Potrzeby i możliwości rozwojowe dziecka w wieku pięciu lat. 

 

 

Wiedza  o  przebiegu  rozwoju  dziecka  w  wieku  przedszkolnym,  ma  wartość  nie  tyle 

naukową,  ale  przede  wszystkim  praktyczną.  Psychologowie,  pedagodzy,  rodzice  znając  

i  rozumiejąc  prawidłowości  rządzące  rozwojem  dzieci,  wiedzą  czego  należy  się  spodziewać 

na  danym  etapie  rozwojowym,  co  można  od  dziecka  wymagać,  czego  oczekiwać,  by 

odpowiednio pokierować jego rozwojem, jeszcze przed rozpoczęciem nauki w szkole. 

Rozwój dziecka w wieku przedszkolnym rozpatruje się pod względem fizycznym, jak 

i  psychicznym.  W  Polsce,  okres  przedszkolny  obejmuje  dzieci  od  3  do  7  lat.  Granice  te 

uważane  są  za  płynne.  Dokładna  charakterystyka  wieku  przedszkolnego  pod  kątem  rozwoju 

psychicznego wyróżnia trzy fazy: pierwsza od 3 do 4 lat, druga od 5 do 5,5 lat i trzecia 5,5 do 

7 lat. W rozwoju fizycznym wyodrębnione są natomiast dwie grupy wiekowe: dzieci młodsze 

3-4-letnie  i  dzieci  starsze  5-6-letnie.  Rozwój  fizyczny,  w  przeciwieństwie  do  rozwoju 

psychicznego  przebiegającego  w  sposób  dynamiczny,  odznacza  się  dość  stopniowymi 

zmianami  i  jest  jednocześnie  głównym  wyznacznikiem,  jeżeli  chodzi  o  podział  na  grupy 

przedszkolne.

1 

 

Przeciętny pięciolatek ma około 107-110cm wzrostu. Ponieważ ma dość słabe mięśnie 

i  niezbyt  twardy  kościec,  często  zmienia  pozycje,  a  rozwiązując  zadania  woli  leżeć  niż 

siedzieć przy stoliku. Nie usiedzi długo w jednym miejscu, gdyż jego cechą charakterystyczną 

jest  aktywność.  Słaby  nadgarstek  pięciolatka  wiąże  się  z  szybkim  zmęczeniem,  jednak  

z biegiem czasu kościec twardnieje i mięśnie stają się silniejsze. Dzieci w tym wieku powinny 

„dbać  o  swoje  zdrowie, zaczynać orientować się w zasadach zdrowego żywienia, dostrzegać 

związek  pomiędzy  chorobą,  a  leczeniem…  „

2

  W  zależności  od  wcześniejszych doświadczeń 

dziecka,  umiejętności  zawarte  w  podstawie  programowej,  często  nie  są  w  pełni  opanowane. 

Nie  oznacza  to  jednak,  że  tak  ma  pozostać.  Należy  wspomagać  dziecko  w  prawidłowym 

rozwoju fizycznym poprzez przekazywaną mu w tym zakresie wiedzę.

3

 

 Dziecko  w  wieku  pięciu  lat  ma  dostatecznie  rozwiniętą  koordynację  wzrokowo-

ruchową,  koordynację  ruchów  i  poczucie  równowagi.  Pod  względem  motoryki  dużej  jest 

dzieckiem,  które  potrafi  biegać,  skakać,  (skakać  na  dwóch  nogach  przed  siebie,  na  jednej 

nodze  w  miejscu),  wspinać  się  na  drabinki,  stać  przez  kilkanaście  sekund  na  obu  nogach  z  

zamkniętymi  oczami,  przechodzić  po  wąskiej  linii  nie  tracąc  równowagi,  wchodzić  

                                                           

1

 A. Klim-Klimaszewska,

 

Pedagogika Przedszkolna, Polski Instytut Wydawniczy, Warszawa 2005, s. 31. 

2

 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej,

 

Dz. U. z dnia 15 stycznia 2009 r., Załącznik nr 1. 

3

B. Janiszewska, Pięciolatek w przedszkolu, Otwórzmy dziecku drzwi-bezpłatny materiał promocyjny s.18. 

i  schodzić  ze  schodów  bez  trzymania  się  poręczy.  Podczas  zabawy,  takie  zachowania  jak 

wchodzenie  pod  meble,  do  szafy,  huśtanie  się,  rozhuśtanie  się,  nie  stanowią  dla  dziecka 

problemu. Sprawność i koordynacja pracy rąk to motoryka mała. W zakresie sprawności rąk 

pięcioletnie  dziecko  potrafi  sprawnie  łączyć  klocki  i  budować  z  nich,  wylepiać  z  plasteliny, 

sprawnie  posługiwać  się  nożyczkami.  W  tym  wieku  bardzo  ważne  są  ćwiczenia 

grafomotoryczne  kształtujące  tempo  i  jakość  pisania.  Pięciolatek  powinien  już  prawidłowo 

trzymać  ołówek,  rysować  poziome,  pionowe  i  ukośne  linie,  odwzorowywać  kształty 

podstawowych  figur,  szlaczki,  czy  rysować  i  kolorować  zgodnie  z  tematem.  Początkowo,  

w  trakcie  rozwoju,  dziecko  wykonuje  ruchy  duże  związane  z  czynnościami 

samoobsługowymi,  jak  samodzielne  jedzenie,  ubieranie  się,  rozbieranie,  czynności 

higieniczne.

4

  

Z  rozwojem  fizycznym  ściśle  związany  jest  rozwój  psychiczny.  Dzieci  w  wieku 

przedszkolnym dość łatwo przechodzą w stany krańcowe, ( ożywienie – przygnębienie) i dają 

temu  upust  właśnie poprzez aktywność ruchową. Procesy poznawcze dziecka wciąż w dużej 

mierze  mają  charakter  mimowolny  i  rozwijają  się  poprzez  działanie.  To  co  znajduje  się  

w  otoczeniu,  utrzymuje  i  steruje  uwagą  dziecka,  stad  ważne,  by  wszelkie  zajęcia  

w przedszkolu, były na tyle atrakcyjne, by tą uwagę przyciągnąć. Uwaga pięciolatka jest więc 

mimowolna,  ale  i  krótkotrwała,  gdyż  na  wszelkich  interesujących  go  czynnościach 

zatrzymuje  się  do  kilkunastu  minut,  czyli  tyle,  ile  powinny  trwać  zajęcia  dydaktyczne. 

Kolejną  cechą  uwagi  w  tym  wieku  jest  niepodzielność,  więc  nie  można  od  pięciolatka 

wymagać skoncentrowania się na kilku bodźcach jednocześnie, a tylko na jednym , na którym 

skupia on uwagę na tyle silnie, że wręcz „ nie widzi” co wokół niego się dzieje. Podobnymi 

cechami  odznacza  się  pamięć  pięciolatka.  Jest  ona  mimowolna  i  krótkotrwała.  Mimowolna, 

gdyż dziecko przypadkowo zapamiętuje, to co je po prostu ciekawi, sprawia mu przyjemność, 

a  krótkotrwała,  gdyż  jest  ono  w  stanie  zapamiętać  na  dłużej  tylko  te  informacje,  które 

zawierają  w  sobie  pozytywny,  duży  ładunek  emocjonalny,  mający  wpływ  na  wrażenia 

wzrokowe.  Pięciolatek,  wszelkie  ważne  wiadomości,  zapamiętuje  w  sposób  dosłowny,  czyli 

jest w stanie powtórzyć je tak, ja słyszy, ale nie inaczej. Dość szybko uczy się na pamięć, ale 

równie  szybko  zapomina,  więc  wymaga  wielokrotnych  powtórzeń.  Swoje  otoczenie  poznaje 

poprzez  wrażenia  i  spostrzeżenia,  a  poznane  już informacje klasyfikuje i definiuje. Poznając 

ś

wiat  przy  pomocy  zmysłów,  spostrzega  za  pomocą  wzroku  -  poznając  przy  tym  zależności 

przestrzenne, ( nad, na pod itd.), słuchu- rozpoznając zależności czasowe, ( kolejność głosek, 

                                                           

4

 Tamże, s.19. 

czas ich trwania, kolejność słów i wyrazów), dotyku – wiążą się z tym wszelkie doznania ze 

stawów,  mięśni  i  ścięgien  dotyczące  takich  zależności  jak  mniejsze-większe,  bliżej-dalej, 

ciężej  –  lżej  itp.  Spostrzeżenia  słuchowe  są  niezwykle  ważne  do  opanowania  czynności 

czytania, pisania oraz liczenia. Pięciolatek powinien umieć odtwarzać rymy, uważnie słuchać, 

rozumieć  czytany  tekst,  dzielić  zdania  na  wyrazy.  Choć  dzieci  w  tym  wieku  spostrzegają 

jeszcze chaotycznie, w sposób nieuporządkowany, wyuczony, to mają dość dobrze rozwinięte 

operacje myślowe.

5

  

Myślenie  pięciolatka,  jest  myśleniem konkretno-wyobrażeniowym przedoperacyjnym. 

Dziecko  korzystając  z  nagromadzonych  w  umyśle    informacji  przetwarza  je  w  konkretne 

sytuacje  jedynie  w  sposób  subiektywny  i  nie  zawsze  logiczny,  przy  czym  myśli  w  sposób 

skojarzeniowy  i  życzeniowy.  Potrafi  natomiast,  dość  precyzyjnie  porównywać  pod  kątem 

różnic  i  podobieństw,  klasyfikować  ze  względu  na  trzy  kryteria,  i  definiować  przedmioty. 

Poprzez  codzienne  zabawy  i  zajęcia  kształtuje  się  u  dziecka  myślenie  matematyczne.  I  tak, 

pięciolatek  powinien  opanować  przeliczanie  zbiorów  z  około  10  elementów,  podawać 

określoną  liczbę  zbioru,  dokładać  i  zabierać  elementy  zbioru,  rozpoznawać  podstawowe 

figury geometryczne.

6

  

Mowa pięciolatka nie służy już wyłącznie do komunikowania się z rówieśnikami bądź 

dorosłymi,  ale  przede  wszystkim  do  wyrażania  siebie,  swoich  potrzeb  i  myśli.  Słownik 

pięciolatka  jest  już  na  tyle  rozbudowany,  że  nazywa  on  przedmioty,  potrafi  je  opisać  przy 

pomocy  przymiotników,  wypowiada  się  już  pełnymi  zdaniami,  przedstawia  przebieg 

zdarzenia,  pyta  się  o  nieznane  fakty,  słowa,  rozumie  treść  poleceń  i  podstawowe  pojęcia 

dotyczące  przeróżnych  sytuacji.  Rozmawiając  z  druga  osobą,  zwraca  się  bezpośrednio  do 

rozmówcy,  stara  się  mówić  poprawnie  pod  względem  artykulacyjnym,  fleksyjnym, 

gramatycznym i składniowym. Jeżeli dzieci mają kłopoty artykulacyjne, mogą mieć problemy 

z czytaniem i pisaniem, dlatego trzeba usunąć u dzieci wady wymowy przed podjęciem przez 

nie nauki szkolnej.

7

  

Działaniem  pięciolatka  w  dużej  mierze  kierują  emocje,  które  są  silne  i  gwałtowne  

i  często  do  nieopanowania  przez  samo  dziecko.  Dzieci  w  tym  wieku  cechuje  duża 

pobudliwość,  wskutek  czego,  dziecko  łatwo  traci  równowagę  uczuciową,  jest  zmienne  

i krzykliwe. Utrzymuje się jeszcze względna labilność uczuciowa, choć już pod koniec wieku 

                                                           

5

 Tamże, s. 24-25. 

6

 Tamże, s. 27-30. 

7

 Tamże, s. 31-32. 

przedszkolnego,  5-6-latek,  stara  się  reagować  odpowiednio  do  rodzaju  i  siły  bodźców.

8 

Dlatego,  wychowanie  dziecka  sprzyjać  powinno  kształtowaniu  emocji  i  uczuć  pozytywnych, 

z uwzględnieniem uczuć negatywnych. Wszelkie sytuacje towarzyszące dziecku na co dzień, 

jak  aktywność  ruchowa,  zabawa,  poznawanie  rzeczywistości,  wywołują  w  pięciolatku 

spontaniczne,  bardzo  wyraziste,  lecz  krótkotrwałe  emocje,  dzięki  którym  zaczyna  on 

rozumieć  otaczający  świat  i  reguły  nim  rządzące.  Z  emocjami  związane  są  prawidłowe 

kontakty społeczne dziecka zarówno z rówieśnikami jak i dorosłymi. Dziecko w wieku pięciu 

lat bawi się z innymi dziećmi, rzadziej się obraża, woli bawić się w grupie niż osobno, przy 

czym zwraca uwagę na uczucia innych, respektuje ich zdanie, potrafi przeprosić. Ze względu 

na  często  niedostateczny  w  tym  wieku  rozwój  dojrzałości  emocjonalnej,  zdarzają  się 

nieporozumienia  między  dziećmi,  konflikty,  zachowania  agresywne,  upór  i  negatywizm.

9 

Chęć uczestniczenia w zabawie jest jednak silniejsza niż emocje negatywne, dlatego dziecko 

potrafi przeprosić i stara się kontrolować swoje zachowania. W przedszkolu, dziecko wdraża 

się do przestrzegania zasad współżycia w grupie, do pełnienia różnych ról społecznych, uczy 

się  współpracy,  współdziałania,  rozwiązywania  konfliktów.  Porównując  się  z  rówieśnikami 

kształtuje swoją samoocenę i poczucie własnej wartości. Przebywając w grupie dziecko uczy 

się,  co  wolno  robić,  czego  nie  i  dlaczego,  przyswaja  więc  podstawowe  normy  i  zasady 

postępowania.

10

 

Jednym  z  podstawowych  zadań  placówek  opiekuńczo-wychowawczych  jest 

stymulowanie  rozwoju  dzieci.  W  przedszkolu  podstawową  formą  działalności  dziecka  jest 

zabawa,  dzięki  której  zaspokaja  on  większość  ze  swoich  potrzeb  rozwojowych.  Podczas 

zabawy 

oddziaływaniom 

podlegają 

emocjonalno-afektywne, 

socjalne, 

poznawcze, 

psychomotoryczne  sfery  rozwoju.  W  zabawie  dziecko  zaspokaja  potrzebę  swobodnego 

poruszania  się,  a  podczas  wszystkich  kreatywnych  zabaw,  dziecko  rozwija  własne 

wyobrażenia,  pomysły,  fantazjuje,  zaspokaja  intelektualną  ciekawość,  tworzy  pozytywne 

stany  uczuciowe  i  rozładowuje  napięcie.  Zabawa,  zajęcia  dydaktyczne  w  przedszkolu 

zaspokajają w dziecku potrzeby które uruchamiają jego aktywność.

11

 Każdy człowiek posiada 

potrzeby  wspólne  wszystkim,  typu  potrzeba  bezpieczeństwa,  potrzeby  biologiczne,  potrzeby 

społeczne.  Dzieci  również  chcą  być  podziwiane,  chwalone  i  doceniane  za  to,  co  robią,  więc 

ważne,  by  osoby  bliskie,  jak  grupa  rówieśnicza  aprobowały  sposób  działania  dziecka.  W  

                                                           

8

 A. Klim-Klimaszewska,

 

Pedagogika Przedszkolna, Polski Instytut Wydawniczy, Warszawa 2005, s. 38. 

9

 Tamże, s. 39. 

10

 Zanim sześciolatek pójdzie do szkoły, Poradnik dla rodziców, Miasto Stołeczne Warszawa, Warszawa 2012, 

 s. 20. 

11

 A. Klim-Klimaszewska, Pedagogika Przedszkolna, Polski Instytut Wydawniczy, Warszawa 2005, s. 39. 

wieku  przedszkolnym  zarówno  aktywność,  jak  i  kontakt,  są  podstawowymi  warunkami 

zaspokojenia  prawie  wszystkich  potrzeb.  Pięciolatki  chcą  się  ruszać,  działać,  tworzyć, 

poznawać,  zdobywać,  odkrywać  realizując  własne  pomysły  i  to  do  wychowawców  należy, 

ukierunkowanie  tej  aktywności  na  konkretne  cele.  Ważne,  by  w  tym  czasie  

w dzieciach wykształcić zdrową potrzebę osiągnięć i sprawstwa w działaniu. Szukanie w tym 

wieku  towarzystwa  rówieśników,  zabawy  dowolne,  czy  organizowane,  zaspokajają  potrzebę 

kontaktu, która jest jednocześnie warunkiem zaspokajania wielu innych potrzeb, jak potrzeby 

zawracania  na  siebie  uwagi,  uznania,  znaczenia,  czy  przynależności.  Dość  wyraźną  

w  dzieciństwie,  ale  i  towarzyszącą  ludziom  przez  całe  życie,  jest  potrzeba  posiadania. 

Dziecko w przedszkolu ma swoje ulubione zabawki, swój kącik do zabawy i grupę, z którą się 

tym wszystkim dzieli. Nie można również zapominać o naturalnych potrzebach poznawczych 

i  estetycznych,  które  u  dzieci  w  wieku  przedszkolnym  wyrażają  się  w  postaci  pytań,  wrażeń 

zmysłowych  i  różnych  formach  działalności.  Prawidłowo  zaspokajane  potrzeby,  wywołują 

pozytywne  stany  emocjonalne  u  dzieci,  mają  wpływ  na  funkcjonowanie  w  kontaktach  

z  innymi,  sposób  radzenia  sobie  w  trudnych  sytuacjach,  na  rozwój  sfery  uczuciowej,  czy 

poznawczej dziecka.

12 

 

Przedszkole ma za zadanie stymulować rozwój dzieci. Często jest jednak tak, że wiek 

rozwojowy  nie  zawsze  zgadza  się  z  wiekiem  biologicznym,  bądź  występują  zaburzenia 

związane z wadą wymowy, zaburzenia lateralizacji, zaburzenia w spostrzeganiu wzrokowym 

niezręczność  ruchowa,  manualna.  Często  to  w  przedszkolu,  nauczyciele  jako  pierwsi 

zauważają dane zaburzenie u dziecka. W przypadku wykrycia któregoś z zaburzeń, niezbędna 

jest  konsultacja  z  poradnią  psychologiczno-pedagogiczną  i  specjalistyczna  pomoc,  która  ma 

uchronić  dziecko  przed  dalszymi  niepowodzeniami  i  sytuacjami  stresowymi.  Pracując  

z  dzieckiem  w  przedszkolu,  stosuje  się  konkretne  ćwiczenia,  zajęcia  i  zabawy,  rozwija  się 

jego ciekawość, wspiera aktywność własną, kształtuje system wartości, i przy tym wszystkim, 

zapewnia  poczucie  bezpieczeństwa,  którego  takie  dziecko,  w  szczególności  potrzebuje. 

„Najważniejszym  jednak  warunkiem  osiągania  pozytywnych  rezultatów  w  stymulowaniu 

rozwoju  dziecka  jest  gruntowne  i  systematyczne  poznanie.” 

13

  Odpowiednio  prowadzona 

obserwacja,  pozwala  na  poznanie  dziecka,  ze  wszystkimi  jego  potrzebami  i  możliwościami 

 i pokierowanie nim tak, by jak najpełniej stymulować jego dalszy rozwój. 

 

Zebrała i opracowała mgr Aleksandra Chyła. 

                                                           

12

 K. Tucholska, Psychologia potrzeb dziecka, czyli co dziecku trzeba do szczęścia, KUL, Lublin 2005,s.5. 

13

  A. Klim-Klimaszewska, Pedagogika Przedszkolna, Polski Instytut Wydawniczy, Warszawa 2005, s. 47.