I. MORZE!... MORZE!...

Stary gościniec, prowadzący z Londynu do Portsmouth, jest jednym z najbardziej ma-

lowniczych w całej Anglii. Wspomnienia przeszłości, które widok tej okolicy budzi w umyśle
wędrowca, podnoszą jeszcze urok pięknego krajobrazu. Gościniec ten co prawda dziś jest juŜ
mało uczęszczany i nieco zaniedbany; niekiedy tylko napotkać moŜna wykwintny zaprząg
któregoś ze znaczniejszych właścicieli ziemskich, skromny powozik lekarza wiejskiego, cięŜ-
ki wóz gospodarski, lub brykę dzierŜawcy, śpieszącego na targ do pobliskiego miasteczka.

Inaczej bywało przed laty osiemdziesięciu kilku, gdy tę samą drogę przebiegało dzień w

dzień  po  kilkadziesiąt  czterokonnych  wozów  pocztowych  wiozących  do  stolicy  lub  do  wiel-
kiego portu handlowego tłumy podróŜników. PodróŜni ci, byli to po większej części maryna-
rze, śpieszący do Londynu, po odbyciu dalekiej Ŝeglugi morskiej, lub powracający stamtąd do
Portsmouth, by puścić się znowu na burzliwe fale oceanu. Najznakomitsi Ŝeglarze angielscy,
nie  wyłączając  wielkiego  Nelsona,  przebywali  niejednokrotnie  tę  drogę  w  owych  karetkach
pocztowych,  wlokących  się  leniwie  wśród  obłoków  kurzawy.  Za  karetkami  pocztowymi  to-
czyły się wozy naładowane rozmaitymi towarami.

Wszystko to naleŜy juŜ do przeszłości. Dziś rzadki przechodzień, zabłąkany na starym

gościńcu, słyszy  co chwila  gwizd lokomotywy,  chyŜe pociągi migają mu  przed oczyma, pę-
dząc  po  szynach,  przeprowadzonych  równolegle  do  dawnej  drogi  i  urągać  się  zdają  Ŝółwim
jego krokom.  Z dawnej  świetności nic tu nie pozostało, tylko dwa rzędy  drzew wspaniałych
po obu stronach gościńca i niezliczone gospody, które niegdyś niepospolitej uŜywały sławy.

Dzisiaj biedne te gospody takŜe juŜ nieosobliwie wyglądają, ściany ich kruszą się i opa-

dają, obszerne podwórza porosły trawą, stajnie stoją próŜne lub mieszczą czasem co najwyŜej
parę szkap fornalskich; wieśniacy w grubych butach i wyszarzałym odzieniu snują się po tych
samych kątach, gdzie niegdyś widziano tylko strojnych pocztylionów w palonych butach, o
brzęczących ostrogach, w okazałych płaszczach i kapeluszach ze złocistymi galonami.

Do dawnego tego gościńca przywiązane są takŜe i ponure podania. A więc na przykład:

na wierzchołku małego wzgórza Southdown, od którego pochodzi nazwa, słynnej rasy owiec,
jest jama ciemna, głęboka, jakby rozwarty krater wulkanu. Gościniec wspinając się na wzgó-
rze, bieŜy tuŜ obok tej przepaści, a na jej brzegu stoi słup kamienny, z jednej bryły wykuty,
wyniesiony na pamiątkę smutnej śmierci pewnego majtka, który w tym miejscu był zamordo-
wany, ciało zaś jego mordercy wrzucili w ową ciemną czeluść, którą lud przezwał ,,Pucharem
diabelskim”. Napis na pomniku głosi, Ŝe winni zostali schwytani i śmierć sromotną ponieśli
na tym samym miejscu, gdzie zbrodnię swą spełnili.

I otoŜ właśnie u stóp owego granitowego słupa zatrzymał się pewnego pięknego czerw-

cowego poranku młodzieniec, mogący mieć około czternastu lub piętnastu lat wieku. Słońce
wzbiło się juŜ wysoko na niebie, lecz osłaniała je gęsta mgła biała, tak pospolita w południo-
wej Anglii.

Mgła ta skupiona była w dość wąską, jednostajną smugę ponad linią widnokręgu, po-

krywającą stoki pagórków, których wierzchołki zarysowywały się wyraźnie powyŜej, jakby
pozębione wybrzeŜa lądu na morzu. Piękne to zjawisko optyczne dość często widzieć moŜna
w tej okolicy.

Ale młody wędrowiec, który stał nad brzegiem „Pucharu diabelskiego” nie zwaŜał wca-

le na ten czarujący widok, w myślach jego snuły się widocznie inne obrazy i pochłaniały go
całkowicie. A jednak z wyrazu twarzy młodzieńca moŜna było wnosić, Ŝe mgła była dlań
poŜądaną, Ŝe rad się w niej ukrywał, unikając ludzkiego wzroku. Dziwny niepokój przebijał w

całej  jego  postawie,  co  chwila  spoglądał  ukradkiem  dokoła  i  nasłuchiwał  jakby  obawiał  się
pogoni.  Upewniwszy  się,  Ŝe  Ŝaden  szmer  podejrzany  się  nie  odzywał,  ani  tętent  konia,  ani
turkot  powozu,  odetchnął  swobodniej  i  usiadł  na  murawie  przy  drodze,  kładąc  obok  siebie
mały węzełek podróŜny, zawierający trochę bielizny. Musiał on odbyć daleką drogę, bo wy-
gląd miał zmęczony, a odzienie kurzem okryte; ale dlaczego tak widocznie obawiał się pogo-
ni?  Trudno  go  było  posądzić  o  jakiś  czyn  hańbiący,  na  twarzy  jego  malowała  się  szczerość,
niewinność  dziecka,  wychowanego  pod  wiejską  strzechą  przez  uczciwych  rodziców.  Jeśli
przewinił, to pewnie po raz pierwszy w Ŝyciu, gdyŜ młodzieniec ten nie był bez winy, wyznać
to  trzeba  wymknął  się  bowiem  z  domu  rodzicielskiego  bez  pozwolenia,  sprzeciwił  się  woli
ojca.

Młody wędrowiec nazywał się Henryk Chester, był synem zamoŜnego dzierŜawcy z

Godalminy, miejscowości o trzydzieści mil * stąd odległej. Przebył on pieszo całą tę daleką
drogę. Co do powodów awanturniczej tej wycieczki, dowiemy się o nich od niego samego,
gdyŜ młodzieniec, zwyczajem ludzi zaprzątniętych gorączkowo jakąś wyłączną myślą, mówił
głośno sam do siebie:

— Nikt nie spostrzeŜe w domu mojej ucieczki przed godziną śniadania, a o tej porze

będę juŜ zapewne w Portsmouth... JeŜeli tylko zdołam dostać się natychmiast na jakiś okręt,
potrafię się tak urządzić, aŜeby na ląd nie powracać przed podniesieniem kotwicy... Zresztą
ojciec prawdopodobnie mnie tam nie będzie szukał; stary cieśla wmówi w niego z pewnością,
Ŝ

e udałem się do Londynu, bo umyślnie mu to powiedziałem, aby zmylić pogoń...

Figlarny uśmiech, który przy tych słowach pojawił się na ustach mówiącego, znikł

jednak szybko, zastąpił go wyraz powaŜniejszy. Mały zbieg przypomniał sobie matkę, pomy-
ś

lał o zmartwieniu, które tej biednej matce zgotował swoim postępkiem.

— Kochana mateczka — szepnął — spłacze się pewnie, i siostrzyczka Emilcia takŜe...

będą w okropnej obawie!... Ale je uspokoję bardzo prędko. Jak tylko sobie zapewnię miejsce
na okręcie, zaraz do nich napiszę. No, i powrócę przecieŜ kiedyś i obaczymy się znowu.

Widocznie jednak rozumowanie to nie uciszyło od razu wyrzutów sumienia młodego

Chestera, gdyŜ coraz gorliwiej tłumaczył się sam przed sobą:

— Nie, doprawdy nie mogłem inaczej postąpić. Ojciec upierał się najniesłuszniej, chcąc

mnie  koniecznie  wykierować  na  rolnika,  chociaŜ  wiedział  dobrze,  jaki  wstręt  mam  do  tego
rzemiosła. Wszak brat mój Dick dostateczną jest dlań pomocą i potrafiłby go nawet zastąpić
w razie potrzeby. Po cóŜ więc mam być skazany na wiekuiste oranie ziemi, skoro mam taką
ochotę  „pruć  wesoło  pierś  morza”,  jak  mówi  piosenka...  Ach,  morze!  gdybym  nawet  przez
całe Ŝycie miał być prostym majtkiem, jeszcze bym się nie wyrzekł morza. Piękny i szlachet-
ny  jest  zawód  marynarza,  zwłaszcza  w  porównaniu  do  nędznego  losu,  który  miał  być  moim
udziałem. Gdy rolnik Ŝycie spędza na ciasnej przestrzeni kilku łanów uprawnych i kilku pa-
stwisk, w towarzystwie zwierząt domowych, przed Ŝeglarzem świat cały stoi otworem, ogląda
on tysiące rozlicznych widoków, zwiedza świetne stolice i porty bogate, poznaje ludy rozlicz-
ne  o  twarzach  dziwacznych  i  osobliwych  strojach,  wysiada  nieraz  na  oddalone  wybrzeŜa  i
wyspy  nieznane,  zachwyca  się  urokiem  przyrody  zwrotnikowej  i  ponurą  pięknością  krain
lodowatych...  O!  jakŜebym  pragnął  widzieć  to  wszystko,  puścić  się  w  drogę  dziś  jeszcze,
chociaŜbym miał dla osiągnięcia tego szczęścia najcięŜsze przechodzić koleje, najniŜsze zaj-
mować stanowisko! Ale ja nie pozostanę długo prostym majtkiem, nie, to niepodobna... Będę
pracował  tak  serdecznie,  tak  gorliwie  wszelkich  sił  dokładał,  aby  spełnić  dokładnie  swoje
obowiązki, Ŝe wkrótce niezawodnie wyniosę się na wyŜszy stopień... Kto to moŜe wiedzieć?
MoŜe  za  cztery,  pięć  lat,  powrócę  w  mundurze  oficerskim.  Z  kieszeniami  pełnymi  złota  w
dodatku... KtóŜ będzie dumny i szczęśliwy, skoro do tego przyjdzie?... mateczka moja droga i
mała Emilcia... A kto będzie musiał przyznać, Ŝe miałem słuszność? Ojciec...

* Mila angielska równa jest z górą 1 kilometra.

Tymczasem promienie słońca pochłonęły ostatnie ślady mgły w powietrzu i Henryk

Chester,  oglądając  się  dokoła,  teraz  dopiero  spostrzegł  słup  kamienny,  u  stóp  którego  odpo-
czywał. Dotąd nie zauwaŜył był nawet tego pomnika. Wstał i odczytał napis, wyryty na mar-
murowej tablicy, na pamiątkę popełnionej tu zbrodni i kary, poniesionej przez zabójców. Cień
smutku  przyćmił  wesołą  i  oŜywioną  twarz  młodzieńca..  CzyŜby  ta  wzmianka  o  strasznym
losie nieszczęsnego Ŝeglarza miała być wróŜbą niebezpieczeństw, które i jego czekały w tym
zawodzie?  Henryk  Chester  nie  był  przesądnym  i  nie  chciał  przypuszczać  nic  podobnego,  a
jednak  przykre  waŜenie,  którego  doznał,  wpłynęło  mimowoli  na  usposobienie  jego.  śywiej
niŜ przedtem stanęły mu teraz w myśli łzy matki i siostry, wybuchy  gniewu ojca, dotkliwiej
mu się czuć dały wyrzuty sumienia.

Nowe wątpliwości zbudziły się w jego duszy, staczała się w niej walka wewnętrzna

pomiędzy miłością synowską i samolubnymi pragnieniami. W tej chwili niewątpliwie jedno
słówko serdeczne, rada przyjacielska, byłyby go powstrzymały i zawiodły upokorzonego w
progi rodzicielskiego domu, gdzie nad nim teraz łzy wylewano. Lecz w tym samotnym miej-
scu nie było nikogo, kto by, to słówko wymówił i dał dobrą radę, więc Henryk Chester ruszył
w dalszą drogę.

Wkrótce stanął na wierzchołku wyniosłego wzgórza ujrzał u stóp swoich rozciągającą

się  rozległą  nizinę,  a  dalej,  dalej,  jak  okiem  zajrzeć,  widniało  morze,  na  kształt  ogromnej
zwierciadlanej  płaszczyzny  i  na  samym  krańca  widnokręgu  sine  fale  oceanu  zlewały  się  z
bladym błękitem nieba...

Widok ten rozproszył w jednej chwili smutne myśli młodego wędrowca i rozstrzygnął

jego wątpliwości. Po raz pierwszy w Ŝyciu miał on przed oczyma ocean i w tej chwili uczuł,
Ŝ

e Ŝadna moc ludzka nie zdoła go odeń oderwać. Ten bezmierny obszar wód, mieniących się i

błyszczących w promieniach słonecznych, wprawił go w zachwyt i opanował na zawsze jego
duszę. Wyobraźnia przedstawiała mu w mglistym oddaleniu białe minarety, zielone warkocze
palm, wybrzeŜa lądów nieznanych, dziwaczne postacie ludzi w strojach jaskrawych. Zapo-
mniał o znuŜeniu i przyśpieszył kroku, aby co prędzej dostać się do portu, który miał mu
otworzyć wstęp do tych wszystkich cudów.

Henryk Chester zbliŜał się juŜ do bram miasta Portsmouth, gdy ujrzał tuŜ przy drodze

wspaniałą rezydencję otoczoną cienistym parkiem. Zapytał przechodnia, do kogo naleŜy ta
piękna posiadłość? MoŜecie sobie wyobrazić zachwyt młodzieńca, gdy mu odpowiedziano, Ŝe
to jest Horndean, rezydencja sir Karola Napiera, jednego z najznakomitszych admirałów ma-
rynarki angielskiej. Tym razem wróŜba była szczęśliwa i Henryk powiedział sobie w duszy:

— CzemuŜ bym i ja nie miał kiedyś zostać admirałem? — i mówiąc to lekką stopą

wszedł na przedmieście Portsmouth.

II. SZTANDAR GWIAŹDZISTY

Zegary na wieŜach biły dziewiątą godzinę, gdy Henryk Chester wchodził na ulice słyn-

nego portowego miasta. Nie tracąc ani chwili czasu, pośpieszył wprost do dzielnicy, gdzie
mógł oglądać na koniec wymarzone okręty, to jest do portu, o który zapytał pierwszego napo-
tkanego przechodnia.

Wkrótce teŜ wszedł w długą, prostą ulicę i ujrzał przed sobą w oddali las masztów,

zdobnych w sploty lin i fałdy zwiniętych Ŝagli. Nigdy jeszcze młody nasz wędrowiec nie wi-
dział w rzeczywistości statków, które znał tylko z rysunków lub w wyobraźni sobie wysta-
wiał. A teraz miał naprawdę przed oczyma i widział na jawie te wspaniałe okręty, które mu
się tyle razy ukazywały we śnie i to nie dwa, nie dziesięć, nie sto, lecz z tysiąc najmniej, roz-

maitych  rozmiarów  i  kształtów.  Najokazalsze,  pomalowane  na  czarno,  otoczone  mnóstwem
łodzi, zwróciły najpierw jego uwagę. Powiedziano mu, Ŝe to były statki wojenne, więc prze-
stał  się  nimi  zajmować,  poniewaŜ  miał  zamiar  dostać  się  na  okręt  handlowy.  Najpierw  w
marynarce  wojennej  w  Anglii  trudno  jest  niezmiernie  o  awans,  prosty  majtek  nigdy  prawie
nie  moŜe  się  dosłuŜyć  stopnia  oficera,  po  wtóre  nasz  Henryk  nie  miał  najmniejszej  ochoty
krępować swobody swojej uciąŜliwą dyscypliną wojskową, strzec portów i ufortyfikowanych
pozycji.  On  pragnął  odbywać  dalekie  podróŜe,  oglądać  róŜne  części  świata,  a  cel  ten  mógł
osiągnąć jedynie, szukając miejsca na okręcie handlowym, który coraz nowe zwiedza okolice.
Nadzieja zostania admirałem, która mu się uśmiechnęła na chwilę, gdy przechodził obok mie-
szkania sir Karola Napiera, ustąpiła innym marzeniom. Henryk zaczynał myśleć, Ŝe szczytem
szczęścia  dla  niego  byłoby  dostać  się  na  statek  wielorybniczy,  zapytał  więc  przechodnia,
którego  napotkał  w  bliskości  portu,  czy  duŜo  statków  podobnych  znajdowało  się  obecnie  w
Portsmouth? Odpowiedziano mu na to pogardliwym uśmiechem i niezbyt uprzejmą uwagą:

— Czy w lesie wychowałeś się, mój chłopcze, Ŝe pytasz o statki wielorybnicze w porcie

tutejszym?... Musiałbyś powędrować o paręset mil na północ, aŜeby się z nimi zobaczyć...

Zawstydzony nieco nieświadomością swoją, Henryk zapytał juŜ tylko nieśmiało, w

której części przystani zarzucają zwykle kotwicę statki handlowe i natychmiast w tę stronę
podąŜył.

Ruch wielki panował na wybrzeŜu, gwarno było szczególnie pośród składów, gdzie

znoszono rozliczne przedmioty. Młodzieniec co krok napotykał tragarzy, obładowanych cię-
Ŝ

arami, które znosili z okrętów, lub zanosili na nie; widział statki, przybywające do portu i za-

rzucające kotwicę, inne znów, rozwijające Ŝagle i gotujące się do podróŜy. Do tych ostatnich
zbieg nasz skierował swe kroki chcąc skryć się przed rodzicami.

Zebrawszy się na odwagę podszedł do jednego ze statków i poprosił o rozmowę z kapi-

tanem. Pokazano mu, gdzie się znajduje. Zdjąwszy czapkę Henryk podszedł do niego ze swo-
ją prośbą.

— Chciałbym wiedzieć panie kapitanie — powiedział — czy nie potrzebny wam

jeszcze jeden marynarz? Czy nie zechciałby pan mnie wziąć na statek?

Kapitan nieprzyjaznym wzrokiem zlustrował Henryka od stóp do głowy.
— Nikogo mi nie potrzeba — powiedział sucho.
Henryk ukłonił się i odwrócił aby odejść.
— Jeśli będę potrzebował marynarza, to nie będę go szukał na farmie — dodał kapitan,

mając na myśli wiejską odzieŜ Henryka.

Chłopak poczerwieniał aŜ po korzonki swoich jasnych włosów i odszedł. Nie chciał się

jednak  uznać  za  pokonanego  i  wznowił  swoje  poszukiwania.  Niestety,  odpowiedzi,  które
słyszał  często  były  jeszcze  bardziej  grubiańskie:  „Nie  potrzebuję  morskich  świń  na  swoim
statku”  —  powiedział  jeden.  „  Nie  potrzebuję  chłopców  na  posługi”  —  odpowiedział  drugi.
„Zabieraj się stąd szybko” — rzucił trzeci.

Henryk jednak nie tracił nadziei i podchodził to do jednego, to do drugiego statku.

Wszędzie jednak spotykał się z odmową. Do szóstej wieczorem zdąŜył obejść wszystkie statki
wychodzące w morze i wszędzie odprawiono go z kwitkiem. Widać było, Ŝe nie ma co liczyć
na szybkie wypłynięcie.

Dobrze jeszcze, Ŝe znajdował się w angielskim porcie, gdzie zatrudnianie „nowych” nie

było związane ze specjalnymi formalnościami, jeśli tylko podobali się kapitanowi. We Francji
na przykład, kandydat na marynarza musiał przedstawić dokumenty wystawione przez mera
miejscowości, w której mieszkał w ostatnim czasie i tam Henryk zostałby juŜ zatrzymany
przez policję, potraktowany jak włóczęga i odesłany na ojcowską farmę.

Nadzieje Henryka poczęły się szybko rozwiewać, aŜ w końcu całkiem sczezły. Czuł się

głęboko upokorzony i zaczął się zastanawiać, czy nie zrezygnować ze swego planu i nie wró-
cić do Godalminy.

Nieoczekiwanie ujrzał przed sobą niewielki statek nad którym powiewała nieznana mu

flaga.  Niebieskie  pole  usiane  było  gwiazdami,  a  na  krawędzi  miała  białe  i  czerwone  pasy.
Statek nazywał się „Kalipso”. Henryk juŜ kilkakrotne przechodził koło tego statku ale ponie-
waŜ nie nosił on angielskiej bandery, nie miał ochoty wstępować na pokład. JeŜeli rodacy od-
pychali  go  jednozgodnie,  czyŜ  mógł  liczyć  na  dobre  przyjęcie  u  obcych?  Przez  ciekawość
jednakŜe zapytał przechodnia, co to za flaga i dowiedział się, Ŝe gwiazdy są herbem Stanów
Zjednoczonych  amerykańskich.  Po  namyśle,  powiedział  sobie,  iŜ  jankesi  nie  powinni  być
przez  Anglików  uwaŜani  za  cudzoziemców,  bo  przecieŜ  są  tegoŜ  samego  pochodzenia  i
mówią  tym  samym  językiem,  postanowił  więc  po  raz  ostatni  popróbować  szczęścia  na  tym
amerykańskim okręcie.

— Jeśli mnie i tu z kwitkiem odprawią — mówił sam do siebie — korona mi z głowy

nie spadnie, a przynajmniej nie będę sobie miał nic do wyrzucenia i wtenczas muszę powziąć
jakieś ostateczne postanowienie, to jest... obawiam się, Ŝe mi juŜ nic innego nie pozostanie,
tylko wrócić do domu...

Po chwili wkroczył odwaŜnie na deskę, prowadzącą na pokład okrętu „Kalipso" i po raz

trzydziesty juŜ moŜe powtórzył pytanie:

— Czy nie mógłbym się widzieć z kapitanem ?
— Nie ma go w tej chwili na okręcie — odpowiedział uprzejmie młody chłopak, nie

starszy od Henryka, stojący przy burcie — a czego pan sobie Ŝyczysz? MoŜe bym ja mógł tę
sprawę załatwić.

Mówił to w sposób bardzo Ŝyczliwy i zachęcający do dalszej rozmowy, lecz wyglądał

tak młodo, Ŝe trudno było wiele na niego liczyć. A jednak i w tonie i w całym obejściu tego
młodzieńca znać było pewność siebie; miał na sobie strój marynarski, trochę za wykwintny na
prostego majtka, koszulę z cieniutkiego płótna z guziczkami złotymi u mankietów, kapelusz
panama na głowie, a rysy jego twarzy odznaczały się wyrazem szlachetności i inteligencji.

Wszystko to nie uszło uwagi Henryka i dodało mu otuchy, wyjaśnił więc w kilku sło-

wach, o co mu idzie.

— śałuję mocno, Ŝe nie mogę dać panu stanowczej odpowiedzi — rzekł młody mary-

narz — nie mam prawa rozstrzygać w podobnej sprawie. Kapitan poszedł do zarządu celnego,
lecz nadejdzie pewnie niezadługo. Zastaniesz go pan moŜe za godzinę, a w kaŜdym razie jutro
rano nie wyjdzie nigdzie przed południem.

Henryk Chester, jakkolwiek wieśniak, znał się na grzeczności i zrozumiał, Ŝe dozna-

wszy tak uprzejmego przyjęcia, nie naleŜało naprzykrzać się dłuŜej, skłonił się więc i odszedł.
Nadzieja znowu w serce jego wstąpiła, nie wątpił prawie, Ŝe na tym statku było miejsce nieza-
jęte, bo inaczej, po cóŜ by ten młodzieniec zachęcał go do powrotu? A jeśli było miejsce,
czemuŜ by on go nie miał zająć?

W tej chwili głos szyderczy przerwał te piękne marzenia; głos ten ozwał się z pośród

gromadki chłopców obdartusów, naleŜących widocznie do rzędu owych włóczęgów ulicz-
nych, których w miastach nadmorskich nazywają „szczurami portowymi”, bo wciskają się
ustawicznie do składów ładunków okrętowych.

— Patrzcie, jak nos spuścił na kwintę! — wołał jeden z tych łobuzów, wskazując

Henryka — taki niedołęga do słuŜby okrętowej! zupełnie, jak wół do karety. Trzodę mu paść
na wsi, a nie uwijać się po masztach!...

KaŜdy z tych złośliwych Ŝartów wywoływał głośne wybuchy śmiechu, a biedny Henryk

zaczerwienił się po same uszy. W pierwszej chwili chciał się rzucić na zuchwalca, lecz
zastanowił się i przyznał nawet w duszy, Ŝe w tym szyderstwie było trochę prawdy. Zamiast
gniewać się, naleŜało raczej skorzystać z nauczki.

MoŜe w rzeczy samej śmiesznie było z jego strony starać się o miejsce marynarza, ma-

jąc powierzchowność tak niestosowną do tego rzemiosła. Strój wiejski zdradzał go od razu,
kaŜdy, spojrzawszy tyko na niego, wiedział, z kim miał do czynienia, dlatego teŜ rzucano mu

w oczy te drwiące przezwiska: pastucha, poganiacza i odsyłano go do pługa i trzody.

RozwaŜywszy to wszystko w myśli, Henryk postanowił wejść do składu, gdzie sprzeda-

wano ubrania gotowe i po kwadransie wyszedł stamtąd przebrany od stóp do głowy w strój
marynarski. Wydał na to prawie wszystkie pieniądze, jakie posiadał, ale pocieszył się myślą,
Ŝ

e teraz juŜ przynajmniej ulicznicy nie będą się na niego gapili, a gdy się pokaŜe na okręcie,

łatwiej moŜe uwierzą w jego zdolności do rzemiosła marynarza;

Tak przebrany, zbliŜył się znowu do okrętu „Kalipso” i przechadzał się po wybrzeŜu,

wyglądając powrotu kapitana. Wkrótce jednak zaczął dotkliwie uczuwać znuŜenie. Od osiem-
nastu godzin był na nogach, a przez cały ten czas nic nie jadł, oprócz kawałka chleba z szyn-
ką, posiłek ten kupił w sklepiku za parę groszy i spoŜył stojąc, toteŜ teraz czuł nieprzezwycię-
Ŝ

oną potrzebę wypoczynku, do czego i głód się przyłączył. Nie chciał jednak oddalać się od

okrętu,  aby  nie  utracić  ostatniej  sposobności  osiągnięcia  upragnionego  celu.  Zaczął  więc
szukać  oczyma  spokojnego  kącika,  gdzie  by  się  mógł  usadowić.  Stos  drzewa  budulcowego
wydał  mu  się  do  tego  najstosowniejszym,  usiadł  więc  tak,  Ŝeby  mieć  przed  oczyma  okręt
„Kalipso”.

W tej chwili dwie kobiety ukazały się na tylnym pokładzie statku amerykańskiego.

Jedna z nich była to młodziutka panienka, druga, kobieta lat średnich, a o ile z daleka sądzić
było moŜna, obie wyglądały na osoby z towarzystwa. ZbliŜył się do nich ów młodzieniec,
który tak uprzejmie przyjął Henryka na pokładzie i zaczął z nimi rozmawiać. Obie te panie
ubrane były po domowemu, bez kapeluszy, jak gdyby mieszkały na okręcie.

— CzyŜby miały podróŜować tym statkiem? — pytał Henryk w duszy — ale pocóŜ by

w takim razie tak wcześnie się wybrały? WszakŜe „Kalipso” jeszcze nie odpływa. A moŜe to
Ŝ

ona i córka kapitana? Ten młody chłopiec jest zapewne jego synem. Musi to być taki zwy-

czaj na statkach amerykańskich, Ŝe kapitan zabiera z sobą rodzinę. Bardzo rozsądny zwyczaj,
pocóŜ się mają skazywać na długie rozstanie? Widzę, Ŝe jankesi mają swoje dobre strony.

W końcu zdjęła go ciekawość ogromna, jak teŜ wygląda ten kapitan amerykański i

zaczął się rozglądać na wszystkie strony, czy go czasem nie rozpozna wśród przechodniów.

Niełatwa to była sprawa; po wybrzeŜu snuło się mnóstwo ludzi, a wszyscy prawie w

stroju marynarskim. Majtkowie w kaftanach błękitnych, w spodniach szerokich, ściśniętych
pasem na biodrach, w kapeluszach słomianych lub ceratowych, opasanych jaskrawą wstą-
Ŝ

eczką, sternicy w okryciach i czapkach skórzanych, tragarze w bluzach, opasani sznurami.

Kiedy niekiedy ukazywał się wśród tego tłumu wyŜszy oficer marynarki, w mundurze szame-
rowanym złotem błyszczącymi guzikami, ze szpadą przypasaną do boku; czasem znów prze-
mknęła wesoła gromadka kadetów ze szkoły marynarskiej. Turcy, Egipcjanie przechadzali się
powaŜnie w szerokich sukniach, pantoflach kolorowych, w fezach i turbanach na głowie,
Włosi, Francuzi, Niemcy, Rosjanie, Szwedzi, o włosach jak len białych, Murzyni o kędzierza-
wych czuprynach, wszystkie narody, wszystkie rasy ludzkie miały tu swoich przedstawicieli.

Henryk usiłował rozpoznawać rozmaite typy, które znał z rycin i opisów, gdy wtem

ujrzał  zbliŜających  się  troje  ludzi  tak  osobliwej  postaci,  Ŝe  nie  mógł  oczu  od  nich  oderwać.
Był to męŜczyzna, mogący mieć lat około trzydziestu, w towarzystwie chłopca piętnasto lub
szesnastoletniego i o parę lat młodszej dziewczyny. Wszyscy troje byli małego wzrostu, cerę
mieli barwy mahoniowej, włosy spadające na ramiona, twarde, jak szczeciny i czarne, jak wę-
giel, oczy tegoŜ samego  koloru, nos wąski przy nasadzie i mocno spłaszczony, o skrzydłach
znacznie rozszerzonych, czoło niskie i płaskie. Osobliwa ta trójka odznaczała się uderzającym
podobieństwem  pomiędzy  sobą,  lecz,  rzecz  dziwna,  teŜ  same  rysy,  charakterystyczne  dość,
przyjemne  sprawiały  wraŜenie  u  dwojga  młodszych,  u  starszego  męŜczyzny  miały  w  sobie
coś  wstrętnego  prawie.  Szczególnie  wyraz  twarzy  dziewczynki  był  bardzo  łagodny,  a  nawet
nie  pozbawiony  pewnego  wdzięku.  Byłaby  moŜe  ładna  w  narodowym  swym  stroju,  to  jest,
ubrana do twarzy.

Dwaj towarzysze jej, przebrani w suknie europejskie, wyglądali nadzwyczaj śmiesznie.

Ona zaś ubrana była według najświeŜszej mody, miała na sobie sukienkę z letniego materiału
w paski, szarfę krepową i słomiany kapelusz na głowie. Starszy męŜczyzna i chłopak wyglą-
dali  zupełnie  jak  małpy  z  jarmarcznej  budy,  w  krótkich  Ŝakietach  sukiennych,  kapeluszach
wysokich, butach z palonej skóry i jasnych rękawiczkach. Chłopiec miał nawet w ręce ozdob-
ną laseczkę i wywijał nią z takim szykiem, jak prawdziwy złoty młodzieniec. Co zaś najbar-
dziej  zadziwiło  Henryka,  to  to,  Ŝe  dziwni  ci  cudzoziemcy  rozmawiali  płynnie  po  angielsku,
chociaŜ  z  akcentem  jakimś  niezwykłym  i  głosem  gardłowym.  Stanęli  właśnie  przed  nim  i
przyglądali się okrętowi amerykańskiemu.

— Patrz no, Okaszlu — mówił starszy męŜczyzna do dziewczynki — to taŜ sama flaga,

którą tak często widujemy u naszych wybrzeŜy.

— Prawda, taŜ sama!... Czy widzisz, Orundeliko?
— AleŜ widzę, widzę — odrzekł młody elegant, przybierając minę obojętną, którą

zapewne uwaŜał za oznakę dobrego tonu — to jest okręt amerykański.

— Załoga tego okrętu mówi tym samym językiem, co i tutejsi ludzie, nieprawdaŜ,

Elepari? — spytała dzieweczka.

— Tak — odrzekł starszy męŜczyzna — nie zawsze jednak oba te plemiona bywają z

sobą w zgodzie. Czasem i do wojny przychodzi pomiędzy nimi i okup ogromny muszą płacić
jedni drugim. Opowiadano mi to wszystko na tym duŜym okręcie wojennym, na którym nas
tu przywieźli.

— Mniejsza tam o to — rzekł Orundeliko i ruszył dalej, a towarzysze poszli za nim.
Henryk nie słyszał nic więcej, przez chwilę gonił wzrokiem za tymi osobliwymi okaza-

mi rodzaju ludzkiego, potem inne widoki go zajęły, w końcu znuŜenie przezwycięŜyło cieka-
wość, przymknął oczy, pochylił głowę na kłodę drewnianą i usnął.

III. WALKA ZE SZCZURAMI

Henryk nie spał długo, w parę minut przebudził go gwar głosów i śmiechów iście sza-

tańskich. Przetarł oczy i obejrzał się dokoła, chcąc wykryć powód tego hałasu.

Była to zabawa owych „szczurów portowych”, o których wspomnieliśmy wyŜej. Ze

dwunastu tych łobuzów okrąŜyło ciasnym kołem troje jakichś przechodniów, popychając ich i
potrącając, wśród śmiechów i okrzyków szyderczych. Henryk nie mógł zrazu dojrzeć ofiar tej
niegodziwej  igraszki,  lecz  słyszał  wyrzekania  i  groźby,  zrozumiał  więc,  Ŝe  prześladowano
niewinnych. To samo juŜ wystarczało, aby skłonić go do obrony słabszych przeciw przemocy
silniejszych,  lecz  i  inny  powód,  bardziej  osobisty  dodał  mu  do  tego  ochoty:  jeden  z  najza-
wziętszych prześladowców, a raczej dowódca całej hultajskiej bandy, był to ten sam chłopak,
który  przed  chwilą  tak  złośliwie  szydził  z  Henryka,  pobudzając  do  śmiechu  swoich  kompa-
nów.

W mgnieniu oka młodzieniec nasz skoczył na równe nogi i pobiegł na plac boju, sprawa

bowiem groźny pozór przybrała i przyszło do otwartej walki. Henryk domyślał się juŜ przed-
tem, Ŝe przedmiotem niecnej napaści uliczników była owa dziwaczna trójka cudzoziemców o
cerze mahoniowej i hebanowych włosach; domysł jego był prawdziwy, przekonał się o tym
gdy się zbliŜył. Nie było czasu do stracenia, złośliwe Ŝarty mogły się smutno zakończyć.

Orundeliko bił się zawzięcie z ogromnym chłopcem, dwa razy większym i silniejszym

od siebie, Elepari szarpał się jak szalony pośród siedmiu czy ośmiu hultajów, którzy go po-
chwycili za ręce i nogi, a biedna Okaszlu, tonąc we łzach, na próŜno błagała, aby się zlitowa-
no nad nimi.

W chwili, gdy Henryk nadbiegał, potęŜne uderzenie pięścią obaliło na ziemię Orundeli-

ka, a dziewczę krzyknęło rozdzierającym głosem:

— Elepari! brat mój zabity! JuŜ zginął!
— Jeszcze nie! — ozwał się chłopak, zrywając się i podskakując jak piłka elastyczna —

nędznik zdradą mnie pokonał, ale niech no się zbliŜy raz jeszcze!.. A co, namyślasz się, bydlę
obrzydłe.

I malec zuchwale wyzywał przeciwnika, pokazując mu obie pieści. Tymczasem Elepari,

zebrawszy wszystkie siły, wyrwał się gwałtownym ruchem z rąk swych prześladowców, któ-
rzy popadali na ziemię, on zaś skoczył na pomoc młodszemu towarzyszowi.

— Poczekaj, Orundeliko! — zawołał — ja się z nim zaraz rozprawię.
— Mnie to zostawcie! — wykrzyknął w tej chwili Henryk głosem donośnym, a odtrąca-

jąc ich obu, stanął naprzeciw napastnika, zaciskając pięści i mierząc go rozognionym wzro-
kiem.

— Co ty się mieszasz nie do swoich rzeczy? Ja ciebie nie znam! — wołał tamten.
— Poznamy się, wielką mam ochotę dać ci nauczkę, Ŝebyś drugi raz nie znęcał się nad

słabszymi — odrzekł Henryk. Mówiąc to, wyciął mu tak potęŜny cios pięścią pomiędzy oczy,
Ŝ

e hultaj się zachwiał i odskoczył.

miechy ustały na widok tej niespodziewanej odsieczy, wszystkie „szczury portowe”

wpadły w wściekłość. Pomimo zmiany ubioru, po mowie poznali wieśniaka, a to wystarczało,
aby ich do złości przeciw niemu pobudzić. Zawijali rękawy i wrzeszczeli w niebogłosy:

— Walić pastucha, walić! Co się ma do cudzych spraw mieszać!
— Dać mu dobre lanie!
— Nauczyć go miejskich zwyczajów!
Niebezpieczeństwo stawało się groźnym dla Henryka gdy wtem nowy szermierz zjawił

się na placu boju. Był to młodzieniec w wykwintnym stroju marynarskim, w kapeluszu
panama, ten sam, który przyjmował Henryka na pokładzie okrętu „Kalipso”.

— Do stu bomb i kartaczy! — wołał nadbiegając — a tu co się dzieje? Ośmiu przeciw

trzem! To walka wcale nierówna! Ned Ganey nie moŜe na to patrzeć z załoŜonymi rękami.
Niech Ŝyje mniejszość! Staję po jej stronie!

I młody Amerykanin stanął w postawie wyzywającej, ze złoŜonymi pięściami, po lewej

stronie Henryka Chestera. Nowa ta pomoc niemiłe wraŜenie wywarła na napastnikach, mimo
przewaŜającej ich siły. Dzielna postawa Henryka i jego sąsiada, dziki wyraz twarzy Eliparie-
go, nawet zuchwała mina Orundelika, wszystko to ugasiło znacznie ich zapał, „szczury porto-
we” miały juŜ widocznie dać drapaka.

Byłoby moŜe i przyszło do tego, gdy Elepari, którego dotąd powstrzymywała młoda

dziewczyna,  odtrącił  ją  nagle  i  wyciągając  długie,  jak  u  małpy  ramiona,  przyskoczył  do
chłopaka, który obalił był na ziemię Orundelika i schwycił go oburącz. W mgnieniu oka, prę-
dzej daleko, niŜ to opowiedzieć moŜemy, podniósł go  wysoko w powietrze i rzucił nim, jak
piłką, o bruk, tak, Ŝe aŜ wszystkie kości mu zatrzeszczały. Kara zdawała się aŜ nadto dosta-
teczną  i  grozą  przejęła  całą  hultajską  bandę,  lecz  nie  zaspokoiła  strasznej  złości  Elepariego.
Chwycił  on  szybko  ogromny  kamień  brukowy  i  podniósłszy  go  w  górę,  chciał  roztrzaskać
nim głowę powalonego przeciwnika.

Henryk Chester nadbiegł w samą porę i powstrzymał jego ramię, lecz zawzięty Elepari

uparcie usiłował dokonać swej zemsty, pomimo perswazji obu młodzieńców. Byłoby mu się
w końcu zapewne udało, gdy wtem nadszedł oficer marynarki i bez ceremonii chwytając
małego człowieczka za kołnierz, odciągnął go na bok.

— Co to znaczy? — zapytał nowoprzybyły, który miał na sobie mundur kapitana okrętu

wojennego. — Co wy tu robicie Orundeliko i ty Fuegio?... Ładnie się sprawiasz Elepari!
Czemu nie siedzicie spokojnie na okręcie, jak przykazałem? WracajcieŜ mi zaraz i nie waŜcie
się wychodzić z waszych kajut.

Korzystając z tej przerwy, „szczury portowe” porozbiegały się na wszystkie strony.

DuŜy  drągal,  obalony  na  ziemię,  zerwał  się  takŜe  i  wziął  nogi  za  pas  jeden  z  pierwszych.
Elepari i Orundeliko z głowami spuszczonymi usłuchali rozkazu, dziewczyna zaś, której oni
dawali  imię  Okaszlu,  a  którą  kapitan  nazwał  Fuegią,  szybko  podbiegła  do  dwóch  młodzień-
ców,  Henryka  i  Neda,  uklękła  przed  nimi  i  chwytając  ich  ręce  zanim  mogli  temu  przeszko-
dzić,  ucałowała  je  z  uczuciem  gorącej  wdzięczności.  Potem  zerwała  się,  jakby  zawstydzona
własną śmiałością i pośpieszyła za towarzyszami.

Gdy pozostali sami z kapitanem, Henryk i Ned wyjaśnili mu całą sprawę. Wysłucha-

wszy opowiadania, kapitan podziękował obu młodzieńcom, Ŝe tak dzielnie stanęli w obronie
tych ludzi, których był opiekunem, jak mówił, i nie tłumacząc się jaśniej, poŜegnał ich i
odszedł dalej.

— Nie dali się panu wyspać, nieprawdaŜ? — rzekł młody Amerykanin, zwracając się z

uśmiechem do Henryka.

— SkądŜe pan wie, Ŝe spałem? — odrzekł tamten cokolwiek zdziwiony.
— Skąd wiem? Widziałem to przecieŜ na własne oczy. Siedziałem sobie na szczycie

wielkiego masztu, a widok stamtąd jest bardzo rozległy i widziałem wszystko, coś pan robił.
Wszedłeś najpierw do składu gotowych ubiorów, przebrałeś się od stóp do głowy, usiadłeś
tam i zdrzemnąłeś się troszeczkę, a wnet potem rzuciłeś się w wir walczących. Gdym to zoba-
czył, nie mogłem dłuŜej wytrzymać, ześliznąłem się z masztu, z pomostu skoczyłem na deskę,
z deski na brzeg i dalej juŜ wiadomo! A teraz przejdźmy do czego innego. Dzielny z pana
towarzysz. Kapitan naszego okrętu juŜ powrócił, jest to mój ojciec. Chodź pan teraz ze mną ja
cię sam przedstawię i moŜesz być spokojny, znajdzie się miejsce dla ciebie na „Kalipso”.

Jak rzekł, tak uczynił i w pięć minut po tej rozmowie Henryk Chester wchodził do

salonu  kapitana  Ganey'a,  przedstawiony  według  wszelkich  praw  etykiety  przez  jego  syna,
Kapitan  Ganey  posiadał  wszystkie  cechy  charakterystyczne  rodowitego  jankesa.  Wysoki,
szczupły,  kościsty,  oczy  miał  niebieskie,  cerę  rumianą,  włosy  jasne  z  odcieniem  rudawym  i
spiczastą bródkę, do małej miotełki podobną. W chwili, gdy syn jego wprowadzał do salonu
nowego swego przyjaciela, kapitan siedział w duŜym  fotelu na biegunach, z nogami załoŜo-
nymi  na  stół,  według  wytwornego  narodowego  obyczaju,  trzymał  w  ręku  dziennik  i  pykał  z
długiej fajki, odczytując najświeŜsze wiadomości.

— Ojcze — rzekł Ned — mam zaszczyt przedstawić ci mego przyjaciela, pana Henryka

Chestera, który Ŝyczy sobie zaciągnąć się do załogi twojego statku, jeśli raczysz się na to
zgodzić.

Kapitan Ganey odłoŜył dziennik na stronę, zmierzył przybysza od stóp do głowy i zapy-

tał:

— Czy słuŜyłeś juŜ na okręcie?
— Nie, kapitanie.
— Czy jesteś synem Ŝeglarza?
— Nie, kapitanie.
— Czy umiesz chodzić koło rudla, lub masz jakiekolwiek wyobraŜenie o rzemiośle

marynarskim?

— Nie, kapitanie.
— Czy potrafisz przynajmniej ściągnąć Ŝagiel?
— Nie mam o tym wyobraŜenia, kapitanie.
— Czy właziłeś kiedy na maszty?
— Dotychczas nigdy, kapitanie.
— A czy cierpisz na morską chorobę?
— Nie wiem, kapitanie.
— Do licha! — zawołał jankes, który z najpowaŜniejszą w świecie miną prowadził całą

rozmowę — nie wiem, jaki tam z ciebie będzie majtek, ale na zdolnościach ci nie zbywa, to
pewna... No, a czy potrafiłbyś przynajmniej pomyć półmiski cynowe i wyszorować podłogę?

— zapytał znowu po chwili milczenia.

— Nigdy jeszcze nie robiłem nic podobnego, sądzę jednak, Ŝe wprawiłbym się łatwo i

wywiązałbym się z tego nie gorzej od innych — odpowiedział Henryk

— Dobre i to — rzekł kapitan Ganey z westchnieniem. — Nedzie, zaprowadź nowego

ucznia okrętowego do kucharza i powiedz, aŜeby go zasadził do skrobania kartofli, jutro mi
doniesie, jak się sprawił.

Henryk Chester poszedł w milczeniu za swym przewodnikiem, który z trudnością po-

wstrzymywał się od śmiechu; dostał się po chwili do kuchni okrętowej, gdzie gospodarzył
okazały Murzyn.

— MoŜe to taka próba — mówił sobie w duchu — moŜe on chce się przekonać tym

sposobem, czy potrafię się nagiąć do karności słuŜbowej.

Zresztą młodzieniec nasz powiedział sobie, Ŝe i taką robotę musiał ktoś przecieŜ wziąć

na siebie, słusznie teŜ uŜywano do niej tych, którzy nic innego zrobić nie umieli. Starał się
więc wykonać jak najstaranniej obowiązki, które mu wyznaczono, nie było to jednak skroba-
nie kartofli, gdyŜ czynność ta dnia tego juŜ była załatwiona, kazano mu pomyć półmiski, a
następnie zanieść je naładowane jadłem na stół. przy którym obiadowała starszyzna okrętowa.

Pierwsza wędrówka przez te wysokie progi tak mu się nie powiodła, Ŝe potknął się,

upadł  jak  długi  a  sztuka  mięsa  wyleciała  z  półmiska  na  podłogę.  Wypadek  ten  prawdziwą
burzę ściągnął na jego głowę, panowie starszyzna uraczyli go takimi komplementami, których
tu w Ŝaden sposób powtórzyć dosłownie nie moŜemy. Jeden z członków szanownego zgroma-
dzenia  nazwiskiem  Lyons  wyraził  nawet  zdanie,  Ŝe  warto  by  tego  niezgrabiasza  razem  z
półmiskiem  i  sztuką  mięsa  wrzucić  na  samo  dno  morza.  Majster  cieśla,  stary  wilk  morski,
zwany Seagriff, oświadczył krótko i węzłowato, Ŝe jeŜeli nowy chłopak okrętowy nie nauczy
się chodzić jak naleŜy po deskach okrętowych to on bierze na siebie wyuczyć go tańczyć.

Za powrotem do kuchni nowa przygoda. Gdy przyszły nasz admirał postępował ostroŜ-

nie, dźwigając ogromny stos talerzy, ujrzał nagle przed sobą wdzięczną postać młodej dzie-
weczki, którą juŜ raz był spostrzegł z daleka na pomoście amerykańskiego statku. Była to sio-
strzyczka Neda, Madzia Ganey. Niepoczciwy ten Ned wyznał nawet Henrykowi, ale daleko
później, Ŝe spotkanie to nie było wcale przypadkowe; on to sam bowiem umyślnie wyprawił
siostrę w tę stronę, aby mogła obejrzeć nowego ucznia okrętowego w całej jego chwale.

Biedny nasz Henryk tak się uczuł upokorzonym w tej chwili, Ŝe byłby się chętnie skrył

pod  ziemię,  lub  w  głąb  morza.  To  teŜ  niezbyt  róŜowe  myśli  snuły  mu  się  po  głowie,  gdy  o
dziewiątej wieczorem ułoŜył się wreszcie do snu w tym okrętowym hamaku, o którym marzył
z  takim  upragnieniem.  Być  pomocnikiem  kucharza  Murzyna,  nosić  na  stół  półmiski,  czyliŜ
dla takiego losu opuścił ognisko domowe, stał się nieposłusznym woli rodzicielskiej, poświę-
cił wszystkie słodycze spokojnego Ŝycia?. Serce jego wezbrało goryczą, wyrzucał sobie wła-
sną  nierozwagę,  łzy  gorące,  które  w  dzień  biały  potrafiłby  był  powstrzymać,  teraz  wśród
cieniów nocy popłynęły strumieniem z jego oczu.

W końcu znuŜenie przemogło, usnął ukołysany przez fale, igrające z okrętem silnie

umocowanym na potęŜnych swych kotwicach.

IV. „KALIPSO”

Statek „Kalipso” był to trójmasztowiec, zbudowany z wybornego drzewa, nowiuteńki,

utrzymany bardzo starannie. Od dwóch lat dopiero wyszedł z warsztatu, był własnością
wspólną pewnego przemysłowca amerykańskiego i kapitana Ganey'a, który nim dowodził.
ś

aglowiec ten odznaczał się taką chyŜością, Ŝe dorównywał prawie a czasem nawet prześci-

gał statki parowe. Dlatego teŜ przeznaczony był szczególnie do dłuŜszych podróŜy, Ŝeglował
raz  po  raz  po  niezmierzonych  obszarach  Atlantyku  i  Oceanu  Spokojnego,  zazwyczaj  teŜ  z
Anglii powracał na zachodnie wybrzeŜa Ameryki, okrąŜając Przylądek Horn. Zwykły ładunek
jego stanowiły kosztowne gatunki drzewa, masa perłowa, perły nawet, które nabywał w por-
tach  wysp  Oceanii  lub  na  Cejlonie  i  przywoził  do  Nowego  Yorku  albo  do  Anglii.  Stamtąd
znów zabierał wieprzowinę soloną, róŜne konserwy w pudełkach blaszanych, tkaniny baweł-
niane,  broń  niŜszego  gatunku,  wyroby  Ŝelazne;  jednym  słowem  przedmioty  najrozmaitsze,
które chętnie nabywają mieszkańcy Wysp Malajskich i inne niezbyt cywilizowane ludy.

Henryk, który tak pragnął zobaczyć trochę świata, nie mógł lepiej trafić, na „Kalipso”

nie brakło do tego sposobności. Tylko Ŝe nasz młodzieniec nie wyobraŜał sobie, aby rzemio-
sło  marynarza  miało  go  doprowadzić  do  takich  zajęć,  jakie  tu  pełnić  musiał  obecnie.  Wpra-
wdzie  obieranie  kartofli,  a  nawet  zmywanie  talerzy,  nie  ma  w  sobie  nic  ubliŜającego,  kaŜda
robota jest dobra, byle sumiennie była spełniona. Pewna ilość pracy w ogóle musi być doko-
nana na kuli ziemskiej a do tego potrzeba, aby ludzie ochotnie przyłoŜyli ręki do zajęć i robót
najrozmaitszego  rodzaju.  To  teŜ  i  rzemiosło  kucharskie  i  najskromniejsze  gospodarskie  za-
trudnienie  nie  zasługują  wcale  na  pogardę.  Ale  nasz  Henryk  nie  czuł  do  tego  najmniejszego
powołania.

Na szczęście nie miał on długo pełnić tych niemiłych funkcji, juŜ zaraz nazajutrz po

przybyciu na okręt znalazł sposobność przedstawienia się kapitanowi w korzystniejszym
ś

wietle. Zbieg okoliczności zrządził, Ŝe okręt „Kalipso” musiał być przeprowadzony nieco

dalej dla zabrania reszty ładunku, a manewr ten naleŜało wykonać z wielką ostroŜnością i
zręcznością, gdyŜ w porcie stało mnóstwo okrętów większych i mniejszych, niełatwą więc
było sprawą przecisnąć się między nimi. Na trójmasztowcu handlowym załoga nie bywa zbyt
liczna, toteŜ wszystko co Ŝyło wyległo na pokład. Kapitan Ganey stanął na tylnym pokładzie
z tubą w rękach, Ned, pełniący funkcje porucznika, umieścił się z przodu.

Statek „Kalipso”, holowany przez mały parowiec, przepływał właśnie pomiędzy dwoma

hiszpańskimi  okrętami,  gdy  naraz  wielka  reja  trójmasztowca  zaczepiła  się  o  wysoki  pomost
jednego  z  tych  okrętów  i  przełamała  się  na  dwoje.  Nastało  zamieszanie  na  obu  pomostach,
ozwały  się  krzyki  i  łajania  w  dwóch  językach.  Co  gorsza,  szczątki  rei  pozostały  zawieszone
na linie, a kołysząc się w powietrzu, mogły inny, groźniejszy wypadek pociągnąć za sobą.

Kapitan Ganey, pilnujący steru, nie spostrzegł tego, co się stało, majtkowie, nienawykli

działać bez wyraźnego rozkazu, nie ruszali się z miejsc swoich. Jeden Henryk nie miał tu
Ŝ

adnego wyznaczonego miejsca, ciekawość tylko przywiodła go na pomost, spostrzegł jednak

od razu, Ŝe nie było czasu do stracenia. Był bosy i spodnie tylko płócienne miał na sobie, bo
przed chwilą szorowano pomost, w czym i on brał takŜe udział bardzo czynny.

Spostrzegł siekierę, leŜącą w pobliŜu, chwycił ją szybko, za pas załoŜył i zaczął wspinać

się na maszt, tak zwinnie i zręcznie, jak gdyby od dzieciństwa nic innego nie robił.

Tymczasem obłamana reja latała ciągle w powietrzu, zmierzała prosto ku niemu i gdyby

go potrąciła wpadłby do wody niechybnie.  Lecz chłopak z zadziwiającą zręcznością i zimną
krwią  schylił  głowę,  uniknął  ciosu,  potem  wspinał  się  dalej.  Nim  upłynęło  pół  minuty  juŜ
dostał się na miejsce i pochyliwszy się, dobył siekiery z za pasa, odciął za jednym zamachem
pozostały  kawałek  rei,  który  z  pluskiem  wpadł  do  wody.  Majtkowie  głośnymi  okrzykami
objawili uznanie swoje dla młodego śmiałka, który wśród tych okrzyków spuścił się na dół i
stanął  znów  na  pomoście,  gdzie  go  otoczono,  winszując  i  podziwiając  zręczność  jego  i
odwagę.

Czyn ten bohaterski nie mógł pozostać bez wpływu na losy młodzieńca. Zaledwie okręt

Kalipso” stanął na miejscu i zarzucił na nowo kotwicę, kapitan Ganey kazał przywołać
Henryka do siebie.

— Nie powiedziałeś mi — rzekł do niego z dobrocią — Ŝe tak doskonale umiesz drapać

się po masztach.

Henryk wyznał otwarcie, Ŝe sam o tym dotychczas nie wiedział, nigdy bowiem nie

właził jeszcze na maszty, tylko na wysokie jodły i brzozy w ogrodzie ojca. Kapitan zaczął z
nim rozmawiać z większą daleko uwagą, niŜ dnia poprzedniego. Spostrzegł teŜ wkrótce, Ŝe
chłopak ten odznaczał się i wrodzonymi przymiotami i wychowaniem starannym, szkoda go
więc było na kuchcika i posługacza. Natychmiast mianował go uczniem okrętowym i polecił
starszemu majtkowi, aby go wziął w opiekę i wyuczył swojego rzemiosła.

Tymczasem Ned Ganey opowiedział matce i siostrze, jak Henryk dnia poprzedniego

szlachetnie stanął w obronie biedaków, napastowanych przez nielitościwych ulicznych hulta-
jów. Opowiadanie to niezmiernie zajęło obie panie, kazały sobie przedstawić dzielnego mło-
dzieńca i obsypały go zasłuŜonymi pochwałami. Jednym słowem w przeciągu dwudziestu
czterech godzin połoŜenie Henryka zupełnej uległo zmianie i znowu błysnęły przed nim naj-
ś

wietniejsze nadzieje.

Dnia tego wieczorem, wyciągając się w hamaku, młodzieniec był lepszej myśli, a za-

wód marynarza przedstawiał mu się znów w barwach daleko piękniejszych.

Przekonał się wprawdzie, Ŝe rzemiosło to cięŜkie jest i mozolne, Ŝe wymaga niepospoli-

tej odwagi, zręczności, usiłowań nieustannych. Ale zrozumiał takŜe, iŜ praca, pilność, su-
mienne spełnianie obowiązku, i tu, jak w kaŜdym innym zawodzie, stanowią najlepszą
rękojmię powodzenia; nie Ŝałował teŜ powziętego postanowienia i dał sobie słowo wytrwać w
nim do końca.

Przez pięć dni jeszcze stał okręt amerykański na kotwicy, Henryk ani razu nie pokazał

się na lądzie, bo obawiał się, aby nie spotkać jakiej pogoni... W chwili jednak, gdy juŜ statek
wypływał  pod  Ŝagiel,  a  łódka  powracała  na  wybrzeŜe  z  listami,  przeznaczonymi  na  pocztę,
młody  uczeń  okrętowy  spoglądał  na  nią  załzawionymi  oczyma,  bo  pośród  tych  listów  był
jeden dość gruby, adresowany do pani Chester w Godalminy. Syn skruszony i rozrzewniony
wylał  w  tym  liście  wszystkie  sprzeczne  uczucia,  które  przepełniały  jego  serce.  Oto,  co  pisał
do matki, wynurzając jej z całą szczerością i Ŝal swój i nadzieje.

„Moja najdroŜsza mateczko!
Czy darujesz mi kiedy, Ŝem cię tak długo pozostawił w niepokoju i przez cały tydzień

nie dał znać o sobie? Z wielką nieśmiałością błagam cię o przebaczenie, a jednak sama przy-
znać musisz, Ŝe nie mogłem postąpić inaczej, chcąc wykonać to postanowienie, które ci jest
dobrze znane, bo nieraz ci o nim wspominałem.

Jestem na morzu, jestem Ŝeglarzem, teraz wiesz juŜ wszystko. Gdybym ci był wyznał,

kiedy mam zamiar dom opuścić i do którego portu zmierzam, byłabyś wszelkich sposobów
uŜyła, aby mi w tym przeszkodzić. Wszystko więc byłoby spełzło na niczym. Widzisz sama,
Ŝ

e musiałem to zrobić w tajemnicy, oto jest moje tłumaczenie.

Jeśli ci się wyda niedostateczne, jeśli mi nie wyjedna twego przebaczenia, pomyśl,

mateczko droga, jaka to cięŜka kara dla mnie, Ŝe muszę opuścić kraj, nie poŜegnawszy się z
tobą!... Ja wprawdzie Ŝegnałem ciebie w duszy, a tyś się nawet nie domyślała, gdym cię uści-
skał we środę wieczorem na dobranoc, jak trudno mi było od łez się powstrzymać!... Wiedzia-
łem, Ŝe nieprędko będę miał szczęście obaczyć znowu twoją twarz ukochaną. Wiedziałem, Ŝe
te oczy, którymi tak tkliwie na mnie patrzyłaś, wkrótce z mego powodu łzami się zaleją... Ale
nie mogło być inaczej, mateczko droga. Postanowiłem zostać Ŝeglarzem i wytrwam w tym
postanowieniu.

Dotychczas szczęście mi sprzyja, zaraz po przybyciu do portu Portsmouth udało mi się

zaciągnąć do załogi okrętu amerykańskiego. Zdziwisz się moŜe, Ŝe nie wybrałem angielskie-
go statku. Ale najpierw nie miałem wyboru, a potem, jeśli mam prawdę wyznać, przypadek
tym razem dobrze mi podobno usłuŜył. Rodacy moi pełni są uprzedzeń, a róŜnice towarzyskie
tak wielkie mają u nich znaczenie, Ŝe nigdy na okręcie angielskim nie byłbym dopuszczony
do takiej poufałości z kapitanem i jego rodziną. Wyobraź sobie, mateczko, Ŝe ja, prosty uczeń

okrętowy, obiadowałem wczoraj przy stole mojego dowódcy, w towarzystwie Ŝony jego,
córki i syna. Czy widział kto co podobnego na statku angielskim? Z pewnością nie. A jednak
takie dobre traktowanie ma takŜe swoją wartość.

Wspomniałem o Ŝonie i córce kapitana, a ty się dziwisz zapewne, mateczko, i pytasz,

skąd one się wzięły na okręcie? OtóŜ i to takŜe naleŜy do zwyczajów amerykańskich. U nas
uwaŜano by to za coś nadzwyczajnego, a przynajmniej wyjątkowego, u jankesów jest to rzecz
najprostsza  w  świecie.  Nasz  kapitan,  który  jest  zarazem  współwłaścicielem  okrętu,  zabiera
zawsze z sobą Ŝonę na morze. Córka jego Madzia urodziła się na okręcie, dziś ma dopiero lat
piętnaście,  a  juŜ  objechała  ziemię  dokoła.  Syn  jego  Ned,  o  rok  ode  mnie  starszy,  na  lądzie
wprawdzie przyszedł na świat, lecz od dwunastego roku Ŝycia naleŜy juŜ do załogi okrętowej.
Nie dziw więc, Ŝe tak młodo dosłuŜył się stopnia porucznika, taki bowiem urząd zajmuje pod
zwierzchnictwem  ojca.  Jest  to  zresztą  chłopak  nieoszacowany,  pokochałem  go  serdecznie,
jemu teŜ głównie zawdzięczam, iŜ bez wielkich trudności przyjęty zostałem do słuŜby.

Załoga nasza składa się z dwudziestu ludzi, licząc w to i starszyznę, to jest sternika i

starszego cieślę. Są to dwaj ludzie dość osobliwi, a jak mi się zdaje bardzo zacni i poczciwi.
Sternik Lyons stał się ponury i milczący wskutek ustawicznych podróŜy, a moŜe to jest u
niego usposobienie wrodzone. Nigdy ani jednym słówkiem się nie odzywa, tylko wówczas
usta otwiera, gdy wydaje rozkazy, lub ostro a dobitnie wyraŜa niezadowolenie swoje, jeŜeli te
rozkazy nie są naleŜycie spełnione. Ma jednak w oczach moich wielką cnotę: jest sprawiedli-
wy, od kaŜdego z podwładnych wymaga tylko tego, co stanowi jego powinność.

Seagriff, starszy cieśla, jest to osobistość całkiem innego rodzaju, zdaje się, Ŝe ma o so-

bie bardzo wysokie mniemanie. Obowiązkiem jego jest czuwanie nad całością okrętu, staran-
ne  opatrywania  wszystkich  jego  części  i  naprawianie  uszkodzeń.  On  jednak  do  wszystkiego
się  miesza,  wszędzie  swoje  słówko  wścibi,  bo  mu  się  zdaje,  Ŝe  się  zna  lepiej  od  innych  na
kaŜdej rzeczy. Ma teŜ poniekąd i prawo do tego, gdyŜ od lat trzydziestu jest w słuŜbie mor-
skiej, musiał więc nabyć duŜo doświadczenia, które częstokroć w rzeczy samej zastąpić moŜe
nawet  i  naukowe  uzdolnienie.  Nie  sądzę  jednak,  aby  kaŜdy  kapitan  był  tak  pobłaŜliwy  jak
nasz i pozwalał staremu podnosić głos przy kaŜdej naradzie i z nieproszonym zdaniem wystę-
pować.  JuŜ  to  na  statku  angielskim  me  uszłoby  mu  to  z  pewnością.  Widocznie  jednak  nasz
kapitan ma w swoje powody, Ŝe znosi cierpliwie gadulstwo Seagriffa; moŜe nie zwaŜa na nie,
a moŜe naprawdę stary cieśla udziela mu rad szacownych. To pewna, Ŝe ten Seagriff rządzi tu
wszystkim na okręcie.

,Ja jestem daleko młodszy od wszystkich innych majtków. KaŜdy z moich kolegów ma

przynajmniej o lat dziesięć lub dwanaście więcej ode mnie. Dlatego moŜe z Ŝadnym się do-
tychczas nie zaprzyjaźniłem, chociaŜ ze wszystkimi Ŝyję w zgodzie i w najlepszych stosun-
kach.

Wspominałem ci juŜ, droga mateczko, Ŝe Ned Ganey, syn kapitana okazuje mi wiele

yczliwości; jest on ze mną w jednym wieku, co nas wzajemnie do siebie zbliŜyło. Ned przy-

rzekł mi dopomóc wszelkimi siłami, abym mógł prędko nabyć gruntownych wiadomości w
sztuce marynarskiej, poŜycza mi swoje ksiąŜki i juŜ mnie nauczył obchodzić się z niektórymi
narzędziami Ŝeglarskiemu.

Widzisz więc, droga mateczko, Ŝe nie tracę czasu i wcale nie myślę na całe Ŝycie zostać

prostym majtkiem. Będę pracował gorliwie, przygotowuję się do egzaminów, abym mógł jak
najprędzej  otrzymać  stopień  oficera,  a  później  i  kapitana  okrętu.  Czy  to  jeden  rozpoczynał
swój  zawód  na  takim  skromnym  stanowisku  jak  ja,  a  jednak  z  czasem  zaszedł  wysoko.
CzemuŜ  by  i  mnie  nie  miało  się  poszczęścić  podobnie?  Na  to  potrzeba  tylko  sprzyjających
okoliczności. Gdyby tak na przykład wojna wybuchła, a ja bym ze stopniem oficera dostał się
na statek rządowy, cóŜ wówczas niepodobnego, abym się odznaczył i mianowany został kapi-
tanem, ba, moŜe i admirałem. ToŜ by wówczas mateczka dumną była ze swego chłopaka, nie-
prawdaŜ? A Emilcia kochana, czyŜby się nie cieszyła,  gdyby tak kiedyś  młody oficer mary-

narki, rodzony jej braciszek, przeszedł się z nią pod rękę po ulicach naszej wioski?... Coś mi
się zdaje, Ŝe wtenczas nawet i ojczulek wybaczyłby mi awanturniczą moją wyprawę...

Ach, mateczko! Staram się to w Ŝart obrócić, a ledwo od łez powstrzymać się mogę.

Szczerze ci się przyznam, Ŝe to jedno mnie tylko martwi i niepokoi. Czasami zdaje mi się, iŜ
nic  dobrego  wyniknąć  nie  moŜe  z  przedsięwzięcia,  które  sprzeciwia  się  woli  ojca.  To  teŜ
błagam  cię  gorąco,  mateczko  kochana,  wstaw  się  za  mną,  powiedz  ojcu,  Ŝe  jakkolwiek  nie
mogłem się oprzeć prawdziwemu powołaniu, nigdy jednak nie będę spokojny, póki nie otrzy-
mam od niego Ŝyczliwego słówka. Okręt „Kalipso” popłynie teraz do Nowego Yorku, stanie-
my tam za pięć tygodni i parę miesięcy zabawimy. Statki pocztowe zdąŜą daleko prędzej od
nas. O!, jakŜebym był szczęśliwy, gdybym zastał w Nowym Yorku list od ciebie, mateczko i
od Emilci, a w tym liście kilka słów tylko od ojca, na przykład: Ściskam cię, chłopcze i Ŝyczę
ci  powodzenia  w  twych  zamysłach.  O!,  gdyby  się  to  pragnienie  moje  ziściło,  nic  by  juŜ  do
szczęścia mego nie brakowało.

Bywaj zdrowa, droga mateczko, uściskaj ojca ode mnie, uściskaj Emilcię. Przywiozę jej

z Oceanii prześliczny naszyjnik z muszel. Ojczulka upewnij, mateczko, Ŝe z pokorą przyjmę
jego napomnienia i nigdy go szanować i kochać nie przestanę, choćby się okazał nieprzebła-
ganym. A ty, mateczko ukochana, bądź pewna, Ŝe syn twój, czy to na spoczynek się udając,
czy zrywając się ze świtem do cięŜkiej pracy, zawsze myśl swoją pierwszą i ostatnią zwróci
ku tobie. O, wierzaj mi, najstraszniejszy to dla mnie wyrzut sumienia i troska największa, iŜ
opuszczając dom rodzinny, nie mogłem cię prosić o błogosławieństwo. Nieustannie teŜ będę
błagać Boga, aby mi pozwolił jak najprędzej upaść do nóg twoich.

Kochający syn Henryk Chester".

V. W PIĘĆ LAT PÓŹNIEJ

Pięć lat upłynęło.
Nadzieje; o których Henryk. Chester pisał w liście do matki, ziściły się w części przy-

najmniej; niestrudzona praca, wytrwałe, nieustanne usiłowania, doprowadziły go do tego, iŜ
poznał gruntownie rzemiosło marynarza i dosłuŜył się stopnia oficera. Kapitan Ganey zupełną
ufność w nim pokładał, a Ned był zawsze serdecznym jego przyjacielem. Madzia przywykła
uwaŜać go jakby za drugiego brata, a pani Ganey traktowała go jak syna. Ten statek, unoszą-
cy po niezmierzonych nurtach oceanu tak zgodną, kochającą się rodzinę, był prawdziwym
przybytkiem szczęścia. Czuł to kapitan i nieraz powtarzał:

— Jesteśmy zanadto szczęśliwi; to nie moŜe trwać wiecznie, obawiam się, abyśmy tego

nie przypłacili jakąś klęską.

Wówczas Ŝona i córka przytulały sie do niego i mówiły:
— Myśl o tym, Ŝe podzielimy z tobą wszystkie niebezpieczeństwa, jest juŜ niemałą dla

nas ulgą i pociechą.

A kapitan Ganey przyznawał im słuszność, bo jeśli w rzeczy samej czekały go cięŜkie

chwile, dziś przynajmniej zaŜywał szczęścia w całej pełni, nie był osamotniony, rozłączony z
najbliŜszymi, jak to bywa zazwyczaj na morzu.

Co do Henryka, ten był zupełnie zadowolony ze swego zawodu. Z początku szło mu

bardzo cięŜko, rzemiosło marynarza nie jest wcale zabawką, zwłaszcza na takim statku, gdzie
załoga ze względów oszczędności musi by nieliczna. Lecz trudy te wynagrodzone były sowi-
cie, gdyŜ młodzieniec znalazł na tym okręcie opiekę, pomoc i przyjaźń serdeczną; ułatwiono
mu tu naukę wszelkimi sposobami, wskazano środki dojścia do upragnionego celu. Otrzyma-
wszy stopień oficera, Henryk mógł z czasem zostać kapitanem. Marzenia jego sięgały wyso-

ko, chociaŜ ukrywał je starannie w głębi duszy, młodzieniec nasz zamyślał pozyskać kiedyś
rączkę młodej Madzi i zabrać ją na własny okręt.

Do ziszczenia tych marzeń brakowało jeszcze duŜo; najpierw potrzeba było zostać kapi-

tanem, a następnie zdobyć majątek i stać się współwłaścicielem jakiegoś kupieckiego statku,
to jest stanąć na takim samym stanowisku, jakie zajmował ojciec tej panienki.

Oczekując spełnienia tych świetnych nadziei, Henryk pracował gorliwie i nie zaniedby-

wał swoich powinności. Przywykł on bardzo prędko do morza, a spędzając długie noce na po-
moście, gdy kolej czuwania na niego przypadła zachwycał się widokiem gwiaździstego nieba,
przysłuchiwał się z upodobaniem odgłosom fal szumiących, wiatru, który kołysał maszty i
Ŝ

agle rozdymał, a nawet dzika wspaniałość burzy nęciła go swoim urokiem.

Prawie w kaŜdym porcie, gdzie statek „Kalipso zatrzymywał się dłuŜej, Henryk zasta-

wał listy od matki i siostrzyczki Emilci, a wielka to była uciecha dla niego, Ŝe ukochane te
istoty myślą przynajmniej towarzyszyły mu w dalekich jego wędrówkach. Ojciec jednak do-
tąd mu jeszcze nie przebaczył, ani słówka nie napisał nigdy w listach matki i nie przesłał mu
swego błogosławieństwa. CięŜka to była troska dla młodzieńca, a wyrzuty sumienia zatruwały
mu w kaŜdej chwili i powodzenie obecne i świetne nadzieje na przyszłość. Dręczył się i nie-
pokoił wśród pomyślności, gniew ojca wydawał mu się złą wróŜbą i odwagę odbierał.

W chwili, gdy na nowo opowiadanie nasze rozpoczynamy, okręt „Kalipso, po długiej

egludze w okolicy Wysp Filipińskich i Nowej Walii, powracał do Nowego Yorku, okrąŜając

Przylądek Horn. Wiózł on cięŜki i bogaty ładunek, złoŜony z drzewa sandałowego i mahonio-
wego, z korzeni, szylkretu, pereł i masy perłowej. Odpocząwszy dłuŜej w porcie Honolulu na
wyspach Sandwich, statek puścił się w dalszą drogę i juŜ od czterech miesięcy był na pełnym
morzu, przebywając przestrzeń rozległą, która go dzielił od Przylądka Horn. Przez całe tygo-
dnie nie mógł się wydostać z miejsc, gdzie panują długotrwałe cisze, w końcu jednak natrafił
na wiatr zachodni. Zapędził się jednak za daleko ku wybrzeŜom chilijskim, a tu zaskoczył go
straszliwy cyklon i to w okolicy, gdzie burze podobne największe przedstawiają niebezpie-
czeństwo.

Cyklon ten miotał okrętem przez czas jakiś, w końcu wicher uniósł go gwałtownie w

kierunku południowo-wschodnim, a po trzech dniach rozpaczliwej walki z tym straszliwym
huraganem, „Kalipso” szybko zbliŜać się zaczął do wysuniętych wybrzeŜy Ameryki Połud-
niowej, znanych pod nazwą Patagonii i Ziemi Ognistej.

Nieszczęśliwy statek, znacznie uszkodzony w czasie tej cięŜkiej przeprawy, z trudno-

cią przesuwał się wśród rozhukanych bałwanów. Cała załoga zebrała się na pomoście. Cho-

dziło  o  to,  aby  uniknąć  zbliŜenia  do  brzegów,  które  w  tym  miejscu  są  nadzwyczaj  niebez-
pieczne. Wszędzie tu wzdłuŜ wybrzeŜy  Ziemi Ognistej ciągną się szeregiem straszliwe rafy,
zawsze białą pianą pokryte, nawet w  czasie największej ciszy; Ŝeglarze  przezwali je ,,Drogą
mleczną”,  a  znakomity  przyrodnik  Darwin  powiedział  o  nich:  „Sam  widok  tych  wybrzeŜy
mógłby się stać zmorą straszliwą dla człowieka, nienawykłego do niebezpieczeństw Ŝeglugi”.

Ten nawyk mieli juŜ od dawna na statku „Kalipso”, nie tylko męŜczyźni, lecz takŜe i

kobiety. A jednak przeraŜenie ogarnęło kaŜdego i bladość pokryła wszystkie twarze, gdy w
oddali ukazała się złowroga smuga białej piany, okrąŜająca brzegi tej niegościnnej ziemi.

Henryk Chester stał obok sternika przy rudlu, gotów w kaŜdej chwili pośpieszyć mu z

pomocą  w  razie  potrzeby.  Zajmował  on  wprawdzie  stanowisko,  które  go  od  podobnej  pracy
uwalniało, był drugim porucznikiem, obowiązki pierwszego pełnił Ned Ganey, syn kapitana.
Lecz  wśród  tak  groźnych  okoliczności  nikła  róŜnica  stanów,  kaŜdy  do  ratunku  wspólnego
musiał przyłoŜyć ręki, oficerowie na równi z majtkami, kapitan na równi z oficerami. Kapitan
z synem byli nadzwyczaj czynni. Niełatwo było nawet utrzymać się na nogach na pomoście,
gdyŜ  wicher  rzucał  gwałtownie  statkiem  na  wszystkie  strony.  Kapitan  Ganey  z  wielkim  tru-
dem zerknął po raz kolejny na mapę wiszącą na ścianie. Niepokoił się o Ŝonę i dzieci. Groziło

im wielkie niebezpieczeństwo.

Wyczerpana brakiem snu i cięŜką pracą, przemokła do kości w czasie trzydniowej bu-

rzy załoga nie miała sił Ŝeby ruszyć. Statek teŜ nie wyglądał najlepiej. Długa i cięŜka podróŜ
odbiła się na jego stanie tak, Ŝe nie sposób było tego zauwaŜyć. Farba złuszczyła się, Ŝagle
były porwane, łańcuchy pokryła rdza. MoŜna było pomyśleć, Ŝe to wracająca po trzyletnim
rejsie łódź wielorybnicza.

Nie tylko wygląd zewnętrzny „Kalipso” świadczył o długiej i cięŜkiej podróŜy. Jeden z

masztów oraz dwie reje były złamane, wanty wisiały luźno, woda całymi strumieniami wle-
wała się do środka. Statek osiadał coraz głębiej. Mieli do dyspozycji tylko niewielki Ŝagiel na
głównym maszcie.

W pewnym momencie kapitan zauwaŜył po prawej burcie coś, co zmroziło mu krew w

yłach. Były to trzy olbrzymie fale mknące prosto na „Kalipso”. Kapitan Ganey wiedział

czego moŜe oczekiwać od swojego pięknego statku, lecz wiedział takŜe, Ŝe nigdy nie
znajdował się on w tak krytycznym połoŜeniu. Ledwie zdąŜył krzyknąć:

— Przygotować się na przyjęcie fali!
Pierwsza fala rozbiła się z łoskotem o burtę „Kalipso”. Zręczny ruch sterem wykonany

przez Henryka spowodował, Ŝe okręt wspiął się na grzbiet fali, lecz szybkość jego prędko
spadła. Gdy dosięgła go druga fala okręt prawie się nie poruszał. Trzecia fala połoŜyła statek
na lewej burcie tak, Ŝe cały kil wyszedł z wody.

Był to krytyczny moment. Wystarczyła jeszcze jedna taka fala Ŝeby „Kalipso” zatonęło.
Lecz fala nie nadeszła, a okręt powoli się wyprostował, strząsnął z siebie wodę i popły-

nął naprzód.

Ze wszystkich ust wyrwał się okrzyk ulgi. Dopiero teraz zauwaŜyli, Ŝe jedna z szalup na

lewej burcie znikła porwana przez morze. Nie przeszkadzało to jednak załodze krzyczeć
„hura!”, a i sam kapitan zdjąwszy ociekającą wodą czapkę powiedział:

— Brawo, „Kalipso”. Brawo!
Radość jednak trwała krótko. Nie zdąŜyły jeszcze ucichnąć radosne okrzyki, gdy z

przedniego luku odezwał się głos:

— Woda podchodzi! Toniemy! Dziura ogromna!
Kapitan z synem i Henrykiem rzucili się w kierunku luku, skąd głos dochodził, zbiegli

aŜ na dno okrętu, a tu nie mogli juŜ wątpić o smutnej prawdzie. Woda gwałtownie zalewała
wszystko, jak potok szumiący, gdy zerwie tamę i brzegi przekroczy. Poziom wody podnosił
się bardzo szybko, dno okrętu prawie do połowy juŜ było zalane.

— I cóŜ ty na to mówisz, Seagriffie? — odezwał się kapitan do starego cieśli.
— Mówię, Ŝe to niedobra sprawa, lecz Ŝe w najgorszym razie rozpaczać nie trzeba, ani

rąk opuszczać — odpowiedział ten poczciwiec — szpara ma wprawdzie porządne rozmiary,
nie tracę jednak nadziei, Ŝe ją zatkać potrafię, byle tylko wodę wypompowali...

Kapitan poskoczył na pomost i huknął:
— Do pomp! Cała załoga do pomp!...
Wszyscy usłuchali w milczeniu, kaŜdy czuł, Ŝe walczy oŜycie. Tymczasem wicher zer-

wał się znowu i miotał wściekle okrętem, a tu nikt nie mógł pilnować rudla i Ŝagli, kto tylko
Ŝ

ył, pracował przy pompach, chociaŜ po upływie trzydziestu minut okazało się. Ŝe praca ta

była daremna.

Woda nie tylko nie ustępowała z dna okrętu, lecz podnosiła się coraz wyŜej, statek

coraz ocięŜałej się poruszał, zanurzał się głębiej i głębiej, nie było ratunku, musiał zatonąć!

— Dosyć, moje dzieci, nie ma rady — rzekł w końcu kapitan — rzućcie pompy i

przygotujcie łodzie ratunkowe. A pamiętajcie! Porządek przede wszystkim, od tego zaleŜy
zbawienie nasze!

Miał on sposób przemawiania spokojny i stanowczy, który nadzwyczajny wpływ wy-

wierał na majtków. ToteŜ spuszczanie łodzi, wcale nie łatwe w podobnych warunkach, odbyło

się w największym porządku. Na nieszczęście trzy juŜ tylko pozostały: wielka łódź Ŝaglowa,
szalupa i mniejsza łódka. Miejsca było dosyć na pomieszczenie całej załogi, lecz zabrakło go
na zapasy Ŝywności. Nie było zresztą czasu myśleć o tym, naleŜało śpieszyć, gdyŜ niebezpie-
czeństwo co chwila stawało się groźniejsze.

Kapitan objął dowództwo nad szalupą, usadowiwszy w niej Ŝonę i córkę, Ned Ganey

wsiadł do większej łodzi a Henryk do mniejszej. KaŜdy zabrał z sobą co mógł, trochę odzie-
nia, broń, narzędzia rozmaite. Postanowiono o ile moŜności trzymać się razem i kierować
łodzie na wschód, gdzie pośród mgły wynurzał się jakiś spiczasty cypel lądu.

eglarze poŜegnali się naprędce wzajemnym skinieniem głowy, kilku słowami serdecz-

nymi, potem wszystkie trzy łodzie pomknęły szybko, oddalając się od okrętu.

Był to juŜ czas najwyŜszy!... Zaledwie Ŝeglarze nasi odpłynęli na kilka metrów od nie-

szczęsnego statku, gdy bałwan olbrzymi zwalił się na niego i zatopił go całkowicie. Poszedł
jak kamień na dno oceanu. Prędzej daleko aniŜeli opowiedzieć to zdołamy, cały kadłub, po-
kład, wreszcie reje i maszty zapadały się w otchłanie wodne, wśród przeraźliwego wrzasku
ptactwa morskiego, które ze wszystkich stron zlatywało się na to smutne widowisko. Siedząc
u steru szalupy, kapitan Ganey spoglądał na to wzrokiem ponurym, tłumiąc cięŜkie west-
chnienia.

— Biedna „Kalipso”... Biedny, poczciwy mój statku ... — wyrzekł półgłosem, gdy

wierzchołki masztów znikły mu z oczu — tyle lat pracy, zabiegów, trudów i wszystko przepa-
dło w jednej chwili!...

A wtem rączka Madzi oparła się na ramieniu ojca, dziewczę szepnęło ledwo dosłyszal-

nym głosem:

— śycie nam pozostało, jesteśmy razem, czyliŜ to nic nie znaczy?...
— Prawda, prawda! — odrzekł zacny marynarz, obejmując córkę i przyciskając ją do

serca — nie wszystko jeszcze stracone, skoro mi Bóg was zostawił. A wy, dzieci — dodał,
zwracając się do majtków — nie szczędźcie sił, a niezadługo przybijemy do lądu.

VI. NA LĄDZIE

Burza sroŜyła się ciągle i wicher gwałtowny nie ustawał. PołoŜenie wątłych łódek na

rozhukanym morzu wcale nie było bezpieczne; co chwila zagraŜał im ten sam los, jaki spotkał
okręt „Kalipso”. Tylko tacy doświadczeni marynarze zręcznością nadzwyczajną i nieustraszo-
ną  odwagą  mogli  je  uratować.  W  szalupie,  oprócz  kapitana  i  jego  rodziny,  siedziało  trzech
majtków,  kucharz  imieniem  Poluks  i  sternik  Lyons;  wszyscy  pomieścili  się  wprawdzie,  lecz
mała łódka zaledwie udźwignąć mogła ten cięŜar i zapadała w morze prawie po same brzegi.
Kapitan  sam  kierował  rudlem,  Ŝona  i  córka  tuliły  się  do  niego,  inni  robili  wiosłami,  oprócz
kucharza, któremu kazano wylewać wodę z dna łodzi, a miał z tym roboty niemało.

Ned sterował duŜą łodzią Ŝaglową, miał do pomocy dziesięciu ludzi. Łódź ta była

obszerniejsza daleko od szalupy, mocno zbudowana, zabrano teŜ na nią trochę zapasów Ŝy-
wności. Gdyby kapitan był poszedł za głosem serca, byłby na tej łodzi umieścił Ŝonę i córkę,
sam jednak, jako dowódca, z obowiązku musiał wsiąść na szalupę, a kobiety za nic rozłączać
się z nim nie chciały, więc je zabrał z sobą.

Henryk Chester zajmował małą łódkę w towarzystwie cieśli Seagriffa i pięciu majtków.

Wszyscy usiłowali zastosować się do rozkazu kapitana i kierować łodzie w stronę przylądka,
ukazującego się na lewo. Lecz zamiar i wykonanie, to dwie róŜne rzeczy, wśród takiej burzy
dość juŜ było trudno wątłe łódki utrzymać na morzu i ustrzec od zatonięcia, o kierowaniu
nimi mowy być nie mogło. Zawsze jednak gorliwe usiłowania duŜo znaczą, dowiódł tego

Henryk Chester, który ani na chwilę nie zapomniał o rozporządzeniu kapitana, aby wszystkie
łodzie trzymały się o ile moŜności blisko siebie. On teŜ wcale nie stracił z oczu szalupy, pod-
czas gdy Ned Ganey, który zapewne nie tak ściśle stosował się do tego polecenia, znikł
wkrótce ze swoją łodzią w kierunku południowym.

Przybić do przylądka było niepodobieństwem. Gwałtowny prąd morski pędził łodzie w

stronę przeciwną, pomimo nadludzkich wysiłków wioślarzy, a w danych okolicznościach by-
ło to zapewne wielkim szczęściem dla nich, gdyŜ i tu napotkaliby niewątpliwie na drodze owe
straszne rafy, ciągnące się wszędzie wzdłuŜ wybrzeŜy. Te ostre cyple, wynurzone ponad wo-
dą, pokryte pianą huczącą, wyglądały z daleka, jakby gromada psów zajadłych, strzegących
tego tajemniczego lądu.

eglarze nasi na szalupie i łódce przestali juŜ myśleć o kierowaniu wątłych swych stat-

ków i wszystkie siły wytęŜyli tylko na to, aby je utrzymać w równowadze i opróŜniać z wody,
zalewającej je ustawicznie. Przylądek, który widzieli w stronie wschodniej, znikł wkrótce po-
ś

ród mgły. Prawdopodobnie musieli nawet znacznie oddalić się od niego, zauwaŜyli bowiem,

e morze całkiem odmienny wygląd przybrało. Bałwany nie podnosiły się tak wysoko, wiatr

ucichł, a co było najwaŜniejsze, straszliwe rafy nigdzie się nie ukazywały na widnokręgu.

Morze uspokoiło się wkrótce o tyle, Ŝe obie łodzie mogły się zbliŜyć do siebie na odle-

głość głosu, tym przykrzejsze waŜenie wywarło na wszystkich zniknięcie wielkiej łodzi.

Kapitan rozkazał sterować wprost na północ, przekonany był bowiem, Ŝe ziemia znaj-

duje się w tej stronie, chociaŜ jej dojrzeć nie było moŜna. Przewidywanie to ziściło się w
zupełności, nim upłynął kwadrans, ujrzano juŜ w oddali niskie wybrzeŜe lądu.

Zrozumiano teraz, jaki był powód ciszy niezwykłej, panującej w tej okolicy, gdy ujrza-

no przed sobą ogromne ławice olbrzymich wodorostów z rodzaju szuwarów, facus.

Szczególne te rośliny morskie mają łodygi zaledwie cala w średnicy dochodzące, lecz

rozrastają się tak gęsto i obficie, Ŝe tworzą warstwy na 40 i 50 metrów grube, często teŜ tamu-
ją drogę okrętom i powstrzymują gwałtowność bałwanów. Są to prawdziwe lasy morskie.

Dwie łódki, zbliŜywszy się do tych ławic roślinnych, były zupełnie bezpieczne, cisza

otaczała je dokoła. Niemała to była korzyść po przebyciu tak burzliwej przeprawy, toteŜ
wszyscy lŜej odetchnęli, lecz po chwili nowy niepokój ich ogarnął: jakim sposobem przebyć
tę zaporę, aby dotrzeć do lądu?

Stary Seagriff, który juŜ nieraz Ŝeglował w tych okolicach, niespodziewanie rozstrzyg-

nął tę zagadkę. Wyszedł po prostu z łódki i zaczął się przechadzać po powierzchni ławicy
wodorostów, jakby po asfaltowym chodniku. Wiedział on z doświadczenia, Ŝe las ten morski
nie ugnie się pod nim nieraz bowiem gęste sploty wodorostów podnoszą z dna morskiego
cięŜkie kamienie i dźwigają je aŜ na powierzchnię wody.

W kaŜdym razie dziwny był widok tego starca, przechadzającego się po wodzie, która

mu po kolana sięgała, wyglądało to z daleka na jakieś czarodziejskie sztuki. Kapitan i Henryk
bacznie nań patrzyli, przekonani, Ŝe nie czyni tego bez powodu.

W rzeczy samej stary Seagriff oglądał starannie ławicę szuwarów, szukając ścieŜki

wśród tego lasu, a mówiąc wyraźniej, kanału pośród gęstwiny, przez który łodzie mogłyby się
przecisnąć i dobić do lądu. Nadzieja go nie omyliła, przypływy i odpływy morskie zawsze
wśród zbitej masy wodorostów torują sobie drogę swobodną; doprowadziwszy więc do końca
poszukiwania swoje, Seagriff powrócił do łodzi i wskazał Henrykowi, gdzie ją ma skierować,
aby na kanał natrafić.

Szalupa popłynęła w ślad za łodzią i wkrótce oba statki przeciskały się pomiędzy szu-

warami wąską, lecz dość wygodną drogą wodną. Majtkowie gorliwie robili wiosłami i w cią-
gu dwudziestu minut obie łódki przebyły szczęśliwie las wodorostów, a następnie wpłynęły
do małej zatoki, zupełnie zabezpieczonej od gwałtowności fal morskich i przybiły do pia-
szczystego wybrzeŜa.

Rozbitkowie wyobraŜali sobie zrazu, Ŝe dostali się na brzeg stałego lądu, to jest na

Ziemię Ognistą. Przekonali się jednak wkrótce, Ŝe znajdują się na małej wysepce, która mogła
mieć około mili rozległości w średnicy i do siedmiu lub ośmiuset stóp wysokości nad pozio-
mem morza. Na wyspie tej nie było wcale drzew, grunt jej bagnisty całkowicie był pokryty
olbrzymią trawą osobliwszego gatunku, właściwą tej okolicy. Trawa ta zwana t u s s a k, a w
języku naukowym dactylis cespitosa, wyrasta kępiasto, wypuszczając obfite źdźbła i liście.

dźbła sterczą wysoko, podtrzymując okazałe wiechy kwiatowe, a długie liście zwie-

szają się gęsto dokoła. Krzaki te zwykle wyrastają pojedynczo, w pewnych odstępach jedne
od drugich, i z daleka wyglądają, jak małe pagórki lub kupki siana, porozkładane na łące.

eglarze nasi nie zwaŜali wcale w tej chwili na osobliwą roślinność wyspy. Pierwszym

staraniem kapitana i Henryka było urządzenie tymczasowego obozowiska, a usadowiwszy
wygodnie kobiety, zostawili je pod opieką majtków, sami zaś weszli na szczyt pobliskiego
wzgórza i pilnie wypatrywali, czy nie dostrzegą na morzu śladów wielkiej łodzi Neda.

Na próŜno jednak zwracali wzrok w rozmaite strony oglądali cały widnokrąg, rozjaśnio-

ny w tej chwili ostatnimi promieniami zachodzącego słońca, nigdzie nie dopatrzyli się nicze-
go podobnego do statku. W stronie północnej i zachodniej, gdzie okiem zajrzeć, wszędzie
ciągnęły się rzędem straszliwe rafy, tworząc smugę białej piany na morzu, stosownie do swej
nazwy „Drogi mlecznej”

Wkrótce słońce skryło się poza linią widnokręgu i noc bardzo prędko zapadła. Kapitan i

teraz jeszcze tęsknym wzrokiem spoglądał na morze, sądził, Ŝe ujrzy w oddali czerwoną latar-
nię, w którą łódź Neda była zaopatrzona. Lecz nadzieje spełzły na niczym.

Gdy kapitan z Henrykiem powrócili do obozu, obie panie siedziały pod małym namio-

tem z płótna Ŝaglowego, które majtkowie rozpięli na kilku wiosłach. Posilono się bardzo nie-
dostatecznie Ŝywnością, zabraną naprędce z okrętu, przesiąkniętą wodą morską. Potem gro-
madka rozbitków, ulegając strasznemu znuŜeniu, we śnie szukała odpoczynku. KaŜdy jak
mógł ułoŜył się na piasku i po chwili wszyscy spali snem głębokim.

Wszyscy, oprócz dwóch ludzi, którzy czuwali nad bezpieczeństwem reszty. Kapitan i

stary Seagriff nie spali długo w noc, następnie zbudzili Henryka i jednego z majtków, aby ich
miejsca zajęli.

Nic nadzwyczajnego nie wydarzyło się tej pierwszej nocy, spędzonej przez rozbitków

na wyspie. Gdy wschodzące słońce zajaśniało na niebie, wszyscy przebudzili się zdrowi, po-
krzepieni i głodni.

Na nieszczęście zapasy Ŝywności nie były obfite, zwłaszcza w stosunku do ilości ust,

która dochodziła do piętnastu. Wieczerza wczorajsza znacznie nadwyręŜyła te zapasy, które
składały się w ogóle z beczułki sucharów, przemoczonych słoną wodą morską, kawała wę-
dzonego mięsa, małego woreczka kawy, funta herbaty i głowy cukru. Co do naczyń kuchen-
nych, odszukano na dnie łódek patelnię, rondelek i imbryk do kawy.

Najpierw trzeba było pomyśleć o roznieceniu ognia, a skąd tu wziąć paliwa na tej

wysepce, gdzie drzewa nie rosną i wszelka roślinność przesiąknięta jest wodą, gdzie grunt
wygląda na jedno rozległe bagno? Nie brakło wprawdzie zapałek, krzesiwa i hubki, kaŜdy z
majtków miał te przybory w kieszeni do zapalania fajki. Zapałki jednak niewiele były warte
bez drzewa lub węgla.

— Nie ma co — rzekł kapitan, spoglądając na morze przez lunetę — trzeba nam będzie

uciekać z tej wyspy i dotrzeć do lądu, który tam widać na północ. Spojrzyj no, Seagriffie —
dodał, podając cieśli lunetę — czy nie pięknie wyglądają te lesiste wzgórza?

— Prawda — odrzekł Seagriff — sądzę jednak, kapitanie, Ŝe tu nam będzie lepiej na tej

wysepce; surowe śniadanie, to jeszcze nie wielka bieda, a tam moŜe nas co gorszego spotkać.

— Co chcesz przez to powiedzieć? — zapytał kapitan, odprowadzając na stronę starego

marynarza, aŜeby kobiety go słyszeć nie mogły — cóŜ to za niebezpieczeństwo nam zagraŜa
na tym lądzie?

— Jedno z najgorszych. JeŜeli się nie mylę, na tym wybrzeŜu Ziemi Ognistej zamiesz-

kuje plemię Elikolepów, a nie ma pod słońcem straszniejszych dzikich ludzi; dość powie-
dzieć, Ŝe to są ludoŜercy z upodobania i potrzeby, bo słyną z Ŝarłoczności, a nie mają Ŝywno-
ś

ci w pustej swojej krainie... Sześć lat temu rozbił się na tych rafach statek wielorybniczy,

załoga dostała się na ląd. Krajowcy poŜarli wszystkich tych nieszczęśliwych, co do jednego.
Powiadają, Ŝe sami sobie byli winni, draŜnili podobno dzikich; smutna to rzecz, ale rzeczywi-
ś

cie ludzie niby to cywilizowani gorsi nieraz bywają od tych nieokrzesanych plemion.

W kaŜdym razie, moŜe by zechcieli i na nas te krzywdy swoje pomścić, chociaŜ my nie

mamy sobie nic do zarzucenia... Wcale teŜ nie jestem za tym, abyśmy się przenosili na
wybrzeŜe lądu, bo niezawodnie spotkamy się tam niezadługo z tymi drapieŜnikami...

— AleŜ w takim razie wątpię, aŜebyśmy i tu byli od nich bezpieczni — rzekł kapitan.
— I owszem, tu nas one tak łatwo nie dosięgną, póty przynajmniej, póki się nie zmieni

kierunek wiatru, a o ile wiem, w tej okolicy panuje najczęściej wiatr południowy. Stąd jest co
najmniej pięć lub sześć mil do lądu, a mieszkańcy Ziemi Ognistej obawiają się przebywać ta-
kie odległości w nędznych swoich czółenkach. Mogliby się na to odwaŜyć jedynie dla jakiejś
waŜnej przyczyny, lecz póki nie wiedzą o naszej obecności na wyspie, sądzę, Ŝe nie potrzebu-
jemy się ich obawiać.

— A jeśli nas dostrzegą! — szepnął kapitan i wzrok jego zwrócił się ze smutkiem na

onę i córkę, które, nie wiedząc o niczym, starały się o ile moŜności ubiór swój poranny

doprowadzić do porządku. — A biedny Ned i towarzysze jego!... CóŜ się z nimi stanie, jeŜeli
wylądowali na tym niegościnnym wybrzeŜu!...

— Cierpliwości, nigdy przed czasem nie trzeba tracić nadziei, moŜe jeszcze i dla nas, i

dla nich, wszystko się jak najlepiej złoŜy. W tej chwili nie ma nic pilniejszego, jak rozpalenie
ognia, muszę teŜ o tym pomyśleć, bo widzę, Ŝe Poluks inaczej nie da sobie rady ze swoją
patelnią i rondelkiem.

I mówiąc to, poczciwy Seagriff zapuścił się w zarośla tussaku, a po chwili znikł z oczu

kapitana pośród tych gąszczów. Wkrótce jednak ukazał się znowu, trzymał ponad głową cały
krzak zielony, który wielkie z pozoru przedstawiał podobieństwo do krzewiastego wrzosu.

— A to co takiego? — odezwał się Poluks, Murzyn, sprawujący powaŜny urząd kuch-

mistrza — nie wyobraŜasz sobie przecieŜ, Ŝe te gałęzie zielone, a do tego wilgotne, dadzą się
rozpalić.

— I owszem, wyobraŜam to sobie i nie mylę się z pewnością — odpowiedział stary

marynarz — a ty, kominiarzu, nie sądź z pozorów, i zamiast rozprawiać, zabierz z sobą ze
dwóch tych drągali, którzy tu stoją z załoŜonymi rękami i natnijcie razem porządną wiązkę
owych gałązek, jest ich tam co niemiara.

Poluks usłuchał w milczeniu, kilku majtków poszło za nim i po chwili przynieśli

ogromny zapas osobliwego paliwa. Seagriff kazał je złoŜyć na piasku, wybrał kilka łodyg, tarł
je mocno w rękach, aŜ ściągnął z nich powłokę wierzchnią i otrzymał włókna giętkie, podob-
ne  do  konopi.  Zwinął  te  włókna  w  rodzaj  kłębka,  pozostawiając  otwór  pośrodku,  a  potem
wykrzesał ogień krzesiwem i hubkę zapaloną umieścił w tym otworze. Podniósł lekką włók-
nistą  kulę  w  górę,  poruszając  nią  w  powietrzu,  dopóki  cała  nie  zapłonęła  ogniem.  Wówczas
umieścił ją starannie na piasku i zaczął szykować więcej kul podobnych, układał je jedne na
drugich  i  wkrótce  utworzył  tym  sposobem  ognisko  dostateczne,  przy  którym  moŜna  było
ugotować najpyszniejszy obiad. Włókna te roślinne zapalały się bardzo łatwo, trzaskały weso-
ło i sypały iskrami, jak najsuchsze łuczywo.

Na widok płomienia, Poluks uniósł się taką radością, Ŝe zaczął tańczyć i skakać, jak

szalony, dokoła ogniska. Powstrzymał się jednak prędko w zapale, pokrajał mięso na plastry i
usmaŜył  je  na  patelni,  potem  podsuszył  przemokłe  suchary,  a  w  końcu  ugotował  wody  na
herbatę.  W  godzinę  niespełna  wszystko  było  gotowe  i  gromadka  rozbitków,  zasiadłszy  na
piasku,  raczyła  się  taką  ucztą,  o  jakiej  w  okolicznościach  teraźniejszych  nikt  nawet  marzyć
nie śmiał przed godziną.

Zajadając smacznie wraz z innymi, Seagriff opowiadał róŜne szczegóły ciekawe o rośli-

nie,  której  odkrycie  tyle  im  poŜytku  przyniosło.  Gorzypian  gumowy,  bolax  glebaria,  naleŜy
do  rodziny  baldaszkowych,  rośnie  obficie  na  wyspach  Falkland,  przedstawia  pewne  podo-
bieństwo  do  sławnej  róŜy  jerychońskiej.  Wyrasta  kępiasto,  gałęzie  ma  bardzo  liczne  i  mnó-
stwo skórkowych liści. Gałęzie te splatają się, plączą i tworzą nieraz kulę, mającą około pół-
tora  łokcia  średnicy.  Zeschłe  te  kule  wiatry  wyrywają  i  niosą  na  morskie  wybrzeŜa.  Roślina
zwana  jest  takŜe  balsam-bag,  to  jest  woreczek  z  balsamem,  gdyŜ  sączy  ciecz  klejącą,  która
krajowcom  słuŜy  za  lekarstwo  do  gojenia  ran.  Lecz  najszacowniejszą  własnością  tej  rośliny
jest  łatwość,  z  jaką  się  rozpala,  nawet  wówczas,  gdy  gałązki  jej  zielone  przesiąknięte  są
wilgocią. WaŜna to bardzo rzecz w kraju, gdzie prawie nieustannie deszcz pada.

Na wyspach Falkland drzew nie ma wcale, a krajowcy pieką zazwyczaj mięso przy

ogniu, rozpalonym z gałęzi gorzypianu gumowego, do którego dorzucają kości zabitego zwie-
rzęcia.

niadanie było juŜ na ukończeniu, gdy nagle dał się słyszeć krzyk przeciągły, głuchy,

chrapliwy, na który złoŜyć się musiały liczne głosy, krzyk straszny i niezwykły, przeraził teŜ
biednych rozbitków niezmiernie. Dziwne te wrzaski wychodziły z głębi małej zatoki, oddzie-
lonej olbrzymią skałą od części wybrzeŜa, na której usadowili się nasi Ŝeglarze. CzyŜby dzicy
zbliŜyli się niepostrzeŜenie i zaczaili w tej kryjówce? Wszyscy na tę myśl wpadli w pierwszej
chwili.

Kapitan, Henryk i kilku majtków poskoczyło na równe nogi. KaŜdy chwycił broń i

gotował się do obrony.

VII. PIERWSZE WALKI

Jeden tylko Seagriff nie ruszył się z miejsca i śmiał się cichaczem z całej trwogi.
— No, no, moŜesz pan śmiało zajrzeć w oczy tym nieprzyjaciołom, panie Henryku —

mówił do młodego porucznika — pani Ganey i panienka mogą iść takŜe, zaręczam, Ŝe nic się
nikomu złego nie stanie.

Wrzaski ozwały się znowu, przeraźliwe, ogłuszające, było to coś na kształt ryku licznej

gromady osłów. Głosy te nie miały w sobie nic ludzkiego, ustała więc wszelka trwoga, zwła-
szcza po zapewnieniu starego cieśli, i obie panie poszły na zwiady wraz z kapitanem i
Henrykiem.

Zaledwie okrąŜyli skałę, osłaniającą małą zatokę, gdy oczom ich przedstawił się widok

dziwny i śmieszny zarazem. Na płaskim, piaszczystym wybrzeŜu, paręset ogromnych ptaków
stało długim rzędem, w największym porządku, jakby na wojskowej paradzie. Łapek ich kró-
ciutkich nie widać było prawie, zdawało się, Ŝe stoją podparte na małych ogonkach. Główki
nieduŜe, na długich szyjach osadzone, a zwłaszcza wydęte, okazałe brzuszki, nadawały tym
ptakom najzabawniejszą w świecie postać. Wszystkie zwrócone były w jedną stronę i wyglą-
dały zupełnie jak pułk rekrutów, czekający na komendę dowódcy. Przez czas jakiś panowała
cisza wzorowa, potem nagle, jakby na znak dany, wszystkie razem wyciągały szyje, główki
podnosiły w górę i krzyk ów przeraźliwy przebijał powietrze.

Druga gromadka takich samych ptaków rozłoŜyła się na ławicy szuwarów, jakby na

pastwisku; wyławiały tam z pośród poplątanych łodyg wodorostów mięczaki i inne drobne
stworzenia, które stanowią ich główny pokarm.

Seagriff nazywał osobliwe te ptaki krzykaczami, kapitan poznał w nich od razu słynne

pingwiny czyli bezlotki patagońskie. Niektóre wysuwały się dziwacznym sposobem z gą-
szczów kępiastej trawy; nie trzymały się na łapkach, jak gęsi, kaczki i inne ptaki, lecz podpie-

rały się krótkimi skrzydełkami, pozbawionymi lotek, wyglądały więc z daleka, jak zwierzęta
czworonoŜne.

— One muszą mieć gniazda w tych zaroślach — zauwaŜyła pani Ganey.
— A tak, niezawodnie — odrzekł Seagriff, dotykając na znak uszanowania kosmyka

siwych włosów, który mu z pod czapeczki marynarskiej spadał na czoło — szkoda wielka,
Ŝ

eśmy o tym wcześniej nie pomyśleli, mielibyśmy świeŜe jajka na śniadanie.

— MoŜemy je w kaŜdym razie mieć na obiad! — zawołał Henryk Chester, który pamię-

tał dobrze, z jaką rozkoszą, będąc chłopakiem wiejskim, zaglądał do gniazd ptasich.

— Wyborny pomysł! idźmy szukać jaj! — zawołała panna Madzia.
Pani Ganey chętnie na to przystała i poszła z dwojgiem młodych w stronę zarośli, z

których wyszły przed chwilą bezlotki. Seagriff nic na to nie powiedział, odszedł w milczeniu
do obozu; po chwili wrócił, niósł w rękach bosak i wiosło, a przyśpieszając kroku, przyłączył
się do pań i Henryka.

— Do czegóŜ to mają słuŜyć te narzędzia? — spytała Madzia z uśmiechem — czy

chcesz pan nas łodzią przewieźć po morzu ?

— Nie mam tego zamiaru, panienko — odrzekł cieśla skromnie — ale nikt nie przewi-

dzi, co go spotka. Ci sami, co się teraz wyśmiewają ze starego Seagriffa i zbytniej jego ostroŜ-
ności, niezadługo moŜe z ochotą poŜyczą od niego bosaka.

Słowa te stosowały się głównie do Henryka, który z drwiącą miną spojrzał był na

starego cieślę, z takim uzbrojeniem wyruszającego po jaja ptasie. Na tym się zakończyła roz-
mowa, wszyscy wiedzieli, Ŝe stary cieśla lubił Ŝartować, nikt więc w wyrazach jego nie szukał
ukrytego znaczenia.

Panie niemało miały kłopotu, przechodząc przez łąkę, zarosłą kępiastą trawą, ubranie

ich ucierpiało trochę, wyszły jednak zwycięsko z tej przeprawy. Towarzystwo dostało się na-
reszcie do miejsca, gdzie bagna się kończyły, roślinność znikała zupełnie, a dalej ciągnęła się
płaszczyzna, pokryta suchym piaskiem, osłonięta szeregiem szarych skał. Znaleziono tam
istotnie ogromną ilość gniazd bezlotków, wyglądało to na rozległą osadę ptasią.

Na przestrzeni, zajmującej co najmniej siedem lub osiem akrów, mieściły się całymi

tysiącami gniazda, chociaŜ nazwa ta niezupełnie w tym razie jest stosowna, były to bowiem
po prostu jamki wygrzebane w ziemi.

Nadaremnie jednak szukano jaj, nie było ich tam wcale. W kaŜdej prawie jamce siedzia-

ło  pisklę,  jedyne,  gdyŜ  ptaki  tego  gatunku  znoszą  tylko  po  jednym  jajku  naraz  i  jedno  teŜ
hodują  pisklę.  Maleństwa  te  siedziały  spokojnie,  czekając  przybycia  swoich  mateczek,  były
jeszcze  po  większej  części  nagie,  nieopierzone,  ale  tłuste  i  piękne,  i  nie  dziw,  bo  teŜ
Ŝ

arłoczniejszych stworzeń trudno sobie wyobrazić. Samica bezlotka osobliwym sposobem

karmi swoje pisklęta; czynność ta odbywała się właśnie w wielu gniazdach i nasi znajomi
mogli jej się przypatrzeć dokładnie.

Czuła mateczka nadbiegała od strony morza, w dziobie jednak nie niosła Ŝywności,

miała  w  obszernym  wolu  nagromadzone  obfite  zapasy  ryb  i  mięczaków.  Jak  zając  biegła
pędem do swego maleństwa, sadowiła się na małym pagórku, urządzonym przy samym brze-
gu  gniazda,  wyciągała  szyję  i  poruszała  nią  gwałtownie,  wydając  przy  tym  ów  dziwny
wrzask, do ryku osła podobny. Wyglądało to zupełnie, jak gdyby sygnał jakąś dawała malco-
wi.  Ten  jednak  czekał  cierpliwie  w  swojej  jamce,  bo  wiedział  doskonale,  co  to  znaczy.  Po
dwóch lub trzech minutach oczekiwany skutek następował, mateczka pochylała głowę i dziób
otwierała na ościeŜ. Malec natychmiast pakował główkę w tę otchłań, chwytał z gardła matki
rybę  lub  mięczaka,  poŜerał  chciwie  i  znowu  czekał.  Matka  na  nowo  rozpoczynała  wrzaski  i
wykręcanie szyją, powtarzała to raz po raz, póty, póki całego worka nie wytrzęsła, a wówczas
powracała do morza, aby gromadzić nowe zapasy.

Było to tak zabawne widowisko, Ŝe Madzia i Henryk chętnie przypatrywaliby mu się

przez dzień cały, gdyby stary Seagriff, człek praktyczny, nie był ich odwołał do prozy

codziennego Ŝycia.

— Ani jednego jajka! — zawołał z wyrazem głębokiego rozczarowania — prawda, Ŝe

juŜ i pora spóźniona, powinienem był to przewidzieć. A jednak nikt nie powie, Ŝe wróciliśmy
z próŜnymi rękami. Młody bezlotek takŜe się jeść daje, jeśli jest naleŜycie przyrządzony, a
Poluks zna się na tym. Stare mają mięso twarde, jak skóra niewyprawiona i strasznie tranem
cuchną, ale młode, nieopierzone mogą ujść od biedy. Trzeba zabrać z tuzin albo i więcej....

Mówiąc to, podszedł bliŜej do gniazd, chcąc z nich wybierać pisklęta. Henryk i Madzia

poszli za jego przykładem, a pani Ganey rozłoŜyła fartuszek, chcąc zabrać w niego ptaszki.
Okazało się jednak, Ŝe sprawa nie była tak łatwa, jak się z pozoru zdawało. Obecne samice, a
było ich ze dwadzieścia w pobliŜu, spostrzegłszy, Ŝe gniazda ich rabują, nadbiegły gromadnie
z wrzaskiem przeraźliwym i z nastawionymi dziobami, a klekocąc nimi zajadle, rzuciły się na
napastników. Pani Ganey z Madzią stchórzyły od razu i pierzchły obie w popłochu.

Seagriff jednak nie chciał ustąpić tak łatwo, podał wiosło Henrykowi, sam podniósł

bosak i obaj rozpoczęli bój zawzięty, machając rękami na wszystkie strony. Walczyli dzielnie,
jak na prawdziwych bohaterów przystało, ale i ptaki broniły się z uporem zadziwiającym.
Skakały do oczu Ŝeglarzy, jak koty rozjuszone, a twarde ich czaszki długo były nieczułe na
razy, równie jak i skóra, gestem pierzem pokryta. Uległy jednak w końcu i opuściły plac boju.

Nawet i pisklęta nie dawały się brać bez oporu, krzyczały w niebogłosy i kąsały ręce,

które je z gniazd wyciągały. Na nic się to jednak nie zdało, zwycięzcy porwali z piętnaścioro
tłustych ptaszków i pół godziny później wyborna potrawka smaŜyła się na patelni pod
nadzorem Poluksa.

— MoŜe kto sobie Ŝyczy szparagów? — zapytał Seagriff — zdaje mi się, Ŝe smaczna

jarzyna zdałaby się na obiad, co?

Wszyscy wykrzyknęli z podziwu. KtóŜby w tej oddalonej części świata śmiał marzyć o

takiej wyszukanej jarzynie, jak szparagi?

Ale Seagriff nie zmieszał się wcale, odszedł w milczeniu i wkrótce powrócił, niosąc

ogromny pęk tussaku, który wyrywał z korzeniem. Wskazał teŜ pomiędzy korzonkami część
białą i miękką, z pozoru zupełnie do szparagów podobną, smakiem przypominająca orzechy
laskowe. Młode zaś pędy tej samej rośliny, ugotowane w wodzie, w niczym prawie nie ustę-
powały najwyborniejszej kapuście brukselskiej.

Tymczasem kapitan zwiedził juŜ był prawie całą wyspę, i przekonał się, Ŝe była nieza-

mieszkała.  Uderzyło  go  niesłychane  bogactwo  świata  zwierzęcego,  fauna  ta  jednak  składała
się wyłącznie ze stworzeń wodnych, na lądzie przeciwnie było pusto zupełnie. Przy morskich
wybrzeŜach,  zwłaszcza  w  okolicy  ławic  szuwarowych,  wrzało  wszędzie  Ŝycie,  roiły  się  naj-
rozmaitsze  ruchliwe  istoty.  Morświny,  foki  z  rodzaju  otarii,  krąŜyły  tu  ogromnymi  stadami,
ryb  pływało  mnóstwo  niesłychane,  a  ptaki  w  takiej  ilości  unosiły  się  w  powietrzu,  Ŝe  przy-
ć

miewały słońce.

Pomiędzy tym ptactwem były mewy, petrele, łabędzie o czarnych szyjach, kormorany;

następnie  ptaki  drapieŜne  rozmaitych  gatunków,  które  prawie  wszystkie  znajdują  się  na
wierzchołkach Andów,  gdyŜ wyŜyny  Ziemi Ognistej są tych gór przedłuŜeniem. PrzewaŜnie
krąŜyły  tam  sokoły,  orły,  sępy,  rybitwy.  Jedne  czatowały  na  zdobycz  swoją  nad  brzegiem,
inne  spadały  z  wysoka  pędem  strzały  na  upatrzoną  rybę,  chwytały  ją  gwałtownie,  pluskając
dokoła  pianą  białą,  i  znów  ulatywały  w  powietrze,  gdzie  często  inny  rabuś  wyrywał  im  w
locie upolowaną zwierzynę. Zawzięte boje nieraz toczyły się w powietrzu, a zdarzało się na-
wet niekiedy, Ŝe trzeci korsarz korzystał z walki dwóch przeciwników i podstępnie podchwy-
cił z boku smaczny kąsek, o który tamci krwawe wiedli zapasy.

Ten ruch, to Ŝycie niespokojne, hałaśliwe, niczym jednak było w porównaniu z tym, co

się działo pod wodą, wśród poplątanych splotów łodyg i liści wodorostów. Tam poŜerający i
poŜerani liczyli się na legiony, a zadziwiali nie tylko ilością, lecz rozmaitością gatunków. Jak
powiedział znakomity przyrodnik Darwin, w ogromnym tomie zaledwie by się pomieściły

znane nazwy tych wszystkich stworzeń, a ileŜ jest jeszcze pomiędzy nimi nieznanych!

Na wszystkich liściach olbrzymich szuwarów, oprócz tych tylko, które się wznoszą po-

nad powierzchnią wody, osadzone są skorupy zwierzokrzewów; one to im nadają barwę biała-
wą  i  zadziwiającą  sztywność.  Te  rozgałęzienia,  tak  delikatne,  Ŝe  przypominają  pajęczynę,
zamieszkałe  są  przez  drobne  istoty  Ŝyjące.  Na  najdrobniejszych  gałązkach  siedzą  uczepione
muszle, ślimaki, mięczaki najrozmaitsze. Wszędzie zwieszają się, jak grona Ŝywe, niezliczone
skorupiaki. Z jednej zerwanej gałązki szuwaru moŜna wytrząść nieskończoną ilość tego mro-
wia.  Te  niezmierne  lasy  wodne  południowej  półkuli  moŜna  porównać  z  niezmierzonymi
lasami stref zwrotnikowych. Lecz co do ilości gatunków, z pewnością jedna mila kwadratowa
szuwarów mieści ich w sobie daleko więcej, niŜ całe puszcze Brazylii.

JeŜeli widok ten zadziwiającym był w czasie przypływu morza, to cóŜ dopiero, gdy

odpływ następował z kolei, wydając na jaw tajemnice oceanu. Na szarym tle skał odkrytych
ukazywały się ogromne plamy ciemniejsze, a były to tysiące fok, przytulonych do siebie i
uczepionych na skale na kształt ślimaków. Takie tam tego było mnóstwo, Ŝe z daleka wyglą-
dało jak masa jakaś ruchliwa, galaretowata, rozlana na szerokich obszarach skał nadbrzeŜ-
nych.

— I pomyśleć — mówił ze smutkiem Seagriff, spoglądając na to — Ŝe moŜna by tymi

futrami przystroić wszystkie panie w Nowym Yorku i wzbogacić się w dodatku. śeby tak
tylko mieć jaki taki okręt i upakować nań te futerka, miałby człowiek kupę złota!...

A gdy nikt na tę uwagę nie odpowiedział ani słowem, stary mówił dalej:
— Dziwne zwierzęta! Widocznie mają nas za nic, ani im w głowie, Ŝe my na nie patrzy-

my. Tak zupełnie, jak te głupie bezlotki. Dopiero gdyśmy się do ich piskląt dobrali, spostrze-
gły przecieŜ naszą obecność. MoŜna stąd wnosić, Ŝe mieszkańcy Ziemi Ognistej nie nawie-
dzają nigdy tej wyspy, bo zwierzęta widocznie nie znają wcale ludzi.

Słuchacze i tym razem milczeli, więc stary cieśla uwaŜał za stosowne dodać jeszcze:
— JeŜeli się będziemy trzymali z tej strony wzgórza, moŜemy być spokojni, Ŝe ci łotry

ludoŜercy nie dostrzegą nawet dymu naszego ogniska. To juŜ duŜo znaczy. Upatrzymy sobie
jakąś  dogodną  kryjówkę,  gdzie  moŜna  będzie  urządzić  mieszkanie,  a  mamy  przynajmniej
pewność, Ŝe nam tu nie zabraknie Ŝywności, bo ryb i ptactwa jest dostatek. Ja powiadam, Ŝe
mogliśmy daleko gorzej trafić. A tak nic nam nie pozostaje, tylko czekać cierpliwie przybycia
jakiego  okrętu,  który  nas  stąd  zabierze.  Tak  źle  przecieŜ  nie  będzie,  aŜebyśmy  go  się  nie
doczekali  za  jaki  rok,  dwa...  A  tymczasem  moglibyśmy  sobie  porządny  zapasik  tych  futer
przygotować, to by się na potem zdało.

Kapitan Ganey nie przerywał staremu cieśli, a gdy skończył, rzekł:
— O jednej rzeczy tylko zapomniałeś, stary przyjacielu: o tym, Ŝe brak nam tu jedena-

stu naszych marynarzy i rodzonego mego syna. Łódź, która ich wiozła, mogła przybić do tego
lądu, a jest to jedyna moja nadzieja... Czy moŜesz przypuszczać, Ŝe będziemy siedzieli obojęt-
nie na tej wyspie nie usiłując nawet ich odszukać, nie śpiesząc im na ratunek, jeśli są w
niebezpieczeństwie?...

— Ja to wszystko pojmuję, kapitanie — rzekł zacny Ŝeglarz, zawstydzony nieco, Ŝe

prawił tak długo bez głębszego zastanowienia i nie ugryzł się wprzódy w język, nim niedo-
rzeczność powiedział — ale ja myślałem o pani i o panience.

— śona moja i córka gotowe są dzielić wszystkie nasze trudy i niebezpieczeństwa,

same mi przypominały, Ŝe trzeba myśleć o odszukaniu wielkiej łodzi.

Stary cieśla nie powiedział juŜ ani słowa i milczał przez dzień cały. Lecz gdy słońce

zniŜyło się na zachodzie, poprosił kapitana o lunetę, wszedł na wzgórze i długo wpatrywał się
w oddalone wybrzeŜa lądu, jak gdyby tam szukał jakiegoś przedmiotu, sobie jedynie znanego.

VIII. OSOBLIWA LAWINA

Nazajutrz słońce weszło jasno na pogodnym niebie, co rzadko się zdarza w okolicach

Ziemi Ognistej, ustawicznie prawie we mgle zanurzonej. Kapitan wydał rozkaz, aby wszyscy
gotowi byli do podróŜy, gdyŜ zaraz po śniadaniu wyruszą. Cała załoga okazała stąd szczere
zadowolenie.

KaŜdy rozumiał to dobrze, iŜ nie tylko obowiązek, lecz i własny interes nakazywał od-

szukać towarzyszy, którzy do wielkiej swej łodzi zabrali prawie wszystką broń i amunicję z
okrętu. Seagriff nawet Ŝadną uwagą nie oziębił powszechnego zapału, wziął tylko na stronę
kapitana i rzekł do niego:

— Nikt panu nie moŜe wziąć za złe, kapitanie, Ŝe pragniesz odszukać porucznika i re-

sztę naszych towarzyszy. Ale poniewaŜ juŜ stanowczo wybieramy się w podróŜ, czyŜ nie
sądzisz pan, Ŝe naleŜałoby przynajmniej wybrać jak najdogodniejszą drogę, aŜeby sobie zape-
wnić o ile moŜności sprzyjające warunki w tym przedsięwzięciu

— Niewątpliwie — odrzekł kapitan — i jeŜeli masz jakieś własne przekonania pod tym

względem, mój Seagriffie, powiedz mi to z całą otwartością.

— A więc dobrze, kapitanie. Wiadomo panu, Ŝe jestem starym włóczęgą, od lat trzy-

dziestu Ŝegluję po tym morzu i tuszę sobie, Ŝe je znam troszeczkę... Wczoraj przed zachodem
słońca wszedłem na tę wyŜynę z lunetą, której mi pan łaskawie poŜyczyłeś i czy wiesz pan,
co zobaczyłem w stronie północno-wschodniej ?... Zobaczyłem górę, znaną mi dobrze od da-
wna, ze szczytem śniegiem ubielonym, wznoszącym się o kilka tysięcy stóp wyŜej od wszy-
stkich innych, które ją otaczają. To jest góra Sarmiento.

— Czy podobna! — wykrzyknął kapitan zdumiony — Sarmiento? AleŜ w takim razie

wyspa ta jest o wiele dalej wysunięta na południe, aniŜeli przypuszczałem. Znajdujemy się
więc chyba niedaleko Zatoki Spustoszenia?

— JeŜeli się nie mylę, kapitanie, a prawie pewny tego jestem, znajdujemy się prawie tuŜ

przy niej. To znaczy, Ŝe wiemy przynajmniej, gdzie jesteśmy. Z drugiej strony, jeŜeli idzie o
odszukanie wielkiej łodzi, nie mogliśmy trafić szczęśliwiej, nie licząc, rozumie się, niebezpie-
czeństwa spotkania krajowców.

— DlaczegóŜ powiadasz, Ŝeśmy trafili szczęśliwie?
— Bo ta mniemana zatoka bynajmniej zatoką nie jest, tylko cieśniną, a ta cieśnina, zna-

na jest dobrze wszystkim Ŝeglarzom, którzy poławiają wieloryby w tych stronach, znana i
mnie takŜe, łączy się z drugą wielką cieśniną Darwina i prowadzi wprost do kanału Beagle'a...

— Czy wiesz to na pewno? — zawołał z Ŝywością kapitan, chwytając ramię starego

cieśli — na wszystkich mapach Zatoka Spustoszenia przedstawiona jest, stosownie do swej
nazwy, jako przestrzeń wodna z trzech stron lądem otoczona, zupełnie zamknięta!...

— Mapy się mylą, kapitanie; wierz pan staremu wilkowi morskiemu, który wie, co

mówi. Czy sądzisz pan, Ŝe ci, co mapy rysują, byli tu kiedy? Ani im to w głowie, zostawiają
to ludziom, którzy polują na wieloryby i foki, a z tych Ŝaden nie zrobi tego głupstwa, aby
rozpowiadał o tym przed całym światem, jeśli mu się uda wykryć nową drogę...

— To prawda. Ale jeŜeli tak jest, to najlepiej nam będzie płynąć prosto na wschód, aŜ

póki  się  nie  dostaniemy  do  kanału  Beagle'a,  potem  okrąŜyć  wybrzeŜe  i  dotrzeć  do  Zatoki
Powodzenia,  potem  do  Cieśniny  Lemaire'a.  Tam  prawdopodobnie  napotkamy  jakiś  statek
wielorybniczy,  bo  one  w  tej  zatoce  zwykle  wypoczywają;  ci  zacni  marynarze  nie  odmówią
nam swojej pomocy, zwiedzimy całe wybrzeŜe, póki nie odszukamy śladów naszych towarzy-
szy.

— Właśnie toŜ samo miałem na myśli, kapitanie.
— I stanowczo jesteś tego zdania, Ŝe lepiej płynąć w tym kierunku, aniŜeli na północ,

do Cieśniny Magellana?

— Tysiąc razy lepiej. AŜeby się dostać do Cieśniny Magellana, musielibyśmy najpierw

wypłynąć  na  pełne  morze  i  okrąŜać  znowu  rafy  Drogi  Mlecznej,  nie  mówiąc  juŜ  o  prądach
przeciwnych, które byśmy napotkali po drodze. Tymczasem kierując się na wschód, mamy za
sobą i wiatr, i prąd morski, a przy tym ani na jedną chwilę nie tracimy ziemi z oczu. Popłynie-
my  sobie  spokojnie,  zupełnie  jak  po  rzece,  byle  tylko  ci  hultaje  krajowcy  nie  wleźli  nam  w
drogę... A trzeba i o tym pamiętać, Ŝe wielka łódź znikła nam gdzieś w stronie południowej,
toteŜ,  jeŜeli  ją  chcemy  odszukać,  nie  puszczajmy  się  na  północ.  JuŜ  ja  wiem,  kapitanie,  jak
panu ta sprawa gorąco leŜy na sercu, nie potrzebujesz mi pan tego mówić.

— Masz słuszność, mój poczciwy Seagriffie, ty zawsze masz słuszność! Popłyniemy tą

drogą, nie zwlekając ani chwili, jeŜeli wczorajsze spostrzeŜenie twoje jest dokładne. A to się
da sprawdzić natychmiast, wejdę tylko na ten wzgórek... Henryku, pójdziesz ze mną.

— A czemuŜbyś i nas nie miał zabrać z sobą? — zapytała pani Ganey, mówiąc za siebie

i córkę.

Biedna kobieta obawiała się niezmiernie rozłączenia z męŜem, choćby tylko na parę

godzin, teraz szczególnie, gdy syna nie miała przy sobie. MoŜe teŜ w głębi jej duszy zbudziła
się mimowoli nadzieja, Ŝe wszedłszy na wysoki ten wzgórek, spostrzeŜe w oddali łódź Ŝaglo-
wą, wiozącą ukochanego Neda.

— O, proszę cię, ojczulku, zabierz nas z sobą — błagała z kolei Madzia.
Kapitan wahał się trochę, w obawie, aby wejście na wzgórek nie było nadto nuŜące dla

kobiet, gdy Seagriff. Ze zwykłą swoją śmiałością, pozwolił sobie wątpliwość rozstrzygnąć.

— Mogą panie iść takŜe — rzeki — czteroletnie dziecko weszłoby na ten pagórek bez

trudu.

Na takie zapewnienie, kapitan nie sprzeciwiał się więcej i obie panie wyruszyły z nim

razem. Majtkowie mieli takŜe wielką ochotę im towarzyszyć, a poniewaŜ nie byli potrzebni w
obozie, kapitan chętnie na to zezwolił. Tylko kucharz Poluks oświadczył, Ŝe woli zostać, bo
pocóŜ ma się darmo zamęczać łaŜeniem po górach.

— Ja tu sobie znajdę robotę — mówił, śmiejąc się i pokazując dwa rzędy białych zębów

— a jak państwo powrócą, to i obiad zastaną gotowy.

Był to leń, jakich mało, gotów od rana do wieczora wygrzewać się przy ogniu, nigdy

mu się to nie uprzykrzyło.

Z początku wejście na górę wcale nie było uciąŜliwe i przyznano słuszność cieśli.

Wędrowcy musieli tylko odchylać kępki trawy, tamujące drogę, kiedy niekiedy grzęźli trochę
w moczarach, lecz Ŝadnych większych przeszkód nie napotykali. WyŜej nieco uczuli suchszy
i twardszy grunt pod stopami, zamiast kępiastego tussaku rosła tu trawa zwyczajna, ujrzeli teŜ
z daleka jakieś Ŝyjące istoty, które uciekały przed nimi. Z początku wzięli je za zające, lecz
wkrótce się przekonali, Ŝe to były bezlotki, pełzające na łapkach i skrzydłach osobliwym swo-
im zwyczajem. Dnia poprzedniego biedne ptaki nic sobie nie robiły z obecności ludzi, dziś,
nauczone smutnym doświadczeniem, uchodziły śpiesznie na widok barbarzyńców, którzy im
wydzierali pisklęta.

WyŜej znów napotykali ptaki odmiennego gatunku, między innymi petrele, prawie tej

wielkości,  co  gołębie  domowe,  o  piórkach  stalowo-błękitnawych.  Petrele  nie  składają  jaj  w
piasku,  jak  bezlotki,  lecz  gnieŜdŜą  się  w  szczelinach  skał  lub  dziuplach  drzew.  Mieszkańcy
Ziemi  Ognistej  urządzają  na  nie  polowanie  szczególnego  rodzaju.  Przyuczają  do  tego  sowy,
przywiązują je za prawą łapkę do długiego sznurka i wypuszczają na gniazdo. Petrel wówczas
wylatuje ze swojej kryjówki, aŜeby się rzucić na napastnika i wpada w ręce łowcy, który na
niego czatuje w pobliŜu.

Stoki góry stawały się coraz bardziej strome i panie z wielkim trudem szły naprzód,

trzeba je było podtrzymywać, prowadzić, nieść prawie na rękach. W jednym miejscu zwła-
szcza musieli wędrowcy nasi przechodzić przez wąwóz głęboki, który zdawał się prowadzić
prosto na wierzchołek góry, a miał po bokach prostopadłe ściany tak śliskie i wygładzone, Ŝe

prawie niepodobna było wdrapać się na nie. Wyglądało to zupełnie, jak gdyby ktoś sobie
naumyślnie taką ślizgawkę urządził, aŜeby się spuszczać z góry saneczkami. Komuś nawet z
wędrownej gromadki przyszło na myśl, Ŝe to musi być sprawka bezlotków. Lecz Seagriff
pokręcił głową, według jego zdania była to raczej robota fok, które w takiej obfitości zamie-
szkują te wybrzeŜa.

— Trudno uwierzyć, jak te zwierzęta wybornie drapią się po stromych wyŜynach —

mówił cieśla — chociaŜ tak ocięŜale wyglądają. Największa to dla nich rozkosz, gdy upatrzą
w pobliŜu morza jakąś spokojną górę, zaraz się na niej sadowią i wygrzewają na słońcu.
Jestem prawie pewny, Ŝe zastaniemy ich tam całą gromadę na szczycie.

I nie mylił się wcale. Zaledwie wymówił te słowa, gdy foka, spłoszona zapewne tą roz-

mową, wysunęła głowę ponad krawędzią kotlinki. Spostrzegłszy wędrowców, wydała okrzyk
trwogi, któremu zawtórowało natychmiast sto głosów podobnych.

— Zatrzymajcie się państwo, stańcie z boku pod skałą i czekajcie, a ja pójdę na zwiady

— odezwał się stary cieśla zaniepokojony nieco odgłosami.

Wszyscy usłuchali w milczeniu, a Seagriff, trzymając się krawędzi skał i krzewów,

wdrapał się na wierzchołek bocznej ściany wąwozu. Henryk Chester miał wielką ochotę iść
za nim i byłby go z pewnością wyprzedził, lecz musiał przyjść na pomoc Ŝonie i córce kapita-
na i usadowić je pod krzakiem, by nieco odpoczęły.

Tymczasem na wierzchołku skały najdziwniejszy w świecie widok przedstawił się

oczom Seagriffa. Całe płaskowzgórze, zajmujące co najmniej akr kwadratowy, pokryte było
fokami, które tam leŜały jedna na drugiej, zupełnie, jak śledzie w beczce. A wszystko to było
w ruchu, okrzyki trwogi, przez czujną straŜ wydane, wywarły ogromne waŜenie, cała groma-
da zabierała się do odwrotu i szybko zmierzała ku wąwozowi, zwykłej swej drodze do morza.

— Do stu piorunów i kartaczy! — wołał stary cieśla — baczność tam na dole, trzymaj-

cie się państwo krzaków, Ŝeby was ta hałastra nie porwała za sobą!...

Przestroga nie była daremna. Niezmierna masa cielsk cięŜkich, prawdziwa lawina Ŝyją-

ca stoczyła się nagle w głąb wąwozu. Wszystkie foki z rozwartymi paszczami, wystawiając
dwa rzędy ostrych zębów, wrzeszcząc, sapiąc, wyjąc, jak psy wściekłe, spuszczały się po wy-
ś

lizganej drodze, Ŝadna siła nie zdołałaby ich powstrzymać w tym rozpędzie. Był to widok

przeraŜający, najodwaŜniejszy człowiek zadrŜałby wobec takiego niebezpieczeństwa, nieo-
kreślonego, dziwnego, a jednak niemniej groźnego od lawiny lub nagłego przypływu wód
oceanu.

Na szczęście wędrowcy mieli czas schronić się za krzakami, u stóp kamiennej ściany.

Na szczęście takŜe mieli do czynienia z fokami łagodniejszej natury, a nie z drapieŜnymi lwa-
mi morskimi. Biedne zwierzęta wyglądały wprawdzie na rozwścieczone, lecz w rzeczywisto-
ś

ci strwoŜone były bardziej od ludzi, którym zagraŜały, umykały teŜ jak najspieszniej do

morza, które jest właściwym ich Ŝywiołem i gdzie się czują bezpieczne. W parę minut całe to
mrowie przeleciało i znikło.

Straszna trwoga przynajmniej niedługo trwała, gdy wędrowcy stracili z oczu ostatnią

fokę, uśmieli się porządnie z całego tego zdarzenia, potem puścili się w dalszą, drogę i wkrót-
ce weszli szczęśliwie na wierzchołek góry.

Ujrzeli tu przed sobą widok rozległy i wspaniały. Na samym krańcu widnokręgu, w

stronie północno-wschodniej, wznosił się szczyt wyniosły w kształcie piramidy, o wiele wyŜ-
szy od wszystkich gór okolicznych, rysował się ostro na błękicie nieba. Kapitan Ganey długo
się w tę górę wpatrywał i gołym okiem i przez lunetę, potem odwrócił się do towarzyszy, a
właściwie do Seagriffa i rzekł:

— Tak, to jest góra Sarmiento, poznaję ją z opisów i rysunków, nie mam juŜ Ŝadnej

wątpliwości. A oto znów góra Darwina i ta jest łatwa do rozpoznania, chociaŜ nie tak dobrze
ją stąd widać.. Wielką nam wyrządziłeś przysługę, Seagriffie, zwracając na to moją uwagę.
Wiemy juŜ teraz, gdzie jesteśmy i nic nam nie pozostaje, tylko iść za twoimi wskazówkami i

korzystać z roztropnych rad twoich.

Seagriff uszczęśliwiony był tym hołdem publicznym, którym, kapitan uczcił jego wia-

domości  geograficzne,  rumienił  się,  jak  panienka,  słuchając  tych  pochwał  i  śmiał  się,  dla
pokrycia  zakłopotania.  Luneta  przechodziła  z  rąk  do  rąk,  kaŜdy  chciał  własnymi  oczyma
obejrzeć wyniosły szczyt góry Sarmiento i mniejsze wzgórza, skupione dokoła tego olbrzyma.

Wypocząwszy nieco, całe towarzystwo powróciło do obozu, a zejście z góry zabrało o

połowę mniej czasu, niŜ wejście i Ŝadnych nie przedstawiało trudności.

IX. SPOTKANIE Z KRAJOWCAMI

Przygotowania do podróŜy nie trwały długo. Zapakowano na obie łodzie obfity zapas

ywności, złoŜony z młodych bezlotków i korzonków tussaku, zabrano namiot i naczynia

kuchenne; potem wszyscy usadowili się w tym samym porządku, w którym odbyli podróŜ
poprzednią, po opuszczeniu okrętu; łódka wyruszyła naprzód, torując drogę szalupie, okrąŜyła
wyspę, kierując się do zatoki, czy cieśniny, jak utrzymywał Seagriff.

Na szczęście woda nie była zbyt burzliwa, a kierunek wiatru sprzyjał naszym Ŝegla-

rzom, ułatwiając im najcięŜszą przeprawę. Przytwierdzono więc małe maszty do obu łódek i
rozwinięto Ŝagle. Pół godziny później szalupa i łódka dotarły do północnych wybrzeŜy wyspy
i wpłynęły na spokojne wody mniemanej zatoki, a tu zwróciły się na wschód, gdzie w oddali
widać było wielki ląd Ziemi Ognistej.

JuŜ od godziny obie łodzie Ŝeglowały jedna obok drugiej, gdy kapitan, który co chwila

spoglądał przez lunetę, zawołał nagle na Henryka:

— Stój! Baczność! czółno jakieś odbija od lądu!
Henryk w milczeniu usłuchał rozkazu, kazał ściągnąć Ŝagle i obie łódki zbliŜyły się

jedna do drugiej tak, Ŝe brzegi ich stykały się z sobą prawie. Tymczasem Seagriff, któremu
kapitan podał lunetę, przypatrywał się uwaŜnie owym nieznanym Ŝeglarzom.

— Jest to czółno tutejszych krajowców, zdaje mi się Ŝe poznaję dzikich z plemienia

Elikolepów rzekł wreszcie po dość długim milczeniu.

Słowa te wymówione były z takim spokojem, Ŝe ani kobiety, ani majtkowie nie przypu-

szczali, aby miały jakiekolwiek niebezpieczeństwo zwiastować. Na rozkaz kapitana, łodzie
popłynęły w dalszą drogę, nie podniesiono jednak Ŝagli, pomagano sobie tylko wiosłami.

Czółno krajowców odbiło od północnego brzegu lądu i widocznie płynęło na spotkanie

naszych Ŝeglarzy. Nie było sposobu go wyminąć, a i odwrót na nic by się nie zdał teraz.

W parę minut krajowcy zbliŜyli się na odległość głosu; łatwo juŜ było rozpoznać, Ŝe w

długim, wąskim czółnie siedziały trzy kobiety z dwojgiem dzieci i siedmiu męŜczyzn. Kapi-
tan stąd wnosił, Ŝe przybysze mieli zamiary pokojowe. Postępowanie dzikich potwierdziło
wkrótce to mniemanie, dwaj z nich stanęli na przedzie czółna, podnosząc ponad głowami
skóry zwierzęce i wołając donośnym głosem:

— Ho say!... Ho say!...
— Ten wykrzyknik oznacza, Ŝe chcą wejść z nami w układy i sprzedać swoje towary —

rzekł Seagriff.

— Bardzo dobrze — odrzekł kapitan — trzeba im dać do zrozumienia, Ŝe nic przeciwko

tentu nie mamy.

Na znak jego, majtkowie przestali wiosłować, czółno dzikich podpłynęło wolno, lecz

zatrzymało  się  w  pewnej  odległości,  jakby  niedowierzając  białym.  Obie  panie  niezmiernie
były  temu  rade,  nie  miały  bowiem  najmniejszej  ochoty  zbliŜyć  się  do  tych  wstrętnych  istot,
które  aŜ  nadto  dobrze  widzieć  juŜ  teraz  mogły.  Dzicy  ci  wyglądali  okropnie,  głowy  mieli

ogromne, czoła niskie, włosy rozczochrane, oczka małe czerwone, usta szerokie, sięgające
prawie od ucha do ucha. Jedynym strojem męŜczyzn był króciutki płaszczyk futrzany, zarzu-
cony na plecy i rzemykiem związany na piersiach. Na całym ciele mieli dziwaczne desenie
Ŝ

ółte, białe i czarne, pomalowane farbą zrobioną z ochry, kredy i węgla, z dodatkiem oleju z

fok i tłuszczu wielorybiego.

Kobiety, obrzydliwsze jeszcze, jeśli mogło być coś obrzydliwszego, ubrane były w

krótkie spódniczki ze skór bezlotków. Niektóre z nich miały na plecach dzieci uwiązane
skórzanymi pasami. Kilka psów małych, podobnych nieco do lisów, o pyskach spiczastych i
uszach podniesionych, siedziało takŜe w czółnie. Kobiety, męŜczyźni, dzieci i psy, wszystko
to razem krzyczało, wrzeszczało, wyło, prawdziwie piekielny sprawiając hałas.

Na Ŝądanie kapitana, Seagriff, który rozumiał trochę język tych krajowców, stanął na

przedzie  szalupy,  gotując  się  pełnić  obowiązki  tłumacza.  Udało  mu  się  nakłonić  wrzaskliwą
gromadę do uciszenia się i rozpoczęcia interesów handlowych. Krajowcy  podpłynęli bliŜej i
ofiarowali Ŝeglarzom skóry wydr i otarii, w zamian zaś przyjmowali od nich rozmaite drobne
przedmioty,  jako  to:  próŜne  pudełka  od  sardynek,  klucze  Ŝelazne,  starą  klamerkę  od  szelki,
parę  guzików  mosięŜnych.  Z  początku  nie  wymagali  nic  więcej,  zupełnie  zdawali  się  być
zadowoleni, moŜe nawet wyobraŜali sobie, Ŝe chytrze bardzo postępowali z białymi ludźmi i
wyprowadzili ich w pole, zabierając za nędzne skórki tyle kosztownych przedmiotów.

Gdy juŜ skór zabrakło, podawali z kolei przyrządy swoje rybackie, a nawet i broń.

Seagriff chętnie nabył dzidy i siekierki kamienne, ofiarował za nie hojną zapłatę, dwie, czy
trzy chustki kolorowe bawełniane.

Widok takich skarbów rozbudził chciwość dzikich do najwyŜszego stopnia. Kobiety

szczególnie  z  gorączkową  Ŝywością  podawały  Ŝeglarzom  rozmaite  przedmioty,  zdejmowały
nawet  z  siebie  naszyjniki  z  muszli,  ofiarując  je  za  te  szacowne  szmatki  kolorowe.  Jedna  z
tych, które miały dzieci uwiązane na plecach, posunęła się dalej jeszcze, chwyciła na ręce to
biedactwo i podała je Madzi, Ŝądając w zamian czerwonego jej fularu.  Wyciągała obie ręce,
podnosząc niemowlę i ukazując je z róŜnych stron, tak zupełnie, jak przekupień, gdy zachwa-
la swój towar na jarmarku.

— Czego ta kobieta chce od nas? — zapytała pani Ganey, zdziwiona tymi szczególnymi

gestami.

— Chce zamienić swego malca na chusteczkę panienki — odrzekł Seagriff spokojnie,

jakby mówił o rzeczy najprostszej w świecie.

— O! CóŜ to za potwór!... — zawołały obie panie przestraszone — ale to niepodobna,

panie Seagriffie, pan sobie z nas Ŝartuje.

— Wcale nie — odparł stary cieśla — na nieszczęście czysta to jest prawda, nie

pierwszy raz jestem świadkiem podobnego targu. To są matki wyrodne, w kaŜdej chwili
gotowe oddać dziecko za strzępek kolorowy lub marną wstąŜeczkę...

To zdarzenie taki wstręt wzbudziło we wszystkich, Ŝe nikt nie miał ochoty czynić dal-

szych zakupów u dzikich, kapitan dał znak wioślarzom, i łodzie puściły się w dalszą drogę.

Gdy spostrzegła to owa matka wyrodna, połoŜyła śpiesznie dziecko na dnie swojego

czółna, sama zaś wychyliła się z niego i wyciągając rękę, usiłowała zerwać piękny fular,
przedmiot swego poŜądania, z szyi Madzi. JuŜ dotykała go palcami, gdy nagle krzyknęła;
Henryk Chester śledził jej poruszenia i uderzył ją po palcach swoim wiosłem.

Jędza krzyczała w niebogłosy, towarzysze jej zawtórowali strasznymi, nieludzkimi

wrzaskami, zaczęli wygraŜać pięściami i wiosłami. Na szczęście wściekłość ich była bezsilna,
gdyŜ przezorny Seagriff zakupił wszystką broń, którą mieli przy sobie. śeglarze nasi wiosło-
wali z całej siły i wkrótce odpłynęli o tyle, Ŝe nie potrzebowali obawiać się pogoni.

— Dzięki Bogu! — zawołał Seagriff i odetchnął głęboko — dzięki Bogu, Ŝeśmy się

wyrwali z ich szponów, zanim przyszło do otwartej walki. Gdybyśmy byli zmuszeni do nich
strzelić raz tylko, ściągnęlibyśmy sobie na kark całą chmarę tej hołoty.

— A wielki miałeś rozum, przyjacielu — rzekł kapitan — Ŝeś zakupił cały ich rynsztu-

nek, naleŜy ci się za to wdzięczność niemała, nie bylibyśmy się tak łatwo wykręcili, gdyby
mieli w rękach swoje proce i siekierki.

— Co! — wołał Henryk Chester, cały wzburzony jeszcze na wspomnienie tej chwili,

gdy straszna jędza czarną swoją łapą chciała dotknąć Madzi — mielibyśmy się obawiać tych
bydląt? CóŜby oni mogli nam zrobić? CzyŜ nie jesteśmy daleko lepiej od nich uzbrojeni?

— Prawda, panie Henryku — odezwał się Seagriff, — ale najlepsza broń na nic się nie

przyda,  gdy człowiek dostanie w łeb kamieniem, wyrzuconym z procy. KaŜda czaszka musi
się  roztrzaskać  pod  takim  ciosem.  A  ci  hultaje  na  nic  nie  zwaŜają,  gdy  są  rozwścieczeni,
rzuciliby  się  na  nas,  choćby  ich  było  trzech  tylko  przeciw  stu  i  próbowaliby  kąsać.  To  są
prawdziwe dzikie bestie. Widziałem raz, jak krajowiec z Ziemi Ognistej, mały, chudy, niepo-
zorny, sam jeden skakał do oczu całej załodze okrętu wielorybniczego, która przecieŜ dobrze
była  uzbrojona.  A  zręczni  są  przy  tym,  jak  małpy.  KaŜdy  wyrzuci  kamień  z  procy  na  sto
metrów odległości tak celnie, jak najlepszy strzelec kulkę ze strzelby. Kobiety nie ustępują w
tym  wcale  męŜczyznom.  Ja  przecieŜ  nie  jestem  tchórzem,  a  daję  słowo,  wolałbym  mieć  do
czynienia z trzema Europejczykami, niŜeli z jedną taką czarownicą z Ziemi Ognistej. Nie dał-
bym złamanego szeląga za swoją skórę, gdyby się dostała w takie ręce!...

Wszyscy zaczęli się śmiać ze starego Seagriffa, ale on nie śmiał się wcale i spoglądał

uwaŜnie w stronę, gdzie pozostało czółno dzikich.

— A co! — rzekł wreszcie — przeczuwałem to!...
— CóŜ takiego? — zapytał kapitan.
— Rozpalili ogień, dają znaki swoim kamratom, nic więcej. A tamci hultaje, byle tylko

dym zobaczyli... No, no, takie to juŜ ich psie zwyczaje...

W rzeczy samej widać było cienki słup dymu, wznoszący się z czółna krajowców; dym

to był biały, szczególny, musiał pochodzić z jakiegoś niezwykłego paliwa, niezwykłym spo-
sobem roznieconego. Nim upłynęło pięć minut, na wybrzeŜu lądu ukazał się drugi znak po-
dobny.

— OtóŜ mamy i odpowiedź!... — rzekł Seagriff — i to niejedną... raz, dwa, trzy... —

liczył zwolna, wskazując słupy dymu, które się podnosiły jeden po drugim z róŜnych punktów
wybrzeŜa. Były to widocznie znaki umówione. Zrazu ukazywały się w stronie północnej, po
jednej stronie cieśniny, lecz wnet pojawiły się takŜe i po drugiej stronie od południa.

— Niedobra sprawa, — szepnął stary cieśla na ucho kapitanowi — jesteśmy wzięci we

dwa ognie, ta łotrowska zgraja niezawodnie pogoń urządzi... niełatwo nam będzie się wy-
mknąć. Ta wyspa na lewo, to Wyspa PoŜaru, a ta druga na prawo wysepka Katarzyny. Obie
są zamieszkałe przez toŜ samo plemię Elikolepów. śeby nam się udało wydostać przynaj-
mniej z tych wód i wpłynąć do cieśniny, nim nas dogonią, moŜebyśmy umknęli przed nimi...

Kapitan patrzył ciągle przez lunetę.
— Odwiązują czółna — mówił, zdając sprawę towarzyszom ze wszystkiego, co widział

— od kaŜdego punktu, gdzie wznosił się słup dymu, odpływa czółno... a jest ich mnóstwo...
dwa;  pięć,  siedem,  jedenaście,  piętnaście,  siedemnaście  czółen...  jeszcze  dwa...  jeszcze
jedno...  razem  dwadzieścia.  Płyną  Wszystkie  ku  wąskiej  cieśninie,  wyprzedzą  nas  nieza-
wodnie,  z  obu stron  zagrodzą  nam  drogę,  płyną  rzędem  jedno  za  drugim, utworzą  kąt  ostry,
gdy się spotkają...

— Czy nie lepiej byłoby zawrócić jak najprędzej? — zapytała pani Ganey w najwyŜszej

trwodze.

— Na nic by się to nie przydało — odrzekł kapitan — inne czółna odbijają od brzegów

za nami, te nam zagradzają odwrót.

— Czy są przynajmniej kobiety z dziećmi na tych czółnach ? — zapytał Seagriff.
— Nie widzę ani jednej — mówił kapitan.
— To źle!... Wojna więc, wojna zawzięta!...

Dwie linie czółen wyciągały się w rzeczy samej w kształcie trójkąta z dwóch stron

przeciwnych, usiłując zamknąć drogę do cieśniny przed naszymi Ŝeglarzami. Widać juŜ było
doskonale dziwaczne białe desenie, pomalowane kredą na czarnych cielskach, był to rynsztu-
nek wojenny, wykonany naprędce, dzicy mają osobne malowidła, gdy idą na wojnę. Wszyscy
mieli głowy przystrojone w pióra, a ponad głowami ich wznosił się las włóczni, kaŜdy wojo-
wnik trzymał oprócz tego w ręku procę i kamienie w pogotowiu. Coraz wyraźniej ukazywały
się oczom naszych Ŝeglarzy straszliwe twarze napastników, coraz głośniej odzywały się prze-
raźliwe ich wrzaski, jak stado ptaków drapieŜnych okrąŜa dokoła upatrzone ofiary, tak groma-
da tych dzikich istot napadała nieszczęsnych rozbitków z dwóch stron jednocześnie i ogłuszyć
ich chciała piekielnym hałasem.

X. KATASTROFA

Dzicy, usadowieni w licznych czółnach, które dwoma rzędami nadpływały z prawej i

lewej strony, najwidoczniej zmierzali do tego, aby zagrodzić drogę naszym Ŝeglarzom, usta-
wiając się przed nimi w kształcie litery V, zanim zdąŜą dopłynąć do kanału. Ci znów ze
swojej strony czynili nadludzkie usiłowania, aby ten manewr w niwecz obrócić. Mała jednak
była nadzieja powodzenia.

NajlŜejsza zmiana wiatru, chybione uderzenie wiosła, lub inna przeszkoda podobna,

mogła ich powstrzymać na jedną chwilę i dać przewagę nieprzyjaciołom, a wówczas nic by
ich nie obroniło od śmierci lub niewoli, stokroć gorszej jeszcze od śmierci. Kapitan Ganey
drŜał na samą myśl strasznego losu, groŜącego najdroŜszym mu istotom, znać było ten niepo-
kój w krótkich, urywanych słowach, którymi zagrzewał wioślarzy do pośpiechu.

— Śmiało, dzieci!... — wołał raz po raz — wyprzedzimy ich, zobaczycie!... nie

ustawajcie tylko, nie traćcie odwagi!... wiosłujcie Ŝwawo, z całej siły!...

A słowa te nie chybiały celu, szalupa i łódka jak lotne ptaki unosiły się na falach,

wioślarze prawdziwych cudów dokonywali, a czółna dzikich, goniące za nimi, coraz wyraź-
niej pozostawały w tyle. Lecz te, które z boków nadpływały, zbliŜały się szybko, a dzicy usta-
wili się zawczasu w groźnej postawie, podnosząc włócznie do góry i wymachując procami.
Przeraźliwe ich wrzaski, ruchy gwałtowne, twarze trupie, kredą zamazane, straszliwy, piekiel-
ny przedstawiały widok.

Jeden z nich cisnął dziryt, inny kamień wypuścił z procy, jakby chcieli odległość zmie-

rzyć. Ani dziryt ani kamień nie dosięgnął celu, odległość była jeszcze zbyt wielka, lecz kaŜdy
zrozumiał, Ŝe za parę minut niebezpieczeństwo stanie się nieuniknione. Henryk Chester, który
dowodził łodzią i wyprzedzał szalupę, postanowił uczynić krok stanowczy; rozkazał majtkom
wziąć broń na ramię i dać ognia ze wszystkich rusznic.

Trzech dzikich padło, Ŝaden jednak nie otrzymał śmiertelnego ciosu, byli tylko ranieni

mniej lub więcej cięŜko.

miały ten atak, zamiast ich przerazić, pobudził jeszcze bardziej do walki. Grad dziry-

tów i kamieni spadł teraz na naszych jankesów, raniąc dwóch majtków w łodzi i jednego w
szalupie.

Tymczasem zbliŜano się szybko do kanału, łódka Henryka miała go dosięgnąć za chwi-

lę, gdy nagle duŜe czółno, największe ze wszystkich, podpłynęło i zagrodziło mu drogę.
Walka na śmierć i Ŝycie stawała się nieuniknioną, trzeba było przemocą usunąć tę przeszkodę.

Łódź zręcznym manewrem cofnęła się i zatrzymała tuŜ przy szalupie, tak, Ŝe prawie

stykały się burtami. Kapitan kazał Ŝonie i córce połoŜyć się na dnie, potem obaj z Henrykiem
porozumiawszy się w kilku słowach, postanowili rzucić się odwaŜnie na czółno nieprzyjaciel-

skie, przewrócić je, i tym sposobem rozbroić dzikich.

ZłoŜono więc broń na dno szalupy i łodzi, a następnie wykonano z wielką zręcznością

ten śmiały manewr wojenny.

Dzicy nie zrozumieli wcale zamiarów białych ludzi i nie przedsięwzięli Ŝadnych środ-

ków ostroŜności. Widząc, Ŝe oba statki szybko się do nich zbliŜają, stanęli w postawie wycze-
kującej, gotując się do zaciętej walki i chcąc dopiero w ostatniej chwili uŜyć broni.

Ani się spostrzegli, gdy łódź i szalupa uderzyły gwałtownie o brzeg ich czółna i tak nim

zakołysały, Ŝe wszyscy dzicy stracili równowagę, a kilku wpadło do wody. Drugie uderzenie
nastąpiło niezwłocznie i było skuteczniejsze, czółno przewróciło się dnem do góry, cała zało-
ga skąpała się w morzu, Ŝaden z dzikich nie mógł myśleć o walce, wszyscy musieli się
ratować od utonięcia. Dwóch tylko najbardziej zawziętych uczepiło się brzegu szalupy, lecz z
łatwością ich odpędzono wiosłami. Dali więc za wygraną, tym bardziej, Ŝe i broń pogubili w
wodzie, zaniechali dalszej napaści i wpław puścili się ku wybrzeŜom. Nie było niebezpie-
czeństwa, aby potonęli, wszyscy pływali, jak ryby.

eglarze odetchnęli, mieli drogę wolną przed sobą i nie tracąc ani chwili czasu poczęli z

całych sił wiosłować, osiągnęli teŜ cel swoich usiłowań, dopłynęli do wąskiej cieśniny, zanim
czółna  z  obu  stron  nadpływające  zdąŜyły  się  połączyć.  Teraz  połoŜenie  było  daleko  mniej
groźne,  gdyŜ  nieprzyjaciel  pozostał  w  tyle,  szło  tylko  o  to,  aby  się  nie  dać  dogonić.  Opatrz-
ność  sprzyjała  widocznie  naszym  rozbitkom,  gdyŜ  dostawszy  się  do  cieśniny,  spostrzegli  z
nieopisaną  radością,  Ŝe  zrywa  się  wiatr  pomyślny,  który  wzdymał  ich  Ŝagle  i  chyŜo  pędził
naprzód  oba  statki.  Coraz  to  większa  przestrzeń  dzieliła  ich  od  dzikich  napastników,  czółna
malały  im  w  oczach,  wkrótce  wyglądały  juŜ  tylko,  jak  gromadka  ptaków,  pływających  na
falach, potem jak szereg drobnych punkcików i w końcu znikły zupełnie w oddali.

Łatwo sobie wyobrazić, z jaką czułością, z jakim uniesieniem radości kapitan Ganey

przycisnął  da  serca  Ŝonę  i  córkę,  gdy  przeminęło  wreszcie  to  straszne  niebezpieczeństwo.
Wszyscy  byli  uszczęśliwieni,  majtkowie  podnieśli  okrzyk  tryumfu,  a  rzeczywiście  moŜna
było  sobie  powinszować  tak  pomyślnego  zakończenia  tej  przygody.  Rany  odniesione  przez
kilku ludzi z załogi nie były wcale niebezpieczne, opatrzono je starannie i wyruszono w dal-
szą drogę.

ChociaŜ trudno było przypuszczać, aŜeby dzicy chcieli przedłuŜać pogoń daremną,

jednakŜe kapitan Ganey postanowił oddalić się o ile moŜności od tych miejsc i nie pozwolił
wioślarzom spocząć ani na jedną chwilę, tym bardziej, Ŝe naleŜało korzystać z pomyślnego
wiatru.

Noc zapadała i nowy niepokój przyniosła naszym rozbitkom, ujrzeli bowiem po obu

stronach cieśniny wielkie ognie pozapalane na wybrzeŜach. Były to niewątpliwie hasła trwo-
gi. PodróŜnik Magellan juŜ przed trzema wiekami opisywał, Ŝe krajowcy tych wybrzeŜy mają
zwyczaj porozumiewać się pomiędzy sobą, zapalając w nocy ognie nad morzem lub na szczy-
tach gór. Prawdopodobnie teŜ dlatego nadał on tej krainie nazwę Ziemi Ognistej.

W kaŜdym razie ponure te płomienie były dla naszych rozbitków złowrogim znakiem,

wiadczyły bowiem, iŜ dzicy nie przestali czyhać na ich zgubę i nie opuszczą sposobności

nasycenia straszliwej nienawiści, jaką pałają do białych ludzi, nie bez powodu, ze smutkiem
wyznać to trzeba. Nieraz bowiem Europejczycy, chrześcijanie, prawdziwie po barbarzyńsku
obchodzą się z tymi nieszczęśliwymi istotami, najgorsze im dając wyobraŜenie o całym swo-
im rodzie.

— Nie moŜemy odpoczywać spokojnie ani na chwilę, póki te znaki ogniste nie znikną

nam z oczu — rzekł kapitan — płyńmy więc dalej, na szczęście prześladowcy nasi nie mogą
nas dojrzeć wśród nocy, korzystajmy więc z tego i starajmy się do rana być stąd jak najdalej.

Ciemności istotnie zabezpieczały naszych Ŝeglarzy w obecnej chwili od nowej napaści.

A była to noc bez księŜyca i bez gwiazd, niebo pokryte cięŜkimi, czarnymi chmurami, nie
przepuszczało najlŜejszego promyka światła, na trzy kroki przed sobą nic nie moŜna było doj-

rzeć. W zwykłych okolicznościach nieroztropnie byłoby bardzo Ŝeglować w noc tak ciemną,
lecz teŜ same ognie, które zwiastowały jedno niebezpieczeństwo, chroniły od drugiego, gdyŜ
łatwo było, mając je przed oczyma, uniknąć zbliŜenia się do lądu. Wąska ta cieśnina wygląda-
ła przy tych światłach jak rzeka, płynąca wśród wielkiego miasta, oświetlona po obu brzegach
latarniami. Światło to jednak nie dochodziło do środka i łodzie przemykały się niepostrzeŜe-
nie.

Szczęście sprzyjało Ŝeglarzom przez noc całą. W jednym miejscu cieśnina zwęŜała się

znacznie, i tam z pewnością nie uszliby czujnego wzroku dzikich, gdyby ich nie osłoniła mgła
gęsta, która na parę godzin przed świtem porannym rozpostarła się ponad wodą. Osłonione tą
mgłą dobroczynną, obie łodzie przesunęły się przez wąski kanał bez szwanku, a o świcie
dopłynęły do Cieśniny Darwina.

Tu juŜ nigdzie nie widać było, ani ognia, ani dymu, mogli więc Ŝeglarze stąd wnosić, Ŝe

minęli siedziby plemienia Elikolepów. A jednak kapitan i teraz jeszcze obawiał się przybijać
do brzegu. Wiatr był zawsze pomyślny, korzystając z tego, obie łodzie płynęły chyŜo, bez
odpoczynku, i dopiero nad wieczorem, gdy dostały się do kanału Beagle'a, kapitan Ganey
pozwolił wreszcie wioślarzom wytchnąć i zatrzymać statki w małej zatoce przy południowym
wybrzeŜu.

Dochodziła godziną piąta. W głębi zatoki obszerne wyŜłobienie w skale tworzyło przy-

stań naturalną, w której szalupa i łódź wygodnie się pomieściły. Wierzchołek tej samej skały,
w kształcie płaskowzgórza, zarośnięty był pięknymi drzewami. Na tym płaskowzgórzu rozło-
Ŝ

ono obóz i rozpalono ognisko. Paliwa tu nie brakło, a wśród gęstwiny leśnej Ŝeglarze czuli

się bezpieczni; gdyby nawet dzicy włóczyli się w okolicy, niełatwo by ich w tym ukryciu
dostrzegli. Wszyscy więc ostrzyli zęby na obiad, i z rozkoszą wypoczywali po trudach i nie-
pokojach, a Poluks krzątał się gorliwie, brząkając rondlem i patelnią.

Rozbitkowie usadowili się wygodnie dokoła ogniska, roznieconego z suchych gałęzi, i

spoglądali z zachwytem na wspaniały krajobraz, roztaczający się przed ich oczyma.

W pierwszej chwili nie zwrócili nań Ŝadnej uwagi, serca ich zanadto były przepełnione

radością wybawienia. A jednak krajobraz ten, który patrzącym z tej wyŜyny, na kilkadziesiąt
stóp wzniesionej nad poziomem morza, przedstawiał się w całej okazałości, mógłby był
podziw wzbudzić w kaŜdym kraju, a cóŜ dopiero w tej smutnej, opuszczonej Ziemi Ognistej.

Zatoka, ponad którą wznosiło się płaskowzgórze, miała kształt podkowy i zachodziła na

paręset metrów w głąb lądu. Strome jej brzegi pokryte były gęstym lasem, który rozciągał się
na  wzgórza  okoliczne  i  wznosił  się  piętrami  coraz  wyŜej,  a  na  samym  końcu  widnokręgu
odcinał  się  ciemnym  rąbkiem  od  błękitu  nieba.  Pośród  tych  drzew,  po  większej  części  pięk-
nych  i  okazałych,  przewaŜały  trzy  gatunki,  właściwe  Ziemi  Ognistej:  buki,  brzozy  i  zacierp
Wintera, Drimis Winteri, znany dobrze w Europie ze swej kory aromatycznej, przywiezionej
po raz pierwszy do Anglii przez słynnego podróŜnika Wintera. W cieniu tych drzew wyrasta-
ły bujnie przeróŜne krzewy: berberys, ozdobne ułanki czyli fuksje i liściaste paprocie.

Cieśnina morska, z której wychodziła ta zatoka, miała zaledwie milę szerokości, widać

teŜ było doskonale z obozu naszych Ŝeglarzy i drugie jej wybrzeŜe, na kilkaset stóp wzniesio-
ne ponad morzem, strome i urwiste, dalej ciągnęły się głębokie parowy i wzgórza, podnoszą-
ce się piętrami, na kształt amfiteatru, a dalej jeszcze ukazywało się pasmo gór, o szczytach
ś

niegiem ubielonych. NajwyŜej ze wszystkich wznosił się wierzchołek Góry Darwina, wiecz-

nie lodem pokryty. PoniŜej tych lodów i śniegów, na stokach gór ciągnęła się wszędzie ciem-
na smuga lasów, przerwana gdzieniegdzie olbrzymimi lodowcami, z których niektóre spu-
szczały się aŜ do morza i nurzały w jego nurtach swe krawędzie, równie urwiste i pozębione,
jak skały nadbrzeŜne. W innych miejscach potoki, powstające ze stopniałych śniegów, spada-
ły gwałtownie z gór, roztrącając się o skały w niezliczonych kaskadach. Dwa takie potoki, to-
czące się ze skał prostopadłych prawie, zbiegały się z sobą na dnie głębokiej kotlinki, pokry-
tej bujną zielonością, a wody ich, uderzając o siebie, wytryskiwały w górę wspaniałym

słupem piany białej i obłokiem mgły rozpraszały się w powietrzu.

Gromadka rozbitków, pomimo znuŜenia i niepokoju, nie mogła oczu oderwać od tego

przepysznego krajobrazu, zapominając nawet na chwilę o smutnym swym połoŜeniu.

Najbardziej zaś wszystkich zadziwił widok ptaków, których pełno było pośród tej leśnej

gęstwiny; rozpoznawali w nich bowiem gatunki, właściwe strefom podzwrotnikowym, jaskra-
we papugi, prześliczne kolibry. Jedne z nich poŜerały chciwie purpurowe jagody zacierpu
Wintera, inne znów sadowiły się na kształt pszczół w kielichach kwiatowych i wysysały z
nich słodycz, trzepocąc barwnymi skrzydełkami.

Z głębin leśnych odzywał się przeraźliwy głos dzięcioła czarnego, podobny do śmiechu

szaleńca,  zimorodek,  siedzący  na  zeschłej  gałęzi,  odpowiadał  mu  kiedy  niekiedy  donośnym
wołaniem. Gromadka pelikanów pływała po zatoce, z oczyma wlepionymi w głębiny wodne,
z ogromnym dziobem na wpół rozwartym, czyhającym na zdobycz. Czasami dziób ten zanu-
rzał się w wodę z szybkością błyskawicy i po chwili ukazywał się znowu, trzymając trzepocą-
cą  się  rybę.  Lecz  dokoła  kaŜdego  pelikana  krąŜyło  stado  zuchwałych  mew,  które  z  najŜyw-
szym  zajęciem  śledziły  wszystkie  jego  poruszenia,  a  za  kaŜdą  rybą,  wyciągniętą  z  wody,
podnosiły  wrzaski  przeraźliwe  i  niespokojnie  biły  skrzydłami.  Pelikan  musiał  swą  zdobycz
podrzucić w powietrze, i znów pochwycić, inaczej przełknąć jej nie mógł. Nie zawsze jednak
udawała mu się ta sztuka, nieraz ryba, zamiast do gardła ptaka, wpadała do wody, nieraz teŜ
Ŝ

arłoczne mewy w lot ją pochwyciły i unosiły, szarpiąc się zawzięcie o ten smaczny kąsek

pomiędzy sobą, a pelikan okradziony musiał nowe łowy rozpoczynać.

Słońce zaszło, a jednak nie ściemniło się tak prędko, jak zwykle. JuŜ dawno tarcza sło-

neczna  ukryta  była  poza  linią  widnokręgu,  gdy  jeszcze  promienie  światła,  odbijając  się  na
wysokich  szczytach,  śniegiem  ubielonych  i  na  grzbietach  olbrzymich  lodowców,  rzucały  na
sklepienie  niebios  światło  dziwne,  fantastyczne,  przypominające  zorzę  północną.  Dopiero
około  dziesiątej  w  nocy  ciemność  głęboka  ogarnęła  ziemię,  a  rozbitkowie  usnęli  wszyscy
snem spokojnym.

Poranek następny był tak piękny i pogodny, Ŝe wszyscy zgodzili się, aby jeszcze dzień

cały przebyć w tym uroczym ustroniu. Henryk Chester wynalazł wyborny sposób dostarcze-
nia świeŜych zapasów Ŝywności i z zapałem zabrał się do wykonania tego dowcipnego pomy-
słu.

Myjąc się rano i ubierając na wybrzeŜu, spostrzegł on ptaka, który łowił ryby i osobliwą

sobie  przy  tym  urządzał  zabawę.  Był  to  kormoran.  Ptak  spoczywał  nieruchomo  na  falach,
jakby uśpiony, dopóki nie upatrzył sporej ryby w pobliŜu. Wówczas szybko się na nią rzucał i
chwytał dziobem. Lecz zamiast rozedrzeć ją natychmiast i chciwie poŜerać, obyczajem zwy-
kłych ptaków rybaków,  kormoran trzymał ją tylko w dziobie przez chwil parę i z powrotem
puszczał do wody. Ryba, czując się wolną, umykała co prędzej, jak łatwo się tego domyśleć.
Ale zaledwie odpłynęła cokolwiek, kormoran gonił za nią i chwytał ją znowu. I tak raz po raz,
do  siedmiu  i  ośmiu  razy  powtarzał  czasem  tę  okrutną  zabawę,  jak  kot  igrający  z  myszą.
DrapieŜnik ten miał być jednak dnia tego ukarany.

Nasz Henryk rozebrał się cichutko wszedł do wody, nie spłoszywszy ptaka, zajętego

swoim połowem. W chwili, gdy kormoran wypuścił z dzioba przepyszną rybę trzy lub cztero-
funtową, Henryk dał Ŝwawo nurka, porwał szacowną zdobycz z łatwością, gdyŜ ryba odurzo-
na była i na wpół zduszona wyszedłszy z dzioba ptaka, a podczas gdy kormoran przeraŜony
uniósł się w powietrze, chłopak z tryumfem powracał na wybrzeŜe.

Przysmak ten przydał się bardzo na śniadanie i prawdziwą był niespodzianką dla

zgłodniałych rozbitków. Poluks poznał od razu w tej rybie smakowitego sterleta i gorliwie
zabrał się do przyrządzenia go, według prawideł sztuki kucharskiej. Kormoran oczywiście
pod tym względem był znawcą niepospolitym.

Wszyscy siedzieli właśnie przy śniadaniu, gdy nagle dał się słyszeć huk oddalony, po-

chodzący wyraźnie z ogromnego lodowca, jednego z tych, które spuszczały się ze stoków gór

naprzeciw  obozu  Ŝeglarzy,  po  drugiej  stronie  cieśniny,  i  dochodziły  aŜ  do  morza.  Henryk
Chester bystrym swym wzrokiem dostrzegł pierwszy, Ŝe lodowiec ten poruszył się z miejsca i
przesunął nieco na bok. Nikt jednak nie przeraził się tym zjawiskiem. Wszyscy z zachwytem
spoglądali  na  cudną  grę  światła  i  blaski  tęczowe,  którymi  promienie  wschodzącego  słońca
oblały tę okazałą masę lodu i śniegiem ubielony szczyt Góry Darwina. Kapitan Ganey, które-
mu  najświeŜsze  postępy  nauk  przyrodniczych  nie  były  obce,  skorzystał  ze  sposobności,  aby
wytłumaczyć córce, jakim sposobem powstają olbrzymie góry lodowe, pływające po morzu w
okolicy biegunów.

— Lodowce — mówił kapitan — staczają się zwolna i nieznacznie pod wpływem cię-

aru po stokach gór, na których powstały z nagromadzenia śniegów. Gdy góry te wznoszą się

na morskich wybrzeŜach, masa lodu musi kiedyś tym sposobem, choćby po kilku stuleciach
lub tysiącach lat, osunąć się aŜ do morza i podstawę swą zanurzyć w słonej wodzie. Woda ta
jest znacznie cieplejsza od lodu, który w częściach swych zanurzonych topi się zwolna i wy-
Ŝ

łabia. Podstawa tym sposobem uszkodzona nie moŜe udźwignąć ogromnego cięŜaru, który

na  niej  spoczywa,  pęka,  gruchoce  się,  a  masa  lodu  traci  równowagę  i  stacza  się  do  morza.
Lecz cięŜar właściwy lodu mniejszy jest od cięŜaru wody słonej. ToteŜ lodowiec, jakkolwiek
ogromny i cięŜki, nie opada na dno morza, lecz pływa po jego powierzchni, prądy go porywa-
ją  i  unoszą  daleko  od  brzegów,  a  wędrówka  tej  góry  lodowej  trwa  póty,  póki  ciepło  powoli
nie  roztopi  jej  całkowicie  i  woda  słodka  nie  połączy  się  ostatecznie  z  wielkim  zbiornikiem
wody słonej, a wówczas...

Kapitan nie mógł dokończyć, przerwał mu łoskot straszliwy, jakby przeciągły odgłos

piorunu, lub kilku armat, grzmiących jednocześnie, a echo, odbite od gór okolicznych, powta-
rzało raz po raz ten huk potęŜny. W tejŜe samej chwili rozbitkowie spostrzegli z nieopisanym
zdumieniem, Ŝe lodowiec, który mieli wprost przed sobą, rozpękł się w poprzek na dwoje.
Szpara rozszerzała się szybko, w końcu część dolna lodowca zachwiała się i wpadła w morze.
Plusk straszny dał się słyszeć, spienione nurty podniosły się na kilkaset metrów w górę,
bałwan olbrzymi, jakiego Ŝeglarze nasi nie widzieli nigdy na wzburzonym oceanie, zakołysał
się w zatoce, i z gwałtownością straszną uderzył o skałę, na której szczycie rozłoŜony był ich
obóz.

Wszystko to stało się w przeciągu kilku sekund. Na krzyk Henryka, który pierwszy zro-

zumiał  ogrom  niebezpieczeństwa,  rozbitkowie  zerwali  się  na  nogi,  lecz  zaledwie  mieli  czas
uchwycić się drzew i tym sposobem stawić opór gwałtowności fali, gdy woda zalała od razu
całą  platformę.  Namiot,  narzędzia  kuchenne,  zapasy  Ŝywności,  wszystko  szalona  ta  fala
porwała, a przemoczywszy nieszczęśliwą gromadkę aŜ do kości, z szumem odpłynęła znowu i
spienioną  kaskadą  spadła  na  powrót  w  głąb  zatoki.  Biedni  Ŝeglarze  nie  ponieśli  wprawdzie
Ŝ

adnego szwanku, niemniej jednak połoŜenie ich godne było litości. Przemokli, drŜący z

zimna, okryci mułem i szczątkami wodorostów, nie mieli się w co przebrać, ani czym ogrzać,
woda ogołociła ich w jednej chwili ze wszystkiego. Krzepili się jak mogli, próbowali nawet
Ŝ

artować z tej kąpieli, lecz wkrótce opuściła ich ochota do śmiechu.

Rzuciwszy okiem na morze, spostrzegli od razu, Ŝe ich daleko większe nieszczęście

spotkało, aniŜeli sobie wyobraŜali. Seagriff pierwszy wydał okrzyk trwogi, on bowiem wcześ-
niej od innych otrząsnął się z przestrachu, a stanąwszy na krawędzi skały, spojrzał w dół i
odkrył okropną prawdę.

— A!... do pioruna!... łodzie... przepadły!.., — wołał głosem przerywanym, z wyrazem

rozpaczy w twarzy i całej postawie.

Wszystkie oczy zwróciły się na przystań, którą wskazywał cieśla. Szalupa i łódź

zgruchotane były w drobne kawałki, wściekła fala rozbiła je o skałę i unosiła teraz smutne
szczątki na wszystkie strony. Olbrzymia góra lodowa, wznosząca wysoko szczyt swój, oblany
blaskami słońca, zajęła prawie trzy czwarte cieśniny i zasłaniała całkowicie widok przeciw-
nego wybrzeŜa, z którego się stoczyła do wody.

XI. WYCIECZKA

PołoŜenie rozbitków było okropne. Utracili łodzie, Ŝywność, a co najgorsza broń nawet;

rozszalała  fala  porwała  wszystko,  pozostali  w  jednym  odzieniu,  a  i  to  było  przemoczone.
Seagriff tylko zdołał uratować swój rewolwer, który ugrzązł w jakimś kolczastym krzaku, ale
poniewaŜ  zamókł  tak  samo,  jak  i  wszystko,  więc  nie  było  pewności,  czy  się  na  co  przyda.
Trudno sobie wyobrazić większą klęskę. GdybyŜ przynajmniej znajdowali się na wyspie bez-
ludnej,  ale  ta  niegościnna  ziemia  właśnie  z  powodu  swej  ludności  największe  przedstawiała
niebezpieczeństwo.

A jednak wszystko dokoła wyglądało rozkosznie, przyroda cała zdawała się do nich

uśmiechać, trudno było uwierzyć, patrząc na niebo pogodne, na spokojne fale, Ŝe przed chwi-
lą w tym cichym ustroniu panował zamęt straszliwy. Wiedzieli teŜ dobrze rozbitkowie, Ŝe
pora letnia niedługo trwa w tym klimacie, Ŝe wkrótce nastanie smutna, ponura zima. SpoŜyli
wprawdzie obfite śniadanie, musieli jednak pamiętać o tym, iŜ nadejdzie godzina obiadowa, a
przyrządzenie jakiegokolwiek posiłku niemałe przedstawiało teraz trudności. Wreszcie z głębi
tych gąszczów leśnych mogli w kaŜdej chwili wypaść mściwi krajowcy i rzucić się na bez-
bronne swoje ofiary.

Kapitan Ganey, jako człowiek oczytany, miał dokładne wyobraŜenie o tej Ziemi

Ognistej, w której Europejczycy nigdy się ostać nie mogli. Znał dobrze z opisów straszny los
podróŜnika Sarmiento, który osiedliwszy się na wybrzeŜach Cieśniny Magellana, w miejsco-
wości nie bez powodu przezwanej Portem Głodowym, zginął tam wraz z liczną gromadką
osadników, złoŜoną z trzystu osób, męŜczyzn, kobiet i dzieci; wszyscy wymarli z głodu. Inna
przedsiębiorcza gromadka, pod wodzą Gardenera, uległa takŜe klęsce podobnej.

JednakŜe osadnicy ci nie przybyli tu z próŜnymi rękami, przywieźli z sobą zapasy Ŝyw-

ności, rozmaite narzędzia, broń, przybory do rybołówstwa i polowania. Jeśli więc oni wyŜyć
nie mogli na tej opustoszonej ziemi, czy mogli się jakąkolwiek nadzieją łudzić nieszczęśliwi,
pozbawieni wszelkiej pomocy, nie posiadający nic, oprócz rąk własnych?

Nawet krajowcy, nawykli do tego cięŜkiego Ŝycia, nieraz niepokonane napotykają

trudności,  muszą  się  przenosić  z  miejsca  na  miejsce,  aby  zdobyć  pokarm  najnędzniejszy.
Czasem przez czas długi Ŝywią się jedynie muszlami, błądzą jak drapieŜne zwierzęta wzdłuŜ
wybrzeŜy, czatując na zdobycz, wyrzuconą niekiedy na ląd przez przypływ morski. NieŜywa
foka  jest  dla  nich  najpoŜądańszym  przysmakiem,  a  jeśli  się  zdarzy,  Ŝe  wieloryb  zbłąkany
osiądzie  w  mule  nadbrzeŜnym,  plemiona  całe  wyprawiają  z  tego  powodu  uczty  pamiętne.
Zgłodniali  ci  biedacy  rzucają  się  z  chciwością  najwyŜszą  na  kaŜdą  dziką  jagodę,  a  grzyby
poŜerają  surowe.  Wreszcie  jeśli  są  ludoŜercami  i  często  nie  oszczędzają  własnych  swoich
braci, nie czynią tego z łakomstwa, lecz — z głodu.

Takie były smutne myśli, trapiące kapitana Ganey'a, starał się jednak ukrywać je wobec

ony i córki. Obie kobiety były dość spokojne, odeszły trochę od reszty gromadki i ukryte za

drzewami, starały się osuszyć niektóre przynajmniej części swego ubrania.

MęŜczyźni, a zwłaszcza Henryk Chester, Seagriff i kilku roztropniejszych majtków, nie

opuszczali  tymczasem  rąk  bezsilnie.  Jedni  ścinali  gałęzie  drzew  i  wybierając  najtwardsze,
strugali je noŜem, wygładzali i ostrzyli; była to broń pierwotna, drewniane maczugi i włócz-
nie. Drudzy urządzili sobie proce ze sznurków, znalezionych po kieszeniach i wprawiali się w
ciskanie  kamyków,  na  sposób  dzikich  ludzi.  Inni  zrywali  suchą  trawę  i  urządzili  wygodne
posłanie dla kobiet. Jeden wynalazł małą, gładką muszelkę, zaostrzył ją kamykiem i uwiązał
zamiast  haczyka  na  sznurku,  skręconym  z  jakichś  włókien  roślinnych;  była  to  wcale  niezła
wędka.

KaŜdy jednym słowem, wyjąwszy kilku niepoprawnych próŜniaków, usiłował stać się

uŜytecznym i zaradzić choć w części okropnemu połoŜeniu. Usiłowania te uwieńczone były

tak pomyślnym skutkiem, Ŝe gdy nadeszła pora obiadowa, Poluks miał koło czego chodzić,
dostarczono mu bowiem obfitych zapasów Ŝywności, a mianowicie: cztery papugi, dwie duŜe
ryby, wielkie mnóstwo muszel jadalnych i jagód berberysu. Nie mógł jednak tym razem
popisać się bardzo swoją sztuką kucharską, w braku wszelkich naczyń, musiał kaŜdą potrawę
przyrządzać jednakowo, piekąc ją po prostu na węglach rozŜarzonych. Był to zapewne obiad
bardzo skromny, lecz zawsze obiad, a i to coś znaczy.

Gdy juŜ wszyscy się posilili, kapitan Ganey zawezwał starszyznę na walną naradę, i

postanowiono  wysłać  nazajutrz  oddział  z  kilku  ludzi  złoŜony,  pod  dowództwem  Henryka  i
Seagriffa, dla obejrzenia okolicy. Kapitan z Ŝoną, córką i resztą majtków postanowił pozostać
w obozowisku obecnym, czekając ich powrotu,  a następnie, stosownie do wiadomości przy-
niesionych z wycieczki,  urządzić się na dłuŜszy  pobyt w tym samym miejscu, lub wyruszyć
dalej.

Według wszelkiego prawdopodobieństwa, załoŜenie stałego obozu na wybrzeŜu tej

wąskiej cieśniny nie mogło być z Ŝadnego względu korzystne dla naszych rozbitków. Jak
słusznie twierdził kapitan, naleŜało raczej wybrać miejscowość, wychodzącą wprost na pełne
morze, gdyŜ wówczas jedynie mogli się spodziewać, Ŝe kiedyś spostrzegą okręt, Ŝeglujący w
tych stronach i potrafią zwrócić na siebie jego uwagę. Chodziło o to, aŜeby upatrzyć najdogo-
dniejszą drogę do podróŜy, oznaczyć kierunek jej dokładnie i przedsięwziąć środki stosowne
przeciw niebezpieczeństwom, które zagraŜać mogły wędrowcom. Taki był zatem cel główny
wyprawy, wyruszającej pod dowództwem Henryka Chestera.

— Nie pójdziemy wybrzeŜem — rzekł Seagriff — bo tu właściwie wybrzeŜa, nie ma.

Przez całą długość cieśniny widzieliśmy ciągle strome urwiska, spuszczające się prostopadle
aŜ do wody, u stóp tych urwisk nie dostrzegliśmy nawet wąskiego paska piaszczystej mieli-
zny. Foka nie znalazłaby tu nigdzie miejsca, aŜeby się wygrzać na słońcu. Puścimy się więc
wprost pod górę. Droga będzie zapewne troszkę uciąŜliwa, ale gdy dostaniemy się na wyŜy-
ny, zobaczymy stamtąd większą przestrzeń kraju, co przecieŜ ma takŜe swoje znaczenie.
Trudy nam się tym sposobem wynagrodzą.

— W drogę! — zawołał Henryk Chester, gdyŜ słowa starego marynarza zupełnie trafiły

do jego przekonania.

Okazało się wkrótce, iŜ droga wśród okolicy górzystej była daleko uciąŜliwsza, niŜ

sobie zrazu wyobraŜano, Ŝe nie było nigdzie Ŝadnej ścieŜynki, temu nikt się nie dziwił, lecz
nie dość na tym, na kaŜdym kroku napotykano mnóstwo przeszkód, i często z trudnością
wielką, pomagając sobie rękami i nogami, zaledwie zdołano się posuwać.

Największą zawadą były drzewa spróchniałe, leŜące na ziemi. Wędrowcy nie mogli ich

rozpoznać z wyglądu, śmiało więc opierali stopy na pniach obalonych, i nagle zapadali w tę
grząską, wilgotną masę po kolana, czasem po same pachy, a wydobyć się z niej nie mogli bez
największego wysiłku, tak zupełnie, jak gdyby ugrzęźli w bagnistym gruncie.

W cieniu tych lasów odwiecznych, gdzie światło dochodziło skąpo, powietrze przesyco-

ne  było  wilgocią,  odzienie  naszych  wędrowców  przemokło  teŜ  do  nitki  i  chłód  przejmujący
im  dokuczał.  Panowała  tu  cisza  głęboka,  kiedy  niekiedy  tylko  przerywała  ją  smętna  skarga
puchacza  lub  gwizd  innego  ptaka.  Wszystko  to  przykre  niezmiernie  wywierało  wraŜenie  na
małej  gromadce  podróŜników  i  wcale  jej  nie  dodawało  energii  ani  ochoty  do  przyśpieszenia
kroku.  Nawet  i  Henryk  Chester,  pomimo  wrodzonej  swej  wesołości,  która  go  prawie  nigdy
nie opuszczała, uległ ogólnemu przygnębieniu. Wszyscy szli powoli i w milczeniu.

Po dwóch lub trzech godzinach tej uciąŜliwej drogi, wędrowcy, wspinając się coraz

wyŜej  na  stoki  gór,  wydostali  się  na  koniec  z  lesistych  gąszczów;  wysokie  drzewa  nie  rosły
juŜ  na  tych  wyŜynach,  zastępowały  je  te  same  prawie  gatunki,  lecz  karłowate  i  krzewiaste.
Zamiast  strzelać  w  górę  wyniosłymi  wierzchołkami,  drzewka  te  rozrastały  się  wszerz  i
wypuszczały  w  kierunku  poziomym  niezliczone  gałęzie,  dochodzące  niekiedy  dwudziestu
stóp  długości,  podczas  gdy  pień  główny  miał  zaledwie  trzy  stopy  wysokości.  W  krzakach

rosnących blisko siebie gałęzie te często plątały się w taką gęstwinę, jak to bywa w owych
płotkach bukszpanowych, którymi u nas obsadzają rabaty po ogrodach. Tworzył się z tego
wał prawdziwy, niemoŜliwy do przebycia.

Droga nie była więc tu wcale wygodniejsza, niŜ w lesie, wędrowcy co chwila walczyć

musieli z rozmaitymi przeszkodami, często z wysiłkiem zaledwie mogli wydobyć nogi, zaplą-
tane w pełzające gałęzie, to znów zatrzymywali się, by oswobodzić odzienie, uczepione do
kolczastych krzaków. Nie mogli ujść więcej, jak sto metrów na godzinę.

Na szczęście ten pas karłowatych drzewek nie był zbyt rozległy. Im wyŜej wstępowali

wędrowcy na grzbiet góry, tym pewniejszy grunt czuli pod stopami. Wkrótce ujrzeli przed
sobą przestrzeń pokrytą trawą i niskimi, zielonymi roślinami, dalszy pochód nie przedstawiał
juŜ Ŝadnych trudności. Wyszli na koniec na wierzchołek i tu widok rozległy wspaniały
roztoczył się przed ich oczyma.

We wszystkich kierunkach, na północ i na południe, na wschód i na zachód, gdzie

okiem zajrzeć, piętrzyły się góry rozmaitych kształtów i rozmaitych wysokości: jedne stoŜko-
wate, inne spłaszczone u szczytu, inne zaokrąglone na kształt kopuł, inne wreszcie podnoszą-
ce  się  piętrami,  w  kształcie  tarasów.  Niektóre  wyglądały  jak  gotyckie  dzwonnice,  lub  wieŜe
olbrzymich fortec. Pośród tego nagromadzenia niezliczonych wyŜyn, przewyŜszając je wszy-
stkie,  wznosił  się  ku  niebu  ubielony  śniegiem  wierzchołek  Góry  Darwina,  a  dalej,  na
północny-zachód, drugi, prawie równie wysoki, szczyt Sarmiento. Góry te poprzecinane były
głębokimi  rozpadlinami,  z  których  jedne  świeciły  nagą,  dziką  skałą,  inne  porastały  bujnym
lasem. Prawie wszystkie te kotliny wyglądały z daleka jak smug ciemnych na jaśniejszym tle,
dwie  lub  trzy  tylko,  mieszczące  w  sobie  lodowce,  odcinały  się  olśniewającą  białością  od
szarych skał i zieleni lasów. Niektóre z tych rozpadlin, rozdzielających stoki gór wyniosłych,
napełnione wodą, łączyły się z morzem, tworząc sieć kanałów, połączonych pomiędzy sobą w
róŜnych  kierunkach.  Bo  teŜ  są  rzeczywiście  morskie  kanały,  ta  Ziemia  Ognista,,  którą  przez
czas długi uwaŜano za część lądu stałego, jest archipelagiem wysp, skupionych gęsto i poroz-
dzielanych tylko takimi wąskimi cieśninami.

Henryk Chester i towarzysze jego mogli to wszystko widzieć doskonale z wyniosłego

stanowiska, na którym się znajdowali. Przyglądali się jednak z największą uwagą cieśninie
przez którą przepływali niedawno łodziami. Wkrótce teŜ spostrzegli, Ŝe w dalszym swym cią-
gu łączyła się z kanałem znacznie szerszym, ciągnącym się na wschód. Kanał ten miał wszę-
dzie jednakową szerokość, wyglądał zupełnie, jakby sztucznie przekopany.

— To Kanał Beagle'a! — zawołał Seagriff na ten widok — tam właśnie mieliśmy

płynąć, i gdyby nie to nieszczęście, które nas pozbawiło łodzi!...

— KtóŜ wie, czy lepiej byśmy na tym wyszli, gdybyśmy przebyli Kanał Beagle'a? —

zapytał Henryk, chcąc starego na słówka wyciągnąć — jakaŜ pewność, Ŝe na tym wybrzeŜu
znaleźlibyśmy dogodniejsze schronienie?

— Jaka pewność? — mówił cieśla — ta jedna tylko, Ŝe z Kanału Beagle'a dostalibyśmy

się do Cieśniny Lemaire'a i Odnogi Powodzenia, a tam raz po raz statki wielorybnicze
zarzucają kotwice.

— JeŜeli tak — rzekł Henryk z Ŝywością — to plan ten koniecznie wykonać naleŜy. Nie

mogąc odbyć morzem tej podróŜy, puścimy się w drogę lądem, moŜemy pójść wzdłuŜ kanału
Beagle'a i dostać się tym sposobem na to samo wybrzeŜe.

— Zapewne — odparł Seagriff — tylko Ŝe to nie taka łatwa sprawa podróŜować lądem

w tym kraju; mogłeś się pan sam o tym przekonać w czasie dzisiejszej naszej wędrówki.

— Silna wola i wytrwałość pokonają wszystkie trudności — mówił Henryk, wpatrując

się ciągle z uwagą w tę panoramę, rozciągającą się, jak mapa geograficzna, u stóp jego.

— Czy mi się zdaje, czy to czółna dzikich płyną w kierunku zachodnim? — odezwał się

nagle młodzieniec, pokazując towarzyszowi kilka punkcików białych, ledwo widocznych,
migających na wód błękicie.

Stary cieśla milczał przez długą chwilę, patrząc na punkt wskazany i dłonią osłaniając

sobie oczy.

— Tak — rzekł — naliczyłem dwadzieścia czółen. Jest to w kaŜdym razie rzecz bardzo

niemiła i byłbym nawet niespokojny, gdyby nie to, Ŝe ta łotrowska zgraja juŜ dawno minęła
miejsce, gdzie nasi obozują, więc widocznie nie spostrzegła ich wcale. Urwisko to wznosi się
co najmniej na czterdzieści metrów ponad wodę, moŜe i nie bardzo spoglądali w górę, a
Poluks musiał juŜ ogień zagasić o tej porze i dym ich nie zdradził. Tak, tak, z pewnością nic
nie dostrzegli...

Henryk wyjął z kieszeni notesik, niezbyt uszkodzony w czasie powodzi i spoglądając, to

w niebo, to na ziemię, zaznaczywszy sobie dobrze w myśli cztery strony świata, zaczął ryso-
wać kształty wybrzeŜa i zakreślił, jak mógł najdokładniej, kierunek kanału Beagle'a, który
miał przed oczyma.

Tymczasem towarzysze jego, znuŜeni uciąŜliwą wędrówką, odpoczywali, leŜąc na tra-

wie lub siedząc na odłamach skał, Henryk ukończył swoją robotę, schował notesik do kiesze-
ni i dał znak, Ŝe pora myśleć o powrocie. Wszyscy powstali i mała gromadka puściła się w
drogę.

Zejście z góry było o wiele łatwiejsze niŜ wejście. Musieli wprawdzie przebywać po-

wtórnie te same przeszkody, te same krzaki cierniste i pnie spróchniałe zagradzały im drogę, a
jednak pochód nie był tak nuŜący. Idąc pod górę, ile razy który się potknął, osuwał się na dół i
musiał  powtórnie  się  wspinać  na  toŜ  samo  miejsce.  Teraz  przeciwnie,  padając,  kaŜdy  toczył
się  prędzej  naprzód  i  skracał  sobie  drogę.  Upadki  te  były  tak  częste,  Ŝe  nie  zwaŜano  na  nie
wcale,  oswojono  się  z  niemi,  jak  z  rzeczą  zwyczajną,  jakby  wędrówki  na  Ziemi  Ognistej
innym sposobem odbywać się nie mogły.

I tak posuwając się nieustannie w tym osobliwym pochodzie z przeszkodami, idąc, pa-

dając, tocząc się, a niekiedy i wywracając kozły, cała gromadka dotarła w końcu do wybrze-
Ŝ

a, nie doznawszy Ŝadnego większego szwanku, tylko przemoczeni byli wszyscy do nitki,

jakby przebyli wpław cieśninę.

Spostrzegli jednak nasi wędrowcy, Ŝe zmylili cokolwiek drogę, nie powrócili na to

samo miejsce, gdzie zostawili rano resztę towarzyszy, zboczyli nieco na wschód. Musieli
więc teraz przebyć jeszcze pewną przestrzeń, niezbyt wielką wprawdzie, lecz pełną tych
samych przeszkód, które im się juŜ tak dały we znaki. PoniewaŜ jednak innej rady nie było,
wyruszono w dalszą drogę.

Przeciskając się z trudem ogromnym przez las, o jakieś sto metrów mniej więcej od

urwistej skały., na której pozostał kapitan z Ŝoną i córką, wędrowcy natrafili na małą, odkrytą
polankę, widocznie niedawno zamieszkałą przez krajowców. Pośrodku polanki stała chata, a
raczej rodzaj namiotu z gałęzi, grunt spuszczał się stąd łagodnym spadkiem aŜ do małej zato-
ki, utworzonej przez głęboką rozpadlinę skalną. Na samym brzegu, nad wodą, nagromadzony
był stos muszel rozłupanych, widocznie resztka spiŜarni mieszkańców owego ustronia.

Podobne szczątki jedzenia, z niezmiernie dawnych czasów pochodzące, odkryto takŜe w

Europie, a poniewaŜ po raz pierwszy dostrzeŜone były na wybrzeŜach skandynawskich, więc
otrzymały nazwę: Kodjen-moddings, co w języku szwedzkim znaczy: szczątki kuchenne.
Archeologowie europejscy wielkim poszanowaniem otaczają te szacowne zabytki zamierzch-
łej staroŜytności, czasów przedhistorycznych, jak je nazywają, gdy praojcowie nasi pogrąŜeni
byli w stanie dzikości i barbarzyństwa.

Na Ziemi Ognistej stan ten utrzymuje się dotąd i długo moŜe jeszcze trwać będzie, gdyŜ

nędzni mieszkańcy tej krainy nie okazują Ŝadnej skłonności do przyjęcia cywilizacji.

Henryk Chester nie miał podobno Ŝadnych celów naukowych, oglądać z bliska stos

nagromadzonych muszel, prosta ciekawość nim powodowała, gdy włócznią swoją drewnianą
zaczął je rozrzucać. Nie marzył teŜ zapewne o Ŝadnych nadzwyczajnych odkryciach, jak to
czynią archeolodzy, którzy grzebią w przedhistorycznych „szczątkach kuchennych” a jednak

odkrył niespodzianie zdobycz bardzo szacowną w dzisiejszym połoŜeniu rozbitków. Była to
przepyszna siekierka kamienna, wprawiona w rękojeść drewnianą.

— Siekierka!... — zawołał, podnosząc z tryumfem znaleziony skarb i pokazując go

towarzyszom — patrz, Seagriffie, teraz moŜemy sobie nawet czółno zrobić!... Drzewa tu nam
nie zbraknie, a oto narzędzie, wcale nie do pogardzenia!...

— Prawda, czysta prawda, panie Henryku — rzekł stary cieśla, zbliŜając się i oglądając

zdobycz na wszystkie strony — siekierka, choćby tylko kamienna, ma wartość nieobliczalną
dla nas w obecnej chwili!.. Czy ja mogłem przeczuć przed miesiącem — mówił dalej
poczciwiec — Ŝe nam kiedyś przyjdzie skarbów szukać na śmietniku tych obrzydłych
dzikusów?

Rozrzucano dalej stos muszel, w nadziei, Ŝe się tam znajdzie jeszcze co poŜytecznego,

nic jednak nie wydobyto więcej, oprócz igły z rybiej ości, którą Henryk zabrał, chcąc ją ofia-
rować pani Ganey; wreszcie wędrowcy puścili się w dalszą drogę.

Słońce juŜ zachodziło, gdy przybyli nareszcie do małej przystani. Niestety, straszna ich

tam czekała niespodzianka. Nie zastali juŜ kapitana z rodziną, ani Ŝadnego z majtków, wszy-
scy zniknęli; lecz liczne ślady nóg bosych na wybrzeŜu świadczyły aŜ nadto wyraźnie, Ŝe to
była sprawka dzikich.

XII. PORWANIE

Opowiemy teraz, co się stało w obozie w czasie nieobecności Henryka, Seagriffa i

pięciu ich towarzyszy. W parę godzin po odejściu małej gromadki, jeden z majtków, siedzący
na krawędzi urwiska i zajęty sporządzeniem z jakichś włókien roślinnych sieci do łowienia
ryb, zerwał się raptem na równe nogi, i zbliŜając się Ŝywo do kapitana Ganey'a:

— Krajowcy!... — szepnął półgłosem.
W rzeczy samej długie czółno, jedno, potem drugie, trzecie, wreszcie ze dwadzieścia

czółen ukazało się na zakręcie cieśniny, zmierzając prosto do małej przystani, w której się
rozbiły łodzie naszych Ŝeglarzy. Trudno było jeszcze rozpoznać z daleka, jakiego rodzaju
ludzie w tych czółnach siedzieli, lecz poniewaŜ przybywali ze strony zachodniej, nie ulegało
prawie Ŝadnej wątpliwości, Ŝe to byli ci sami dzicy, którzy juŜ raz napadli na rozbitków, lub
przynajmniej godni ich kamraci z tegoŜ samego plemienia Elikolepów.

Co tu robić w tak strasznym niebezpieczeństwie? Czy uciekać w głąb lasu i ukryć się

przed bystrym wzrokiem dzikich ? Takie pytania zadawał sobie kapitan, a oczywiście uciecz-
ka była jedynym środkiem ratunku dla nich, nie mieli bowiem Ŝadnej broni i w razie napaści
nie mogliby stawić najmniejszego oporu.

Lecz z drugiej strony płaskowzgórze, na którym obóz rozbitków był rozłoŜony, wznosi-

ło się bardzo wysoko ponad morzem i osłaniały je ze wszystkich stron urwiste skały. MoŜna
więc było liczyć na to, Ŝe dzicy ich nie spostrzegą i dalej sobie popłyną; naleŜało tylko zaga-
sić ogień starannie i zachować się jak najciszej.

Stanęło więc na tym, aŜeby się nie ruszać z miejsca, kapitan wydał śpiesznie stosowne

rozporządzenia. W mgnieniu oka wyrwano tyki, na których był rozpięty namiot pani Ganey i
rzucono je w krzaki. Zasypano ogień popiołem, potem wszyscy pokładli się na ziemi i czekali
z bijącym sercem dalszych wypadków.

Wkrótce pierwsze czółna zrównały się z urwiskiem, mogli więc dojrzeć rozbitkowie, Ŝe

oprócz męŜczyzn, siedziały w nich kobiety z dziećmi, liczne psy, załadowane teŜ były rozma-
itymi gospodarskimi sprzętami, jako to: namiotami ze skór, naczyniami kuchennymi,
przyrządami do polowania i rybołówstwa. Prawdopodobnie całe plemię przenosiło się na

nowe siedlisko, stosownie do koczowniczych obyczajów tego ludu, opuszczało miejsce, gdzie
Ŝ

ywności zabrakło i szukało innej okolicy, obfitującej w ryby lub zwierzynę.

Kapitan śledził bacznie wszystkie poruszenia dzikich, leŜąc przy samej krawędzi urwi-

ska,  z  głową  ukrytą  wśród  gęstych  gałęzi  rosnącego  tam  krzaka  i  wkrótce  spostrzegł  rzecz,
która go wielce zaniepokoiła. Wszystkie czółna zatrzymywały się jedno obok drugiego w po-
bliŜu małej zatoki, ustawiały się przy tym w półkole, jakby ją otoczyć chciały. CzyŜby dzicy
wiedzieli  o  tym,  Ŝe  rozbitkowie  znaleźli  tu  schronienie,  czyŜby  mieli  zamiar  trzymać  ich  w
oblęŜeniu?  Kapitan  podejrzewał  to  zrazu,  lecz  odkrył  wkrótce  prawdziwą  przyczynę  tych
przygotowań; dzicy chcieli po prostu urządzić wielki połów ryb w zatoce.

Na znak dany przez jednego z nich, zapewne naczelnika wyprawy, wszystkie czółna po-

ruszyły się znowu i zbliŜały się powoli do małej zatoki, zawsze tworząc półkole. Jednocześnie
kilkaset psów wskoczyło do wody i płynęło naprzód w tym samym kierunku, szczekając i wy-
jąc zawzięcie. Ten manewr miał oczywiście na celu przestraszenie ryb i spędzenie jak
największej ich ilości w głąb zatoki, wrzynającej się w ląd w kształcie podkowy u podstawy
urwistej skały.

Istotnie w parę chwil później kapitan Ganey ujrzał, jak krajowcy zapuszczali w wodę

sieci i wyciągali je z obfitą zdobyczą. Widok był niezmiernie ciekawy. Hałas, zwłaszcza
szczekanie psów spłoszyło pelikany i inne ptactwo wodne, które ulatywało w powietrze, wy-
dając przeraźliwe wrzaski. Niektóre śmielsze, nie mogąc się oderwać od ulubionego siedliska,
krąŜyły nisko ponad zatoką, inne rozwinęły skrzydła i znikły w oddali. Ryby, przeraŜone tą
niespodziewaną napaścią, uwijały się Ŝywo, a woda była tak przezroczysta, Ŝe widać je było
doskonale, jakby w akwarium pokojowym.

W tyle czółen kobiety siedziały z wiosłami, na przedzie stali męŜczyźni, zapuszczali w

wodę  sieci,  a  raczej  worki,  splecione  z  włókien  roślinnych,  niektórzy  trzymali  w  rękach
włócznie  i  zręcznie  godzili  nimi  w  podpływające  największe  ryby.  Gdy  juŜ  czółna  ustawiły
się  ciasnym  szeregiem  przy  samej  zatoce,  trzymając  ją  niejako  w  oblęŜeniu,  rozpoczęła  się
rzeź  prawdziwa.  Rybacy  co  chwila  wydobywali  z  wody  nową  zdobycz,  rzucali  ją  na  dno
czółen, a dzieci chwytały ryby i mordowały je bez litości.

Osobliwszy ten połów trwał z godzinę, pośród hałasów i wrzasków ogłuszających. Trzy

razy czółna odpływały i znów puszczając psy przed sobą, otaczały zatokę ciasnym półkolem.
W końcu dzicy tyle ryb nałowili, Ŝe czółna pełne były prawie po brzegi.

Rozbitkowie czekali niecierpliwie ukończenia tych manewrów w nadziei, Ŝe dzicy

odpłyną sobie szczęśliwie ze swoją zdobyczą. Inaczej się jednak stało, okazało się bowiem, Ŝe
naczelnik wyprawy miał ochotę wypocząć po trudach i wysiąść na ląd, aŜeby ucztę wyprawić
całemu towarzystwu. Postanowienie to tak szybko zostało wykonane, Ŝe kapitan Ganey zale-
dwie  miał  czas  wycofać  się  ze  swego  niebezpiecznego  stanowiska  i  dać  znać  o  tym,  co  się
działo, towarzyszom ukrytym w pobliskich krzakach.  Za późno juŜ było  na szukanie innego
schronienia, lub ucieczkę w  głąb lasu. Wiedzieli, iŜ nie zdołają biec szybko wśród  gęstwiny
drzew, z powodu wielu przeszkód, zresztą szelest suchych gałęzi pod ich stopami zdradziłby
ich  niezawodnie.  Z  dwojga  złego,  lepiej  więc  juŜ  było  siedzieć  spokojnie  wśród  krzaków,
zachowując się jak najciszej.

Wtem dał się słyszeć huk straszliwy, jakby uderzenie gromu. Rozbitkom naszym

przypomniała  się  katastrofa  wczorajsza.  Był  to  jednak  wypadek  daleko  zwyczajniejszy,  a
nawet  bardzo  zwyczajny  w  kaŜdej  puszczy:  stare,  odwieczne  drzewo  obaliło  się  na  ziemię.
Zgrzybiały  ten  kolos,  spróchniały  od  dawna  ,od  korzenia  aŜ  do  wierzchołka,  czekał  tylko
sposobności,  aŜeby  lec  z  chwałą  po  długoletnim,  kilkuwiekowym  zapewne  Ŝywocie.  Sposo-
bności tej dostarczył mu kucharz Poluks, który za grubym pniem, wsparty o niego, zajął był
stanowisko  obserwacyjne.  CięŜar  ten  wyprowadził  olbrzyma  z  równowagi,  a  nasz  Murzyn
obalił się z nim razem na ziemię i znikł zupełnie pośród gałęzi drzewa.

eglarze sądzili zrazu, Ŝe biedny kuchmistrz zginął i nie powstanie więcej, Ŝe ogromny

pień zgniótł go na miazgę swoim cięŜarem. Nic mu się jednak nie stało, nie miał najlŜejszego
zadraśnięcia, zerwał się Ŝwawo na nogi, kichnął tylko kilka razy, nałykawszy się porządnie
kurzu.

Dzicy w tej samej chwili ukazali się na płaskowzgórzu; nie zwrócili jednak Ŝadnej uwa-

gi na upadające drzewo, zjawisko to było dla nich pospolitą rzeczą. MoŜe by byli nie zwaŜali
takŜe  i  na  kichania  Poluksa,  zagłuszone  hałasem  i  wrzawą  ogólną.  Psy  okazały  więcej  roz-
tropności; gdy tylko przednia ich straŜ wpadła na płaskowzgórze, poczuła węchem Murzyna i
rzuciła się na niego, szczekając zajadle. Na to hasło nadbiegła reszta psiarni i w jednej chwili
cała  gromadka  rozbitków  ujrzała  się  otoczona  przez  liczną  zgraję  zwierząt  rozjuszonych,
wyjących  przeraźliwie.  Kapitan  Ganey  spostrzegł  od  razu,  Ŝe  nie  było  sposobu  dłuŜej  się
ukrywać,  podniósł  więc  głos,  zwołując  wszystkich  majtków  i  stanął  odwaŜnie  na  ich  czele,
obejmując ramionami drŜące kobiety.

Dzicy w pierwszej chwili spoglądali na nich z wyrazem osłupienia a nawet przeraŜenia.

Cofnęli się o parę kroków, tuląc się jedni do drugich, spodziewali się zapewne usłyszeć te
straszliwe wystrzały palnej broni, z którymi się juŜ zapoznali podczas poprzedniego spotkania
z białymi ludźmi. Nie śmieli więc się zbliŜać, porozumiewali się tylko między sobą, wołając:

— Akifka akinisz .... (biali ludzie!).
Wkrótce jednak spostrzegli, Ŝe nie było czego się obawiać, bo biali ludzie nie mieli

adnej broni, oprócz kijów, którymi ledwo się od psów opędzić mogli. Tymczasem cała

gromada dzikich wylądowała na wybrzeŜe i stanęła na płaskowzgórzu. W parę minut rozbit-
kowie  otoczeni  byli  dokoła,  wstrętna,  okropna  tłuszcza  najpotworniejszych  w  świecie  istot
naciskała  ich  z  bliska  ze  wszystkich  stron.  Były  tam  w  tym  tłumie  i  kobiety  z  oczyma
krwawymi,  potarganymi  włosami,  i  starcy  przygarbieni,  o  długich  chudych  ramionach,  i
dzieci, podobne do małpiąt, i męŜczyźni w sile wieku, z wyrazem twarzy, przypominającym
najdrapieŜniejsze  zwierzęta.  W  błędnych  spojrzeniach,  które  rzucali  wszyscy  na  nieszczęśli-
wych  rozbitków,  nie  było  nic  ludzkiego,  najmniejszego  śladu  współczucia  lub  litości,  malo-
wały  się  w  nich  tylko  najdziksze  zwierzęce  instynkty,  gniew,  zemsta,  chciwość.  Z  ust  ich
wychodziły głuche okrzyki, bardziej podobne do ryku bydląt, niŜ do głosu ludzkiego.

Biedna Madzia nie mogła znieść tego strasznego widoku, pochyliła głowę na ramię

matki i straciła przytomność. Kapitan Ganey pochwycił córkę w objęcia, na czole jego
zarysowała się cięŜka troska, Ŝona, tłumiąc łkanie, tuliła się do niego wybladła i drŜąca.

A wtem ukazał się na płaskowzgórzu jeden jeszcze Elikolep, widocznie wódz całej tej

gromady, gdyŜ wszyscy rozstępowali się przed nim z uszanowaniem. Nowo przybyły ubrany
był nieco wykwintniej od swoich podwładnych: miał na sobie rodzaj spódniczki ze skóry
Ŝ

ółtej, coś na kształt stroju szkockiego, posiadał nawet okrycie głowy, stary kapelusz słomia-

ny, a w ręku trzymał strzelbę skałkową. Nie tylko jednak te szacowne przedmioty stanowiły o
jego wyŜszości, szanowano w nim oczywiście i siłę, i rozum niepospolity. Kapitan Ganey nie
mógł otrząsnąć się ze zdumienia, gdy ten wódz Elikolepów przemówił do niego po angielsku.

— Strzelaliście do moich wojowników — rzekł dziki — zraniliście mi trzech ludzi.
— Twoi wojownicy zagrodzili nam drogę na morzu, a po morzu wolno przecieŜ

kaŜdemu Ŝeglować — odpowiedział kapitan Ganey.

— Mieli prawo do tego, bo knuliście przeciw nam zdradliwe zamiary. Po co płynęliście

przez tę cieśninę, i zbliŜaliście się do naszych mieszkań? — mówił znów tamten. — Ale
gdzieŜ to się podziały wasze strzelby? — dodał, oglądając się dokoła, nie bez pewnego
niepokoju.

— Zabrali je towarzysze nasi, którzy poszli na polowanie — rzekł kapitan, spostrzegł-

szy od razu w jaki sposób z tego niepokoju skorzystać moŜna — moŜe wódz raczy zjeść
obiad z nami, zanim oni powrócą. Przy jedzeniu lepiej idzie rozmowa.

— Wód najwyŜszy Elikolepów ma pod dostatkiem ryb i zwierzyny — odrzekł dziki

obojętnie.

— Nie wątpię o tym, ale mój kucharz tu obecny umie przyrządzać jedzenie z wyborny-

mi przyprawami, których przyjaciel mój, wódz najwyŜszy, moŜe nigdy jeszcze nie kosztował.

— Wódz najwyŜszy gardzi cudzoziemskimi przyprawami, kosztował ich nieraz, lecz

woli potrawy, które jadali ojcowie jego.

Niewiadomo, na czym by się była skończyła ta osobliwa rozmowa, gdyby na nieszczę-

cie wzmianka kapitana o Poluksie, którego wskazał jako doskonałego kuchmistrza, nie

zwróciła była powszechnej uwagi na biednego Murzyna. Dzicy w pierwszej chwili nie spo-
strzegli barwy jego skóry, gdyŜ cały okryty był kurzem, po wiadomym wypadku z drzewem,
w końcu jednak poznali w nim Murzyna, a odkrycie to osobliwe na nich wywarło wraŜenie.

Trzeba wiedzieć, Ŝe mieszkańcy Ziemi Ognistej czują wstręt do Murzynów afrykań-

skich. Jest to rzecz niepojęta, sami bowiem stokroć szpetniej od nich wyglądają i pod kaŜdym
względem niezawodnie stoją na niŜszym stopniu, a jednak faktem jest, Ŝe nie znoszą widoku
Murzyna. Skoro tylko tłum obaczył Poluksa, zewsząd ozwał się szmer złowrogi, liczne głosy
zaczęły wołać coraz głośniej:

— Ikal szulokel. Uftukla!... (Zabić czarnego psa!).
I nie czekając rozkazów najwyŜszego wodza, kilkanaście rąk pochwyciło nieszczęśli-

wego Poluksa. Napad ten stał się hasłem strasznego zamieszania. Namiętności, które na chwi-
lę powstrzymała ciekawość i uszanowanie dla wodza, rozmawiającego z białymi, wybuchły
teraz z całą gwałtownością. MęŜczyźni, kobiety, dzieci, wszystko to rzuciło się na rozbitków
z najwyŜszą wściekłością. Rozdzielono ich i powiązano, kto wie, co by się stało z nimi, gdyby
wódz nie był się odezwał:

Macie teraz ryb dosyć, zostawcie jeńców na zimę — rzekł w języku krajowców.
Uwaga ta wszystkim trafiła do przekonania, niektórzy tylko byli niezadowoleni i Ŝądali,

aŜeby przynajmniej spoŜycia Murzyna nie odkładać na później. MoŜe nawet to jedno go ura-
towało, Ŝe na płasko wzgórzu brakło miejsca dla tak licznej gromady, dzicy nie mogli się tu
rozłoŜyć wygodnie z przyborami kuchennymi. ToteŜ postanowili przekąsić tylko trochę i pły-
nąć dalej, aby sobie upatrzyć wygodniejsze miejsce na dłuŜsze koczowisko. Jeńców zaś
powiązanych umieścili na łodziach.

Około drugiej po południu, najadłszy się do syta rybami pieczonymi na węglach, roz-

dmuchanych w ognisku Poluksa, gromada dzikich wyruszyła dalej w kierunku wschodnim.

Kapitan Ganey zaledwie parę słów mógł przemówić do Ŝony i córki w okropnej chwili

rozstania, gdyŜ umieszczono je w osobnej łodzi.

— Nie traćcie nadziei, ukochane moje — rzekł do nich półgłosem — jeszcze nie wszy-

stko stracone, moŜe wydostaniemy się z tych rąk okrutnych...

Lecz bladość śmiertelna jego twarzy i rozpacz, malująca się w oczach, przeczyły tym

słowom. Pani Ganey zrozumiała dobrze, iŜ ta nadzieja, którą chciał je łudzić, była urojona,
odpowiedziała mu więc tylko bolesnym uśmiechem. Madzia otrząsnęła się teraz z pierwszego
przestrachu, okazywała nawet niezwykłą odwagę.

— O tak, ojcze, nie traćmy nadziei — rzekła z anielskim wyrazem w pięknych oczach i

z niepojętym w tak strasznym połoŜeniu spokojem — Henryk Chester jest wolny, on nas
uratuje.

Ojciec popatrzał na nią z głęboką boleścią, nie chciał zachwiać tej ufności, chociaŜ sam

jej nie podzielał. Henryk był dzieckiem prawie, zresztą, cóŜ on mógł dla nich uczynić przy
najlepszych chęciach i najgorliwszych usiłowaniach?

XIII. NA LĄDZIE

Gdy minęła pierwsza chwila przeraŜenia, Henryk Chester i Seagriff zaczęli grunt bacz-

nie oglądać, szukając śladów walki lub gwałtów. Nic podobnego nie znaleźli, lecz nie odkryli
znaj mniejszego znaku, z którego by wnosić mogli, Ŝe kapitan Ganey dobrowolnie opuścił to
miejsce. A przecieŜ niepodobna, aby w takim razie nie starał się ich o tym zawiadomić. Nie
ulegało zatem wątpliwości, Ŝe go z rodziną uprowadzono przemocą.

O obecności dzikich na płaskowzgórzu świadczyły najlepiej ości rybie, porozrzucane

wszędzie  w  ogromnej  obfitości.  Były  to  resztki  uczty.  Oczywista  rzecz,  Ŝe  kapitan  Ganey  z
kilku  majtkami  nie  był  w  stanie  nałowić  tylu  ryb,  nie  mieli  bowiem  potrzebnych  do  tego
przyborów  rybackich.  Henryk  przypomniał  sobie  teraz  czółna,  które  widzieli  z  wierzchołka
góry, wiedział więc przynajmniej, w którą stronę dzicy uprowadzili jeńców, czółna te płynęły
w kierunku wschodnim, to jest prosto do kanału Beagle'a.

Młodzieniec głośno wypowiadał te wszystkie myśli, a doszedłszy do tego ostatniego

wniosku, tak widoczne okazywał zadowolenie, Ŝe Seagriff nie mógł ukryć zdziwienia i rzekł:

— JakaŜ w tym pociecha, Ŝe jeńcy popłynęli na wschód a nie na zachód? Zawsze są

przecieŜ w rękach najokropniejszych hultajów, jakich ziemia nosiła. Los ich będzie równie
smutny, czy na wschodzie, czy na zachodzie.

— To być moŜe, mój drogi Seagriffie — odrzekł Henryk — w kaŜdym razie, poniewaŜ

wskutek dzisiejszej naszej wycieczki powzięliśmy postanowienie zwrócić się na wschód, gdy-
byśmy w podróŜ puścić się mieli, więc rad jestem, Ŝe i dzicy uprowadzili jeńców w tę stronę.
Dziwię się nawet, iŜ nie odgadłeś moich myśli. Zastanów się tylko: podróŜ piesza przez
gąszcze leśne, wzdłuŜ wybrzeŜy kanału, byłaby dla obu pań nadzwyczaj uciąŜliwa. MoŜe
więc ci Elikolepi ułatwili sprawę, uwoŜąc je na swoich łodziach!...

Stary cieśla spojrzał ze zdumieniem na Henryka, te słowa wyglądały na Ŝarty. CzyŜ

moŜna  było  w  takim  nieszczęściu  upatrywać  dobrą  stronę!  Widział  jednak,  Ŝe  młody  oficer
mówił to w dobrej wierze, nie miałby przecieŜ serca Ŝartować w tej chwili. Ale Henryk takie
juŜ miał szczęśliwe usposobienie, Ŝe wszystko sobie umiał na dobre wytłumaczyć. Ta ufność
jego  w  Opatrzność  i  w  potęgę  silnej,  wytrwałej  woli  i  odwagi,  która  wśród  najtrudniejszych
okoliczności  wydźwignąć  moŜe  tego,  kto  rąk  nie  opuszcza,  udzieliła  się  w  końcu  i  staremu
cieśli. Powiedział więc sobie takŜe na pociechę, Ŝe skoro w kaŜdym razie postanowili puścić
się na wschód, lepiej juŜ zrobili dzicy, uwoŜąc w tę stronę kapitana z rodziną, aniŜeliby mieli
odpłynąć w przeciwną.

— Dzięki temu wszystkiemu, nie jedliśmy obiadu i nawet nie zanosi się jakoś na to —

odezwał się w tej chwili jeden z majtków, odznaczający się niezwykłym apetytem.

Mówił to zupełnie z taką miną, jak gdyby miał za złe kapitanowi, Ŝe dał się wziąć w

niewolę, nie pomyślawszy wprzód o przygotowaniu posiłku dla swoich podwładnych chociaŜ
wiedział o tym doskonale, iŜ powrócą głodni z wycieczki. MoŜe i do Henryka z tego powodu
czuł trochę Ŝalu, miał bowiem to głębokie przekonanie, iŜ pierwszym obowiązkiem przełoŜo-
nych jest pamiętać o wszystkich potrzebach tych, którym rozkazują, w czym nawet miał wiel-
ką słuszność.

Henryk wszedł w jego połoŜenie i rad by był naprawić niedbalstwo kapitana Ganey'a.

Na  próŜno  jednak  rozglądał  się  na  wszystkie  strony  i  wyliczał  w  myśli  rozmaite  płody  tej
ziemi,  w  tej  chwili  nic  nie  było  pod  ręką,  oprócz  berberysu.  Raptem,  zwróciwszy  wzrok  na
zatokę, zauwaŜył gromadkę mew, latających nisko ponad wodą. Ptaki te widocznie zawzięty
spór wiodły pomiędzy sobą, a gdy młodzieniec spojrzał w dół, zobaczył w miejscu, nad któ-
rym  mewy  krąŜyły  tak  hałaśliwie,  przedmiot  biały  pływający  na  powierzchni  wody.  Rozpo-
znał wkrótce z zadowoleniem, Ŝe to były dwie ogromne ryby, związane sznurkiem. Zapewne
wysunęły  się  z  łódki  dzikich  ludzi.  Ryby  te  były  za  duŜe  i  za  cięŜkie,  aby  je  mewy  unieść

mogły, swarzyły się tylko o tę zdobycz, wrzeszcząc i bijąc skrzydłami.

— OtóŜ to dla nas gratka, co się zowie — rzekł Henryk, zdejmując obuwie i wchodząc

do wody. Z łatwością pochwycił ryby z przed nosa mew, które tym do prawdziwej rozpaczy
doprowadził.  Krzykliwe  ptaki  gromadnie  za  nim  goniły  aŜ  do  samego  brzegu,  latając  mu
ponad  głową  i  ogłuszając  swym  przeraźliwym  wrzaskiem.  On  jednak  nie  zwaŜał  na  to  i  nie
miał  wcale  ochoty  uwzględnić  tych  wymagań,  śpieszył  do  brzegu,  niosąc  dwie  przepyszne,
ś

wieŜuteńkie makrele.

Widok ten przyniósł zasmuconym marynarzom trochę pociechy. Upieczono naprędce

obie ryby, jedną spoŜyto natychmiast z wielkim smakiem, drugą zachowano na śniadanie
jutrzejsze. Tymczasem i noc zapadła, mała gromadka ułoŜyła się do snu pod drzewami, aby
sił nabrać i rano wyruszyć w drogę.

Nazajutrz przed wschodem słońca wszyscy juŜ byli na nogach i niezwłocznie puścili się

w podróŜ. Postanowili przede wszystkim nie oddalać się zbytnio od wybrzeŜa, najpierw, aŜe-
by drogi nie zmylić, a potem dlatego, Ŝe w morzu łatwiej zawsze znaleźć poŜywienie, aniŜeli
na lądzie.

Najprostszą było rzeczą iść ciągle przy samym brzegu cieśniny, a jednak po naradzie z

Seagriffem, Henryk oznajmił swojej gromadce, Ŝe będą wędrować ogromnymi zygzakami,
rano podąŜając w kierunku ukośnym ku wyŜynom, z których mogli widzieć rozległe prze-
strzenie lądu, a co wieczór powracając ku brzegom morskim, aby się posilić i przenocować.
Droga co prawda nadzwyczajnie się tym sposobem wydłuŜała, gdyŜ zamiast dziesięciu mil w
linii prostej, musieli przejść co najmniej dwadzieścia pięć w takim zygzakowatym kierunku.
Lecz tak zawsze łatwiej mogli się uchronić od spotkania z krajowcami, gdyŜ ci rzadko kiedy
oddalają się od morza, a był to dla nich powód bardzo waŜny, nie mieli bowiem broni.

Wędrowcy nasi trzymali się ściśle tego planu, a powróciwszy wieczorem na brzeg

morski, rozkładali się obozem w jakimś zakątku, osłoniętym skałą lub drzewami, ogień zaś
rozpalali w głębokiej jamie, wygrzebanej w ziemi, aŜeby nie mógł być widziany z daleka.

Zwykłym ich poŜywieniem były muszle, zbierane na wybrzeŜu, lub na ławicach szuwa-

rów,  jeśli  je  napotkali,  znajdowali  teŜ  często  jagody  po  lasach.  Kiedy  niekiedy  udało  się  im
zejść znienacka i zabić kijem młodą fokę, wtenczas mieli zapas mięsa na parę dni. Nie wszy-
stkie części foki są równie smaczne, lecz polędwica i głowa stanowią pokarm wyszukany, w
niczym nie ustępujący  cielęcinie. Seagriff nawet  dokazał tyle, pracując długo i wytrwale, Ŝe
wydrąŜył  kloc  z  twardego  drzewa,  w  którym  moŜna  było  ugotować  polewkę  z  ziół,  a  nie
brakło do tego dzikiej rzeŜuchy i innych roślin aromatycznych. Jeden z majtków wprawiał się
w rzucanie kamieni z procy i juŜ takiej nabył zręczności, Ŝe mu się nieraz udawało zabić pta-
ka na gałęzi. Jeśli natrafił na papugę, niewielki był stąd poŜytek, rosół tylko gotowano, gdyŜ
mięso  tego  ptaka  jest  twarde  i  niesmaczne.  Lecz  gdy  przyniósł  dziką  kaczkę,  wyprawiano
ucztę  co  się  zowie.  Zwłaszcza  pewien  gatunek,  właściwy  Ziemi  Ognistej,  tak  zwana  kaczka
parowiec (steamer) wszystkim smakowała niezmiernie.

Jest to duŜy ptak, waŜący do dwudziestu funtów i dochodzący niekiedy metra długości.

Głowę  ma  ogromną,  dziób  szeroki,  silny,  rozgryza  nim  muszle,  którymi  się  zwykle  Ŝywi.
Skrzydła ma za krótkie i za słabe do lotu; słuŜą mu tak samo, jak strusiom, do przyśpieszania
biegu, a chociaŜ jest płetwonogą, bieŜy z taką chyŜością, Ŝe przebywa czasem dziesięć mil na
godzinę.  Kaczka  parowiec  pływa  teŜ  równie  szybko  po  wodzie,  a  przy  tym  uderza  o  wodę
skrzydłami z szelestem, jak parowiec łopatkami swych kół, stąd pochodzi dziwna jej nazwa.

Znakomity przyrodnik Darwin pierwszy zauwaŜył, Ŝe ptak ten porusza skrzydłami

kolejno, a nie jednocześnie, czym róŜni się od reszty rzeszy skrzydlatej.

Codziennie wędrowcy widywali tysiące fok i otarii. Raz mieli przed oczyma osobliwy

widok, foka samica uczyła malca swego pływać. Wzięła go najpierw za płetwę, jak gdyby go
pod pachę trzymała, i unosiła ostroŜnie na powierzchni wody. Potem raptem rzuciła go dość
daleko, zmuszając tym sposobem, aby sobie sam dawał radę. Gdy jednak spostrzegła Ŝe

biedny  malec  zdyszany  był  i  znuŜony,  podpłynęła  zaraz  do  niego  i  znowu  go  za  płetwę  po-
chwyciła.  Gdy  odpoczął  trochę,  popchnęła  go  powtórnie  naprzód  i  nastąpiła  nowa  próba
samodzielnego pływania, a lekcja ta trwała dość długo. Mała foka z początku brała się do tego
bardzo  niezgrabnie,  lecz  po  godzinnej  wprawie,  zaczęła  się  popisywać  z  coraz  większą
odwagą, radując serce matki.

Ciekawsze jeszcze i osobliwsze widowisko wyprawiły im wieloryby. Pewnego ranka

ujrzeli  na  samym  środku  kanału  dwa  olbrzymie  cielska,  płynące  jedno  za  drugim.  Niekiedy
wieloryby podpływały tak blisko do brzegu, Ŝe moŜna by wiosłem do nich dostać, chwilami
przystawały i oddychały z hałasem, wyrzucając  w powietrze strumienie  wody, która rozbry-
zgiwała się szeroko, spadała z szumem aŜ na drzewa nadbrzeŜne, jak deszcz rzęsisty. Z daleka
strumień taki wyglądał, jak piękny wodotrysk, otoczony mglistym obłokiem, który na słońcu
przybierał  blask  srebrzysty.  Wieloryby  pływały  tu  i  owdzie  po  kanale,  jakby  igrając,  potem
znów  puszczały  się  w  dalszą  drogę.  Przybyły  od  zachodu  i  płynęły  w  kierunku  wschodnim.
Oczywiście przeprawiały się z jednego oceanu do drugiego tą samą drogą, którą rozbitkowie
upatrzyli jako najdogodniejszą dla siebie. CzemuŜ nie mogli takŜe odbywać morzem tej pod-
róŜy.

yczenie to miało być niezadługo spełnione. Nazajutrz po owym spotkaniu z wieloryba-

mi, podróŜnicy nasi wybierali się właśnie w dalszą drogę, gdy usłyszeli w pobliŜu, od strony
wody, głosy ludzkie, co ich niezmiernie zaniepokoiło, jak łatwo sobie wyobrazić.

Henryk Chester dał znak towarzyszom, aby się nie ruszali z miejsca, sam zaś na

czworakach dostał się na samą krawędź nadbrzeŜnego urwiska, wznoszącego się kilkanaście
metrów nad powierzchnią morza i połoŜył się tam w taki sposób, aby mógł widzieć, co się
dzieje na wodzie, nie będąc stamtąd widzianym.

Zobaczył duŜe czółno uwiązane do brzegu u stóp skały. Dwunastu Elikolepów uwijało

się po wybrzeŜu, jedni juŜ ogień rozpalali, gdy drudzy dopiero przygotowywali rybackie
przyrządy, chcąc korzystać z odpływu morza.

Henryk zauwaŜył od razu, Ŝe wbrew zwyczajowi swemu nie mieli psów przy sobie, co

go uspokoiło, gdyŜ te zwierzęta najprędzej zawsze zwęszą obecność białych. Z początku my-
ś

lał więc tylko o tym, jakby się ukryć przed wzrokiem dzikich. Lecz po chwili zuchwały

pomysł powstał w jego głowie.

— Dlaczego nie mielibyśmy sobie przywłaszczyć czółna tych niegodziwców?... Czy

warto być delikatnym wobec tych ludzi, którzy nas traktują jak wrogów, przyjaciół naszych
wzięli w niewolę, a gdyby mogli, z pewnością by nas wymordowali bez wahania? Podstęp
wojenny w takim połoŜeniu jest przecieŜ rzeczą zupełnie godziwą, a porządne czółno bardzo
by się nam przydało!...

Ta myśl tak mu się podobała, Ŝe natychmiast powrócił do towarzyszy z taką samą

ostroŜnością, aŜeby najlŜejszym szelestem nie zdradzić przedwcześnie swojej obecności.
Skinął na majtków i przedstawił im plan swój półgłosem.

Przedsięwzięcie okazało się moŜliwe do wykonania. Było ich siedmiu przeciw dwuna-

stu  i  posiadali  przecieŜ  rewolwer.  Mogli  liczyć  na  to  według  wszelkiego  prawdopodobień-
stwa,  Ŝe  wystrzał  spłoszy  dzikich  i  Ŝe  w  pierwszej  chwili  przynajmniej  głowy  potracą.  Szło
tylko  o  to,  czy  zamokłe  naboje  czasem  nie  zawiodą.  Dotychczas  ich  nie  wypróbowano,  nie
chcąc marnować tak szacownego skarbu i obawiając się zwabić wystrzałem dzikich. Seagriff
nie zaniedbał jednak osuszyć starannie tych nabojów, wieszając je u pasa, aŜeby przez dzień
cały wystawione były na działanie słońca.

Wszyscy zgodzili się na to, Ŝe naleŜało popróbować szczęścia, z ośmiu nabojów choć

parę przecieŜ musiało być juŜ dostatecznie osuszonych, a więcej nie potrzeba było na to, aby
przestrach wzbudzić w obozie dzikich.

Seagriff dał chwalebny przykład subordynacji, chciał bowiem ustąpić swego rewolweru

Henrykowi, który był jego przełoŜonym, jako oficer. Lecz młodzieniec za nic nie chciał przy-

jąć tej ofiary, oświadczył stanowczo, Ŝe poniewaŜ stary cieśla szczęśliwym trafem zdołał tę
broń uratować, sam teŜ powinien jej uŜywać.

Wszystkie te narady odbywały się szeptem i wędrowcy przystąpili niezwłocznie do wy-

konania swojego planu. Stanęło na tym, Ŝe Henryk z trzema majtkami miał udać się mano-
wcami o kilkanaście kroków dalej, podczas gdy Seagriff z dwoma pozostałymi zbliŜy się o ile
moŜności do łodzi. Szło o to, aby z dwóch stron naraz napaść niespodzianie na dzikich i tym
ich zmieszać i przerazić. Mała gromadka rozdzieliła się tedy, Henryk miał dać znak do ataku
gwizdnięciem, stanąwszy na stanowisku.

Cały ten manewr wykonany był z zadziwiającą zręcznością, Henryk i towarzysze jego

ukryli się za skałą nadbrzeŜną tak doskonale, Ŝe słyszeli głosy Elikolepów, którzy ich widzieć
nie mogli. Weszli cichuteńko do wody i ciągle zasłonięci skałą, która pochylała się ponad
nimi, skradali się ostroŜnie, jeden trzymał w ręku włócznię drewnianą, drugi maczugę, trzeci
procę, a Henryk siekierkę kamienną, którą znalazł w opuszczonym obozowisku. Szczęście
chciało, Ŝe dzicy siedzieli wszyscy przy ogniu, zajęci przyrządzaniem jedzenia i nie zwaŜali
zbytecznie na to, co się dokoła nich działo.

A wtem Henryk gwizdnął nagle i poskoczył naprzód, ukazując się zdziwionym dzikim.

W tejŜe samej chwili z drugiej strony pojawił się Seagriff ze swoimi towarzyszami. Stary
cieśla wycelował, do jednego z dzikich, który mu się wydał wodzem, nacisnął rewolwer,
ozwał się strzał, a dziki ugodzony w prawe ramię, zaczął krzyczeć w niebogłosy.

PrzeraŜeni tą niespodzianą napaścią, wyobraŜając sobie, Ŝe strzały śmiertelne posypią

się teraz jeden za drugim, dzicy zupełnie stracili zimną krew, Ŝaden nawet własnej broni nie
pochwycił i wszyscy się rozbiegli, jedni powskakiwali do wody, ratując się wpław, inni
popędzili lądem w róŜne strony.

Gdy tak nieprzyjaciel opuścił pole walki, nie próbując nawet obrony, zwycięzcy nie

omieszkali skorzystać z połoŜenia, co Ŝywo łódź odwiązali, wskoczyli do niej i odpłynęli.

W kwadrans znajdowali się juŜ po środku kanału, wiosłowali z zapałem, a chociaŜ

zdobyte czółno było bardzo proste, zupełnie pierwotnej budowy, niosło ich jednak chyŜo, a co
więcej, odkryli w nim ku wielkiej swej radości mnóstwo poŜytecznych przedmiotów, jak
skóry foki, rozmaite narzędzia z drewna i kamienia. Po godzinie byli juŜ daleko, stracili z
oczu urwistą skałę, która była widownią bohaterskiego ich czynu.

XIV. NOWE KŁOPOTY

Czółno trzymało się wybornie i płynęło szparko, zwłaszcza gdy przytwierdzono doń

agiel, dowcipnie sporządzony z wierzchnich ubiorów rozbitków, pozszywanych naprędce za

pomocą igieł z ości i włókien roślinnych. Prąd fali unosił lekki statek prawie bez pomocy
wioseł, śpiesznie więc posuwali się Ŝeglarze nasi wzdłuŜ kanału Beagle'a.

Słońce chyliło się ku zachodowi, gdy ujrzeli wprost przed sobą wyspę, czy teŜ wybrze-

e lądu, bo nie mogli tego rozpoznać. Kanał w tym miejscu rozdwajał się widłowato. Seagriff

utrzymywał, Ŝe to musiała być Wyspa Diabelska, radził zatrzymać się tu i wypocząć, gdyŜ
wyspa ta jest bezludna, a mgła podnosiła się ponad wodą, zapowiadając noc bardzo ciemną.
Henryk zgodził się na to z ochotą, lecz dla uniknięcia wszelkich niemiłych niespodzianek,
wydal rozkaz, aby czółno wyciągnięto na brzeg i ukryto w gąszczach dla bezpieczeństwa.

Uporawszy się z tym szybko, Ŝeglarze zaczęli szukać zapasów Ŝywności, gdyŜ głód im

na dobre dokuczał. Natrafili wkrótce na duŜą chatę kwadratową, pobudowaną z ogromnych
pni drzewnych, z dachem urządzonym z gałęzi. Mieszkanie to musiało być od dawna opu-
szczone, gdyŜ bujne zielska i trawy otaczały je dokoła. Nie było ono podobne do chatek, sta-

wianych  zwykle  przez  krajowców  Ziemi  Ognistej,  wyglądało  raczej  na  dzieło  rąk  białych.
Seagriff, znający dokładnie dzieje Wyspy Diabelskiej, objaśnił, Ŝe tę chatę wybudowali majt-
kowie  okrętu  „Beagle”,  który  był  wysłany  przez  rząd  angielski  dla  obejrzenia  tej  ziemi  pod
dowództwem  dzielnego  kapitana  Fitzroy.  Wiedział  takŜe,  skąd  pochodziła  nazwa  Wyspy
Diabelskiej, było to zdarzenie bardzo zabawne.

Jeden z majtków angielskich usnął pod drzewem, na którym gnieździł się olbrzymi

puchacz. Przeraźliwy wrzask ptaka tak go przeraził w nocy, Ŝe przypisywał to złym duchom,
zamieszkującym Ziemię Ognistą i dziwne rzeczy opowiadał o swojej przygodzie. Wkrótce
wykryto prawdziwą przyczynę jego trwogi, niemniej jednak nadano wyspie nazwę Diabel-
skiej.

Opowiadanie Seagriffa było prawdziwe, anegdotę tę zapisał kapitan Fitzroy w dzienni-

ku  swej  podróŜy,  mylił  się  tylko  nasz  cieśla  w  jednej  rzeczy,  niewłaściwie  to  wszystko
stosował  do  wyspy,  na  której  gromadka  rozbitków  wypoczywała,  gdyŜ  to  nie  była  wcale
Wyspa Diabelska, jak się niedługo okaŜe. Stąd wniosek, Ŝe i chata nie mogła być zbudowana
przez załogę okrętu angielskiego. Lecz wyobraźnia wiele moŜe, a nasi rozbitkowie niewymo-
wnej  doznali  pociechy  w  tej  myśli,  Ŝe  mają  nad  głową  dach,  wzniesiony  przez  ręce  ludzi
cywilizowanych.  Błogie,  uroczyste  prawie  uczucie  przejęło  ich  serca,  gdy  płomień  buchnął
wesoło na ognisku, urządzonym z duŜych kamieni w kącie chaty.

Wszyscy skupili się dokoła tego ognia, gdyŜ wieczór był chłodny, a gdy spoŜyli wiecze-

rzę, złoŜoną z foki pieczonej, zaczęli się naradzać nad swym połoŜeniem. Nowa nadzieja ich
oŜywiała, a powodzenie natchnęło odwagą i ufnością. Wszak mieli czółno, dopłynęli szczęśli-
wie  do  Wyspy  Diabelskiej  (tak  sobie  przynajmniej  wyobraŜali),  teraz  więc  mogli  śmiało
liczyć na to, Ŝe ujdą pogoni zawziętych Elikolepów i za parę dni dotrą do Zatoki Powodzenia.
Tam  zaś  musieli  się  doczekać  wcześniej  lub  później  jakiegoś  statku,  tak  przynajmniej  upe-
wniał Seagriff. Raz spotkawszy się z ludźmi cywilizowanymi, z porządnymi Ŝeglarzami, nie
wątpili,  Ŝe  od  nich  dostaną  broń,  moŜe  i  pomoc  uzyskują,  a  wówczas  potrafią  juŜ  odszukać
jeńców,  uwolnić  ich  i  z  tryumfem  odwieźć  do  Nowego  Yorku.  Takie  marzenia  snuły  się  po
głowie młodszych majtków, nie licząc juŜ Henryka Chestera, który w tym czółnie zdobytym
widział ocalenie rodziny kapitana. Seagriff mówił na to kiwając siwą głową:

— Jeszcze się nie wydostaliśmy z wilczej paszczy...
Wymógł teŜ na towarzyszach, aby nie zaniedbali Ŝadnego środka ostroŜności i wedle

zwyczaju czuwali kolejno przez całą noc. Wieczorem chodził sam z jednym ze starszych
majtków dokoła obozu, dopiero około północy obaj się połoŜyli przebudziwszy dwóch innych
na swoje miejsce. Ci jednak na nieszczęście niezbyt sumiennie spełniali swój obowiązek, nie
pojmowali teŜ jego waŜności i pofolgowali sobie trochę.

Noc była taka piękna, pogodna, taka cisza panowała dokoła, a miękka, bujna trawa tak

ich wabiła ku sobie, Ŝe nie mogli się oprzeć pokusie, najpierw jeden wyciągnął się wygodnie,
potem drugi, obaj poczęli drzemać i w końcu usnęli.

Smutne skutki tego niedbalstwa niedługo na siebie czekać dały. Około drugiej godziny

po północy Henryk Chester przebudził się z wraŜeniem, Ŝe dzieje się coś niezwykłego, w
uszach mu brzmiały jakieś dziwne szmery, chciał się zerwać na nogi i ze zdumieniem poczuł,
Ŝ

e jest całkowicie bezwładny. Nie był w stanie się podnieść, jakby go siła jakaś niepojęta

przybiła do ziemi. Usiadł jednak, jakkolwiek z trudnością i chwytając się machinalnie za
nogi, spostrzegł, Ŝe były od kolan aŜ do stóp silnie skrępowane powrozem. W tejŜe samej
chwili wśród ciszy nocnej ozwał się głos Seagriffa:

— Hej, warta! co tam się dzieje?
Nikt nie odpowiedział
— Seagriffie, czy masz swój rewolwer? — zapytał Henryk Chester.
— Szukam go nadaremnie po omacku — odrzekł cieśla — nogi mam skrępowane, nie

pojmuję, co się stało!

— Ani ja takŜe... — dało się słyszeć naraz kilka głosów.
— Diabelska jakaś sztuka — mówił Henryk.
Zagadka rozstrzygnęła się wkrótce, światło zajaśniało wśród ciemności i ukazała się

gromadka dzikich z pochodniami ze smolnego łuczywa w rękach. Za nimi szło kilku innych,
a ci popychali przed sobą obu wartowników, którzy mieli ręce związane na plecach. Wysoki,
siwy starzec zamykał pochód, ten wyglądał na wodza całej bandy.

Sprawa była aŜ nadto zrozumiała. Dzicy zdjęli najpierw śpiących wartowników, potem

cichutko wtargnęli do chaty i wszystkich bez oporu powiązali. Oczywiście załatwili się z tym
po ciemku, teraz dopiero zapalili pochodnie. Lecz dlaczego poprzestali na skrępowaniu
jeńców, zamiast ich wymordować od razu? Na próŜno Henryk zadawał sobie to pytanie,
trudno to było zrozumieć. Nie zauwaŜył on jeszcze tego, co od razu uderzyło Seagriffa, Ŝe ci
dzicy całą powierzchownością swoją róŜnili się znacznie od Elikolepów.

SpostrzeŜenie to dodało trochę otuchy staremu cieśli, postanowił teŜ rozpocząć układy z

nieprzyjacielem. Wspomnieliśmy juŜ podobno, Ŝe Seagriff rozumiał język mieszkańców
Ziemi Ognistej i pamiętał z niego niektóre wyrazy. Zaraz teŜ pochwalił się tą swoją umiejęt-
nością.

— Arre! (bracia!) Bor a g a t o p e 1 i k o 1 e p! (my nieprzyjaciele elikolepów!) —

wołał raz po raz, przybierając wyraz twarzy, jak tylko mógł, najprzyjaźniejszy i najsłodszy.

Wykrzykniki te ogromne wraŜenie wywarły. Dzicy ze zdziwieniem patrzyli na niego,

pochlebiało  im  to  widocznie,  Ŝe  ten  akifka  akinich  (człowiek  biały)  tak  biegle  włada  ich
językiem. Coś na kształt przychylnego uśmiechu zarysowało się na tych wstrętnych twarzach.
Sam  wódz  zbliŜył  się  do  Seagriffa,  dotknął  kilkakrotnie  ręką  jego  pleców  i  piersi,  wydając
przy  tym  głos  jakiś  dziwny,  przypominało  to  kwokę,  wodzącą  kurczęta.  Potem  mówił  dość
długo  i  z  wielką  powagą,  lecz  stary  cieśla  niewiele  z  tej  przemowy  zrozumiał,  gdyŜ  bardzo
powierzchownie tylko znał język Ziemi Ognistej.

Zdawało mu się jednak, Ŝe wódz Ŝądał od niego najpierw cierpliwości, poddania się

losowi,  a  następnie  zapytywał,  z  jakich  powodów  był  tak  zawziętym  nieprzyjacielem
Elikolepów?  Pierwszemu  Ŝądaniu  łatwo  mógł  zadość  uczynić,  niewiele  na  to  potrzeba  było
dowcipu, lecz odpowiedź na pytanie wymagała juŜ pewnej oratorskiej swady i nasz Seagriff
był  cokolwiek  zakłopotany.  Nie  stracił  jednak  głowy  i  dopomagając  sobie  wymownymi
gestami jak mógł tłumaczył wodzowi, Ŝe on i towarzysze jego przybyli z zachodu, dostali się
na  ląd  po  rozbiciu  okrętu,  Ŝe  najpoczciwiej  i  najsumienniej  w  świecie  prowadzili  handlowe
interesy  z  Elikolepami,  którzy  im  się  odpłacili  najczarniejszą  niewdzięcznością  i  zdradą,
chociaŜ otrzymali od nich mnóstwo kosztownych przedmiotów.

Dzicy z wielką uwagą i zajęciem słuchali tego oŜywionego opowiadania, w którym

nazwa Elikolepów powtarzała się raz po raz, przy czym twarz starego marynarza wyraŜała
niechęć i pogardę, a uczucia te odbijały się zaraz i na twarzach dzikich.

Trudno przypuszczać, aby rozumieli dokładnie, co Seagriff chciał im powiedzieć, a

jednak widocznie trafił on choć w części im przekonania i obudził nawet współczucie. Nie
uwolniono ich z więzów, dzikim nie przyszło to nawet do głowy, co widząc stary cieśla
przestał w końcu mówić i gestykulować; zamknął się w uroczystym milczeniu, sądząc, Ŝe tym
sposobem moŜe zaimponuje prześladowcom.

Ale oni i na to nie zwaŜali wcale. Posiadali na ziemi około ogniska, które na nowo

rozniecili, a potem pokładli się i usnęli snem sprawiedliwych. Dwóch jednak czuwało i tak
pilnie strzegło jeńców, Ŝe niepodobna było myśleć o uwolnieniu się z więzów; gdy tylko któ-
ry sięgnął ręką do powozów, krępujących jego nogi, zaraz ci dozorcy grozili, Ŝe obudzą
ś

piących towarzyszy. Po kilku nieudanych próbach Henryk i Seagriff dali za wygraną i

postanowili siedzieć spokojnie, a nawet połoŜyć się i usnąć, jeŜeli im przyjdzie ochota do snu.

Gdy słońce weszło, dzicy zerwali się wszyscy na nogi, a część gromadki z wodzem na

czele oddaliła się i przez kilka godzin o nich nie słyszano. Reszta czuwała ciągle nad więźnia-

mi, nie spuszczając ich z oka, chociaŜ zabawiali się przy tym w róŜne gry, dla skrócenia czasu
zapewne. SłuŜyły im do tego to muszle, to kijki, które na ziemi rozkładali.

Seagriff z wielką ostroŜnością wydobył nóŜ i chciał rozciąć swoje więzy, lecz jeden z

wartowników natychmiast to spostrzegł i niewiele myśląc, związał mu ręce na plecach, wyja-
ś

niając przy tym, i mową i gestami, Ŝe jeŜeli biały człowiek nie zechce siedzieć spokojnie, to

znajdzie się sposób, by zmusić go do tego.

W południe powróciła gromadka dzikich, która odeszła rano. Wszyscy byli nadzwyczaj-

nie oŜywieni, jakby pod wpływem wielkiej jakiejś radości. Wódz szczególnie wymachiwał
rękami, wskazywał coś na ziemi, odmierzając na niej przestrzeń dwudziestu lub trzydziesto-
metrową, mówił do wartowników z ogromnym zapałem, a ci takŜe dawali oznaki rozradowa-
nia. Seagriff domyślił się w końcu, Ŝe dzicy schwytali wieloryba, zapewne jednego z tych,
których wędrowcy widzieli parę dni temu w cieśninie.

Wszystko to nie zmieniało jednakŜe połoŜenia jeńców i Ŝadnej im nie przyniosło pocie-

chy.  Dzicy  nie  mieli  widocznie  zamiaru  ich  oswobodzić,  nie  przyszło  Ŝadnemu  z  nich  na
myśl,  Ŝe  jeńcy  potrzebowali  się  posilić,  nie  dawali  im  ani  jeść,  ani  pić.  W  pierwszej  chwili
widok  ludzi  białych  wydał  się  im  osobliwością,  spoglądali  na  nich  ciekawie,  teraz  juŜ  im
spowszednieli i nic sobie z nich nie robili.

Oczywistą było rzeczą, Ŝe niepotrzebni byli w tej chwili, lecz mogli się przydać na

później, więc ich pozostawiono w odwodzie, jak bydlęta na rzeź przeznaczone.

Jeńcy to rozumieli i myśli ich bardzo były niewesołe, gdy wtem około drugiej po

popołudniu dał się słyszeć hałas niezwykły i nadeszła liczna gromada krajowców. Było po-
między nimi mnóstwo kobiet, łatwo je moŜna było poznać po piskliwym głosie.

I nagle wysunęła się z pomiędzy nich jedna, przed którą tłum dzikich rozstępował się z

wielkim uszanowaniem, jakby przed królową. Kobieta ta szybkim krokiem weszła do namiotu
i zbliŜyła się do jeńców.

XV. KRÓLOWA TENEKÓW

Weszła i rozglądała się ciekawie na wszystkie strony, lecz nie mogła dojrzeć dokładnie

twarzy białych ludzi. Wzrok jej, olśniony blaskiem słońca, potrzebował czasu, aby się z tą
ciemnością oswoić. Lecz jeńcy widzieli ją doskonale i ze zdziwieniem spostrzegli, Ŝe miała
na sobie ubiór z tkaniny bawełnianej, zrobiony na sposób europejski, do tego trzewiki skórza-
ne, bransoletki srebrne, a w ręku trzymała parasol czerwony, jednym słowem wyróŜniała się
w uderzający sposób od wszystkich krajowców, którzy ją otaczali, tak męŜczyzn, jak kobiet.

A jednak z postaci podobna była do reszty rodaków swoich, cerę miała mahoniową,

policzki wystające, usta szerokie, oczy i włosy czarne, jak węgiel. Lecz rzecz dziwna, ten typ,
tak w ogóle niemiły i wstrętny, u niej złagodzony był wyrazem całkiem odmiennym, teŜ same
rysy, które u reszty kobiet miały w sobie coś małpiego, u tej jednej nie były wcale szpetne, a
nawet pewien wdzięk posiadały. Zrazu trudno było zrozumieć, co właściwie stanowiło tę
róŜnicę, lecz przypatrując się uwaŜniej młodej królowej, kaŜdy musiał spostrzec, Ŝe w oczach
jej malowała się dobroć i inteligencja, i to czyniło ją prawie piękną. Ruchy jej takŜe były
zgrabne i powaŜne zarazem, a wyraz smutku i pewnej zadumy, rozlany na twarzy, musiał w
kaŜdym zbudzić współczucie dla tej dziwnej istoty.

Henryk Chester wpatrywał się w nią z zajęciem i ciekawością tym większą, Ŝe cała ta

postać budziła w nim jakieś niewyraźne wspomnienia, chociaŜ w Ŝaden sposób przypomnieć
sobie nie mógł, gdzie mógł przedtem widzieć te usta, to czoło, tę osobliwą fizjonomię, która
na nim tak szczególne wywierała warŜenie? Gdzie i kiedy? I odpowiadał sam sobie, Ŝe to

musiało być tylko złudzenie wyobraźni, rzecz bowiem była całkiem nieprawdopodobna, gdy
wtem zwrócił oczy na jednego z towarzyszy królowej i nagle wszystko zrozumiał.

Towarzysz ten był to takŜe krajowiec Ziemi Ognistej, takiŜ sam, jak inni, nie poprze-

stawał on jednak na stroju narodowym, który co prawda właściwiej nazwać by moŜna bra-
kiem wszelkiego stroju. Miał więc na sobie stare spodnie, niegdyś czarne, dziś barwy jakiejś
niepewnej, na głowie kapelusz wymięty, włoŜony na bakier, a na szyi kołnierzyk stojący bez
koszuli, w ręku zaś trzymał laskę trzcinową i wywijał nią z fantazją.

Widok tej laski otworzył oczy Henrykowi. Przypomniał sobie w jednej chwili wszystko:

ów dzień pamiętny, gdy błądził w porcie, gdy po raz pierwszy dotknął stopą pokładu okrętu
„Kalipso” i spotkał następnie tę dziwaczną trójkę cudzoziemców, których uratował z pomocą
Neda Ganey'a od napaści „szczurów portowych”.

Wspomnienie to tak Ŝywo stanęło mu naraz w pamięci, Ŝe przypomniał sobie nawet

imiona tych osobliwych istot i wyciągając ręce do królowej i jej towarzysza, zawołał:

— Okaszlu!... Orundeliko!...
Oni drgnęli oboje, słysząc ten niespodziewany wykrzyknik, lecz wzrok ich był juŜ teraz

oswojony z ciemnością, natychmiast teŜ poznali swojego wybawcę. Pomimo zmian ogrom-
nych, które zaszły w jej połoŜeniu w ciągu tych lat kilku, Okaszlu widocznie nie zapomniała o
wdzięczności, gdyŜ idąc za pierwszym popędem uczucia, padła na kolana przed Henrykiem,
tak zupełnie, jak niegdyś w porcie angielskim i rękę jego do ust przycisnęła. Jednocześnie zaś
przemówiła do niego po angielsku:

— Pan tu u nas, pan, mój wybawca, którego nazwiska nawet nie znam, lecz który

zostawiłeś w moim sercu niezatarte wspomnienie!... CóŜ to za szczęście, Ŝeśmy się znowu
spotkali i Ŝe mogę panu raz jeszcze wdzięczność swoją okazać!...

Przerwał jej ten wylew czułości Orundeliko, który zbliŜył się do Henryka, z kapeluszem

w jednej ręce, z laseczką podniesioną w drugiej i wykrzywiając się zabawnie, zaczął mu takŜe
składać podziękowania serdeczne. Na nieszczęście zapomniał oczywiście języka angielskie-
go, a moŜe nigdy zbyt biegle nim nie władał, nie mógł więc jakoś przyjść do słowa i tylko
kłaniał się na sposób europejski i ściskał dłonie Henryka z tym osobliwym gdakaniem, które
w Ziemi Ognistej stanowi powitanie.

— JeŜeli mi chcecie dowieść swojej przychylności, moi państwo — rzekł młodzieniec

— macie do tego sposobność wyborną. Wszak, o ile mi się zdaje, zajmujecie tu jakieś wyso-
kie stanowisko, uŜyjcie swoich wpływów, aby mnie i towarzyszy moich oswobodzono z tych
więzów i wypuszczono na wolność, bo myśmy nic a nic nie zawinili waszym rodakom.

Okaszlu spojrzała uwaŜniej na jeńców i jakby w tej chwili dopiero spostrzegła smutne

ich połoŜenie, wydała okrzyk zgrozy i oburzenia:

— Jak to! Mój wybawca skrępowany sromotnie, jak jeniec!... tu, na tej ziemi, nad którą

ja panuję, przez tych ludzi, którzy mnie zowią swą królową!.. Zdejmijcie z nich natychmiast
te powrozy! — dodała, zwracając się do swoich poddanych i mówiąc ich językiem — oswo-
bodźcie z więzów białych ludzi i traktujcie ich z wielkim szacunkiem, to są przyjaciele i
sprzymierzeńcy moi!...

Rozkaz ten natychmiast został wykonany, dzicy śpiesznie porozcinali powozy krępujące

naszych Ŝeglarzy i pokornymi gestami starali się im dać poznać, Ŝe Ŝałują mocno tej pomyłki
i gotowi są ją naprawić. Seagriff widząc, jaki obrót biorą rzeczy, odwaŜył się wypowiedzieć
od razu, co miał najbardziej na sercu i zapytał, czy nie mogliby poprosić o obiad.

Okaszlu wydała natychmiast stosowne rozkazy, zastawiono sutą ucztę z ryb i mięsa

suszonego, z dodatkiem rozmaitych mięczaków. Królowa sama im podawała potrawy i
zachęcała do jedzenia, a przy tym wiodła z nimi oŜywioną rozmowę, opowiadając o sobie i
rozpytując, co ich w te strony przywiodło.

Ziemia, na której rozbitkowie znajdowali się obecnie, nie była Wyspą Diabelską, lecz

długim, wąskim półwyspem, wciśniętym pomiędzy dwiema odnogami morskimi. Zamieszki-

wało go plemię Teneków. Okaszlu była królową tego ludu. Szałas, w którym Ŝeglarze noc
spędzili, był dawnym mieszkaniem, według jej wskazówek urządzonym, lecz opuściła je
przeszło roku temu i kazała sobie inne, wspanialsze pobudować cokolwiek dalej.

Rano oddział przybocznej straŜy królowej dał jej znać o uwięzieniu białych ludzi, a

chociaŜ  miała  dnia  tego  zajęcie  bardzo  waŜne,  zaszedł  bowiem  w  jej  państwie  wypadek
ogromnej doniosłości, wieloryb osiadł na mieliźnie w nocy i trzeba go było rozebrać, rzuciła
jednak wszystko i pośpieszyła zobaczyć Europejczyków. Okaszlu zachowała miłe wspomnie-
nia  z  pobytu  swego  pośród  białych  i  sprzyjała  im  wszystkim  w  ogóle,  nie  spodziewała  się
jednak  spotkać  pomiędzy  jeńcami  swojego  dobroczyńcy,  któremu  tyle  wdzięczności  była
winna. Dowiedział się takŜe Henryk, jakim sposobem królowa Teneków dostała się do portu
Portsmouth w Anglii, gdzie ją tak niegodnie napastowała banda „szczurów portowych”. Była
to historia bardzo prosta, Okaszlu opowiedziała ją szczegółowo.

Przed ośmiu laty mniej więcej, admirał Fitzroy, wówczas kapitan tylko, dowódca okrętu

„Beagle”, zwiedzał w celach naukowych wybrzeŜa Ziemi Ognistej. Mierzył głębokość morza,
zdejmował mapy lądu, co go zmusiło zatrzymać się dość długo w tych stronach. Krajowcy
skradli mu szalupę, próbował więc róŜnych sposobów, aby ją odzyskać, a w końcu wziął do
niewoli kilku zakładników. Na nic się to jednak nie przydało, szalupa się nie znalazła. Kapi-
tan angielski nie miał wcale zamiaru mścić się na zakładnikach i wypuścił ich na wolność,
oprócz trojga ludzi, tych zatrzymał dłuŜej, gdyŜ miał swoje powody.

Najstarszy z owych jeńców liczył lat z dwadzieścia, nazywał się Elepari, był niesforny,

popędliwy, uparty i przez czas pobytu swego na okręcie zachowywał się nadzwyczaj zuchwa-
le.  Kapitan  postanowił  za  karę  zatrzymać  go  dłuŜej  w  niewoli,  pochlebiając  sobie,  Ŝe  go  w
końcu  choć  trochę  ucywilizuje.  Drugi  jeniec  był  to  chłopak  dwunastoletni,  kapitan  Fitzroy
kupił  go  po  prostu  od  rodziców,  którzy  mu  sami  ten  targ  zaproponowali,  znęceni  widokiem
błyszczącego  guzika.  Malec  bardzo  roztropnie  wyglądał,  nazywał  się  Orundeliko.  Nareszcie
zatrzymano takŜe na okręcie małą dziewczynkę, imieniem Okaszlu, która pochodziła z króle-
wskiego rodu, lecz była sierotą.

Odpływając do Europy, kapitan zabrał z sobą tych troje ludzi w nadziei, Ŝe dłuŜszy

pobyt w Anglii wywrze na nich wpływ, dobroczynny, poskromi dzikie instynkty i rozwinie
lepsze skłonności. Miał zamiar zająć się nimi sumiennie, dać im jak najstaranniejsze
wychowanie, a następnie odwieźć do rodzinnej ziemi, aby pośród współbraci mogli krzewić
zaczątki cywilizacji. Przybywszy do Anglii kapitan umieścił wychowańców swoich w najlep-
szych zakładach naukowych i polecił opiece doświadczonych nauczycieli.

Próba ta nie jednakowo się powiodła na tych trojgu ludziach jednej rasy. Najmłodsza

Okaszlu  miała  niepospolite  zdolności  i  wielką  korzyść  odniosła  z  udzielanych  jej  nauk.
Towarzyszki  na  pensji  przezwały  ją  Fuegią,  od  portugalskiej  nazwy  Ziemi  Ognistej.
Orundeliko chwytał chciwie powierzchowne strony cywilizacji; namiętnie lubił strój wytwor-
ny, naśladował doskonale w ruchach i w całym układzie tak zwaną złotą młodzieŜ, przejął się
do tego stopnia zwyczajami wielkiego świata, Ŝe nigdy bez rękawiczek nie wyszedł na ulicę.
Lecz  do  nauki  nie  okazywał  najmniejszej  ochoty  i  pod  tym  względem  niepodobna  było
lenistwa jego przełamać.

Elepari w niczym się nie dał zmienić, dzikie jego skłonności zanadto były juŜ zakorze-

nione.  Miał  on  nienawiść  wrodzoną  i  niepokonaną  do  białych  ludzi,  dobroć,  łagodność,
najmniejszego wpływu nie wywierały na niego, oporu zaś nie znosił, jeśli mu się kto sprzeci-
wił,  nie  zwaŜał  na  nic,  rzucał  się  na  kaŜdego,  jak  wściekły,  gotów  nawet  zabić  bez  wahania
przeciwnika.  Po  kilku  wypadkach  podobnych,  które  o  mało  się  nie  zakończyły  tragicznie,
przekonano  się,  iŜ  nie  było  dla  niego  miejsca  w  kraju  cywilizowanym  i  opiekun  musiał  go
odwieźć do ziemi rodzinnej, Orundeliko nie miał co robić w Europie, do niczego nie okazy-
wał zdolności ani ochoty, chyba do Ŝycia bezczynnego i próŜniaczego, więc i on bez Ŝadnych
korzyści powrócił do kraju rodzinnego.

Okaszlu z innych powodów i w odmiennych celach odwieziono tamŜe. Opiekunowie jej

nie  bez  słuszności  sądzili,  Ŝe  dziewczyna  tak  roztropna  i  dobra,  poznawszy  dobroczynne
strony  cywilizacji,  potrafi  z  łatwością  opanować  ciemne  umysły  współbraci  i  na  to  uŜyje
swego  wpływu,  aby  ich  oświecić  i  złagodzić  dzikie  ich  obyczaje.  Kapitan  Fitzroy  wziął  do
serca tę sprawę, zebrał pieniądze, zakupił róŜne narzędzia rolnicze i gospodarskie, przedstawił
młodej dziewczynie cały plan postępowania, napomknął nawet o tym, Ŝe powinna zostać Ŝoną
Orundelika,  aby  go  na  dobrej  drodze  utrzymać  i  wraz  z  nim  prowadzić  dzieło  cywilizacji  w
ojczyźnie. Następnie troje wychowańców kapitana odpłynęło z powrotem do Ziemi Ognistej.

Ale Okaszlu Fuegia przede wszystkim oświadczyła stanowczo, Ŝe nie chce być Ŝoną

Orundelika, ani Ŝadnego ze swoich rodaków, Ŝe nigdy za mąŜ nie wyjdzie. PoniewaŜ pocho-
dziła z rodu wodzów, więc plemię Teneków, do którego naleŜała, jednogłośnie obrało ją kró-
lową.  Była  panią  samowładną,  a  chociaŜ  Orundeliko  miał  niekłamaną  ochotę  dzielić  z  nią
władzę  i  wszystkie  przywileje  tronu,  nikt  nie  myślał  zmuszać  jej  do  niemiłych  związków.
Ręka królowej była bardzo poŜądaną dla Orundelika, który nie lubił pracować, bo zapewniała
mu Ŝycie wygodne przy boku dostojnej małŜonki. Odmowa Okaszlu pogrąŜyła go w smutek
ponury, a poniewaŜ nie zapomniał jeszcze, jak się wyraŜa w Europie usposobienie melancho-
liczne,  więc  po  całych  dniach  błądził  po  wybrzeŜu  w  kapeluszu  i  z  laseczką  w  ręku,  wzdy-
chając i spoglądając w niebo. Ale w dzikich krajach taka melancholia nie popłaca wcale i nie
budzi najmniejszego współczucia, tam kaŜdy, kto chce jeść, musi o tym pomyśleć, a nie ma
bogatych próŜniaków, za których pracują inni. ToteŜ Orundeliko byłby niezawodnie wkrótce
z  głodu  zginął,  gdyby  dobra  Okaszlu  nie  była  się  zlitowała  nad  nim  i  nie  dała  mu  jakiegoś
stanowiska na swoim dworze.

Elepari tyle tylko odniósł korzyści z pobytu swego w Europie, Ŝe miał po powrocie do

kraju ogromną przewagę nad swoimi współbraćmi. Przywiózł z sobą nieocenione bogactwa,
strzelbę, ubiór marynarski, z tuzin guzików mosięŜnych i parę doskonałych wędek. Wszystko
to  takie  waŜenie  wywierało  na  te  ciemne  umysły,  Ŝe  w  kilka  miesięcy  posiadacz  owych
skarbów stał się jednym z najpotęŜniejszych wodzów w kraju. Nienawiść jego dla ludzi bia-
łych  nie  zmniejszyła  się  wcale,  z  upragnieniem  wyglądał  sposobności,  aby  pomścić  na  nich
urojone swoje krzywdy. Na szczęście o sposobność nie było łatwo w Ziemi Ognistej i trzeba
było  takiego  wypadku,  jak  rozbicie  okrętu  „Kalipso”,  aby  ów  zwierz  dziki  mógł  dostać  w
swoje ręce bezbronnych ludzi białych.

Jak widzimy, dobre chęci kapitana Fitzroy'a chybiły zupełnie celu co się tyczy dwóch

wychowańców jego — męŜczyzn. Elepari, zakosztowawszy cywilizacji, stał się bardziej
szkodliwym jeszcze, Orundeliko był zupełnie nieuŜyteczny, obaj po latach kilku powrócili do
stanu dzikości, starania wychowawców nie pozostawiły na nich najmniejszego śladu. Okaszlu
jedna nie zawiodła połoŜonych w niej nadziei, na Ŝeglarzach naszych sprawdziły się prorocze
słowa, wyrzeczone niegdyś przez kapitana angielskiego!

— MoŜe jaki nieszczęśliwy rozbitek, wyrzucony na te wybrzeŜa, znajdzie gościnne

przyjęcie i pomoc u Fuegii lub jej dzieci, którym matka zapewne opowie, Ŝe biali ludzie nie
zasługują na nienawiść, gdyŜ obchodzili się z nią poczciwie i nauczyli ją miłować wszystkich
bliźnich i nikomu niewinnie nie wyrządzać krzywdy.

XVI. NA DWORZE KRÓLOWEJ OKASZLU

Tego samego dnia Okaszlu, otoczona całym swoim orszakiem, odprowadziła Henryka

wraz z towarzyszami do swojej rezydencji, to jest do szałasu drewnianego, który kazała sobie
wybudować o mil kilka od dawniejszego swego mieszkania.

Pałac ten królewski przyozdobiony był matami pięknie plecionymi, kosztownymi futra-

mi, wyglądał teŜ dość okazale. Okaszlu starannie przechowywała róŜne pamiątki, przywiezio-
ne z Anglii. Pośród tych skarbów Henryk ujrzał ze wzruszeniem fotografię portu Portsmouth,
tej ulicy właśnie, gdzie po raz pierwszy ujrzał dzisiejszą królową.

Starzec, nazwiskiem Amakua, piastujący wysokie stanowisko wodza wojskowego, bar-

dzo serdecznie obchodził się teraz z gośćmi królowej, ile razy zbliŜył się do któregoś z nich,
nie omieszkał poklepać go przyjaźnie po plecach, gdakając przy tym zwyczajem narodowym.
Na nieszczęście uczynki jego nie zawsze się zgadzały z tymi powierzchownymi oznakami
przychylności, patrzył tylko, co by mógł ściągnąć nieznacznie od przyjaciół. Raz na przykład
schwytano go na uczynku, gdy próbował sobie przywłaszczyć nóŜ Seagriffa, wiszący u pasa,
według zwyczaju marynarzy angielskich. A bardzo podstępnego sposobu uŜył stary lis, aby
ten niecny czyn spełnić.

ZbliŜył się do Seagriffa z uśmiechniętą miną, jedną ręką klepał go z najwyŜszą serdecz-

nością po plecach, a drugą sięgnął mu do pasa!... Na szczęście Henryk Chester stał blisko i
przybył na pomoc cieśli. Widząc, Ŝe mu się sztuka nie udała, stary filut rozśmiał się na głos,
jak gdyby to był Ŝart niewinny. Henryk, nie chcąc go draŜnić, ofiarował mu natychmiast
piękny guzik mosięŜny. Seagriff jednak strzegł odtąd noŜa, jak źrenicy oka.

— Takie bydlęta są nienasycone — mówił — Ŝebyśmy im oddali wszystko, co mamy,

to jeszcze by nas w dodatku odarli ze skóry.

eglarze nie mogli się nadziwić krajowcom, Ŝe tak mało snu potrzebowali. Przez całą

noc  prawie  słychać  ich  było  rozmawiających.  Z  byle  powodu  zanosili  się  od  śmiechu,  a  tak
hałaśliwie  się  śmieli,  Ŝe  psy  przestraszone  zaczynały  im  zaraz  wtórować  przeraźliwym
szczekaniem. Śmiech mieszkańca Ziemi Ognistej o milę posłyszeć moŜna. Siła fizyczna tych
ludzi zadziwiającą jest przy małym ich wzroście, lecz siła ich głosu ma w sobie coś niepojęte-
go.  Przeraźliwe  jego  dźwięki  mogą  iść  o  lepsze  z  tubą,  gdy  kilku  krajowców  ucztuje  przez
całą noc na brzegu, a taka gratka na szczęście niezbyt często im się zdarza, na okrętach, stoją-
cych w pobliŜu nikt z pewnością oka nie zmruŜy.

Plemię Teneków stało jednakŜe znacznie wyŜej pod kaŜdym względem od Elikolepów.

Mieszkania ich budowane były bardzo kunsztownie, mniejsze chatki miały kształt stoŜkowa-
ty, większe, dla dostojniejszych osób przeznaczone, urządzali zupełnie, jak domy prawdziwe,
ś

ciany zbijali z grubych pni drzewnych, przetykanych trzciną, a dachy pokrywali korą.

Roztropniejsi i przezorniejsi od innych plemion sąsiednich, umieli suszyć i wędzić mię-

so  i  ryby,  gromadząc  tym  sposobem  zapasy  Ŝywności  na  zimę.  ToteŜ  nigdy  u  nich  nie  było
wielkiego  głodu,  tej  straszliwej  klęski  ludów,  zamieszkujących  Ziemię  Ognistą.  Powierz-
chowność  ich  nawet  nie  była  tak  odraŜająca,  tak  zwierzęca,  jak  u  innych  dzikich  tej  samej
rasy. Do doskonałości doprowadzili myślistwo i rybołówstwo, umieli więc wyzyskać umiejęt-
nie wszystkie płody nędznej swojej ziemi, chociaŜ nie zdołali jeszcze wznieść się na wyŜszy
stopień cywilizacji i zajmować się uprawą roli.

Okaszlu opowiadała, jak po powrocie do ojczyzny próbowała zasiać zboŜe, aŜeby roda-

ków zapoznać z rolnictwem. Tymczasem część nasion nie zaoranych wyjadło ptactwo, a
ludność drwiła z tych nowości, których nie rozumiała, szczególnie zaś z tego, Ŝe po zasianiu
nasion tak długo trzeba było czekać na plony. UwaŜano więc to wszystko za trud daremny i
istne szaleństwo. I królowa teŜ powiedziała sobie w końcu, Ŝe jeśli lud Teneków jest szczęśli-
wy i zadowolony bez chleba, to po co ma na gwałt ten nowy pokarm narzucać?

Młoda dziewczyna nie mogła się nacieszyć towarzystwem ludzi cywilizowanych, za

którymi  tęskniła  ciągle  wśród  dzikich  swoich  współbraci,  lubiła  niezmiernie  rozmawiać  z
Henrykiem  i  towarzyszami  jego,  opowiadała  im  róŜne  szczegóły  ciekawe  o  przyrodzie  tego
kraju i obyczajach swego ludu. Tenekowie, jak upewniała, mieli usposobienie łagodne i spo-
kojne, nigdy nie rozpoczynali wojny bez koniecznej potrzeby. Lecz sąsiedzi zmuszali ich do
tego  niekiedy,  napadając  na  nich  i  rabując  zwierzynę  na  ich  gruntach.  Najwięcej  im  się  dali

we znaki Elikolepi, a takŜe plemię Japusów, mieszkających na zachodzie. Ci ostatni jednak
daleko rzadziej wkraczali w posiadłości Teneków, od których oddzielał ich szeroki pas ziemi
niezamieszkałej, zwykle teŜ zmuszał ich do naduŜyć podobnych głód dotkliwy, na ich ziemi
brakło bowiem Ŝywności. ToteŜ Okaszlu litowała się nad nimi i często posyłała im nawet
trochę Ŝywności, aby ich od złego powstrzymać.

Oprócz Elikolepów, równie strasznymi wrogami jej ludu byli Okusmeni, których

siedziby leŜą na północ cieśniny i przechodzą aŜ na drugą stronę ogromnego łańcucha gór,
ciągnącego się wzdłuŜ wybrzeŜa. Okaszlu opowiadała dziwy o tych Okusmenach, o wzroście
ich olbrzymim i strasznej broni, którą się posługują, z nadzwyczajną zręcznością. Broń tę
nazywają oni b o l a s, jest to prawie to samo, co lasso, uŜywane na pampasach. Na szczęście
Okusmeni, trudniąc się wyłącznie myślistwem, nie byli Ŝeglarzami, nie mieli nawet własnych
czółen i jeŜeli chcieli przebyć cieśninę, musieli wzywać pomocy Japusów lub Elikolepów, a
ci rzadko kiedy byli z nimi w zgodzie.

Powracając do swojego plemienia, Okaszlu opowiadała, jak wojownicy jej doskonale

umieli polować na lamy, tak zwane guanako, na bobry i foki. Połów fok odbywa się zwykle
na morzu, wielką pomocą są przy tym psy, które dzielnie pływają, otaczają upatrzoną fokę
dokoła, czasem i z pod wody umieją ją wypłoszyć.

Polowanie na guanako wymaga niepospolitej wprawy i zręczności. Tenekowie czatują

na nie w miejscach, gdzie te zwierzęta torują sobie ścieŜki pośród gęstwiny i uderzają je w
pewne miejsce pomiędzy łopatkami włócznią, zakończoną ostrzem kościanym. Bobry zaś
tropią na jeziorach i stawach, których jest mnóstwo w stronie północnej krainy Teneków.

Co do połowu ryb, sposoby ich są bardzo proste, pierwotne prawie. Nie mają haczyków

elaznych, czepiają więc tylko kawałek mięsa foki na włosie, gdy ryba złakomi się na ten

przysmak, niełatwo moŜe oswobodzić zęby, raz uwięzione w tym twardym i Ŝylastym mięsie,
daje się więc zazwyczaj aŜ na brzeg wyciągnąć. Wędka składa się z kija niezbyt długiego,
wygląda prawie jak bat.

Tenekowie rozniecają ogień za pomocą krzemienia, noszą teŜ zawsze krzesiwo przy

sobie, tak, jak Europejczyk palący papierosy nosi pudełko z zapałkami. Do uzupełnienia krze-
siwa słuŜą im róŜne materiały łatwopalne, puch niektórych ptaków, mech starannie wysuszo-
ny lub pewien gatunek grzyba, dość podobny do naszej hubki.

Orundeliko bywał zwykle obecny przy tych rozmowach, z dumą słuchał, jak Okaszlu

wysławiała zręczność i róŜne przymioty swojego ludu, sam teŜ nieraz starał się wykazać wyŜ-
szość swoją nad Elikolepami i wielkim ich wodzem Eleparim.

— Elepari hultaj! — mówił, krzywiąc się z wyrazem wstrętu i pogardy — okradł mnie,

gdy okręt angielski na ląd nas wysadził. Hultaj!... wielki hultaj!... Elepari zajada tłuszcz
wielorybi...

Trudno zrozumieć, dlaczego Orundeliko uwaŜał zjadanie tłuszczu wielorybiego za coś

tak dalece hańbiącego, gdyŜ mówiąc to, poŜerał chciwie kawał mięsa foki zupełnie na surowo
wraz z tłuszczem. Okazuje się, Ŝe nawet i u dzikich ludzie zawsze lubią wynosić się jedni nad
drugich.

Ze wszystkich tych szczegółów opowiadania królowej Henryk Chester mógł wnosić z

wielkim prawdopodobieństwem, Ŝe kapitan Ganey z rodziną i towarzyszami dostał się w ręce
Elepariego. Okaszlu słyszała juŜ nawet przed kilku dniami, Ŝe Elikolepi mieli białych jeńców
w swoim obozie, po drugiej stronie cieśniny, przy ujściu kanału Beagle'a. Zdawałoby się na
pozór, Ŝe taki zbieg okoliczności szczęśliwym był dla jeńców, bo przecieŜ i Elepari uratowa-
ny był takŜe owego dnia w porcie angielskim przez Henryka i Neda Ganey'a. Okaszlu
dowiedziała się ze wzruszeniem wielkim, Ŝe cała rodzina jednego z jej obrońców, ojciec mat-
ka i siostra, znajdowali się w rękach plemienia Ziemi Ognistej. Wyznała jednak Henrykowi,
Ŝ

e los ich wielce ją niepokoi.

— Elepari nie cierpi białych ludzi o tyle, o ile ja ich kocham i szanuję — mówiła. —

Jak kaŜdy zły człowiek, niezdolny do wdzięczności, nienawidzi on tych, którzy mu dobrze
czynili; toteŜ prawie pewna jestem, Ŝe nie odda nam dobrowolnie swoich jeńców... W kaŜdym
razie rozpoczniemy od układów pokojowych i dopiero gdy te się nie powiodą, musimy
przejść do otwartej walki. A wówczas, któŜ wie. czy potrafimy ich pokonać?...

— Uczynimy wszystko, co jest w naszej mocy—rzekł Henryk. — Przede wszystkim

idzie o to, aby się dowiedzieć na pewno, czy przyjaciele nasi Ŝyją i czy znajdują się rzeczywi-
ś

cie w owym obozie Elikolepów, gdzie rozkazuje Elepari. Wówczas dopiero obmyślimy spo-

sób wyrwania ich z rąk jego i zobaczymy, kto silniejszy!...

XVII. W OBOZIE ELIKOLEPÓW

Wieść, która doszła do rezydencji królowej Teneków nie była zmyślona. Kapitan Ganey

z Ŝoną i córką oraz sternik Lyons, Poluks i trzej majtkowie uwięzieni byli istotnie w głównym
obozie Elikolepów.

Więźniowie od dni ośmiu wiedli tam Ŝycie najnędzniejsze i pełne niepokoju. StrzeŜono

ich z największą surowością i zagroŜono śmiercią, gdyby próbowali ucieczki. Zamknięto ich
w nędznym wigwamie * ze skór, na wysokich tykach rozpiętych. Więzienie to mieściło się w
obrębie obszernego podwórza, zagrodzonego palami, które otaczało mieszkanie wodza. Do
pali ze wszystkich stron przytykały wigwamy innych mieszkańców, a cała ta wioska wygląda-
ła na twierdzę, wąski pas ziemi jedyny dostęp do niej stanowił, gdyŜ zbudowana była na sa-
mym cyplu półwyspu. Utrudniono jeszcze tę drogę przekopaniem rowu w najwęŜszym
miejscu przesmyku, pień drzewa, za most słuŜący, pilnie był ciągle strzeŜony przez dwie lub
trzy kobiety.

Nie mogli teŜ jeńcy myśleć o ucieczce, chociaŜ wolno im było poruszać się swobodnie

w nędznym mieszkaniu, zdjęto z nich przynajmniej powrozy. Dziurawe skóry niezbyt szczel-
nie osłaniały szałas, mogli więc widzieć, co się działo dokoła i słyszeć rozmowy wartowni-
ków, którzy ich pilnowali, a to, co zdołali zrozumieć, nie było dla nich pocieszające.

Codziennie prawie domagano się głośno ich śmierci, łatwo to było poznać z wymo-

wnych gestów. Najwięcej jednak dokuczały im psiska, które nieustannie włóczyły się dokoła
ich więzienia i ujadały zawzięcie. Była to straŜ najlepsza i najpewniejsza, trudno było nawet
marzyć o tym, aby ją zmylić lub oszukać. A rzecz dziwna, psy te okazywały takąŜ samą
nienawiść do Murzyna Poluksa, jak i ich panowie: widok tego biedaka do wściekłości je
pobudzał, musiał teŜ ciągle mieć się na ostroŜności, aby go nie pokaleczyły.

A jednak zdolności jego kucharskie i tu mu się przydały, moŜe nawet uchroniły go od

mierci. Jakkolwiek wódz Elepari wyraŜał się pogardliwie o kuchni europejskiej umiał jednak

ją docenić i z wielkim smakiem zajadał wyszukane potrawy, które Poluks na rozkaz jego
przyrządzał.

Ale stare baby sekutnice nienawidziły Murzyna i gdyby to od nich zaleŜało, byłby juŜ

niezawodnie  sam  poszedł  na  roŜen,  zamiast  przyrządzać  rozmaite  smaczne  frykasy.  Ile  razy
która go spostrzegła, zaraz zaczynała mruczeć i zęby groźnie wystawiać, nie gorzej od psów.
Nieszczęśliwy  Poluks  tak  się  ich  obawiał,  Ŝe  gdy  którą  napotkał,  drŜał  od  stóp  do  głowy  i
bladł  pomimo  hebanowej  cery;  umykał  teŜ  zwykle  co  prędzej  do  mieszkania  wodza,  gdzie
jeszcze czuł się najbezpieczniejszym. Starał się o ile moŜności unikać oczu ludzkich i tylko w
koniecznej potrzebie wychodził ze swego szałasu.

Głównym i jedynym zadaniem całego pokolenia było zaspokojenie głodu, wszelkie usi-

* Tak nazywają dzicy w Ameryce swoje szałasy.

łowania w tym celu były zwrócone. Od samego rana wszyscy mieszkańcy: męŜczyźni, kobie-
ty, dzieci, rozpraszali się po wybrzeŜu i na skraju lasu, szukając zapasów Ŝywności. Gdy wo-
da w morzu się podniesie, muszą zadowolić się niczym, lecz gdy opadnie, odkrywając ławice
szuwarów, połów jest obfity i wówczas sute wyprawiają uczty. JeŜeli woda przez czas dłuŜ-
szy nie opada, kobiety muszą się w niej zanurzać i z wielkim trudem wydobywać z głębin
morskich ulubione muszle.

Zwykle we dwie wybierają się na ten połów, jedna uwiązuje sobie do boku koszyk z

łoziny, druga kieruje czółnem, a gdy kobieta z koszykiem wskoczy do wody, głową naprzód,
tamta czeka na nią, utrzymując czółno nieruchome. Połów podwodny trwa zwykle dwie lub
trzy minuty, potem czarna głowa ukazuje się ponad wodą, chude, długie ramiona wieszają się
u brzegu czółna. Kobieta wypoczywa tak chwil kilka, oddaje towarzyszce muszle z koszyka i
drugi raz się zanurza. Powtarza się to dopóty jej zupełnie siły nie opuszczą. Wówczas dopiero
siada w czółnie, a druga z kolei idzie do wody. Gdy juŜ obie wyczerpią siły, powracają do
brzegu, kaŜda pędem biegnie do swego wigwamu, sadowi się tuŜ przy ogniu, aŜeby się ogrzać
i osuszyć. Zdobycz swoją pozostawiają w czółnie, męŜczyźni ją stamtąd zabierają.

Następnie rozpoczyna się uczta. Wszyscy rozrywają smakowite „owoce morskie”, bo

tak nazywają krajowcy Ziemi Ognistej te muszle, które są dla nich najmilszym przysmakiem.
Rzadko jednak się zdarza, aby połów był obfity, a uczta prawdziwie suta. Zazwyczaj biedne
kobieciska po kilkugodzinnej uciąŜliwej pracy zaledwie tyle uzbierają, aby głód swoich
rodzin zaspokoić.

I psy takŜe tak samo, jak nieszczęśliwe te kobiety, muszą dostarczać Ŝywności swym

panom.  Dzicy  przyuczają  je  do  polowania,  które  odbywa  się  w  czasie  odpływu  morza.  Gdy
woda  opadnie,  a  skały  z  niej  się  wynurzą,  psy  zaczajają  się  w  szczelinach,  lub  w  gąszczach
szuwarów. Ptaki morskie czatują tam takŜe zazwyczaj na jakąś zdobycz i poszukując róŜnych
drobnych stworzeń, nie  zwracają  większej części uwagi na kudłatego czworonoga, który ma
minkę tak niewinną, spokojną, a pyszczek spiczasty, szczelnie zamknięty, przytula skromnie
do  łapek.  Wiedzą  przecieŜ,  Ŝe  ten  zwierz  nie  ma  skrzydeł,  nie  dogoni  ich  w  powietrzu,  nie
potrzebują  go  się  więc  obawiać.  Lecz  pies  czeka  cierpliwie,  ani  się  poruszy,  a  gdy  ptak  się
zbliŜy, rzuca się na niego z chyŜością kota, chwyta w swoją paszczę i dusi. Myśliwy podbiega
natychmiast i wydziera mu zdobycz, a pies po raz drugi staje na czatach.

W czasie odpływu cała ludność krąŜy po wybrzeŜu, szukając muszel, często jednak

nadaremnie, poniewaŜ w ciągu kilku miesięcy wyzbierają wszystko, co morze na brzeg
wyrzuciło. Muszą więc dalej wędrować, lecz i tam nie zawsze im się powodzi, jeśli ich
wyprzedzili inni.

W cieplejszej porze roku, w miesiącach letnich, mieszkańcy Ziemi Ognistej nie są przy-

najmniej cięŜkim głodem trapieni. Polowanie i rybołówstwo dostarcza im dostatecznej ilości
pokarmu, mają teŜ w dodatku róŜne jagody i owoce leśne. Lecz zimą wszystko się kończy.
Nie umieją solić lub wędzić ryby, nie uprawiają Ŝadnego zboŜa, brak im przezorności i dość,
aby burza potrwała dni kilka, a klęska głodowa moŜe spaść na nich tak niespodzianie, Ŝe od
razu dochodzą do ostatecznej nędzy. A trzeba wiedzieć, Ŝe burze ustawicznie prawie nawie-
dzają okolice przylądka Horn przez pięć lub sześć miesięcy w roku.

Dnia pewnego Elikolepi od samego rana byli wszyscy w najgorszym humorze. ChociaŜ

nigdy wobec więźniów nie odznaczali się słodyczą, dziś jednak groźniejsze jeszcze niŜ zwy-
kle  mieli  miny  i  sroŜej  na  nich  spoglądali.  Nawałnica  szalała  przez  dwa  dni  z  rzędu,  niepo-
dobna  było  ryb  łowić,  muszel  zabrakło  juŜ  na  wybrzeŜu  i  na  pobliskiej  ławicy  szuwarów,  o
milę dokoła nie moŜna było znaleźć Ŝadnych jagód, zwierzyna uciekła  gdzieś daleko, nawet
grzyby w lesie wyzbierano co do jednego i korę jadalną pozdzierano z drzew do szczętu. Głód
zaczynał na dobre dawać się we znaki mieszkańcom obozowiska i widocznie naradzano się,
jakby tej klęsce zapobiec.

Dzicy krąŜyli po obozie, jak zgłodniałe wilki, wypatrujące ofiary, na którą by się rzucić

mogły.  Nareszcie  starszyzna  zgromadziła  się  w  miejscu  odosobnionym  na  naradę,  kobiety
stanęły dokoła, przysłuchując się uwaŜnie. Przedmiot rozpraw musiał być nadzwyczaj waŜny
i  zajmujący,  sądząc  z  natęŜonej  uwagi  słuchaczek,  z  gwałtownych  ruchów  i  wykrzykników
namiętnych, które się wyrywały z piersi mówców. Kapitan Ganey nie rozumiał ani słowa, a
jednak odgadł od razu, o co im idzie. Wszystko to zapowiadało straszliwe niebezpieczeństwo,
a  na  samą  myśl  o  tym,  co  mogło  spotkać  najdroŜsze  mu  istoty,  biedny  kapitan  truchlał  i  w
duszy jego toczyła się straszna walka: jeśli nie mógł Ŝony i córki uratować od śmierci, czyŜ
nie  miał  prawa  uchronić  ich  przynajmniej  od  najokropniejszych  męczarni?  Zebrał  więc
wszystkie siły ducha i postanowił nie odstępować ich na krok aŜ do chwili ostatecznej...

Nagle usłyszał krzyki głośniejsze jeszcze, powtarzano wyrazy, których znaczenie było

mu aŜ nadto dobrze znane:

— Ikal akinisz... S z i 1 o k e... — i wskazywano nieszczęśliwego Poluksa. Stara jakaś

jędza zawzięcie wrzeszczała i machała rękami, biegnąc za przeraŜonym Murzynem.

Nie było wątpliwości, on to skazany był na śmierć dla zaspokojenia głodu Ŝarłocznej

zgrai. Zrozumiał teŜ nieborak, co się święci, stanął, przyparty do ogrodzenia, wiedział, Ŝe nie
ucieknie, spoglądał więc tylko miłosiernie na swych prześladowców, próbował litość w nich
obudzić.

Nadaremnie, na tych twarzach nie widać śladu uczucia ludzkiego. Biedny Murzyn

zwraca z kolei wzrok na towarzyszy niedoli, jakby ich chciał pytać, czy nic nie uczynią, aby
go uratować? Lecz o to moŜe być spokojny. Kapitan Ganey nie opuści wiernego sługi, stanie
w jego obronie, woli on zginąć od razu razem z ukochanymi istotami w walce nierównej,
aniŜeli patrzeć na ich cierpienia i powolne konanie. Bo walka ta nie moŜe mieć innego końca,
łudzić się niepodobna, sześciu ludzi bezbronnych i dwie słabe kobiety, nie mogą się oprzeć
przemagającej sile tej gromady zaŜartych potworów.

A wtem wódz ukazuje się nagle na podwórzu, zapewne hałasem zwabiony. Przemawia

do tłumu, daje znaki, aby się uciszono. Czy to być moŜe? czyŜby dziki Elepari miał w sercu
ludzkie uczucia i chciał jeńców ocalić? Kapitan Ganey nie śmie się tego spodziewać. A
jednak, wódz nie pochwala postanowienia starszyzny, gdyŜ kilku mówców występuje z szere-
gów, coś mu przekłada z wielkim oŜywieniem, on im zaprzecza, nakazuje milczenie.

Lecz cóŜ to za zwrot nowy w naradach ? Wódz wskazuje wigwam, w którym kapitan

Ganey tuli do siebie struchlałe kobiety, tłumy z okrzykami radości zwracają się w tę stronę,
sam Elepari idzie naprzód, męŜczyźni uzbrajają się we włócznie i siekiery, kobiety chwytają
kije i kamienie, dzikie, straszne namiętności malują się na tych twarzach bydlęcych.

Kapitan Ganey czuje, Ŝe śmierć jest blisko, myśli juŜ tylko o tym, aby drogo sprzedać

ycie własne i Ŝycie ukochanych. Zacny człowiek otacza ramionami Ŝonę i córkę, przyciska je

do łona, gdyby miał w tej chwili nóŜ w ręku, moŜe by nie zdołał odeprzeć straszliwej pokusy
uprzedzenia morderców... Kobiety nie tracą przytomności umysłu, uspakajają go, upewniają,
Ŝ

e śmierć nie jest straszną dla nich, byle zginęły z nim razem...

A wtem nowe okrzyki dają się słyszeć, tłum zatrzymuje się, odwraca w inną stronę.

Kobieta, stojąca na warcie przy moście, nadbiega, daje jakieś znaki, wymachuje rękami i woła
w niebogłosy:

— Kabrelna!... Kabrelna!... (Idą! idą!).
KtóŜ to idzie? Więźniowie odgadnąć nie mogą. WaŜna to jednak musi być wiadomość,

gdyŜ ogromne wywołała wraŜenie, tłum zdaje się zapominać o krwioŜerczych swoich zamia-
rach, rozbiega się szybko w róŜne strony. Kobiety ukrywają się w wigwamach, męŜczyźni
wchodzą tam takŜe, lecz po chwili ukazują się znowu, mając na sobie cały rynsztunek wojen-
ny, jak gdyby gotowi byli śpieszyć na spotkanie nieprzyjaciela.

Nieprzyjaciel ten zbliŜa się wreszcie o tyle, Ŝe go widzieć moŜna, więźniowie nie mogą

zrazu  rozpoznać,  co  to  za  rodzaj  wojska  wkracza  tak  śmiało  na  ziemię  Elikolepów.  Oddział
jest dość znaczny, musi więc iść gęsiego, wojownicy idą jeden za drugim po moście i nikt im
nie  stawia  przeszkód.  Teraz  juŜ  moŜna  ich  obejrzeć  dokładniej,  trudno  jednakŜe  zrozumieć,
co  to  są  za  istoty.  Głowy  ogromne,  do  ludzkich  podobne,  osadzone  dziwacznie,  bez  szyi,
kaŜda głowa sterczy na cielsku olbrzymiej grubości, które podtrzymują cienkie, krótkie nóŜki.

Dopiero gdy osobliwy ten oddział stanął juŜ w pobliŜu obozu, moŜna było w dziwnych

tych  istotach  rozpoznać  ludzi,  i  to  bardzo zbliŜonych  do  Elikolepów,  jednym  słowem  krajo-
wców  Ziemi  Ognistej,  lecz  prawdopodobnie  do  innego  plemienia  naleŜących.  KaŜdy  z  nich
niósł na sobie olbrzymi  połeć słoniny  wielorybiej w taki sposób, Ŝe przez otwór przebity na
samym środku przechodziła głowa, a boki spadały mu na plecy i na piersi, na kształt ornatu.
Dziwny ten strój nadawał im prawdziwie fantastyczną postać.

Gdy wszyscy się zatrzymali, jeden wystąpił naprzód, wódz Elikolepów stanął naprzeciw

niego, dalej uszykowali się wojownicy z bronią w ręku i rozpoczęła się rozmowa.

XVIII. UKŁADY

— Słuchaj, Elepari! — mówił ów parlamentariusz — przyszliśmy tu w poselstwie od

królowej Teneków Okaszlu, przynosimy ci słowa pokoju i zgody. Królowa nasza dowiedziała
się, Ŝe masz w obozie swoim białych jeńców. Wie ona takŜe, iŜ pomiędzy nimi znajdują się
rodzice i siostra człowieka, który niegdyś w stronach oddalonych, na ziemi białych ludzi sta-
nął w obronie jej i twojej zarazem. Chciałaby za to uratować tych jeńców. Posłuchaj więc, co
ci kazała powiedzieć, tobie i dzielnym wojownikom twoim.

Ogromny wieloryb osiadł onegdaj na mieliźnie, na gruntach Teneków. Okaszlu wie

dobrze, iŜ męŜni Elikolepi nade wszystko lubią wyborny tłuszcz wielorybi. Ofiaruje ci zatem
to wszystko, co tu widzisz, tyle smacznego tłuszczu, ile go mogło udźwignąć na plecach
trzydziestu ludzi, w zamian za jeńców białych...

Szmer zadowolenia rozległ się w szeregach Elikolepów, wspaniały dar królowej

Teneków  uradował  ich  niezmiernie.  Mieli  wprawdzie  ogromną  ochotę  zakosztować  mięsa
ludzi  białych,  a  przede  wszystkim  Murzyna,  lecz  taki  zapas  przepysznego  tłuszczu  wielory-
biego  nie  był  takŜe  do  pogardzenia.  Zyskaliby  nawet  z  pewnością  na  zamianie,  bo  jeńcy
nieszczególnie  byli  utuczeni,  a  w  więzieniu  schudli  jeszcze  bardziej.  Kto  tam  wie,  jakby  po
upieczeniu  smakowali.  Co  do  tłuszczu  wieloryba,  nie  było  najmniejszej  wątpliwości,  jest  to
przysmak,  nie  mający  sobie  równego  w  oczach  Elikolepa  i  przysmak  ten  był  tuŜ  pod  ręką,
dość było zdjąć go z pleców Teneków i prosto do ust ponieść.

A jednak Elepari nic nie odpowiedział. Zamyślił się głęboko, widok ulubionego przy-

smaku nie olśnił go tak, jak innych, przyszło mu bowiem do głowy, Ŝe z tego poselstwa
większe jeszcze korzyści wyciągnąć moŜna. Nareszcie odezwał się w te słowa:

— Okaszlu jest wielką królową, a Elepari wodzem potęŜnym. Na to, coście powiedzieli,

taką wam daję odpowiedź : Elepari wypuści na wolność jeńców białych, którzy są tu w jego
wigwamie, ale pod następującymi warunkami: Okaszlu przyśle nam jeszcze drugie tyle tłu-
szczu wielorybiego, następnie Elepari zostanie męŜem Okaszlu, aŜeby Elikolepi i Tenekowie
stanowili jeden naród.

Niepodobna opisać zachwytu i uwielbienia, które się odmalowało na bydlęcych twa-

rzach Elikolepów, gdy usłyszeli te słowa swojego wodza. Teraz dopiero zrozumieli, co to za
mądry człowiek był ten Elepari. Oni gotowi byli wydać natychmiast jeńców za trzydzieści
połci słoniny, a on dwa razy tyle jak nic utarguje! Lecz poseł królowej Teneków inaczej te
rzeczy rozumiał, odrzekł więc z godnością:

— Nie do mnie naleŜy postanawiać o małŜeństwie Okaszlu, ani wspaniałe jej dary po-

dwajać. Doniosę więc o tym królowej, ona uczyni, co jej się podoba.

Mówiąc to, odwrócił się odszedł powaŜnie waz z całą gromadką towarzyszy. Stało się

to nadzwyczaj szybko i Elepari po chwili dopiero zrozumiał, Ŝe takie nieroztropne zerwanie
układów mogło go narazić na wielkie nieprzyjemności ze strony zawiedzionych poddanych.
Nie tracąc jednak przytomności umysłu, zwrócił się do wojowników swoich i rzekł:

— Czy dostaniemy drugie tyle tłuszczu, czy nie, zawsze bezpieczniej zabrać to, co jest

pod ręką. Nic łatwiejszego jak dogonić tych ludzi, wszak prawda?

Pomysł ten, jakkolwiek przeciwny wszelkim prawom międzynarodowym, zachwycił

jednak dzikich do najwyŜszego stopnia.

— Tak!... tak!... wybornie, zabierzmy słoninę! — wołano zewsząd z zapałem.
Kilkudziesięciu męŜczyzn i tyleŜ kobiet rzuciło się w pogoń za poselstwem królowej

Teneków, zaskoczono znienacka bezbronną gromadkę, otoczono ją dokoła i przemocą zmu-
szono do poddania.

— Chcieliśmy wam oszczędzić trudu — mówił Elepari na pocieszenie — po co macie

dźwigać dwa razy takie cięŜary? Nie zmieniam jednak mego słowa, bardzo będę szczęśliwy,
jeśli Okaszlu na warunki moje przystanie z dobrej woli.

Tenekowie odeszli ze wstydem, a Elikolepi powrócili tryumfalnie do obozu, niosąc

skarby, niezbyt szlachetnie zdobyte. Niezwłocznie teŜ rozpoczęła się wspaniała uczta.

Łatwo sobie wyobrazić zmartwienie i oburzenie królowej Okaszlu, gdy posłowie

powrócili i opowiedzieli, co ich spotkało. Upewniała Henryka, Ŝe nawet pośród dzikich ludzi
nikczemność podobna bardzo rzadko się przytrafia. Tylko taki łotr jak Elepari mógł się na to
odwaŜyć. A co do propozycji małŜeństwa, była to z jego strony bezczelność niepojęta,
wiedział on doskonale, Ŝe nigdy jej ręki nie otrzyma. Skoro więc nie chciał układów pokojo-
wych, odpowiadał na nie obelgą, naleŜało to uwaŜać za wypowiedzenie wojny i nic nie
pozostawało innego, tylko gotować się niezwłocznie do walki.

— Ach! Ŝeby tak ze trzy, cztery strzelby, poradzilibyśmy sobie łatwo z tą hałastrą —

zawołał Henryk Chester.

— JeŜeli o to tylko idzie — ozwała się Okaszlu — to ja mam strzelby. Jest tu skrzynia,

którą przywiozłam z Europy; dotychczas jej nie otwierałam jeszcze...

— A czy znajdzie się i amunicja?
— Zapewne. Nigdy mi na myśl nie przyszło zajrzeć do tej skrzyni. Ale zobaczymy...
W mgnieniu oka odszukano skrzynię, która złoŜona była wraz z kilku innymi pakami,

takŜe szczelnie zamkniętymi, w osobnym składzie, przylegającym do  apartamentu królowej.
Znalazło się w skrzyni sześć strzelb skałkowych; broń tego rodzaju juŜ wprawdzie wyszła z
uŜycia  w  Europie,  lecz  tu  nie  potrzeba  było  lepszej.  Oprócz  tego  wydobyto  z  tego  skarbca
sześć  duŜych  pistoletów,  tyleŜ  pałaszy,  wreszcie  dwieście  nabojów,  dziesięć  worków  kul  i
dziesięć paczek prochu, a wszystko to wybornie było zachowane. Odkrycie kopalni złota nie
mogłoby tak uradować Henryka, jak widok tej zbrojowni.

— Teraz zwycięstwo jest w naszych rękach! — wołał z zapałem, wyjmując wszystkie te

bogactwa jedne po drugich ze skrzyni — w rękach swych mamy Ŝycie i wybawienie naszych
przyjaciół!... A czy i w tych innych pakach jest takŜe broń? — dodał, wskazując zakurzone
skrzynie, stojące w tym samym składzie i nietknięte od czasu, gdy je pozamykano w Anglii,
wyprawiając w drogę młodą Okaszlu.

— Nie sądzę — odrzekła królowa — zdaje mi się, Ŝe tam są rozmaite narzędzia, niezbyt

potrzebne moim poddanym. MoŜemy zobaczyć w kaŜdym razie...

Otworzono drugą skrzynię, a widok jej zawartości w zachwyt wprawił Seagriffa. Były

tam wszelkiego rodzaju narzędzia i przybory ciesielskie i stolarskie: piły, heble, obcęgi,
ś

widry, młotki, śruby i gwoździe rozmaitych rozmiarów i kształtów.

Seagriff padł na kolana przy otwartej skrzyni. Ze czcią prawdziwą wyjmował i oglądał

wszystkie te narzędzia, z którymi się znał tak dobrze i których brak najdotkliwiej mu się czuć
dawał, bo bez nich był tak, jakby bez rak.

— O, teraz cokolwiek się stanie, moŜemy być pewni przynajmniej, Ŝe się stąd

wydostaniemy!... — mówił stary cieśla, ochłonąwszy ze wzruszenia o tyle, iŜ mógł przyjść do
słowa — mając te narzędzia w ręku, jak nic zbuduję pyszny statek i spuszczę go na wodę...

— Bardzo to dobrze — odrzekł Henryk — ale wprzód musimy oswobodzić kapitana i

towarzyszy jego, bez nich przecieŜ nie odpłyniemy.

— No rozumie się, a i o pannie Madzi nie zapomnimy — rzekł Seagriff, spoglądając z

ukosa na młodzieńca, który nie wiedzieć dlaczego na te słowa zarumienił się po same uszy i
zagryzł usta.

— O nikim nie zapomnimy — odezwał się wreszcie po chwili milczenia — a tym

bardziej o pannie Madzi. Jest to — dodał, zwracając się do królowej — siostra Neda Ganey'a,
tego młodego marynarza, który pokonał wraz ze mną ,,szczury portowe” owego dnia, gdyśmy
się po raz pierwszy spotkali w Portsmouth.

Rzecz dziwna! Teraz mała królowa zarumieniła się widocznie, pomimo ciemnej cery.

Usta jej drŜały lekko, gdy przemówiła:

— A czy ten młody marynarz, Ned Ganey, jest takŜe jeńcem? — spytała niespokojnie.
— Na nieszczęście nie wiemy, co się z nim dzieje, bo znikł nam z oczu ze swoją łodzią

po rozbiciu okrętu — i Henryk opowiedział wszystko, o czym czytelnicy nasi juŜ wiedzą.

Okaszlu niezmiernie była wzruszona, słuchała tego opowiadania a oczy jej napełniły się

łzami. Niedługo jednak poddawała się smutnym  wraŜeniom, z wielką energią zaczęła wyda-
wać  rozkazy  i  naglić  na  poddanych  swoich,  aby  jak  najspieszniej  czynili  przygotowania  do
wojennej wyprawy.

Ogromny ruch powstał w całym obozowisku, wojownicy opatrywali broń, siekierki,

włócznie i proce, spuszczali czółna na wodę, wrzało wszędzie, jak w ulu. Mała królowa
chwilami patrzyła na te przygotowania z gorączkowym przejęciem, to znów wpadała w
smutek ponury.

— To jednak rzecz dziwna — rzekł raz Henryk Chester — Ŝe owe skrzynie, a zwła-

szcza ta, która broń w sobie zawierała, pozostały dotąd nie rozpakowane. Wszak te strzelby,
te pistolety, dałyby od razu Tenekom ogromną przewagę nad wszystkimi innymi plemionami.

— Ja dobrze nie wiem, jak się to stało — odrzekła Okaszlu — trochę w tym było

niedbalstwa z mojej strony, a trochę i dyplomacji. Sama nie umiałabym uŜyć tej broni, nie
chciałabym zaś powierzyć jej Ŝadnemu z moich wodzów, bo mógłby tego naduŜyć, przywła-
szczyć sobie władzę i panowanie z moją szkodą.

— A nas się wasza królewska mość wcale nie obawiasz? — zapytał Henryk, śmiejąc się

— a nuŜ my z Seagriffem a moŜe i z Nedem, jeśli go odszukamy, zechcemy zdobyć oręŜem
posiadłości Teneków i ogłosimy którego z naszych, choćby na przykład Neda, królem Ziemi
Ognistej!

— O! CóŜby to było za szczęście!... — wykrzyknęła Okaszlu bez namysłu — a spo-

strzegłszy się, Ŝe ten wykrzyknik mógł dać wiele do myślenia, mówiła dalej: — Tak, w rze-
czy samej, byłoby to prawdziwe szczęście dla tej ziemi i dla jej mieszkańców, gdyby rozum-
ny i przedsiębiorczy Europejczyk objął tu władzę i zaprowadził stopniowo obyczaje świata
cywilizowanego. Ręka kobiety jest na to za słaba, zrozumiałam to juŜ dawno i nie próbowa-
łam nawet wywierać podobnego wpływu na moich współbraci, bo wiem, Ŝe to byłoby darem-
ne. MęŜczyzna mógłby duŜo, bardzo duŜo zrobić!...

— Tak, tak, niezawodnie, byłoby to szczytne i piękne zadanie dla cywilizowanego

człowieka — odezwał się Seagriff, gładząc brodę z taką miną, jak gdyby młoda królowa jego
samego chciała mianować wodzem i królem Teneków — ja jednak co innego mam na myśli.
Nic więcej nie pragnę, daję słowo, tylko zbudować ładny trójmasztowiec, napełnić po brzegi

skórami fok i popłynąć do Nowego Yorku, a spienięŜywszy to wszystko za dobrą cenę, Ŝyć
sobie spokojnie z uciułanego kapitaliku w jakiem miłym ustroniu...

XIX. ZARĘCZYNY SOLENNE

Elepari wiedział doskonale, Ŝe niegodny czyn jego nie mógł mu ujść bezkarnie. Wie-

dział on takŜe, iŜ Tenekowie liczniejsi byli daleko od Elikolepów i pokonają go z łatwością,
gdyby przyszło do otwartej walki. ToteŜ przez całą noc myślał nad tym, jakim by sposobem
nawiązać  na  nowo  zerwane  układy.  A  nie  było  czasu  do  stracenia,  gdyŜ  dnia  następnego  o
ósmej  rano  dano  mu  znać,  Ŝe  flotylla  wojenna  Teneków  ukazała  się  na  morzu.  Flotylla
składała  się  z  czterdziestu  łodzi,  na  kaŜdej  siedziało  dwunastu  zbrojnych  ludzi,  co  razem
dawało  480  wojowników.  Elepari  miał  obecnie  pod  swoimi  rozkazami  600  ludzi,  nie  licząc
kobiet. Na teraz więc przynajmniej przewaga była po jego stronie, a i połoŜenie Elikolepów
przedstawiało  się  niewątpliwie  o  wiele  korzystniej.  Tenekowie  bowiem  musieli  albo  pod
samym obozem na ląd wysiadać, a zatem narazić się na grad dzirytów i kamieni, albo defilo-
wać pojedynczo przez wąski pas ziemi i przez most od strony przeciwnej.

Wreszcie Elepari liczył na starą swoją strzelbę, która dotąd zwykle postrach siała

pomiędzy krajowcami, chociaŜ od pewnego czasu musiał dodawać tłuczonego węgla do pro-
chu, w obawie, aby mu nie zabrakło amunicji.

JakieŜ było jego zdziwienie, gdy Tenekowie zamiast przybijać do lądu uszykowali swo-

je łodzie szeregiem na morzu, w takiej odległości od brzegu, Ŝe pociski z proc nie mogły ich
dosięgnąć.

Jakkolwiek nie rozumiał tej taktyki, Elepari kazał swoim wojownikom stanąć na brze-

gu, aby mogli w razie napaści odeprzeć nieprzyjaciela. A wtem niespodzianie z czółen ozwały
się strzały palnej broni. Kilku Elikolepów ranionych z wrzaskiem padło na piasek nadbrzeŜ-
ny, reszta przeraŜona zaczęła co Ŝywo umykać na wszystkie strony.

Elepari rozzłoszczony próbował ich powstrzymać, wreszcie dobył swojej słynnej

strzelby, wypalił, lecz proch musiał stracić zupełnie siłę wskutek owych domieszek, zamiast
strzału dał się słyszeć trzask przygłuszony...

Tymczasem z czółen Teneków ozwała się druga salwa, nieliczna garstka Elikolepów,

która jeszcze wytrwała przy boku wodza, zaczęła umykać w popłochu, wszystko co Ŝyło po-
chowało się po szałasach, lub drapnęło do lasu.

Wówczas łodzie Teneków zwolna, w największym porządku przybiły do brzegu, ludzie

wysiedli  i  śpiesznie  wkroczyli  do  obozu.  Tenekowie  w  przeciągu  kwadransa  załatwili  się  z
nieprzyjacielem. Wszyscy wojownicy, zaskoczeni znienacka w szałasach składali broń i zda-
wali  się  na  łaskę  zwycięzców,  kobiety  ukrywały  się  po  kątach  z  dziećmi  drŜąc  ze  strachu,
słowem  tryumf  był  zupełny,  a  obeszło  się  przy  tym  bez  wielkich  klęsk,  Ŝaden  z  Elikolepów
nie był cięŜko raniony, Tenekowie zaś wyszli z walki bez najmniejszego zadraśnięcia.

Henryk Chester biegał bez tchu prawie na wszystkie strony, szukając jeńców, nigdzie

ich jednak znaleźć nie mógł. Serce jego ścisnęła trwoga okropna. CzyŜby nikczemny Elepari
widząc się pokonanym zamordować miał bezbronne kobiety, biednego kapitana Ganey'a,
poczciwego sternika i innych?... O! Gdyby tak było, łotr ten zasłuŜyłby na karę najcięŜszą! I
nie minęłaby go z pewnością!...

Lecz czyŜ zemsta powróciłaby Ŝycie Madzi i jej rodzicom?... Henryk odpychał od

siebie tę myśl okropną, a jednak wszystko zdawało się ją potwierdzać. Przejrzał juŜ całe obo-
zowisko, zajrzał do kaŜdego szałasu, lecz nigdzie nie było śladu nieszczęśliwych więźniów.

Królowa Okaszlu ostatnia na ląd wysiadła, otoczona przybocznym swym orszakiem.

Kazała przyprowadzić wodza Elikolepów, którego kilku wojowników uwięziło. Elepari nie
wyglądał wcale na przygnębionego swoją poraŜką, nie spuścił głowy i zuchwale spoglądał na
królową Teneków.

— ZwycięŜyłaś — rzekł do niej — ale mam w ręku zemstę gotową. Nie oddam ci

białych jeńców, którzy są w mojej mocy, a gdyby mi włos spadł z głowy, zginą wszyscy co
do jednego. Są oni ukryci w takim miejscu, gdzie ich nikt, oprócz mnie, nie znajdzie.

Elepari powiedział to po angielsku, chciał bowiem, aby sprzymierzeńcy królowej go

zrozumieli. Poznał teŜ od razu, spojrzawszy na śmiertelnie bladą twarz Henryka, Ŝe nie chybił
celu.

— Jak to, Elepari! — zawołał młodzieniec — czyŜby taki wódz dzielny i potęŜny, czło-

wiek, który zwiedził kraje białych ludzi i Ŝył z nimi w przyjaźni, mógł zamordować niewinne
dziewczę, ojca jej, matkę i kilku zacnych marynarzy, aby dogodzić niesłusznej zemście? CzyŜ
nie pamiętasz, jak kiedyś brat tej dziewczyny stanął wraz ze mną w obronie twojej?

Uśmiech okrutny wykrzywił usta dzikiego wodza, winszował sobie, Ŝe wpadł na ten

pomysł i znalazł sposób upokorzenia zwycięzców.

— Młoda dziewczyna wraz rodzicami i przyjaciółmi znajduje się w jaskini niedostępnej

i mnie jednemu znanej — rzekł szyderczo — sam ich tam odprowadziłem zeszłej nocy. Zginą
niezadługo z głodu, jeŜeli Okaszlu nie spełni mojego Ŝądania.

Okaszlu słuchała w milczeniu. Straszna walka odbywała się w jej duszy, nie dała jednak

poznać po sobie Ŝadnego wzruszenia i rzekła obojętnie:

— śądaj ode mnie rzeczy moŜliwych, a zgodzę się na wszystko najchętniej.
— Wiesz bardzo dobrze, czego Ŝądam od ciebie — odrzekł Elepari z czelnością —

wczoraj ci to kazałem powiedzieć: chcę abyś dała jeszcze trzydzieści połci słoniny moim
ludziom i została moją Ŝoną, a wówczas Elikolepi i Tenekowie będą jednym ludem.

Henryk Chester mimowoli zwrócił na małą królową wzrok błagalny i przeraził się na

widok bladości śmiertelnej, która pokryła jej oblicze. Lecz i ona spostrzegła wyraz prośby i
rozpaczy w jego oczach. Postanowiła uŜyć wszelkich środków, aby przełamać upór niegodzi-
wego wodza.

— Elepari — rzekła — Ŝądasz trzydziestu połci słoniny, a ja ci dam całego wieloryba,

któregośmy zaledwie napoczęli. Dodam do tego dwie strzelby, zapas amunicji, dwa pałasze,
sztukę tkaniny czerwonej, dwie bransoletki srebrne i pozwolę twoim ludziom polować i ryby
łowić na moich wodach. Ale nie wymagaj mojej ręki, na to jedno nie mogę się zgodzić.

— A więc dobrze, jeńcy biali zginą z głodu — odparł Elepari z największą obojętno-

cią.

Biedna Okaszlu spojrzała na Henryka i taką straszną rozpacz wyczytała w jego oczach,

e nie mogła znieść tego widoku, zalała się łzami.

Potem nagle podniosła głowę, pokonała wzruszenie, chwyciła rękę młodego marynarza

w swoje dłonie i rzekła cichym, lecz pewnym głosem:

— Przekonasz się pan, Ŝe Okaszlu umie być wdzięczną, umie się poświęcić dla dobro-

czyńców swoich, — a zwracając się do wodza Elikolepów, dodała: — Elepari, jeŜeli inaczej
być nie moŜe, przyjmuje twoje warunki... Poślij po jeńców i niechaj zgoda będzie pomiędzy
nami i ludami naszymi...

Elepari wiedział doskonale, Ŝe mógł liczyć na słowo królowej Teneków, nie przyszło

mu nawet na myśl Ŝądać innej jakiejś rękojmi. Dzika radość zabłysła w jego oczach przywołał
dwóch  wojowników  i  udał  się  niezwłocznie  po  jeńców.  Zapowiedział  jednak,  Ŝe  potrzebuje
na  to  kilku  godzin,  aby  się  dostać  do  jaskini,  gdzie  byli  ukryci  i  przyrzekł  odprowadzić  ich
wprost do rezydencji Okaszlu. Królowa Teneków postanowiła zatem powrócić niezwłocznie
do  domu  wraz  z  przyjaciółmi  i  tam  wszystko  przygotować  do  uczty,  przy  której  miały  się
odbyć zaręczyny.

Wiadomość o zawarciu pokoju na tak korzystnych warunkach uradowała niezmiernie

Elikolepów, a Okaszlu podbiła ostatecznie serca tych nowych swoich poddanych, obiecując
im przysłać świeŜy zapas ulubionego tłuszczu wieloryba. Rozstano się zatem w najlepszej
zgodzie, pośród okrzyków wesela i z obopólnych obietnic przyjaźni i jedności niezmiennej.

— Nie, nie, pan tego pojąć nie moŜesz, jak ja strasznie cierpię. Ze wszystkich moich

rodaków, Elepari jest dla mnie najwstrętniejszy... Postanowiłam nigdy nie iść za mąŜ... Ach!
czyŜ mogłam przewidzieć!...

I umilkła, tylko w duszy powtarzała sobie:
— Nie moŜe być inaczej, muszę się poświęcić dla uratowania białych ludzi. Oni mi tyle

dobrego zrobili, było mi tak dobrze w ich kraju, kochali mnie tam wszyscy, a brat tej młodej
dziewczyny, syn kapitana, stanął w obronie mojej, nie znając mnie wcale... Jeśli on Ŝyje, to
się dowie o tym, Ŝe umiałam być wdzięczną, rodzice i siostra mu to powiedzą; moŜe wówczas
przypomni sobie obcą dziewczynę, którą tak dzielnie ratował i wspomni mnie Ŝyczliwie... Oni
powrócą do kraju i wszyscy będą szczęśliwi... i mnie, mnie jednej zawdzięczać będą swoje
szczęście... i nie zapomną o mnie, bo biali ludzie są szlachetni...

Takie i tym podobne myśli umacniały poczciwą, na wpół dziką dziewczynę w powzię-

tym postanowieniu i podtrzymywały jej odwagę. Nie umiała ona rozumować, lecz umiała być
wdzięczną i nie wahała się spełnić dla tej wdzięczności największego poświęcenia.

Henryk nie rozumiał zapewne doniosłości tej ofiary, a jednak serdecznie mu było Ŝal

biednej królowej i łamał sobie nad tym głowę, jakim sposobem ją znów z kolei wyrwać ze
szponów łotra. Musiał jednak przyznać, Ŝe nie było na to Ŝadnego sposobu, przyrzeczenie
dane dobrowolnie musiało być spełnione, złamanie słowa, nawet wobec takiego niegodziwca,
jak wódz Elikolepów, byłoby zdroŜnością i on, człowiek cywilizowany, nie mógł przecieŜ na-
mawiać do tego królowej Teneków.

Gdy tak rozmyślał, przechadzając się przed szałasem Okaszlu, uczuł nagle dotknięcie

czyjejś ręki na swoim ramieniu. Odwrócił się, Orundeliko stał za nim, ustrojony dziwacznie,
w kapeluszu na bakier, z laseczką w ręce, brakowało mu tylko szkiełka w oku. Mały człowie-
czek wyglądał dziś nadzwyczaj buńczucznie, pochylił się do ucha Henryka i szepnął z naci-
skiem:

— JuŜ ja biorę na siebie, Ŝe z tego małŜeństwa nic nie będzie — i uśmiechnął się

tajemniczo.

O drugiej po południu wspaniała uczta zastawiona była na trawniku przed szałasem

królowej, w cieniu drzew odwiecznych. Nadszedł wkrótce Elepari w towarzystwie kilkunastu
wojowników Elikolepów, przyprowadził teŜ wedle przyrzeczenia kapitana Ganey'a z Ŝoną,
córką i towarzyszami.

KtóŜ zdoła opisać radość Henryka, gdy ujrzał wszystkich zdrowych i całych, gdy rodzi-

ce Madzi przycisnęli go do serca jak syna, a ona powitała tak serdecznie!..

Młoda dziewczyna pobladła troszkę, lecz teraz uśmiechnęła się znowu wesoło i zdawała

się zapominać o przebytych cierpieniach. Okaszlu przypomniała sobie od razu zwyczaje
kobiet cywilizowanych, od których zresztą nigdy zupełnie nie odwykła i zaprosiła obie panie
do swoich apartamentów, gdzie były przybory do mycia, zwierciadełko, grzebienie, świeŜa
bielizna i dość bogata garderoba królowej; wszystko to Okaszlu oddała do ich dyspozycji.

Potem wszyscy razem zasiedli do uczty. Poluks, pomimo zmęczenia, gorliwie dopo-

mógł kucharzom miejscowym w przyrządzaniu róŜnych smakowitych potraw, ugotował na-
wet kawę, której zapas znalazł się w spiŜarni królowej.

Elepari, paradnie wystrojony, promieniejący dumą, siedział po prawej stronie Okaszlu.

Rozmawiał ciągle po angielsku, chwalił się przed Ŝeglarzami swoimi przyjaznymi stosunkami
z admirałem Fitzroy'em, opowiadał o pobycie w Europie. Okaszlu, smutna lecz spokojna,
troskliwie zajmowała się swoimi gośćmi i z wyrazem niewymownej tkliwości spoglądała na
Madzię, która jej przypominała towarzyszki z pensji angielskiej. Seagriff z radością opowia-

dał kapitanowi, Ŝe jest posiadaczem wybornych narzędzi, Ŝe za sześć tygodni najdalej zbuduje
wspaniały statek i wszyscy odpłyną z tryumfem do najbliŜszego portu.

— Drzewa mi tu nie zabraknie — mówił, zajadając przy tym w najlepsze — a na liny

znajdzie się takŜe materiał w tych lasach, widziałem tu róŜne włókna roślinne, z których dzicy
wyplatają maty. MoŜe i na Ŝagiel odszuka się jaki kawałek płótna u tej poczciwej królowej. W
kaŜdym razie biorę to na siebie, Ŝe dopłyniemy sobie wzdłuŜ brzegów do Montewideo, a tam
juŜ pierwszy lepszy okręt zabierze nas i odwiezie do Nowego Yorku.

— Okręt? — powtórzył Elepari, który nadzwyczaj był uprzejmy dla wczorajszych

swych jeńców — jeŜeli idzie o okręt, to nie macie potrzeby płynąć tak daleko. Jeden z moich
ludzi widział duŜy statek, stojący na kotwicy w odnodze Powodzenia, o piętnaście mil stąd
najwyŜej.

— Czy podobna!... czy to pewna wiadomość? — wykrzyknęło naraz kilka głosów

radosnych.

— Najpewniejsza w świecie — odrzekł Elepari — chciałem nawet wybrać się jutro w tę

stronę i popróbować, czy nie dostałbym prochu na tym okręcie.

Rozmowa nadzwyczaj się oŜywiła, wszyscy rozprawiali o tej waŜnej wiadomości aŜ do

ukończenia obiadu. Okaszlu kazała nareszcie podać kawę w prawdziwych angielskich filiŜan-
kach, a w tejŜe samej chwili Orundeliko wstał niepostrzeŜenie, obszedł naokoło biesiadują-
cych, stanął za Eleparim, przyłoŜył mu pistolet do skroni i zanim tamten się obejrzał, ozwał
się strzał i wódz Elikolepów padł na wznak, jakby piorunem raŜony.

Okrzyk zgrozy wyrwał się ze wszystkich piersi, lecz Orundeliko powiedział najspokoj-

niej w świecie:

— No i cóŜ wielkiego? Okaszlu go nie chciała, a i ja takŜe nie chciałem, aŜeby za niego

wychodziła. Wszyscy powinni być z tego zadowoleni...

XX. ZAKOŃCZENIE

Tak zginął Elepari, wódz najwyŜszy Elikolepów. Nie moŜemy pochwalać jego zabójcy,

który w kraju cywilizowanym dostałby się niewątpliwie na ławę oskarŜonych i byłby skazany
na  surową  karę.  Ale  w  Ziemi  Ognistej  prawodawstwo  stoi  na  bardzo  niskim  stopniu,  kaŜdy
sobie  sam  wymierza  sprawiedliwość,  musimy  teŜ  wyznać,  Ŝe  gdy  minęła  pierwsza  chwila
mimowolnego przestrachu i zdumienia nikt jakoś nie mógł się zbytnio gniewać na Orundelika
za ten dziki pomysł. Okaszlu wprawdzie dala dowód wielkiej surowości, rozkazała mordercy
opuścić mu natychmiast  dwór królewski, lecz czyniła to jedynie z poczucia obowiązku, nie-
podobna jej mieć za złe, Ŝe w głębi duszy zadowolona była z takiego rozwiązania trudności.

Obawiano się tylko, aŜeby Elikolepi nie zechcieli inaczej się zapatrywać na tę sprawę i

nie  wypowiedzieli  wojny  Tenekom.  Lecz  stało  się  wręcz  przeciwnie;  Elepari  budził  w  nich
wprawdzie  przestrach  swoją  strzelbą  skałkową  i  dlatego  jedynie  narzucił  im  swoją  władzę,
lecz  w  gruncie  rzeczy  wszyscy  go  nienawidzili  i  bardzo  byli  radzi,  Ŝe  się  tego  nieznośnego
tyrana pozbyli. Dnia tego nawet i stara strzelba straciła swój urok, świetne zwycięstwo, z taką
łatwością odniesione przez Teneków, zachwiało zupełnie wojenną sławą najwyŜszego wodza.
Wreszcie powiedzmy całą prawdę: w chwili, gdy wiadomość o tej niespodziewanej katastro-
fie doszła do wioski Elikolepów, lud cały zasiadał właśnie do sutej biesiady, nadesłanej przez
królową Okaszlu, nie mógł więc gniewać się na osobę, zaopatrzoną w taką obfitość Ŝywności.
Elikolepi woleli zachować zgodę z nią i jej ludem, powiedzieli sobie zresztą, Ŝe skoro Elepari
juŜ  nie  Ŝył,  to  i  gniew  na  nic  by  się  nie  przydał  i  nie  warto  sobie  psuć  apetytu  dla  takiej
drobnostki.  UwaŜali  nawet  za  stosowne,  ze  względu  na  sprawy  Ŝołądkowe,  wyprawić  nie-

zwłocznie poselstwo do królowej Teneków, prosząc, aby ich raczyła przyjąć pod swoje
panowanie. Wszystko więc zakończyło się jak najlepiej, bez Ŝadnych powikłań politycznych.

Zaraz nazajutrz mała królowa kazała przygotować łodzie i sama postanowiła odwieźć

swoich gości do odnogi Powodzenia. Tak się przywiązała do Madzi, Ŝe nie mogła bez łez
pomyśleć o rozstaniu z tą nową przyjaciółką.

Cała gromadka wesoło wybrała się w drogę, zabierając z sobą broń, zapasy Ŝywności,

wędki, słowem wszystko, co mogło uprzyjemnić Ŝeglugę. Raz w Ŝyciu przecieŜ Elepari
prawdę powiedział, ujrzano rzeczywiście w miejscu oznaczonym okręt, stojący na kotwicy
dla naprawienia drobnych jakichś uszkodzeń.

Radość była jeszcze większa, gdy ktoś odczytał nazwę okrętu „Włóczęga”, (Ranger) i

okazało się, Ŝe, Seagriff znał doskonale kapitana, który nim dowodził, słuŜył niegdyś pod jego
rozkazami i odbywał z nim wyprawę na połów fok.

Wszystkie serca mocniej uderzyły na widok chorągwi gwiaździstej, a jednak większa

jeszcze a niespodziewana radość czekała kapitana, Ŝonę jego i córkę, Henryka i wszystkich
rozbitków. Gdy zbliŜyli się do „Włóczęgi” spostrzegli nagle uwiązaną do okrętu duŜą szalupę
Ŝ

aglową, a na niej napis: „Kalipso”!... Tak, nie inaczej, to była ta sama łódź, na której Ned

odpłynął po rozbiciu okrętu.

Ale cóŜ się z nim stało?... MoŜe i Ned tu się znajdzie!
I, gdy zrównali się z okrętem, pierwszą istotą, którą ujrzeli na pokładzie, był Ned we

własnej osobie. Ned zdrów i cały, promieniejący radością na widok rodziny, otoczony towa-
rzyszami niedoli, wszyscy tam byli, co do jednego!... A więc ocaleli ci, których juŜ opłakiwa-
no, i znowu wszyscy są razem, cierpienia minęły, przebyli szczęśliwie tyle niebezpieczeństw,
spotkali się na koniec i więcej się nie rozstaną!

Ze wszystkich piersi wyrwał się okrzyk radości, załoga „Włóczęgi” z serca wtóruje

wiwatom. W parę minut cała gromadka jest juŜ na pokładzie, uściskom wzajemnym, opowia-
daniom nie ma końca.

A jednak rzecz dziwna: Okaszlu nie dzieli ogólnej radości, spogląda na nich w milcze-

niu,  ze  smutkiem  prawie.  Biedaczka  widzi,  Ŝe  jest  obca  pośród  tej  kochającej  się  rodziny,  a
obcą  czuje  się  takŜe  i  w  własnym  kraju,  zanadto  wielka  róŜnica  usposobienia  i  wychowania
dzieli ją od rodaków. Zawsze więc ma pozostać samotną na świecie? Nigdy jeszcze to osamo-
tnienie  nie  ciąŜyło  jej  tak,  jak  w  tej  chwili.  Jest  przy  tym  dziwnie  zakłopotana  w  obecności
Neda Ganey'a. Gdy poznała Henryka Chestera, tak wymownie umiała mu wdzięczność swoją
okazać  za  to,  Ŝe  ją  obronił  niegdyś  od  napaści  w  porcie  angielskim;  a  teraz  nie  znalazła  ani
jednego  słówka  do  powiedzenia  synowi  kapitana.  Powitała  go  tylko  sztywnym,  milczącym
ukłonem.

SkądŜe znów ta róŜnica? WszakŜe Ned Ganey bronił jej w owym dniu pamiętnym

równie gorliwie, jak i Henryk Chester?... Nikt tego pojąć nie moŜe, a jednak niepodobna jej
posądzać o niewdzięczność.

Ned Ganey z wielkim wzruszeniem witał małą królową, która uratowała Ŝycie rodziców

jego i siostry i gotowa była tak wielkie poświęcenie spełnić dla nich. Rad by jej podziękować,
rad by okazać, Ŝe czuje głęboko, ile jej winien, lecz czynił to z taką nieśmiałością, jakiej w
innych okolicznościach nie okazywał nigdy. CzyŜby majestat królewski takie na nim wywarł
wraŜenie? Trudno to przypuszczać, chociaŜ Okaszlu naprawdę zachowuje się z iście króle-
wską godnością i powagą.

Na szczęście kapitan okrętu wybawił go z kłopotliwej sytuacji, wzywając wszystkich na

podwieczorek, umyślnie na cześć rozbitków przygotowany. U stołu dopiero rozmowa się oŜy-
wiła, nie brakło teŜ do niej zajmujących tematów, dzieje tych kilku tygodni były tak obfite w
wypadki, Ŝe rozbitkowie nigdy się o nich dość nagadać nie mogli.

Ned takŜe niemało niebezpieczeństw przeŜył na morzu, lecz nie spotkał się z krajowca-

mi. Straciwszy z oczu inne łodzie, młody marynarz starał się juŜ tylko unikać rozbicia na

rafach Drogi Mlecznej, błądził teŜ długo wzdłuŜ wybrzeŜy i dotarł aŜ do tej odnogi, gdzie
dnia poprzedniego dopiero spotkał okręt „Włóczęgę”. Poczciwy kapitan Simpson miał
właśnie z nim razem zwiedzać wszystkie wybrzeŜa Ziemi Ognistej, szukając reszty rozbitków
statku „Kalipso”.

Zacny to niezawodnie człowiek, ten kapitan Simpson lecz dziwnie smutny, co się rzad-

ko zdarza między Ŝeglarzami. A smutek ten nie był bez przyczyny. Od sześciu tygodni
kapitan krąŜył w okolicach Ziemi Ognistej i nie napotkał jeszcze ani jednej foki. Tymczasem
polowanie na foki jest jedynym celem jego podróŜy, z kilku domami handlowymi w Nowym
Yorku pozawierał umowy, jakŜe się z nich wywiąŜe? Foki wyginęły, znikły z powierzchni
ziemi! Ci niegodziwi krajowcy wytępić je musieli.

— Mój kapitanie, jeśli ci tylko o foki idzie, moŜemy ci ich dostarczyć co niemiara —

mówi Henryk Chester, dusząc się od śmiechu na wspomnienie przygody, która ich spotkała w
kotlince.

Lecz Seagriff obyczajem amerykańskim nigdy własnego interesu nie spuszcza z oczu,

to teŜ rozpaczliwymi znakami nakazuje młodzieńcowi milczenie.

— śeśmy ich parę widzieli, to jeszcze nic nie dowodzi — odezwał się stary, mrugając

w sposób znaczący na Henryka.

— Parę! — powtarza młodzieniec. — Parę! MoŜesz śmiało powiedzieć, Ŝeśmy ich

napotkali tysiące i setki tysięcy!... Widzę ja to, Ŝe mrugasz na mnie, Seagriffie, ale bądź
spokojny, jest ich tam tyle, Ŝe wystarczy i dla kapitana Simpsona i dla nas.

Następują wyjaśnienia, staje w końcu na tym, Ŝe rozbitkowie wskaŜą kapitanowi

niewyczerpaną kopalnię fok, licząc na jego wspaniałomyślność, o nagrodzie nikt nie wspomi-
na.

Następnego dnia „Włóczęga” podniósł kotwicę i puścił się tą samą drogą, którą nieda-

wno  w  kierunku  przeciwnym  przebywali  nasi  Ŝeglarze.  Gdy  okręt  dopłynął  do  posiadłości
Teneków,  wszyscy  sądzili,  Ŝe  królowa  ich  poŜegna.  Lecz  Okaszlu  ku  powszechnemu
zdziwieniu oświadczyła, iŜ ma ochotę zwiedzić wyspę fok i dalej z nimi popłynie. Wysiadła
tylko na godzinkę na ląd, zajrzała do stolicy, przekonała się, iŜ sprawy stanu są w porządku i
powróciła na pokład. Henryk i Madzia towarzyszyli jej w tej wycieczce, Ned takŜe poszedł z
nimi,  zaszła  teŜ  w  tym  krótkim  przeciągu  czasu  okoliczność,  która  miała  skutki  ogromnej
doniosłości dla tego zakątka Ziemi Ognistej.

Henryk i Madzia po tak długiej rozłące mieli sobie mnóstwo ciekawych rzeczy do

powiedzenia, poszli więc naprzód ścieŜką, prowadzącą do pałacu królowej. Okaszlu szła
wolniej, wsparta na ramieniu Neda, a wyglądała dziś tak wesoło, tak była oŜywiona, Ŝe
młodzieniec to zauwaŜył i rzekł:

— Zapewne pani się nudziła z dala od swego mieszkania i pośród ludzi obcych, o

których pani wkrótce zupełnie zapomni... — był przy tym dziwnie nachmurzony i patrzył na
młodą dziewczynę, jakby z wyrzutem.

— Czy tak pan sądzisz o mnie, panie Nedzie? — odpowiedziała Okaszlu głosem tak

zmienionym, Ŝe młodzieniec dziwnego doznał wraŜenia. Ona zaś odwróciła nagle głowę, lecz
nie zdołała ukryć łez, spływających po jej twarzy.

— Mylisz się pan — mówiła dalej po chwili — ja nie tak łatwo zapominam, a raz

zaciągnąwszy dług wdzięczności, do śmierci o nim pamiętać będę... Lecz pan zapewne pojąć
tego nie moŜesz, aby dziewczyna, pochodząca z rodu dzikich krajowców, mogła mieć uczucia
szlachetniejsze.. ja to wiem, ludzie biali pogardzają nami...

— O nie, to pani się mylisz — przerwał Ned z Ŝywością niezwykłą — niesprawiedliwą

pani jesteś dla mojej rodziny... i dla mnie... my nigdy nie zapomnimy o tym, coś pani uczyniła
dla nas. Jesteś pani najlepszą, najszlachetniejszą kobietą, zasługujesz na uwielbienie i potrafił-
bym ci tego dowieść, gdybym miał tylko trochę dolarów... Na nieszczęście nie mam teraz ani
jednego, więc muszę to odłoŜyć na później...

Co to miało znaczyć ? Młoda królowa nie zrozumiała, lecz zagadkowe słowa Neda dały

jej duŜo do myślenia, zastanawiała się nad nimi, dopóki nie stanęli u wejścia do pałacu.

Wszystko tam było w porządku w czasie nieobecności królowej. Wierni jej poddani

rozebrali juŜ zupełnie wieloryba, stary wódz Amakua bardzo roztropnie rządził państwem w
charakterze regenta, mogła więc Okaszlu spędzić bezpiecznie jeszcze dni parę w towarzy-
stwie swoich przyjaciół.

Madzia i Henryk widocznie nie powiedzieli sobie jeszcze wszystkiego, co mieli na

sercu, gdyŜ znowu poszli naprzód, zmierzając z powrotem do okrętu, Okaszlu pozostała w
tyle z Nedem, który po namyśle uwaŜał za stosowne wytłumaczyć jej wyraźniej, co by zrobił,
gdyby miał trochę dolarów w zapasie.

— Mam pani coś do powiedzenia — rzekł bez długich omówień — chciałbym zapytać,

czy zgodziłabyś się pani za jakich lat parę zamieszkać w Nowym Yorku, jako Ŝona uczciwego
obywatela amerykańskiego?

— Ja — odrzekła Okaszlu drŜącym głosem — czyŜ znalazłby się taki obywatel

amerykański, który chciałby wziąć za Ŝonę na wpół dziką dziewczynę?

— Czemu by się nie znalazł? Znam nawet takiego, który by z dumą i radością podał

pani rękę. Na nieszczęście w tej chwili brak mu do tego dolarów. Ale co tu w bawełnę owijać,
tym obywatelem jestem ja sam.

— A czy dolary koniecznie do tego potrzebne? — zapytała Okaszlu, ochłonąwszy z

gwałtownego wzruszenia.

— Ba! U nas bez dolarów niepodobna się utrzymać rodzinę.
— Na to są przecieŜ sposoby — mówiła mała królowa w zamyśleniu — dolary zarobić

moŜna.  CzemuŜbyś  pan  zresztą  nie  miał  się  wzbogacić  tu,  w  moim  kraju,  gdzie  ziemia  leŜy
odłogiem i tyle jest bogactw, z których dziś nikt nie korzysta? Biedni moi rodacy nie potrafią
wyjść  ze  stanu  ciemnoty  i  upośledzenia,  póki  się  nie  znajdzie  człowiek  rozumny  i  przedsię-
biorczy, który pokieruje nimi, wprowadzi ich na drogę cywilizacji. Marzyłam ja o tym sama,
lecz  zadanie  to  przechodzi  siły  kobiety.  Dzielnego,  męŜczyzny  na  to  potrzeba,  dobrego,
odwaŜnego,  cierpliwego…  Sądzę,  Ŝe  pan  byś  to  potrafił,  panie  Nedzie,  czy  nie  zechcesz
spróbować?...

— Na honor! CzemuŜ bym nie miał spróbować? — zawołał młody jankes wesoło. —

ZaleŜy to od pani, jestem gotów i jeśli przyjmiesz moją rękę...

— Przyjmuję z całego serca — szepnęła mała królowa i rękę złoŜyła w jego dłoni.
Były to zaręczyny młodej pary.
„Włóczęga” popłynął dalej, wkrótce przybił do wyspy, gdzie rozbitkowie widzieli ową

niezmierną ilość fok, spadających lawiną do morza. Kapitan Simpson odzyskał prędko
wesołość, naładowawszy okręt swój po brzegi wspaniałymi futrami. Mógł on teraz dogodzić
wszystkim kupcom w Nowym Yorku i zaopatrzyć na zimę w ciepłe ubranie wszystkie panie,
tam mieszkające.

Nas jednak interesy handlowe kapitana Simpsona mniej obchodzą, niŜ przyszłość na-

szych znajomych. Ned jest juŜ spokojny, wie on, Ŝe Okaszlu tęskni do Ŝycia cywilizowanego,
i Ŝe jako uległa i kochająca Ŝona chętnie z nim pójdzie wszędzie, gdyby mu się uprzykrzył
pobyt w Ziemi Ognistej. Postanowił jednak spróbować, czy mu się to posłannictwo, o którym
marzy młoda królowa powiedzie w jej krainie.

Najpierw zwierzył się rodzicom, a gdy ci zamiary jego pochwalili, Ned rozpoczął długie

narady z Seagriffem i innymi majtkami. I stanęło na tym, Ŝe stary cieśla pozostał z nim na
ziemi Teneków. Pięciu dzielnych marynarzy z załogi „Kalipso” przyłączyło się do nich takŜe.

„Włóczęga” podniósł wreszcie kotwicę i opuścił wybrzeŜa Ziemi Ognistej, a pewnego

pięknego dnia w połowie października przybył do Nowego Yorku.

Niestety! Nie moŜna ukrywać smutnej prawdy. Kapitan Ganey zawiódł się bardzo na

koledze swoim kapitanie Simpsonie, którego szlachetności zaufał, gdyŜ ten ani pomyślał o

odwdzięczeniu się za cenne wskazówki, otrzymane od rozbitków. Najprostsza sprawiedliwość
nakazywała, aby im dał jakiś udział w zyskach, osiągniętych ze sprzedaŜy tych fok, których
byłby nie zobaczył nigdy bez ich pomocy.

Chytry jankes w ciągu podróŜy zapomniał zupełnie o tej drobnej okoliczności, nigdy ani

słówkiem o niej nie wspomniał, nie okazał nawet tyle grzeczności, aby ofiarować Ŝonie i
córce kapitana Ganey'a po kawałku futra na zarękawki. Nie dość tego, po przybyciu do
Nowego Yorku zaŜądał od rozbitków zapłaty za to, Ŝe ich przywiózł na swoim okręcie.

Najgorzej wyszedł na tym nasz Henryk. Zrzuciwszy pychę z serca, musiał się zaciągnąć

jako prosty majtek do załogi okrętu angielskiego, który odpływał do portu Portsmouth.
ś

eglarze nieraz bywają naraŜeni na takie niespodzianki. Lecz Henryk był pełen rezygnacji,

nie martwił się zbytecznie swym niepowodzeniem, pewny był, Ŝe przy wytrwałości wynagro-
dzi je z czasem. Kapitan Ganey miał zamiar niedługo urządzić wyprawę do Ziemi Ognistej,
do wyspy fok, których kapitan Simpson przecieŜ nie wytępił do szczętu. śe ta wyprawa nie
mogła się odbyć bez współudziału Henryka, o tym nawet wspominać nie potrzebujemy.

Ale przygotowania do tej nowej podróŜy nie mogły być ukończone w jednej chwili,

mógł więc Henryk tymczasem udać się do ojczyzny i zobaczyć z rodziną. Po sześciu latach
nieobecności biedny chłopiec powracał z niczym.

Pewnego dnia w grudniu duŜy, silny chłopak w ubiorze marynarskim, zdąŜał pieszo

gościńcem, wiodącym do wioski Godalminy i zastukał do drzwi schludnego domku. SłuŜąca
otworzyła, lecz nie poznała przybysza i zapytała, czego Ŝąda. On nic nie odpowiedział, tylko
wbiegł śpiesznie do małej salki jadalnej i upadł na kolana przed fotelem, na którym siedział
siwy staruszek, wygrzewając sobie nogi przy ogniu.

— Ojcze, rzekł, wyciągając doń ręce, czy mnie nie poznajesz?
Staruszek zadrŜał, po chwili uśmiech ukazał się na jego ustach, a łza spłynęła po

pomarszczonej twarzy.

— A, to ty, chłopcze! jak widzę, nie jesteś jeszcze admirałem.
Od tej jednej złośliwej uwagi powstrzymać się nie mógł stary ojciec, lecz jednocześnie

otworzył ramiona i z serdecznym uczuciem przycisnął do piersi marnotrawnego syna.

Nie będziemy opisywali powitania bohatera naszego z matką i siostrzyczką Emilcią.

Nie przywiózł on im wprawdzie obiecanych gościńców, lecz domyślacie się zapewne, Ŝe nie
miały mu tego za złe.

Henryk w pokorze przyznał się do winy i przeprosił ojca za to, Ŝe się sprzeciwił jego

woli. Opowiadał z całą szczerością, jak w ciągu tych lat sześciu trapiły go ustawicznie wyrzu-
ty sumienia, nie był nigdy zupełnie szczęśliwy, nawet wówczas, gdy mu się najlepiej wiodło,
a niepowodzenie obecne uwaŜał za słuszną karę, którą sam ściągnął na siebie nieposłuszeń-
stwem.

— Miałem od razu najgorsze przeczucia, wstępując na pokład tego okrętu i sprawdziły

się  w  zupełności  —  mówił  raz  do  matki  i  siostry  —  a  nie  jest  to  szczególne  zrządzenie
Opatrzności,  Ŝe  jedyny  dobry  uczynek,  jaki  spełniłem  dnia  tego,  stając  w  obronie  biednej
dziewczyny, nie pozostał bez nagrody i uratował mi Ŝycie? Zresztą wszystko mnie zawiodło,
nawet odkrycie najbogatszej kopalni futer na nic mi się nie zdało. Bo nie było w tym wszy-
stkim  błogosławieństwa  ojcowskiego.  Na  tym  świecie,  jak  sobie  kto  pościele,  tak  się  wyśpi.
Przed  sześciu  laty,  byłem  dzieckiem,  nie  rozumiałem  tego,  dziś  jestem  człowiekiem
dojrzałym i oczy mi się otworzyły.

Henryk nie tylko słowami, lecz czynem dowiódł, Ŝe winy swej szczerze Ŝałuje i pragnie

ją naprawić. Gdy więc kapitan Ganey dał mu znać, Ŝe ma juŜ drugi okręt i wzywał go, aby
przybycie swoje przyśpieszył, młodzieniec zaniósł list ten ojcu i rzekł:

— Bez pozwolenia twego i błogosławieństwa, ojcze, nie puszczę się za nic w powtórną

podróŜ, bo jestem pewny, Ŝe nie wyszłoby mi to na dobre.

Staruszek jednak tym razem juŜ się nie opierał. Przekonał się, Ŝe to było powołanie

prawdziwe i Henryk zupełnie spokojny i szczęśliwy puścił się znów na morze.

Przeczucia jego sprawdziły się, nie doznał w tej drugiej podróŜy tylu przygód nadzwy-

czajnych,  lecz  za  to  odniósł  większe  korzyści.  Kapitan  Ganey  powrócił  na  czas  dłuŜszy  do
Nowego Yorku, potrzebował on juŜ odpoczynku, Henryk więc przyjął miejsce porucznika na
statku wielorybniczym i znów wyruszył na daleką wyprawę. Kapitan tego okrętu zachorował i
umarł  w  drodze,  młodzieniec  go  zastąpił  i  tak  świetnie  się  wywiązał  z  tego  obowiązku,  Ŝe
właściciele  okrętu  utrzymali  go  na  stopniu  kapitana  i  przypuścili  do  spółki.  Miał  więc  juŜ
teraz  Henryk  stanowisko,  które  mu  pozwalało  sięgnąć  po  rączkę  Madzi.  Nie  zwlekał  długo,
oświadczył się i został przyjęty.

A tymczasem Ned z pomocą Seagriffa i innych towarzyszy ogromne zmiany zaprowa-

dził w państwie Teneków. Stary cieśla zbudował pyszny trójmasztowiec, spuszczono go na
wodę i pewnego pięknego poranku statek ten, któremu nadano nazwę: „Nowa Kalipso”, zawi-
nął do Nowego Yorku, wioząc małą królową Okaszlu i jej narzeczonego.

Dwa śluby odbyły się razem, a nie potrzebujemy dodawać, Ŝe wyprawa jednej i drugiej

panny młodej obfitowała w prześliczne futra. Spory teŜ zapas posłano w upominku Emilci.

Nieustanne stosunki zawiązały się teraz pomiędzy Nowym Yorkiem a Ziemią Ognistą.

Ned z Ŝoną przebywa kolejno to w jej rezydencji, to w Nowym Jorku. Ziemia Teneków
zmieniła się w kwitnącą osadę, coraz więcej Europejczyków przenosi się tam na stałe, a kró-
lowa Okaszlu czuwa nad tym troskliwie, aby biali osadnicy Ŝyli w przyjaźni z krajowcami i
Ŝ

adnej krzywdy im nie czynili.

KONIEC