Historia filozofii średniowiecznej 

31 maja 2011

 

1 

Notatki: Ewelina Stypuła 

 

Święty Tomasz z Akwinu- (1235- 1274) 



 

Urodził się w rodzinie hrabiów z Akwinu, którzy mieli zamek tuż obok Neapolu 



 

Gdy miał 14/15 lat spodobał mu się Zakon Dominikanów, chciał tam wstąpid 



 

Aby  temu  zapobiec  bracia  zamknęli  go  na  około  rok  w  wieży,  aby  przemyślał  swoją  decyzję  (tak  możnej 
rodzinie nie podobał się ten zakon; woleli benedyktynów) 



 

Wbrew temu wstępuje do Dominikanów i uczy się w Neapolu 



 

Ma związek z Uniwersytetem w Neapolu 



 

Wyjeżdża  do  Paryża,  tam  uczy  się  w  Kolegium  Dominikaoskim;  spotyka  Alberta  Wielkiego,  który  tam 
wykładał. 



 

Albert Wielki zabiera Tomasza na kilka lat do Kolonii 



 

Tomasz wraca do Paryża prowadzi wykłady na Uniwersytecie 



 

1252- rozpoczyna działalnośd pisarską 



 

1259- wyjeżdża do Włoch i tam wykłada w studium przy stolicy apostolskiej aż 9 lat  



 

Wraca do Paryża i intensywnie pracuje 



 

1272- zakon wysyła go do Neapolu, aby tam rozwijał Szkołę Dominikaoską 



 

Na  początku  1274-  papież  wysyła  go  na  sobór  w  Lyonie.  Tomasz  podjął  się  tej  podróży  mimo  złego  stanu 
zdrowia. Po drodze zatrzymał się w zamku swej krewnej, gdzie bardzo zachorował.  



 

Marzec 1274- umiera mając lat 49 
 

  Od XV w. doktryna św. Tomasza jest oficjalnie przyjęta przez Kościół (jest największym filozofem) 

 

  NEOTOMIZM- XX w-> nawiązanie do TOMIZMU św. Tomasza 

 

  DZIEŁA  



 

Summa teologiczna 



 

Summa przeciw poganom (tzw. summa filozoficzna) 



 

Byt i istota 



 

Komentarze do ksiąg Piotra Lombarda 

!!! Summa teologiczna !!!- bardzo obszerne dzieło; składa się z 3 części: 

1)  Bóg i stworzenie 
2)  Etyka 
3)  Chrystus 

Każda z części dzieli się na kwestie (kwestia 75 „O człowieku”); krótki opis zagadnienia, pod koniec pytania, artykuł 
(np.”Czy dusza jest ciałem?”, w ostatniej części odpowiedź na zarzuty 
 

  NAWIĄZANIA I POPRZEDNICY 



 

Arystoteles- przystosował jego filozofię do filozofii chrześcijaoskiej 



 

Św. Augustyn , Św. Bernard, Św. Anzelm 

 
 
 
 
 

Historia filozofii średniowiecznej 

31 maja 2011

 

2 

Notatki: Ewelina Stypuła 

 

  STOSUNEK TEOLOGII DO FILOZOFII 

(sacra doctrina, 

scientia

 divina)

 

 

^ Czy doktryna boska ma boskie korzenie?-  Oczywiście tak 
^ Czy było konieczne, aby Bóg czegokolwiek uczył ludzi, czy jest potrzebna sacra doctrina?-  Tak, jest konieczne; była 
potrzebna 



 

Teologia i filozofia to dziedziny różne ze względu na genezę- teologia odwołuje się do wiary, a filozofia do 
rozumu! 



 

Ze  względu  na  wnioski,  do  których  dochodzą-  filozofia  i  teologia  nie  muszą  się  różnid,  bo  zajmują  się  tym 
samym, dochodzą do tych samych wniosków 



 

Filozofia pozwala poznad świat Boga 



 

Są prawdy, które przekraczały kompetencje rozumu (np. trójca święta) 

 

  BYT I ZASADY BYTU 



 

Według Tomasza bezpośrednio znane człowiekowi są rzeczy 



 

Boga nie znamy bezpośrednio, a więc od Boga należy wychodzid 



 

W rzeczach należy coś rozróżniad (np. drzewo zmieniające się w ciągu roku; drzewo to byt substancjalny a te 
zmiany to przypadłości 



 

10 kategorii Arystotelesa: 
Substancja- byt w sobie – „ens ins se”; reszta to przypadłości, byt w czymś– „ens ins alio” 



 

Autentycznym bytem jest substancja, a więc konkretna jednostkowa rzecz 



 

Byt- substancje są złożone z istoty (essentia) i istnienia (existentia) 

 

  „BYT I ISTOTA” 



 

Odwołuje się do Arabskich filozofów 



 

Dzięki swej istocie byt jest tym czym jest 



 

Istota- to, co jest właściwe dla danej rzeczy 



 

W bytach, w rzeczach stworzonych, istnienie ma się do istoty tak jak akt do możności 



 

Do istoty żadnego bytu skooczonego nie należy jego istnienie 



 

Istnienie jest czymś dodanym 

!!!  Istnieje jeden szczególny rodzaj bytu- BÓG-> w jego istocie zawiera się istnienie, czyli Bóg musi istnied; jest 
bytem koniecznym. ( quod est? Czym jest? , quo est?- Czy jest?) 



 

Od Arystotelesa przyjmuje podział materii i formy: 
forma- to, co w nas wszystkich wspólne 

materia- wszystko to, co poza formą 
np. aniołowie zawierają tylko formę, nie różnią się między sobą 
 

  PROBLEM UNIWERSALIÓW  



 

Przyjmuje rozwiązanie Arystotelesa, że istnieją jednostkowe rzeczy, tworzą one gatunki, klasy; mają wspólne 
wartości 



 

Powszechniki, uniwersalia istnieją w rzeczach „in rebus”, ale uniwersalia istnieją także w naszym umyśle 



 

Uniwersalia istnieją przed rzeczami w umyśle Boga, jako wzory, według których Bóg stwarzał świat 

 

  BÓG 

Nie możemy go tak naprawdę poznad, możemy tylko poznad, czym nie jest Bóg (droga negatywna). 
Pozytywne orzekanie o Bogu: np. że jest mądry, dobry. 
 

Historia filozofii średniowiecznej 

31 maja 2011

 

3 

Notatki: Ewelina Stypuła 

 

  DOWODY NA ISTNIENIE BOGA 

Boga nie znamy bezpośrednio, prawda o Bogu nie jest wrodzona 

1.  Dowód  z  ruchu->  świat  jest  w  ruchu,  wszystko,  co  się  porusza  jest  poruszane  przez  coś  innego;  pierwszą 

przyczyną ruchu jest Bóg 

2.  Dowód z przyczynowości sprawczej-> wszystko, co istnieje jest skutkiem czegoś innego, ma swoją przyczynę 
3.  Dowód z przypadkowości -> wszystko, co istnieje jest przygodne, przypadkowe; nic nie jest konieczne, musi 

istnied jakaś przyczyna- takim koniecznym bytem jest Bóg 

4.  Dowód ze stopni doskonałości-> musi istnied byt doskonały 
5.  Dowód celowości-> świat jest celowo stworzony 

 

  STWORZENIE 



 

Świat jest stworzony z niczego –„ex nihilo” 



 

Akt stworzenia pociąga za sobą dobro, jest czymś dobrym 



 

Pojawia się pytanie czy istnieje dobro i dlaczego istnieje 



 

Św. Tomasz uważa, że zło nie jest stworzone, że zło jest brakiem dobra (zło jest brakiem, ale jest realne) 
 

  PSYCHOLOGIA 



 

Człowiek jest całością złożoną z duszy i ciała, ciało i dusza to złożenie materii i formy 



 

Dusza jest formą istoty organicznej, ciało należy do natury człowieka 



 

Dusza człowieka jest rozumna- rozumnośd jest właściwą cechą człowieka 



 

Za Arystotelesem wymienia 3 rodzaje duszy: wegetatywna, zmysłowa, rozumna 

 
  PROBLEM POZNANIA 



 

Był empirystą genetycznym- sądził, że człowiek nie posiada wiedzy wrodzonej; wiedza jest nabyta 



 

Poznanie ma charakter receptywny 



 

Przedmiot wywołuje swój obraz w duszy, umysł wprowadza uogólnienie, tworzy pojęcia 

 

  ETYKA, FILOZOFIA MORALNA 



 

Tomasz  przyjął  punkt  widzenia  Arystotelesa,  który  mówił,  że  najważniejsze  dla  człowieka  jest  szczęście; 
potem Tomasz stwierdził, że Arystoteles mówił o niedoskonałym szczęściu(doczesnym) 



 

Najwyższym szczęściem jest obcowanie z Bogiem 

  UMIAR =>w postępowaniu należy uważad na nadmiar i skrajności, trzeba starad się zachowad złoty środek! 
  CNOTY MORALNE => nasze sprawności, dzięki którym żyjemy w sposób moralny, prawy 

 

  POLITYKA I PAŃSTWO 



 

Paostwo jest instytucją naturalną; człowiek jest istotą społeczną powołaną do życia w społeczeostwie 



 

Konieczny jest podział pracy 



 

Władza jest czymś naturalnym; autorytet władcy pochodzi od Boga 



 

Cele nadprzyrodzone wypełnia kościół 

 
4 rodzaje prawa: 

1.  Wieczne- pochodzi od Boga 
2.  Pozytywne prawo Boże- te, które nam Bóg objawił, np. 10 przykazao 
3.  Pozytywne prawo ludzkie- np. sejmy, król 
4.  Naturalne- wynika z natury człowieka, wspólne wszystkim ludziom, niezmienne