telefonu komórkowego).

999 lub 113 (z telefonu komórkowego).

998 lub 113 (z telefonu komórkowego).

13.

Na stanowisku pracy, w którym występuje zagroŜenie pyłami szkodliwymi dla zdrowia
wolno zatrudnić pracownika, który
a)

ukończył 18 lat.

ukończył 21 lat.

waŜy co najmniej 90 kg.

waŜy mniej niŜ 90 kg.

14.

Do szkód wynikających z wykonywania głębokich wierceń nie naleŜą
a)

zajmowanie coraz większych powierzchni gruntów pod wiertnię.

zuŜywanie coraz większych ilości czystej wody do celów technologicznych
i socjalnych, co przyczynia się do zwiększenia ilości ścieków i skaŜonych wód
technologicznych.

zuŜywanie róŜnych, specjalnych płuczek wiertniczych w duŜej objętości,
obrabianych często odczynnikami chemicznymi nie obojętnymi, a nawet
toksycznymi, szkodliwymi dla środowiska naturalnego.

„kwaśne deszcze” (ulatniające się związki siarki, węgla i azotu) powodujące
nadmierne zakwaszenie gleby, a w konsekwencji degradację obszarów rolnych
i leśnych.

15.

Wibracje powodują silne podraŜnienie błędnika przy częstotliwościach rzędu
a)

2 Hz.

20 Hz.

200 Hz.

2 kHz.

16.

rodkiem zapobiegającym utracie krąŜenia płuczki wiertniczej jest zastosowanie

płuczki o większej lepkości.

płuczki o mniejszej lepkości

wyŜszych obrotów wiertła.

niŜszych obrotów wiertła.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

17.

Młodociany moŜe być zatrudniony

Od 7

do 16

Od 5

do 12

Od 17

do 23

Od 7

do 14

18.

Płuczka wiertnicza jest stosowana w wiertnictwie w celu
a)

chłodzenia świdrów.

oczyszczania świdra ze zwiercin.

odpowiedzi a i b są prawidłowe.

adna odpowiedź nie jest prawidłowa.

19.

W przypadku poraŜenia prądem ratownik powinien w pierwszej kolejności
a)

uwolnić człowieka poraŜonego spod napięcia.

rozpoznać stan zagroŜenia poraŜonego.

skontrolować oddech.

zmierzyć ciśnienie i skontrolować tętno.

20.

W przypadku, gdy w sytuacji zagroŜenia powstrzymanie się od wykonywania pracy nie
usuwa bezpośredniego zagroŜenia dla zdrowia lub Ŝycia pracownika:
a)

pracownik powinien podjąć działania w celu usunięcia zagroŜenia i pozostać na
stanowisku do czasu przybycia pomocy.

pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagroŜenia, zawiadamiając o tym
niezwłocznie przełoŜonego.

pracownik nie ma prawa oddalić się z miejsca pracy do czasu przybycia
przełoŜonego.

pracownik ma prawo oddalić się jak najprędzej z miejsca zagroŜenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony środowiska
oraz prawa pracy

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

Białaczewski A.: Wiertnictwo i górnictwo z zasadami bhp. Wydawnictwa Geologiczne,
Warszawa 1978

Golisz T.: Ratownik górniczy. Ślaskie Wydawnictwo Techniczne, Katowice 1992

Hansen A.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998

Mac S., Leowski J.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1996

Rączkowski B.: Bhp w praktyce. ODDK, Gdańsk 2002

Stępczak K.: Ochrona i kształtowanie środowiska. WSIP, Warszawa 2001

Wojnar K.: Wiertnictwo, technika i technologia. Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa–Kraków 1993

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2007 r.w sprawie bezpieczeństwa
i  higieny  pracy,  prowadzenia  ruchu  oraz  specjalistycznego  zabezpieczenia
przeciwpoŜarowego  w  zakładach  górniczych  wydobywających  kopaliny  otworami
wiertniczymi Dz. U. Nr 106 z dnia 15.06.2007   poz. 726

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób
zawodowych z dnia 30 października 2002 r. Dz. U. r. Nr 199, poz. 1673.

10.

Rozporządzenie  Rady  Ministrów  z  dnia  24  sierpnia  2004  r.  w  sprawie  wykazu  prac
wzbronionych  młodocianym  i  warunków  ich  zatrudniania  przy  niektórych  z  tych  prac
(Dz. U.  nr 200 z dnia 14 września 2004 r. poz. 2047)

11.

„Prawo ochrony środowiska” z dnia 27 kwietnia2001 (Dz. U. 2001 nr 62 poz. 627).

12.

Ustawa o odpadach” z dnia 27 kwietnia 2001 (Dz. U. 2001 nr 62 poz. 628).

13.

Prawo geologiczne i górnicze

(

Dz. U. 2005 nr 228 poz. 1947)

14.

www.automobilklub.chelm.pl

15.

http://www.motocykle.slask.pl/inne/pierwsza–pomoc

16.

www.mar–poz.waw.pl

17.

Stan bezpieczeństwa i higieny pracy w górnictwie, WyŜszy Urząd Górniczy, 2006