Muzyka w czasie liturgii sakramentu ma³¿eñstwa

Muzyka w czasie liturgii sakramentu
małżeństwa

Sobota, 11 Sierpie

2012 14:12

I. Wstęp.

Uroczysto

ść

zawarcia sakramentu mał

stwa dla ka

dego, kto w jej przygotowanie jest w jaki

sposób

zaanga

owany, zawsze jest szczególnym prze

yciem. Pocz

wszy od Pa

stwa Młodych a sko

czywszy na

słu

bie ołtarza. Dla tych dwojga to jeden jedyny i najwa

niejszy dzie

yciu, dzie

, który ju

nigdy si

nie

powtórzy, na który czekali cz

sto bardzo długo. Zatem zrozumiałe jest,

e narzeczeni i ich rodziny chcieliby, aby

wszystko podczas ceremonii w ko

ciele i podczas wesela „grało” jak najlepiej. I jak najbardziej trzeba im to

umo

liwi

, lecz nie nale

y te

zapomina

o zapoznaniu ich z pewnymi ograniczeniami, które ka

dy czynnie

graj

cy na

lubach organista powinien zna

i Pa

stwa Młodych o nich niezwłocznie poinformowa

lub – to zazwyczaj dwie odr

bne uroczysto

ci. Pierwsza – najwa

niejsza – to liturgia w ko

ciele (Msza

ta)

poł

czona z zawarciem sakramentu mał

stwa, i druga: wesele w domu weselnym lub uroczysty obiad dla

rodziny i najbli

szych przyjaciół.

W ci

gu ostatnich kilkunastu lat mo

na zaobserwowa

niepokoj

ce symptomy mylenia obu tych ceremonii,

lej: mieszania si

sacrum z profanum. Jak powiedziano na pocz

tku, Młodzi musz

bezwzgl

dnie dostosowa

do pewnych ogranicze

w doborze repertuaru muzycznego wynikaj

cych z sacrum miejsca jakim jest ko

ciół.

To wła

nie do organistów nale

y ci

głe i ustawiczne

yczliwe u

wiadamianie narzeczonych,

e muzyka musi by

odpowiednio dostosowana do ich uroczysto

lubnej i tak, jak podczas ka

dej innej liturgii, musi by

ona

pozbawiona jakichkolwiek przejawów

wiecko

ci. W ko

ciele nie mo

na przecie

ot tak, po prostu wykona

sobie

wieckiej piosenki (cz

sto nawet tematycznie nie zwi

zanej z sakramentem mał

stwa czy msz

ulubionego „kawałka” z muzyki filmowej Pa

stwa Młodych, albo „Barki” czy innej piosenki, któr

yczyliby sobie

narzeczeni. Przy całym szacunku dla Młodej Pary, ale nie jest i nigdy nie b

dzie mo

liwe „zrobienie” sobie z

liturgii

lubnej tzw. „koncertu

ycze

”. Nie tylko samo sacrum ko

cioła jako miejsca jest ograniczeniem, ale ju

tak

e sama

wiadomo

ść

e muzyka filmowa czy rozrywkowa, albo piosenki pozbawione cz

sto jakiejkolwiek

sensownej tre

ci i formy nie mog

znale

źć

miejsca podczas tych doniosłych uroczysto

ci.

Na takowe czas jest natomiast na weselu, gdzie wynajmuje si

DJ-a lub cał

orkiestr

specjalnie przygotowan

do obsługi tego typu uroczysto

ci, która w swoim repertuarze posiada odpowiednie piosenki i muzyk

filmow

Ostatecznie tego typu pro

by o wykonanie ulubionych utworów czy piosenek mo

na zrealizowa

przede msz

lubn

lub po niej przez wynaj

tych do tego muzyków, ale bezwzgl

dnie poza bramami ko

cioła, np. w czasie,

kiedy Młodzi i go

cie gromadz

przed ko

ciołem, lub po zako

czonej mszy, np. w trakcie składania

ycze

. O

tym szerzej jeszcze b

dzie mowa w poni

szych akapitach.

Msza święta ślubna i propozycje śpiewów.

II. Wejście.

Wielu z organistów współcze

nie graj

cych podczas liturgii

lubnej zapomina,

e prawie w 100% udzielenie

sakramentu mał

stwa jest poł

czone z Msz

. A wi

c je

li jest to Msza, rz

dzi si

ona takimi samymi

prawami, jak ka

da inna. Sakrament mał

stwa nie jest oderwany od mszy

tej, lecz jest on w ni

wpisany i

w trakcie jej trwania zawierany. Owszem, zdarzaj

przypadki, kiedy sakramentu mał

stwa udziela si

poza

msz

, ale nie o tym b

dzie mowa.

lej: msza za nowo

ców posiada osobne antyfony na Wej

cie i na

Komuni

, na które nale

y zwróci

uwag

zastanawiaj

c si

nad doborem repertuaru. Msza ta posiada równie

odr

liturgi

słowa, kolekty, oracje i prefacj

. Z tymi elementami trzeba si

koniecznie zapozna

zanim

dobierze si

konkretne pie

ni i utwory na ceremoni

lubin.

Mszał Rzymski proponuje trzy ró

ne teksty mszy przeznaczonych do odczytania przy zawieraniu sakramentu

mał

stwa. Na Wej

cie cz

sto w ko

ciołach mo

emy usłysze

grany na organach marsz lub utwór wykonywany

przez solist

lub

piewaka przy akompaniamencie organów. Najlepszym wyj

ciem z sytuacji jest zagranie

krótkiego, podniosłego utworu (marsza) na organach solo zaraz po odezwaniu si

sygnaturki rozpoczynaj

cej

msz

. W wielu ko

ciołach obserwuje si

fakt, i

celebrans wraz z usługuj

cymi po dzwonku wychodzi po

stwa Młodych oczekuj

cych na niego pod chórem. W czasie tego przej

cia mo

na wła

nie wykona

organach marsz. Nie powinno praktykowa

grania na Wej

cie z solist

. Ta chwila powinna by

podniosła i

uroczysta, rozpoczyna si

wszak najwa

niejsza w

yciu msza dla tych narzeczonych. Niech zatem organy

zabrzmi

pompatycznie i z przytupem godnym ich królewskiego brzmienia, wła

nie, w tym pocz

tkowym

momencie! Podczas powrotu kapłana z Młodymi z pod chóru – a na pewno ju

po doj

ciu do ołtarza i ucałowaniu

go przez celebransa – powinno za

piewa

odpowiedni

pie

śń

na Wej

cie. W dokładniejszym wyborze takowej

mog

pomóc ni

ej zamieszczone trzy antyfony na Wej

cie zaczerpni

te z trzech tekstów mszalnych z Mszału

Rzymskiego przeznaczonych na uroczysto

ść

lubin:

Niech Bóg ze

le wam pomoc z miejsca

tego i niech was wspiera z nieba. Niech wam udzieli

czego w sercu pragniecie, i wypełni ka

dy wasz zamysł. Ps 20 (19), 3. 5.

Panie, nasy

nas w zaraniu swoj

łask

, aby

my mogli radowa

i cieszy

przez wszystkie dni

nasze. Dobro

Pana niech b

dzie nad nami i nad dziełami r

k naszych. Ps 90 (89), 14. 17.

dego dnia b

błogosławił Ciebie, Panie, i na wieki wysławiał Twoje Imi

, bo jeste

dobry dla

wszystkich, a Twoje miłosierdzie nad wszystkim, co stworzyłe

. Ps 145 (144), 2. 9.

Wida

zatem ró

norodn

tre

ść

, jak

nios

ze sob

te trzy antyfony: pro

o Opatrzno

ść

Ŝą

, o łask

, o

wsparcie, jak równie

błogosławie

stwo Boga za dobro

i miłosierdzie. Jest to szeroka tematyka, skłaniaj

ca do

przemy

, która z pie

ni b

dzie si

odpowiednio nadawa

. Wydaje si

e najodpowiedniejsz

grup

, z której

na czerpa

w tym wypadku s

pie

ni odwołuj

ce si

do Opatrzno

ci Bo

ej, oraz te, które w tre

ci swojej

wypraszaj

wiernym potrzebne łaski:

•

Pod Tw

obron

, Ojcze na niebie

•

Kto si

w opiek

odda Panu swemu (Ps 91)

•

Gło

Imi

Pana, Króla wszechmocy i chwały

•

Ojcze z niebios, Bo

e, Panie

•

Za r

mnie, Panie

•

Pan mój Wódz i Pasterz mój (Ps 23)

•

Szcz

ęś

liwy, kogo Opatrzno

ść

Boska (zwr. 1 i 4 –

piewnik ks. Siedleckiego)

•

e mocny, Bo

e cudów

•

e w dobroci nigdy nie przebrany

•

bli

ej Ciebie chc

Z nowszych pie

ni mog

znale

źć

zastosowanie takie

piewy jak:

•

Otwórzcie drzwi Chrystusowi (

piewnik Archidiecezji Katowickiej, s. 355)

•

Ku Tobie, Panie, wznosim

piew (

piewnik „Exsultate Deo”)

•

Zł

cz, Panie, miłuj

cych Ci

(

piewnik liturgiczny)

•

Oto jest dzie

, który dał nam Pan (

piewnik „Niepoj

ta Trójco”, t. I, s. 199 – zwłaszcza w okresie

paschalnym).

Nie powinno si

praktykowa

„przerabiania” tekstu dawnych pie

ni na potrzeby liturgii

lubnej, tzn. zmieniania

słów na „ich” czy „im” odrzucaj

c tym samym pierwotny tekst. To niestety ci

gle jeszcze cz

sta i bł

dna praktyka.

Nie chodzi tu o zaznaczenie,

e tylko „tych dwoje” modli si

do Pana o Opatrzno

ść

i błogosławie

stwo, ale za

tych Młodych staj

cych przed ołtarzem modli si

wła

nie dzi

cały zgromadzony Ko

ciół. Je

li przemawiaj

tym okoliczno

ci, na Wej

cie mo

na równie

piewa

pie

śń

okresow

, szczególnie w okresie Wielkanocnym i

ego Narodzenia.

III. Liturgia Słowa.

Liturgia słowa przewiduje dwa czytania: pierwsze ze Starego lub Nowego Testamentu i Ewangeli

. Czytania s

tak dobrane, aby przedstawiały istot

miło

ci oblubie

czej Jezusa do Ko

cioła jako Jego Oblubienicy. Je

okoliczno

ci nakazuj

inaczej, np.

lub odbywa si

podczas sprawowania mszy w jak

ąś

uroczysto

ść

, albo

niedziel

czy wigili

, gdzie przewidziane s

trzy czytania, wtedy jedynie drugie czytanie nale

y odczyta

lekcjonarza obrz

dowego. Pierwsze czytanie, psalm, aklamacja przed Ewangeli

jak i sama Ewangelia powinny

zawsze zosta

odczytane z uroczysto

ci lub niedzieli, bez wzgl

du na

lub.

Psalm responsoryjny wykonuje psalmista od ambony, nie za

– jak to jest te

niekiedy praktykowane – z chóru.

Chór nie jest miejscem na wykonywanie psalmu, o czym szerzej mo

na przeczyta

zagł

biaj

c si

w znaczenie i

rol

psalmisty we mszy

tej. Usilnie nale

y zach

, aby psalm podczas ceremonii

piewała inna osoba ni

sam organista. Nie tylko dla ubogacenia samej ceremonii, ale tak

e dla podtrzymania wła

ciwego porz

dku i

podziału funkcji w liturgii.

Aklamacj

przed Ewangeli

powinna wykona

inna osoba ni

ta, która

piewała psalm. Najcz

ęś

ciej mo

e to by

wła

nie organista, gdy

aklamacja nie musi by

wykonana z ambony. Aklamacja przed Ewangeli

zmienia si

zgodnie z okresem w roku ko

cielnym.

Po odczytaniu Ewangelii i homilii, kapłan zadaje trzy pytania narzeczonym, które s

bezpo

rednim

wprowadzeniem w ceremoni

lubin. Po nich nast

puje od

piewanie hymnu do Ducha

tego O

Stworzycielu Duchu, przyjd

. Ze wzgl

du na długo

ść

hymnu, w czasie liturgii mo

emy wykona

trzy zwrotki w

nast

puj

cym układzie: zawsze pierwsz

i ostatni

, natomiast ze zwrotek 2-5 wybiera si

jedn

. Po hymnie

nast

puje udzielenie sakramentu mał

stwa, nało

enie obr

czek i modlitwa wiernych.

IV. Przygotowanie Darów.

Podczas Przygotowania Darów mo

emy wykonywa

odpowiednio dobrany

piew, utwór instrumentalny na

organach solo, lub akompaniowa

przygotowanemu soli

cie. W czasie Przygotowania Darów najodpowiedniejsz

grup

piewów, z których mo

emy zaczerpn

ąć

, s

piewy mówi

ce o miło

ci Boga i bli

niego:

•

Gdzie miło

ść

wzajemna i dobro

•

Miłujcie si

wzajemnie

•

Przykazanie nowe daj

wam

Istnieje spora grupa pie

ni nowych, drukowanych w ró

nych

piewnikach, na które równie

na zwróci

uwag

. Mówi

one bezpo

rednio o zawartym ju

zwi

zku mał

skim i wypraszaj

w swej tre

błogosławie

stwo, a wi

c czas zastosowania ich na Przygotowania Darów jest dla nich odpowiedni:

•

Umiłowałe

swój Ko

ciół, Chryste (

piewnik Liturgiczny, s. 433)

•

Panie, Tu do Twych stóp nowo

ców para (

piewnik pie

lubnych, red. ks. H. Chamski, wyd.

HEJNAŁ)

•

O Panie, do ołtarza stóp (

piewnik ks. Stanisława Ziemia

skiego SJ – zbiory własne, przyp. aut.)

•

cym u Twych ołtarzy (muz. E. Bra

ka – zbiory własne, przyp. aut.)

•

Pobłogosław dzi

, Bo

e (muz. T. Pi

tek – zbiory własne, przyp. aut.)

Wszystkie wy

ej wymienione tytuły

piewów posiadaj

imprimatur odpowiednich władz i dopuszczone s

ytku liturgicznego. Mo

na równie

spojrze

na pie

ni z trzeciej grupy –

piewy dzi

kczynne za otrzymany

sakrament i tematycznie zwi

zane z obrz

dem Przygotowania Darów:

•

Dzi

kuj

Bogu dzi

(

piewnik „Exsultate Deo” – zwrotki wybrane)

•

my na

ladowcami Boga (

piewnik „Exsultate Deo”)

•

Duchu m

dro

ci, roz

wie

l (

piewnik ks. Siedleckiego, wyd. od 1994 r. i obecne)

•

Có

Ci, Jezu, damy

•

Jezu, zosta

w nas

•

Panie, umocnij wiar

nasz

(zwrotki wybrane)

•

Wszystko Tobie odda

pragn

•

Przyjmij, o Naj

tszy Panie

•

Składamy Ci, Ojcze (

piewnik „Exsultate Deo”)

Dozwolone jest te

wykonywanie podczas Przygotowania Darów pie

ni okresowych, zwłaszcza w okresie Bo

ego

Narodzenia i Wielkanocnym z uwagi na du

e znaczenie w roku ko

cielnym tych okresów, jak równie

pie

ni do

Ducha

tego. Mo

na te

wykona

odpowiedni utwór zamiast pie

ni, graj

c na organach solo lub z

instrumentalist

czy

piewakiem. Przy czym ci

gle jednak nale

y pami

o sacrum danej kompozycji. O tym,

jakich utworów powinno si

szuka

do wykonania w tym momencie na organach solo, b

dzie powiedziane

osobno.

Dalej Msza

ta przebiega jak zwykle. Melodie cz

ęś

ci stałych, psalmu responsoryjnego jak i aklamacji przed

Ewangeli

powinno si

stosowa

ogólnie znane. Jest to wskazane z uwagi na lepsz

i pełniejsz

jako

ść

piewu

wiernych na tej uroczysto

ci, która i tak zazwyczaj pozostawia wiele do

yczenia…

V. Komunia Święta.

Na Komuni

Mszał Rzymski przewiduje równie

trzy antyfony z trzech odr

bnych tekstów mszalnych dla

nowo

ców:

Chrystus umiłował Ko

ciół i wydał za niego samego siebie, aby przygotowa

sobie mał

onk

i nieskalan

. Por. Ef 5, 25. 27.

Daj

wam przykazanie nowe, aby

cie si

wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem. J 13,

34.

błogosławił Pana po wszystkie czasy, Jego chwała b

dzie zawsze na moich ustach.

Skosztujcie i zobaczcie, jak Pan jest dobry, szcz

ęś

liwy człowiek, który znajduje w Nim ucieczk

. Ps

34 (33), 2. 9.

Jak wida

tematyka antyfon jest równie szeroka, jak poprzednio cytowanych. Zatem mo

na zastosowa

tu pie

przede wszystkim odnosz

ce si

do antyfon, niektóre te

proponowane ju

wcze

niej, takie jak:

•

Przykazanie nowe daj

wam

•

Gdzie miło

ść

wzajemna i dobro

•

Umiłowałe

swój Ko

ciół, Chryste

•

Pójd

cie błogosławi

Pana

Wskazane s

pie

ni traktuj

ce o tajemnicy obrz

du, ale maj

ce w swej tre

ci pierwiastek

wiadomo

ci wiary

w Boga, oraz powierzenia si

Jemu jako Miło

ci, zatem:

•

Ja wiem, w kogo ja wierz

•

Jezu, zosta

w nas

•

Pomi

dzy lud swój idzie sam (

piewnik ks. Siedleckiego – tylko w wyd. od 1994 r. do teraz)

•

Zbli

am si

w pokorze

•

Pan Jezus ju

zbli

•

Panie, dobry jak chleb

•

Jezusa ukrytego

•

O Panie, Ty nam dajesz (

piewnik „Exsultate Deo”)

•

w Wieczerniku (

piewnik „Exsultate Deo”)

•

Ojciec nam powierzył Słowo (

piewnik „Exsultate Deo”)

Po za

piewaniu kilku zwrotek pie

ni mo

na zagra

odpowiednio dobrany utwór na organach solo lub z

instrumentalist

czy

piewakiem ari

, pie

śń

czy inny utwór z literatury muzycznej przeznaczonej na u

ytek

cielny. Nie powinno si

całkowicie zast

powa

pie

ni na Komuni

utworem instrumentalnym. Pie

śń

odpowiada obrz

dowi, zgadza si

w pewien sposób z antyfon

, wi

c jest najlepszym „pocz

tkiem” tej szczególnej

chwili zjednoczenia z Chrystusem Eucharystycznym. Mo

na z niej ostatecznie zrezygnowa

tylko, je

przemawiaj

za tym inne szczególne wzgl

dy, zawsze jednak nale

y pami

o jej pierwsze

stwie przez

utworami instrumentalnymi czy wokalnymi.

VI. Uwielbienie.

Po kolekcie nast

puj

krótkie

yczenia od celebransa i obrz

dy błogosławie

stwa ko

cowego i rozesłania. Na

błogosławie

stwo wierni odpowiadaj

trzy razy „Amen”. Po rozesłaniu mo

e nast

cicha modlitwa Pa

stwa

Młodych przed bocznym ołtarzem. Najcz

ęś

ciej jest to ołtarz lub obraz Matki Bo

ej w bocznej kaplicy czy nawie. W

tym czasie nale

y wykona

stosown

pie

śń

lub utwór instrumentalny. Mimo tego,

e Msza

ta jest ju

formalnie zako

czona, nadal muzyków wykonuj

cych posług

na ceremonii za

lubin powinno obowi

zywa

sacrum. W czasie modlitwy mał

onków uzasadnione wydaje si

zastosowanie wła

nie pie

ni maryjnych,

tre

ciowo odpowiednio dopasowanych, wyra

cych pro

by o wstawiennictwo Maryi u Jezusa i powierzeniu si

Jej Matczynej opiece:

•

Daj mi Jezusa, o Matko moja (

piewnik

ski „Droga do nieba”)

•

Do Ciebie, Matko, Szafarko łask

•

Maryjo, co

jest w niebie

•

Maryjo, ja Twe dzieci

•

Niech chwała Maryi

•

O Maryjo, kwiecie biały

•

O Pani, ufno

ść

nasza (

piewnik „Niepoj

ta Trójco”, t. I)

•

Zdrowa

Maryja, Bogarodzico

VIII. Modlitwa końcowa i marsz.

Wła

nie w czasie tej modlitwy mał

onków przy ołtarzu lub obrazie maryjnym jest jak najbardziej wskazane

wykonanie słynnego utworu Ave Maria autorstwa ró

nych kompozytorów. Jak wynika z powy

ej cytowanych

antyfon komunijnych proponowanych przez Mszał Rzymski, pie

śń

ta, lub utwór instrumentalny jako taki sam w

sobie nie ma

adnego zwi

zku z obrz

dem udzielania Komunii wiernym, ani z uroczysto

lubin. Jedynie w

tradycji przyj

ło si

czy

kompozycj

z ceremoni

lubn

. Nie nale

y jej natomiast gra

lub

piewa

podczas

Komunii i procesji Wej

cia. Jest na to wła

nie odpowiedni czas: modlitwa przy ołtarzu lub obrazie maryjnym, albo

ostatecznie na Przygotowanie Darów.

Po maryjnym akcencie nast

puje marsz weselny, kompozycja w transkrypcji na organy. Oryginał tego utworu

napisany jest na orkiestr

i pochodzi z… XVI-wiecznej komedii Szekspira o elfach o wdzi

cznym tytule „Sen nocy

letniej”. Do utworu tego Feliks Mendelssohn Bartholdy w wieku 17 lat skomponował uwertur

koncertow

, której

fragment jest obecnie powszechnie znany jako „Marsz Mendelssohna”. Dzieło to – jak jeszcze kilka innych – na

stałe weszło ju

do repertuaru

lubnego, zatem pozostaje tylko zach

organistów do pomimo wszystko

wnikliwego szukania innych kompozycji przeznaczonych na zako

czenie mszy

lubnej (mo

e nie koniecznie

transkrypcji na organy – mniej lub bardziej udanych). Sprzyja temu ogrom literatury organowej, gdzie w utworach

miało pojawiaj

tempa marszowe i niejednokrotnie s

to lepsze kompozycje (nie umniejszaj

c kunsztu

Bartholdyemu) ni

najsłynniejszy marsz z komediowej sztuki Szekspira. Pisz

cemu te słowa ju

kilka razy w

gu kilkunastoletniej słu

by za organami podczas

lubów zdarzyło si

e narzeczeni wr

cz prosili o co

innego

ten „oklepany marsz”. Zatem mo

na i trzeba znale

źć

godny i potrzebny „zamiennik” tego znanego utworu.

li chodzi

le o Marsz Mendelssohna, godn

polecenia na polskim rynku nutowym jest jedynie transkrypcja

organowa Stanisława Kiszy, wydana niegdy

przez PWM. Najwierniej „przenosi” oryginał dzieła na organy.

IX. Dokumenty Kościoła.

Na koniec warto te

poruszy

jeszcze kwesti

odpowiedniego doboru instrumentalistów i solistów na liturgi

lubn

, oraz repertuaru. Sprawy te, oraz zdanie o zdecydowanym prymacie organów w liturgii nad innymi

instrumentami zawiera kilka dokumentów Ko

cioła, w tym „Konstytucja o Liturgii

tej”, w rozdziale VI: „Muzyka

Sakralna”, w punktach 120-121:

„120 W Ko

ciele łaci

skim nale

y mie

w wielkim poszanowaniu organy piszczałkowe jako tradycyjny instrument

muzyczny, którego brzmienie ceremoniom ko

cielnym dodaje majestatu, a umysły wiernych podnosi do Boga i

spraw niebieskich. Inne natomiast instrumenty mo

na dopu

do kultu Bo

ego według uznania i za zgod

kompetentnej władzy terytorialnej, stosownie do zasad art. 22, § 2, 37 i 40, je

eli nadaj

albo mog

przystosowane do u

ytku sakralnego, je

eli odpowiadaj

godno

tyni i rzeczywi

cie przyczyniaj

zbudowania wiernych.

121 Muzycy przej

ci duchem chrze

cija

skim niech wiedz

e s

powołani do piel

gnowania muzyki ko

cielnej i

wzbogacania jej skarbca. Niech tworz

melodie, które posiadałyby cechy prawdziwej muzyki ko

cielnej i

nadawały si

nie tylko dla wi

kszych zespołów

piewaczych, lecz tak

e dla mniejszych chórów i przyczyniałyby

do czynnego uczestnictwa całego zgromadzenia wiernych. Przeznaczone do

piewów ko

cielnych teksty

powinny si

zgadza

z nauk

katolick

. Nale

y je czerpa

przede wszystkim z Pisma

tego i

ródeł

liturgicznych”.

Kwesti

od wielu lat sporn

, dotycz

dopuszczania innych ni

organy instrumentów do udziału w liturgii, oraz o

odtwarzaniu muzyki mechanicznej (inaczej: akompaniamentów z podkładu) reguluj

punkty 29 i 30 rozdziału V

„Instrukcji Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej po Soborze Watyka

skim II” - (8 II 1979):

„29. Poza organami wolno u

ywa

w liturgii innych instrumentów z wyj

tkiem tych, które s

zbyt hała

liwe lub

wprost przeznaczone do wykonywania współczesnej muzyki rozrywkowej. Wył

cza si

z u

ytku liturgicznego,

zgodnie z tradycj

, takie instrumenty, jak fortepian, akordeon, mandolina, gitara elektryczna, perkusja, wibrafon

itp.

30. Muzyka w czasie sprawowania czynno

ci liturgiczych winna by

wykonywana „na

ywo”, dlatego nie wolno

zast

powa

piewu zgromadzonych lub gry na instrumentach muzyk

odtwarzan

za pomoc

aparatów, np.

magnetofonu, adapteru, radia itp. Nic nie stoi na przeszkodzie, by poza liturgi

odtwarza

niekiedy muzyk

religijn

z płyt czy ta

m, aby w tego rodzaju audycjach udost

pni

wiernym arcydzieła muzycznej twórczo

religijnej dla wytworzenia odpowiedniego nastroju lub te

celem wyrabiania w nich dobrego smaku muzycznego.

Nast

pny punkt reguluj

cy zagadnienie doboru repertuaru mo

na odnale

źć

w: „

tej Kongregacji Obrz

dów:

Instrukcji o muzyce w

tej liturgii MUSICAM SACRAM”, w rozdziale I, punkcie 9:

„9. Przy wyborze rodzaju muzyki sakralnej, czy to dla zespołu

piewaków (schola) czy dla ludu, nale

uwzgl

dni

liwo

ci tych, którzy maj

piewa

. Ko

ciół nie odrzuca od czynno

ci liturgicznych

adnego

rodzaju muzyki sakralnej, byleby tylko odpowiadała duchowi samej czynno

ci liturgicznej oraz charakterowi

poszczególnych jej cz

ęś

ci, i by nie przeszkadzała ludowi w czynnym udziale.”

W I rozdziale „Instrukcji Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej po Soborze Watyka

skim II - (8 II 1979)” w

punkcie 10 mo

na przeczyta

„10. Wszystkie

piewy przeznaczone do u

ytku liturgicznego maj

mie

aprobat

Konferencji Episkopatu Polski,

albo przynajmniej Władzy Diecezjalnej. Nie wolno w liturgii wykonywa

utworów o charakterze

wieckim”.

W tym samym dokumencie w punkcie 20 rozdziału II stwierdzono:

„20. Podczas liturgii nie wolno wykonywa

muzyki maj

cej charakter wyra

nie

wiecki np. jazzu, big-beatu itp.

Muzyka ta nie jest zgodna z duchem i powag

liturgii, nie sprzyja jej refleksyjnemu prze

ywaniu, a ponadto

sto wył

cza całe zgromadzenie wiernych od udziału w

piewie. Poza liturgi

na urz

dza

specjalne

nabo

stwa gromadz

ce młodych ludzi uprawiaj

cych ten rodzaj muzyki. Duszpasterze maj

obowi

zek tak

kierowa

tymi nabo

stwami, by miały one charakter religijny i by zawsze z nich płyn

ło dobro duchowe

uczestników”.

Ze wzgl

du na sakralny charakter liturgii

lubnej to wła

nie do organisty nale

y odpowiednia ocena i dobór

repertuaru (równie

li w liturgi

wł

czaj

zespoły muzyczne i soli

ci). To zawsze on powinien mie

ostateczne słowo umo

liwiaj

ce wykonanie jakiego

utworu lub nie. Je

li chodzi o utwory na organy solo, które

liwe s

do wykonania w czasie ceremonii

lubnej to literatura organowa zna ich niesko

czenie wiele. Przede

wszystkim nale

y zwróci

uwag

na przygrywki chorałowe z cantus firmus i mniejsze formy instrumentalne. Tacy

kompozytorzy jak: D. Buxtechude, J. S. Bach, G. Böhm czy A. Guilmant lub Ch. M. Widor bardzo cz

sto pisali

utwory z przeznaczeniem do wykonania ich wła

nie w czasie nabo

stwa. Przygrywki chorałowe zawieraj

tematy zaczerpni

te z chorałów protestanckich

piewanych w ko

ciołach, a wi

c w czasie mszy. Odpowiednio

dobrane (wa

ne jest tłumaczenie tytułu) mog

bardzo pomocne. Ich zwarta tre

ść

, krótka forma i pi

kne

chorałowe melodie bogato zdobione w sam raz wystarczaj

, aby wypełni

muzyk

czas Przygotowania Darów lub

Komunii

tej. Mo

na wymieni

takie tytuły jak: „Liebster Jesu” (Jezu drogi – na Komuni

lub Uwielbienie),

„Komm, Heiliger Geist” (Przyjd

Duchu

ty – na Przygotowanie Darów), Kyrie eleison, Gloria, Sanctus, Agnus

Dei – fragmenty z ornamentowanym tematem gregoria

skim (np. alternatim z mszy Couperina – na Komuni

), i

wiele innych. S

to utwory, jak ju

powiedziano, o charakterze sakralnym, odwołuj

cym si

w swej tre

ci do

„cytatów melodycznych” z pie

ni ko

cielnych czy Pisma

tego. Tak samo utwory „cytuj

ce” fragmenty chorału

gregoria

skiego, czy to konkretnych kompozycji, czy to cz

ęś

ci stałych mszy, s

tutaj bardzo wskazane. Równie

sonaty pisane przez kompozytorów z przeznaczeniem dla ko

ciołów lub fragmenty mszy alternatim (np.

Couperina) s

tutaj bardzo dobrym wyj

ciem. Słowem: wszystko co odnosi si

bezpo

rednio do tekstów

tych

lub zatwierdzonych przez odpowiednie władze, lub maj

ce charakter sakralny, nie

wiecki. Tymi samymi

kategoriami powinni

my si

kierowa

w doborze pie

ni. Wskazane jest pisanie nowych pie

ni na

lub opartych na

bezpo

rednich cytatach z czyta

, ewangelii czy Słowa traktuj

cego w Biblii o miło

ci. Ci

gle jest brak

odpowiednich materiałów, wi

c nale

y zach

siebie nawzajem do odwagi w tworzeniu nowych dzieł.

Zabronione powinno by

w trakcie mszy

lubnej wykonywanie takich dzieł jak: „Pory roku” A. Vivaldiego,

„Marzenie” R. Schumanna, muzyka z filmu „Misja” E. Morriconego, muzyka z filmu „Shreck”, kompozycje

zespołów „The Beatles”, „ABBA”, oraz innych zespołów tworz

cych muzyk

rozrywkow

X. Podsumowanie.

Powy

szy artykuł nie wyczerpuje w pełni tematyki poruszonego zagadnienia. Kwestie doboru repertuaru –

zarówno pie

ni jak i utworów instrumentalnych, poza wy

ej wymienionymi Władzami Ko

cielnymi reguluj

czynniki lokalne, narodowe i okoliczno

ciowe. Celem artykułu jest pomoc organistom i kapłanom, by jak najlepiej

zrozumieli istot

mszy

lubnej od strony muzycznej, oraz przedstawienie jedynie propozycji pie

ni i niektórych

utworów, które mo

na wykorzysta

. Cało

ść

zagadnienia powinna doczeka

odpowiedniego, szerszego

opracowania na postawie dost

pnych dokumentów Ko

cioła i w oparciu o praktyk

na stanowisku organisty.

Pozostaje mie

nadziej

e takowa w krótkim czasie si

uka

e i b

dzie jeszcze bardziej pomocna ni

powy

szy

artykuł.

Stanisław Diwiszek

Zmieniony: Niedziela, 24 Luty 2013 14:01