MRÓWKI - OWADY SPOŁECZNE 

 

Mrówki,  razem  z  pszczołami  i  osami,  należą  do  przedstawicieli  rzędu  Hymenoptera.  Owady  te  oraz 

przedstawiciele  rzędu  Isoptera  -  termity  (inaczej  bielce)  są  jedynymi  grupami,  którym  udało  się  stworzyć 
prawdziwą strukturę społeczną, a nastąpiło  to  już około stu milionów lat temu. Cechą budowy morfologicznej, 
wspólną  dla  obu  grup  jest  cienkie  połączenie  pomiędzy  tułowiem,  a  odwłokiem  oraz,  u  wielu  gatunków, 
odstraszające ubarwienie ciała.  

Mrówki  występują  na  terenach  prawie  wszystkich  lądów.  Opisano  dotychczas  około  7000  tysięcy 

różnych gatunków. Największa ich część żyje w rejonach tropikalnych, chociaż nie trudno znaleźć ich siedliska 
w strefie umiarkowanej. Taka różnorodność gatunkowa, dotyczy nie tylko budowy morfologicznej, lecz niekiedy 
także stylu życia, sposobu budowy gniazda czy odżywiania.  

Sukces  ewolucyjny,  jaki  odniosły  wraz  z  innymi  owadami  społecznymi,  zawdzięczają  między  innymi 

sprawności  w systemie  porozumiewania  się.  Mogą  to  robić  za  pomocą  dotyku,  zapachu,  dźwięku  i  wzroku. 
Informacje  są przesyłane  np.  za  pomocą  dotyku  czułków.  Ważną  rolę  spełniają  umiejętności  produkowania 
chemicznych substancji? Feromonów czy możliwość wysyłania ultradźwięków.  

Komunikaty  te są wykorzystywane  np.  do zawiadomienia  reszty  osobników  o  niebezpieczeństwie  lub 

wskazują miejsce, w który znajduje się pokarm.  
 
PODZIAŁ PRACY  

O społeczności świadczy przede wszystkim podział pracy wykonywanej dla dobra grupy. 

Osobniki, których liczba w mrowisku dochodzi nawet do miliona, są podzielone na kasty, z których każda pełni 
ważną  funkcję.  W  skład  kolonii  wchodzą,  zatem:  samce,  samice?  Robotnice,  samice  zdolne  do  wydawania 
na świat potomstwa oraz najważniejsza z nich? Królowa.  
Rolą  samców  jest  obrona  mrowiska,  stąd  nazwani  są  żołnierzami.  Są  wyposażeni  w  silne  narządy  gębowe, 
a wiele  gatunków  ma  także  żądła,  którymi  wstrzykują  tzw.  kwas  mrówkowy.  Większość  z  nich  posiada  także 
skrzydła. U wiele gatunków mrówek walka, a nawet długotrwałe?Wojny? Stanowią część ich stylu życia.  
Pochód  afrykańskiej  rodziny  mrówek  (Dorylidae)  sieje  postrach  wśród  wszystkich  żywych  stworzeń,  które 
napotka na swej drodze. Samce przedstawicieli z rodziny Dolichoderidae mają odwłoki zakończone gruczołami, 
które wydzielają żrąca wydzielinę, a ich strategie walki biorą pod uwagę oblężenia, tworzenie forteli i twierdz. 
Jednak  nie wszystkie gatunki są tak waleczne. Drobne gładyszki mogą  liczyć  na pomoc  krewniaków?  Rudnic, 
wprowadzając się do ich gniazd.  

Jedną z płodnych, na ogół uskrzydlonych samic jest Królowa. Osiąga często większe rozmiary niż reszta 

osobników  z  kolonii.  Jej  główne  zadanie  to  wydawanie  na  świat  potomstwa.  Najliczniejszą  grupę  tworzą 
robotnice. Należą do niej samice, które utraciły zdolności rozrodcze. Ich główne zadania to: opieka nad królową, 
karmienie  i zajmowanie  się  larwami,  budowanie  gniazda  oraz  zbieranie  pożywienia.  W  tej  ostatniej  dziedzinie 
wiele gatunków mrówek posługuje się oryginalnymi metodami.  

Osobniki z rodzaju Messor zadziwiają nas niezwykłą wiedzą na temat przechowywania nasion.  

Pracowite zbieraczki gromadzą zapasy w specjalnie zbudowanych spichlerzach. Są one usytuowane głęboko pod 
ziemią, gdzie zbiorów nie dosięga wilgoć? Podłoga? Została zmyślnie wybrukowana ziarnami krzemionki.  

Chyba najbardziej zadziwiającym sposobem odżywiania charakteryzują się mrówki z rodzaju Atta.  

Ich pokarmem jest specjalny rodzaj grzyba, który same hodują. Mrowisko jest wyposażone w przystosowane do 
pomieszczenia?Ogródków grzybowych? Komory. W tej społeczności robotnice zajmują się znoszeniem nawozu 
pod uprawę, czyli kawałków liści czy łodyg, które następnie przeżuwają. Przy okazji eliminują z masy strzępek 
niepotrzebnych  grzybów.  Aby  zabezpieczyć  następne  pokolenia  przed  głodem,  samica,  zakładająca  nową 
kolonię, dostaje?Posag? W postaci strzępki drogocennego grzyba.  

Inna rodzina mrówek potrafi w zabezpieczyć się przed głodem czy suszą. Jej przedstawiciele napełniają 

swe rozciągliwe wola wodą i substancjami odżywczymi podczas urodzaju. Pełnią tym samym funkcje cysterny 
na?Czarną godzinę?.  

Jednak  nie  wszystkie  mrówcze  społeczności  są  tak  pracowite.  Jednym  z  wyjątków  jest  np.  gatunek 

Lephotorax  emersoni.  Jego  przedstawiciele  budują  swa  siedzibę  obok  gniazda  innego  gatunku,  łącząc 
sąsiadujące  komory  korytarzami.  Mogą  wówczas  bez  skrupułów  podbierać  zapasy  sąsiadów,  ponieważ 
są znacznie  mniejsze  od przedstawicieli  wykorzystywanego  gatunku,  które  nie  zmieściłyby  się  przez  równie 
miniaturowe przejścia.  

Drugim?Leniwym? Gatunkiem można nazwać mrówki z rodziny Formicidae. Kradną one larwy osobniki 

innych gatunków i robią z nich niewolników, każąc im pracować w obrębie własnego mrowiska.  

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com   For evaluation only.

 
NOWE KOLONIE  

W celu założenia nowego mrowiska, co roku, płodne, uskrzydlone samice wyruszają, w tzw. lot godowy.  

Gdy zostaną zapłodnione osiadają w dogodnym miejscu i (w zależności od gatunku) zrzucają skrzydła.  
Od tego momentu zostają królowymi nowej kolonii, wydając na świat liczne potomstwo.  
 
GNIAZDO  

Mrówki  zakładają  gniazda  w  różnych  miejscach.  W  naszym  klimacie  najczęściej  spotykamy  mrowiska 

podziemne, pod płytami chodnika  lub w  ludzkich domach... Jednak  najokazalsze  kopce  buduje  leśny gatunek? 
Rudnica. Są one misternie ułożone z igieł i gałązek.  
Ich wysokość dochodzi do 1,5 metra,  a średnica do 3 metrów. Tej wielkości  okazy często stają się pomnikami 
przyrody.  
Wewnątrz  gniazda  znajdują  się  liczne  komory,  służące  jako  wylęgarnie  czy  składnice  pokarmu,  połączone 
ze sobą mnóstwem korytarzy. Doskonałym miejscem do założenia kolonii są także drzewa, krzewy i inne rośliny, 
z którymi mrówki doskonale współżyją.  
 
MRÓWKI I ROŚLINY  

Najlepiej przystosowane rośliny do towarzystwa mrówek rosną jedynie w strefie tropikalnej. Noszą one 

wspólną  nazwę:  myrmekofity?  Czyli  mrówkolubne.  W  rozmaite  zależności  wchodzą  z  nimi,  również 
wyspecjalizowane,  gatunki  mrówek.  Przeróżne  formy  współżycia  mogą  być  zarówno  mutualistyczne  jak 
i zupełnie  niekorzystne  dla  jednej  ze  stron?  Przeważnie  dla  roślin.  Najczęściej  lokatorzy  dbają  o swoje? 
Mieszkanie?.  Odcinają  gałązki  uschnięte  lub  zaatakowane  chorobą,  niszczą  jaja  pasożytów,  których  larwy,  po 
wylęgnięciu, objadałyby liście, a czasami zabijają także dorosłe osobniki pasożytów.  

Rośliny odwdzięczają się im,?Częstując? Słodkim płynem, który wydostaje się z brzegów liści i gałązek 

lub malutkimi kuleczkami.  
Amerykańska  akacja  wytwarza  na  czubkach  listków  marchewkowate  ciałka,  które  świetnie  nadają  się  jako 
pokarm dla larw. Ciekawostką jest fakt, że owocki pojawiają się jedynie wtedy, gdy mrówki są w pobliżu. Inny 
drzewo posiada liście z kieszonkami, które staje się kwaterą mrówek. Jedna z dwóch komór służy jako śmietnik 
-  kompostownik,  z którego  roślina  czerpie  substancje  odżywcze.  Komory  jeszcze  innego  gatunku 
są zabezpieczone  od  zewnątrz  długimi  kolcami.  Są  one  rozmieszczone  na  tyle  rzadko,  że  robotnice  mogą  się 
między  nimi poruszać oraz  na tyle  gęsto,  aby uchronić mrówki  od wrogów.  Owady wykorzystują  także części 
roślin w inny sposób. Wyspecjalizowane mrówki tkaczki budują swe gniazdo ze zszytych ze sobą liści. Za nitkę 
służy  tu  wydzielina  z  gruczołów  przędnych  larw.  Starsze  robotnice  posługują  się  młodymi  jak  igłami. 
Przykładem kooperacji, może być wzajemne współżycie dzbanecznika i mrówek z rodzaju Colobopsis.  Kwiaty 
dają  owadom  schronienie,  w  zamian  za  to  mrówki  udrażniają  jej  układ  trawienny,  zjadając  większe  owady, 
złapane w śmiercionośna pułapkę. Niektóre gatunki mrówek są pasożytami drzew, które zamieszkują. Allomerus 
demerarae  uszkadzają  kwiaty  rośliny,  uniemożliwiają  jej  rozród.  Wykorzystuje  ona  wówczas  energię  nie 
na rozmnażanie, a  na rozrastanie? Tym samum  kolonia ma więcej przestrzeni życiowej. Oczywiście zależności 
tego typu? Z korzyścią dla jednej lub obu stron, istnieją też między mrówkami i innymi owadami.  
 
MRÓWKI I INNE OWADY  

Przykładem  takich  powiązań  mogą  być  mszyce.  Mrówki  niczym  pasterze  hodują  je,  bronią  przed 

wrogami, a w zamian dostają słodki płyn, który wydzielają. Znanych jest wiele związków mrówek z gąsienicami.  
Te  pierwsze  są  bardzo  łase  na  słodki  płyn  wydzielający  się  z  odwłoka  larwy  modraszków.  Aby  go  zdobyć 
mrówki opiekują się gąsienicami. W czasie deszczu przenoszą kokon w bezpieczne miejsce, jakim jest mrowisko. 
Robotnice  dodatkowo  pomagają  motylowi  wydostać  się  z  kokonu.  Może  pojawić  się  pytanie:  skąd  mrówki 
wiedzą,  że  podopiecznym  potrzebna  jest  pomoc?  Otóż  gąsienice  wydają  dźwięki,  nie  słyszalne  dla  ludzkiego 
ucha, podczas gdy grozi im niebezpieczeństwo.  

Świat  mrówek  i  ich  zachowań  zadziwia  nas  swoją  złożonością  i  rozmaitością.  Niektóre  z  nich 

są siejącymi  postrach  pasożytami  jednak  większość  nie  robi  nikomu  żadnej  krzywdy?  Wręcz  przeciwnie,  jest 
bardzo pożyteczna, zabijając wiele szkodników. 

 

Paulina Przybyłek IV TAK 

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com   For evaluation only.