Materiał edukacyjny rozdawany bezpłatnie w ramach szkolenia. 

 

 

WYZNACZANIE STRON ŚWIATA ZA POMOCĄ 

PRZEDMIOTÓW TERENOWYCH 

W  terenie  jest  wiele  przedmiotów,  które  dzięki 
oddziaływaniu  słońca  zmieniają  swój  wygląd  -  zwykle  od 
strony południowej, czyli tam, gdzie słońce mocniej operuje. 
Sposoby  orientowania  się,  w  terenie  wykorzystujące  takie 
obserwacje  mogą,  być  jednak  bardzo  zawodne  i  należy 
podchodzić 

do 

nich 

z 

dużą 

rezerwą.  

Nalezy  również  pamiętać  o  tym  aby  przy  wyznaczaniu 
danego kierunku ( zazwyczaj północy) nie kierować się tylko 
jednym  sposobem,  a  w  miarę  możliwości  wypróbować  jak 
najwięcej. 

Oto 

one: 

 
-  Z  pewną  dozą  prawdopodobieństwa  można  przyjąć,  ze 
gałęzie  samotnych  drzew  bardziej  rozwijają  się  w  kierunku 
słońca  -  więc  na  południe.  Trzeba  jednak  pamiętać,  ze  na 
rozwój  drzewa  wpływ  mają  również  inne  czynniki 
atmosferyczne,  np.  silne  wiatry  wiejące  zwykle  z  tego 
samego 

kierunku. 

 
-  Ścięte  pnie  samotnie  rosnących  drzew  mają  słoje  roczne 
szersze 

od 

strony 

południa. 

 
-  Mrowiska  znajdują  się  zwykle  z  południowej  (a  więc 
bardziej 

słonecznej) 

strony 

drzew. 

 
-  Północna  strona  mrowiska  jest  zwykle  bardziej  spadzista 
niż 

południowa. 

 
- Mchy i porosty częściej porastają zacienione miejsca. Duże 
kamienie i  skały są porośnięte mchem od strony północnej. 
 
-  W  zimie  najniższe  sople  zwisają  z  południowej  strony 
budynków,  a  śnieg  utrzymuje  się  najdłużej  na  północnych 
stokach gór i północnych spadach dachów domów. 

Określanie stron świata

 

  

Materiał edukacyjny rozdawany bezpłatnie w ramach szkolenia. 

 

 

Mrowisko 

 

Mrowisko jest bardziej spadziste do północy 

  

Pień ściętego drzewa 

Pień ściętego drzewa (słoje roczne zaciskają się ku północy) 

  

Mech 
 

Mech porasta północną stronę kamieni i drzew. Kora pni a niekiedy i konarów 

jest od strony północy pokryta porostami i mchem. Północne zbocza pagórków i wydm w 
lesie są zwykle obficiej porośnięte mchem, niż zbocza południowe. 

  

Samotne drzewo 
 

Drzewo rosnące samotnie ma silniej rozwinęte gałęzie od strony południowej. 

Kierunek północny można określić ogólnie według wyglądu drzew. Korona drzewa jest od 
strony południowej lepiej rozwinięta i bogatsza. 

  

Gwiazdy 

Materiał edukacyjny rozdawany bezpłatnie w ramach szkolenia. 

 

 

W noc pogodną określamy kierunek północy według Gwiazdy 

Polarnej. Gwiazdę tę, a za razem kierunek bieguna północnego, łatwo jest odszukać za 
pomocą gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy (Dużego Wozu). W tym celu przedłużamy 
prostą, przechodzącą przez dwie ostatnie gwiazdy czworoboku Dużego Wozu w stronę drogi 
mlecznej. W tym kierunku w odległości pięć razy większej, niż odległość między 
wymienionymi gwiazdami Dużego Wozu znajduje się Gwiazda Polarna. 

  

Słońce i cień 

Cień kija wbitego pionowo w ziemię wskazuje: 

 
- o godz. 6:00 - zachód 
- o godz. 9:00 - północny-zachód 
- o godz. 12:00- północ 
- o godz. 15:00- północny-wschód 
- o godz. 18:00 - wschód 
 
Zamiast kija możemy użyć własnego ciała, tak jak na rysunku obok. Ale sytuacja 
przedstawiona na rysunku będzie poprawna tylko o godz. 12:00. 
 
N - północ, S - południe 
E - wschód, W - zachód 

Materiał edukacyjny rozdawany bezpłatnie w ramach szkolenia. 

 

 

  

Słońce i zegarek 
 

Zegarek ustawić małą wskazówką ku słońcu. Linia dzieląca 

kąt pomiędzy małą wskazówką, a cyfrą 12 na połowę wskazuje północ. 

Posługując się zegarkiem przy określaniu kierunków świata należy: 
- od wschodu słońca do południa dzielić kąt w lewo od liczby 12 do wskazówki zegarka 
- od południa do zachodu słońca dzielić kąt w prawo od liczby 12 

Kierunek północno- południowy możemy określić dokładnie tylko wtedy, gdy zegarek idzie 
według czasu miejscowego.