SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wspólne sprawozdanie w sprawie stosowania dyrektywy Rady 2000/43/WE z dnia 29

czerwca 2000 r. wprowadzaj cej w ycie zasad równego traktowania osób bez wzgl du

na pochodzenie rasowe lub etniczne („dyrektywa w sprawie równego traktowania osób

bez wzgl du na pochodzenie rasowe”) oraz dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27

listopada 2000 r. ustanawiaj cej ogólne warunki ramowe równego traktowania w

zakresie zatrudnienia i pracy („dyrektywa w sprawie równego traktowania w zakresie

zatrudnienia i pracy”)

1. W

PROWADZENIE

Ochrona przed dyskryminacj jest jednym z obszarów, w których prawo UE ma ogromny
wpøyw na codzienne ycie ludzi w UE. Kompleksowe ramy zapewniane przez dwie unijne
dyrektywy

antydyskryminacyjne

ksztaøtuj

krajobraz

europejskiego

prawa

antydyskryminacyjnego ju  od ponad dekady. Przed transpozycj  obu tych dyrektyw niektóre
pa stwa  czøonkowskie  nie  miaøy  niemal  adnych  przepisów  w  tej  dziedzinie;  dyrektywy
wprowadziøy do prawodawstwa wszystkich pa stw czøonkowskich nowe elementy, takie jak
ochrona przed dyskryminacj  ze wzgl du na wiek.

Dyrektywy antydyskryminacyjne:

-  zakazuj   dyskryminacji  ze  wzgl du  na  pochodzenie  rasowe  lub  etniczne  (dyrektywa
2000/43/WE)  oraz  religi   lub  wiatopogl d,  niepeønosprawno ,  wiek  i  orientacj
seksualn  (dyrektywa 2000/78/WE);
- zapewniaj  ochron  w wielu kluczowych dziedzinach  ycia, takich jak: zatrudnienie i
szkolenie  zawodowe  (obie  dyrektywy),  edukacja,  zabezpieczenie  spoøeczne  i  opieka
zdrowotna,  jak  równie   dost p  do  dóbr  i  usøug,  wø cznie  z  zakwaterowaniem,  oraz  ich
dostarczanie (dyrektywa 2000/43/WE);
-  zakazuj   ró nych  form  dyskryminacji:  dyskryminacji  bezpo redniej  i  po redniej,
molestowania,  zachowania  polegaj cego  na  zmuszaniu  do  praktykowania  zachowa
dyskryminacyjnych oraz wiktymizacji;
-  wymagaj   od  pa stw  czøonkowskich  zapewnienia  skutecznych  sankcji  i  rodków
odwoøawczych.

Pierwsze sprawozdania z wykonania dyrektyw zostaøy przyj te odpowiednio w 2006

i 2008

. Bior c pod uwag fakt, e w odniesieniu do obu dyrektyw antydyskryminacyjnych

nale y

regularnie  skøada   sprawozdania,  niniejszy  dokument  stanowi  sprawozdanie  wspólne,
poniewa   podej cie  regulacyjne  i  tre   wi kszo ci  przepisów  s   identyczne.  Ponadto
wi kszo   pa stw  czøonkowskich  dokonaøa  transpozycji  obu  dyrektyw  w  jednym  akcie
krajowym.  Pierwsze  sprawozdania  przyj to  w  czasach,  gdy  wiele  pa stw  czøonkowskich

Dyrektywa Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzaj ca w ycie zasad równego
traktowania osób bez wzgl du na pochodzenie rasowe lub etniczne, Dz.U. L 180 z 19.7.2000, s. 22,
oraz dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiaj ca ogólne warunki ramowe
równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, Dz.U. L 303 z 2.12.2000, s. 16.

COM(2006) 643 final z 30.10.2006 na temat dyrektywy 2000/43/WE.

COM(2008) 225 final/2 z 8.7.2008 na temat dyrektywy 2000/78/WE.

Artykuø 17 dyrektywy 2000/43/WE oraz art. 19 dyrektywy 2000/78/WE.

dopiero niedawno transponowaøo dyrektywy antydyskryminacyjne do prawa krajowego i
dlatego brakowaøo im do wiadczenia w ich stosowaniu.

Obecnie  wszystkie  28  pa stw  czøonkowskich  dokonaøo  transpozycji  dyrektyw  i  zdobyøo
do wiadczenie  w  ich  stosowaniu.  Trybunaø  Sprawiedliwo ci  Unii  Europejskiej  równie
rozwin ø wykøadni  dyrektyw poprzez swoje orzecznictwo. Niniejsze sprawozdanie stanowi
okazj   do  zbadania  stosowania  dyrektyw,  dokonania  bilansu  wykøadni  ich  przepisów
stosowanej przez Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej i s dy krajowe oraz okre lenia
nast pnych wyzwa

Wszystkie pa stwa czøonkowskie udzieliøy Komisji informacji zgodnie z dyrektywami

przyczyniaj c si do sporz dzenia niniejszego sprawozdania. Ponadto Komisja zasi gn øa
opinii krajowych organów ds. równo ci

, europejskiej sieci organów ds. równo ci (Equinet),

Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej, partnerów spoøecznych

, organizacji

spoøecze stwa obywatelskiego

oraz europejskiej sieci ekspertów prawnych w dziedzinie

niedyskryminacji

2. S

TAN TRANSPOZYCJI I POST POWA W SPRAWIE UCHYBIENIA ZOBOWI ZANIOM PA STWA

CZèONKOWSKIEGO

Obie dyrektywy zostaøy transponowane do prawa krajowego we wszystkich 28 pa stwach
czøonkowskich

, a Komisja sprawdziøa zgodno wszystkich tych przepisów z dyrektywami.

Post powania w sprawie uchybienia zobowi zaniom pa stwa czøonkowskiego ze wzgl du na
niezgodno ci z obiema dyrektywami wszcz to w stosunku do 25 pa stw czøonkowskich,
gøównie w latach 2005–2007

. Fakt, e wiele pa stw czøonkowskich pocz tkowo miaøo

problemy z transpozycj , mo na wyja ni ówczesn nowo ci tych dwóch dyrektyw. Typowe
problemy dotyczyøy definicji dyskryminacji bezpo redniej i po redniej, molestowania,

Zgodnie  z  art.  25  Traktatu  o  funkcjonowaniu  Unii  Europejskiej  (TFUE)  Komisja  co  trzy  lata  skøada
sprawozdanie  ze  stosowania  postanowie   Traktatu  dotycz cych  „Niedyskryminacji  i  obywatelstwa
Unii”, zob.  COM(2013) 270 z 8.5.2013 za okres sprawozdawczy 2011–2013. Sprawozdanie skøadane
na mocy art. 25 zawiera odniesienie do niniejszego sprawozdania w zakresie niedyskryminacji zgodnie
z art. 19 TFUE.

Artykuøy, o których mowa w przypisie 4.

Organy ds. równo ci Belgii, Danii, Niemiec, W gier, Austrii, Szwecji i Zjednoczonego Królestwa
odpowiedziaøy osobno.

Europejskie  Centrum  Przedsi biorstw  Publicznych  (CEEP),  Konfederacja  Europejskiego  Biznesu
(BusinessEurope),  Europejska  Konfederacja  Zwi zków  Zawodowych  (ETUC),  EUROCADRES  oraz
Europejskie Stowarzyszenie Rzemiosøa oraz Maøych i  rednich Przedsi biorstw (UEAPME).

Europejskie  Lobby  Kobiet,  Platforma  Europejskich  Spoøecznych  Organizacji  Pozarz dowych
(Platforma Spoøeczna), Europejska Sie  ds. Religii i Przekona  (ENORB), Europejska Sie  Przeciwko
Rasizmowi  (ENAR),  ILGA-Europe,  Europejska  Platforma  AGE,  Europejskie  Forum  Osób
Niepeønosprawnych  (EDF),  Open  Society,  Amnesty  International  oraz  Europejskie  Centrum  Praw
Romów (ERRC). Ponadto Platforma Mi dzynarodowej Wspóøpracy na rzecz Nielegalnych Migrantów
(PICUM) i Europejskie Forum Kobiet Muzuøma skich przesøaøy opinie z wøasnej inicjatywy.

Sie ta wspiera Komisj w zakresie prawa antydyskryminacyjnego.

Dyrektywa 2000/43/WE miaøa zosta  transponowana do dnia 19 lipca 2003 r. przez UE-15, do dnia 1
maja 2004 r. przez UE-10, do dnia 1 stycznia 2007 r. przez Rumuni  i Buøgari  oraz do dnia 1 lipca
2013 r. przez Chorwacj ; dyrektywa 2000/78/WE miaøa zosta  transponowana do dnia 2 grudnia 2003
r. przez UE-15, a w przypadku  nowych pa stw czøonkowskich w terminach okre lonych powy ej. W
dyrektywie  2000/78/WE  przewidziano  jednak  maksymalnie  trzy  dodatkowe  lata  na  transpozycj
przepisów dotycz cych wieku i niepeønosprawno ci.

Przeciwko Luksemburgowi nie toczyøo si adne post powanie; nadal trwa badanie transpozycji
przepisów przez Buøgari i Chorwacj .

wiktymizacji,  legitymacji  procesowej  zainteresowanych  organizacji,  ogranicze   zakresu
stosowania i zbyt szerokiej wykøadni odst pstw dozwolonych zgodnie z dyrektywami. Prawie
wszystkie te sprawy nale ce do „pierwszej generacji” dotycz ce uchybienia zobowi zaniom
pa stwa czøonkowskiego zostaøy ju  zamkni te, poniewa  pa stwa czøonkowskie dostosowaøy
swoje  prawodawstwo  do  dyrektyw

. W jednym przypadku post powanie w sprawie

uchybienia  zobowi zaniom  pa stwa  czøonkowskiego  wszcz te  przez  Komisj   doprowadziøo
do  wydania  przez  Trybunaø  Sprawiedliwo ci  Unii  Europejskiej  orzeczenia,  w  którym
stwierdzono,  e  pa stwo  czøonkowskie  naruszyøo  obowi zek  prawidøowego  wdro enia
dyrektywy 2000/78/WE w odniesieniu do racjonalnych usprawnie  w dziedzinie zatrudnienia
dla osób niepeønosprawnych

Komisja w dalszym ci gu monitoruje rozwój sytuacji w pa stwach czøonkowskich i w razie
konieczno ci wszczyna post powanie w sprawie uchybienia zobowi zaniom pa stwa
czøonkowskiego

Komisja  co  roku  otrzymuje  wiele  skarg  dotycz cych  tych  dyrektyw  ( rednio  okoøo  20–30),
lecz  wi kszo   z  nich  odnosi  si   do  pojedynczych  przypadków  dyskryminacji,  które  nie  s
zwi zane  z  nieprawidøow   transpozycj   lub  nieprawidøowym  stosowaniem  przepisów
dyrektyw,  a  zatem  nie  prowadz   do  wszcz cia  post powa   w  sprawie  uchybienia
zobowi zaniom  pa stwa  czøonkowskiego.  Znacznie  wi ksza  liczba  skarg  jest  rozpatrywana
na  poziomie  krajowym.  Chocia   rodki  odwoøawcze  dotycz ce  dyskryminacji  w
indywidualnych przypadkach s  dost pne tylko na podstawie prawa krajowego i mo na z nich
korzysta   jedynie  w  s dach  krajowych,  to  zadaniem  Komisji  jest  badanie,  czy  dana  skarga
ujawnia  nieprawidøow   transpozycj   lub  nieprawidøowe  stosowanie  przepisów  dyrektyw
przez  dane  pa stwo  czøonkowskie.  Obecnie  post powanie  dotycz ce  uchybienia
zobowi zaniom  pa stwa  czøonkowskiego,  oparte  na  skargach  na  podstawie  dyrektywy
2000/78/WE

, toczy si w trzech sprawach.

3. W

DRA ANIE I STOSOWANIE DYREKTYW

Obie dyrektywy zostaøy transponowane do prawa krajowego, ale przegl d do wiadcze
krajowych pokazuje, e wci istniej wyzwania zwi zane z ich wdra aniem i stosowaniem.

Obecnie tocz si post powania przeciwko Belgii i Rumunii w sprawie uchybienia zobowi zaniom
pa stwa czøonkowskiego (w przypadku Belgii w odniesieniu do obu dyrektyw, w przypadku Rumunii
w odniesieniu do dyrektywy 2000/78/WE).

Wyrok z dnia 4 lipca 2013 r. w sprawie C-312/11 Komisja przeciwko Wøochom.

Obrazuj   to  niedawne  post powania  w  sprawie  uchybienia  zobowi zaniom  pa stwa  czøonkowskiego
wszcz te  przeciwko  dwóm  pa stwom  czøonkowskim  (W grom  w  odniesieniu  do  dyrektywy
2000/78/WE w 2012 r. oraz Finlandii w odniesieniu do dyrektywy 2000/43/WE w 2013 r.). Pierwszy
przypadek  wi e  si   z  obni eniem  obowi zkowego  wieku  emerytalnego  s dziów,  prokuratorów  i
notariuszy; drugi przypadek zwi zany jest z niewystarczaj cymi kompetencjami krajowego organu ds.
równo ci  zgodnie  z  dyrektyw   2000/43/WE.  Trybunaø  Sprawiedliwo ci  Unii  Europejskiej  orzekø,  e
W gry nie zastosowaøy si  do dyrektywy 2000/78/WE, poniewa  znaczne obni yøy obowi zkowy wiek
emerytalny s dziów, prokuratorów i notariuszy (wyrok z dnia 6 listopada 2012 r. w sprawie C-286/12
Komisja przeciwko W grom).W nast pstwie wyroku W gry przyj øy ustaw  T-9598 w dniu 11.3.2013
r.  w  celu  zapewnienia  zgodno ci  z  dyrektyw   i  przedmiotow   spraw   mo na  byøo  zamkn   w  dniu
20.11.2013 r.

Dwie sprawy dotycz Grecji i dyskryminuj cych ogranicze wiekowych w søu bie cywilnej, jedna
sprawa dotyczy Republiki Czeskiej i niewystarczaj cej ochrony przed dyskryminacj osób
niepeønosprawnych poszukuj cych pracy.

W konsekwencji, aby sprosta tym wyzwaniom, Komisja, europejska sie organów ds.
równo ci (Equinet), Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej i poszczególne pa stwa
czøonkowskie opublikowaøy wytyczne istotne dla stosowania tych dwóch dyrektyw

. Ponadto

Komisja zapewnia finansowanie na szkolenie s dziów i innych prawników praktyków maj ce
na celu promowanie wøa ciwego stosowania dyrektyw poprzez popraw wiedzy tych osób na
temat unijnych przepisów w zakresie równego traktowania

3.1 Wiedza na temat praw

W obu dyrektywach

podkre la si znaczenie rozpowszechniania informacji w celu

zagwarantowania, e zainteresowane osoby wiedz o swoich prawach do równego
traktowania. Wszystkim Europejczykom, nie tylko mniejszo ciom, na ogóø brakuje

wiadomo ci wøasnych praw

. Na przykøad osoby te mog nie wiedzie , e dyskryminacja w

zakresie zatrudnienia jest zakazana nawet na etapie ubiegania si o prac

. Wiele pa stw

czøonkowskich uwa a taki brak  wiadomo ci za istotne wyzwanie i podaøo sposoby, w jakie
rozwi zuje  ten  problem,  na  przykøad  poprzez  informacje  i  wytyczne,  kampanie  i  portale
informacyjne,  w  tym  te  przeznaczone  dla  konkretnych  grup  docelowych  (mniejszo ci,
møodzie y)

. Wydaje si , e adresowanie dziaøa do osób, które s najbardziej zagro one,

oraz osób, które s w stanie popeøni naruszenia, jak pracodawcy, jest efektywnym
wykorzystaniem zasobów

W obszarze zatrudnienia zwi zki zawodowe i partnerzy spoøeczni maj do odegrania
kluczow rol w poszerzaniu wiedzy zarówno pracowników, jak i pracodawców na temat
przeciwdziaøania dyskryminacji

. Wiele pa stw czøonkowskich zapewnia równie praktyczne

Publikacje Komisji zostaøy przygotowane przez europejsk sie ekspertów prawnych w dziedzinie
niedyskryminacji

dost pne

pod

adresem

http://ec.europa.eu/justice/discrimination/document/index_en.htm#h2-7

, sprawozdania Equinet s

dost pne na stronie http://

www.equineteurope.org

, a sprawozdania Agencji Praw Podstawowych Unii

Europejskiej znajduj si na stronie

http://fra.europa.eu

Finansowanie  zapewnione  jest  w  ramach  programu  PROGRESS  na  lata  2007–2013,  decyzja  nr
1672/2006/WE  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  z  dnia  24  pa dziernika  2006  r.  ustanawiaj ca
wspólnotowy  program  na  rzecz  zatrudnienia  i  solidarno ci  spoøecznej  –  Progress,  Dz.U.  L  315  z
15.11.2006. Obecnie szkolenie organizowane jest przez Akademi  Prawa Europejskiego w Trewirze w
ramach umowy z Komisj , zob.

http://www.era.int

Artykuø 10 dyrektywy 2000/43/WE oraz art. 12 dyrektywy 2000/78/WE.

Wedøug badania EU-MIDIS przeprowadzonego przez Agencj Praw Podstawowych Unii Europejskiej
w 2010 r. tylko 25 % respondentów stwierdziøo, e wie o przepisach antydyskryminacyjnych. Badanie
jest dost pne na stronie:

http://fra.europa.eu/en/publications-and-resources.

Oferty pracy nie mog  zawiera   adnych dyskryminuj cych wymogów dotycz cych na przykøad wieku
czy  pochodzenia  etnicznego  kandydatów.  Aby  unikn   uprzedze   przy  wyborze  kandydatów  do
rozmowy  kwalifikacyjnej,  niektóre  pa stwa  czøonkowskie  eksperymentowaøy  z  wykorzystaniem
anonimowych  yciorysów we wnioskach o zatrudnienie, np. niemiecki projekt pilota owy:

http://www.antidiskriminierungsstelle.de/DE/ThemenUndForschung/anonymisierte_bewerbungen/anonymisierte

_bewerbungen_node.html.

Na przykøad Buøgaria, Irlandia, Wøochy, Polska, Rumunia, Søowacja i Hiszpania. Ponadto organy ds.
równo ci Austrii, Zjednoczonego Królestwa i Polski przedstawiøy szczegóøowe informacje na ten temat.
Kilka pa stw czøonkowskich wspomniaøo, e na projekty søu ce poszerzaniu wiedzy wykorzystano
finansowanie w ramach unijnego programu Progress.

Byøo to równie jedno z zalece sformuøowanych przez Agencj Praw Podstawowych Unii
Europejskiej w jej opinii nr 1/2013 dotycz cej tych dwóch dyrektyw, która dost pna jest pod adresem:

http://fra.europa.eu/en/opinion/2013/fra-opinion-situation-equality-european-union-10-years-initial-
implementation-equality

W art. 11 i 12 dyrektywy 2000/43/WE oraz art. 13 i 14 dyrektywy 2000/78/WE podkre la si rol
partnerów spoøecznych i organizacji pozarz dowych w promowaniu równego traktowania.

wytyczne na temat swoich przepisów antydyskryminacyjnych obejmuj ce sytuacje w miejscu
pracy

3.2 Brak danych dotycz cych równo ci

Dyrektywy nie zawieraj wymogu gromadzenia przez pa stwa czøonkowskie danych
dotycz cych równo ci

. Gromadzenie i analiza takich danych - zadanie, które nale y do

obowi zków  pa stw  czøonkowskich  -  przyczynia  si   jednak  do  zwalczania  dyskryminacji  i
promowania  równo ci  poprzez  dostarczanie  dowodów  istniej cej  dyskryminacji,  ujawnianie
jej  i  przedstawianie  w  uj ciu  ilo ciowym.  Brak  danych  dotycz cych  równo ci  powoduje
natomiast,  e trudniej jest oceni  sytuacj  i udowodni  istnienie dyskryminacji

. Dotyczy to

w  szczególno ci  dyskryminacji  po redniej,  w  przypadku  której  dane  statystyczne  cz sto
odgrywaj  kluczow  rol  w wykazaniu niekorzystnych skutków pozornie neutralnego  rodka
dla  okre lonej  grupy.  Pierwsze  sprawozdanie  na  temat  stosowania  dyrektywy  2000/43/WE
wzbudziøo  obawy,  e  „ograniczona  ilo   danych  etnicznych  w  wi kszo ci  pa stw
czøonkowskich  mo e  utrudni   wøa ciwe  monitorowanie  stosowania  przepisów
wspólnotowych”.  Sytuacja  nadal  nie  ulegøa  zasadniczej  zmianie  i  dotyczy  obu  dyrektyw.
Problem  ten  zasygnalizowaøo  wielu  respondentów  (krajowe organy  ds.  równo ci

, Agencja

Praw Podstawowych Unii Europejskiej, organizacje pozarz dowe), a Komisja podziela ich
obawy.

Wi kszo pa stw czøonkowskich przyjmuje dane statystyczne potwierdzaj ce dyskryminacj
oraz uznaje za dowód równie testy dyskryminacyjne

. Wiele pa stw czøonkowskich nie

gromadzi  jednak  danych  dotycz cych  równo ci  lub  gromadzi  je  w  bardzo  ograniczonym
zakresie,  na  przykøad  powoøuj c  si   na  wymogi  przepisów  o  ochronie  danych  jako  powód
niegromadzenia  danych.  Nale y  podkre li ,  e  prawo  UE,  w  szczególno ci  dyrektywa  o
ochronie  danych

, nie uniemo liwia pa stwom czøonkowskim gromadzenia danych w celu

tworzenia statystyk, pod warunkiem e przestrzegane s gwarancje okre lone w tej
dyrektywie

. Zapewnianie praktycznych wytycznych lub ustanawianie norm na potrzeby

Np. internetowe wytyczne brytyjskiej Komisji ds. Równo ci i Praw Czøowieka przeznaczone dla
pracodawców i pracowników, dost pne pod adresem:

http://www.equalityhumanrights.com/advice-and-

guidance/new-equality-act-guidance/

Dane dotycz ce równo ci oznaczaj dane zgromadzone w odniesieniu do kwestii równo ci i
dyskryminacji.

Obejmuje to nie tylko dane dotycz ce wzgl dów obj tych tymi dwoma dyrektywami, lecz równie  dane
z podziaøem na pøe . Je eli pa stwa czøonkowskie nie gromadz  danych z podziaøem na pøe , nie b d
w stanie wykry , czy ofiarami okre lonych rodzajów dyskryminacji s  raczej kobiety ni  m czy ni.

Zob. równie   sprawozdanie Equinet pt.  „Statistics on Discrimination and Database on  Complaints.  A
contribution  from  national  equality  bodies”  [Statystyki  odnosz ce  si   do  dyskryminacji  oraz  bazy
danych  dotycz ce  skarg.  Informacje  przekazane  przez  krajowe  organy  ds.  równo ci],  grudzie   2009,
dost pne na stronie: http://

www.equineteurope.org

Testy  dyskryminacyjne  to  metoda  pomagaj ca  ujawni   dyskryminacj   w  oparciu  o  badanie
porównawcze par, np. dobrane pary testuj  ubieganie si  o prac  w odniesieniu do danej oferty pracy,
wykorzystuj c  identyczne  wnioski,  które  ró ni   si   jedynie  pod  wzgl dem  konkretnej  cechy
podlegaj cej badaniu (np. wieku).

Dyrektywa  95/46/WE  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  z  dnia  24  pa dziernika  1995 r.  w  sprawie
ochrony osób fizycznych  w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepøywu tych
danych, Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31-50. Przedstawiona przez Komisj  Europejsk  przyszøa reforma
ram  prawnych  UE  dotycz cych  ochrony  danych  osobowych  nie  przyniesie  adnych  zmian  w  tym
wzgl dzie.

Wszystkie odniesienia do danych dotycz cych równo ci zawarte w niniejszym sprawozdaniu nale y
rozumie jako oznaczaj ce anonimowe dane do celów statystycznych i dowodowych z wyø czeniem
identyfikacji osób fizycznych, których dane te dotycz .

gromadzenia danych dotycz cych równo ci na poziomie krajowym jest dobr praktyk , która
–jak si wydaje – zapewni przynajmniej punkt wyj cia dla zwalczania tego problemu

3.3 Zani anie liczby przypadków dyskryminacji

Wszystkie  dost pne  informacje  potwierdzaj   nisk   liczb   zgøaszanych  przypadków
dyskryminacji. Dotyczy to zarówno wst pnych zgøosze , na przykøad do organu ds. równo ci
lub  policji,  jak  i  rozpatrywania  sprawy  w  drodze  post powania  s dowego.  Najnowsze dane
wskazuj ,  e we wszystkich zbadanych grupach etnicznych i grupach migrantów 82 % osób,
które byøy dyskryminowane, nie zgøosiøo swoich do wiadcze

. Najcz stszym powodem byøo

przekonanie,  e w przypadku zgøoszenia nic si  nie stanie, brak wiedzy na temat tego, jak i do
kogo wnie  skarg , oraz negatywne do wiadczenia wynikaj ce z niedogodno ci, biurokracji
lub  czasu  trwania  tego  procesu.  W  przeciwie stwie  do  niektórych  obaw  wyra anych  przed
przyj ciem dyrektyw wyra nie nie doszøo do istotnego wzrostu liczby post powa  s dowych
dotycz cych dyskryminacji. Liczba zgøoszonych przypadków jest na ogóø niska; szacuje si ,

e stanowi jedynie niewielki odsetek faktycznej liczby przypadków dyskryminacji w caøej

UE.  W  niektórych  pa stwach  czøonkowskich  dane  liczbowe  mog   nawet  by   zbyt  niskie,
gdy  przypadki wyra nej dyskryminacji nie s  zgøaszane i kierowane do s du. Uwydatnia to
konieczno   podj cia  dalszych  wysiøków  na  rzecz  podnoszenia  poziomu  wiedzy  i
zwi kszania  liczby  zgøaszanych  przypadków,  a  tak e  poprawy  dost pu  do  mechanizmów
skøadania  skarg  i  do  wymiaru  sprawiedliwo ci.  Krajowe  organy  ds.  równo ci  mogøyby
odegra   wa n   rol

we wspieraniu przeksztaøcania procedur skøadania skarg w bardziej

„przyjazne dla klienta” i uøatwiania zgøaszania dyskryminacji przez jej ofiary.

3.4 Dost p do wymiaru sprawiedliwo ci

Dost p  do  skutecznego  i  sprawnego  wymiaru  sprawiedliwo ci  ma  zasadnicze znaczenie  dla
ofiar  dyskryminacji.  Bariery  w  dost pie  do  wymiaru  sprawiedliwo ci  obejmuj   krótkie
terminy  wniesienia  skargi  dotycz cej  dyskryminacji,  czas  trwania  i  koszt  post powania,  w
tym  maj ca  potencjalnie  zniech caj cy  wpøyw  na  ofiary  zasada  „przegrany  pøaci”,  oraz
ograniczona dost pno  pomocy prawnej

Zaø cznik I do niniejszego sprawozdania zawiera konkretne wytyczne na temat sposobu
wniesienia skargi dotycz cej dyskryminacji, maj ce na celu wyja nienie praw ofiar w prosty

Np. Niemcy, Irlandia, Francja, Chorwacja i W gry opublikowaøy badania, sprawozdania i instrukcje
dotycz ce gromadzenia danych dotycz cych równo ci.

Badanie EU-MIDIS przeprowadzone w 2010 r. przez Agencj Praw Podstawowych Unii Europejskiej,
dost pne na stronie

http://fra.europa.eu/en/publications-and-resources

Zob. sprawozdanie Equinet z 2012 r. pt. „Tackling the ‘Known Unknown’ How Equality Bodies Can
Address Under-Reporting of Discrimination through Communications” [Uwzgl dnianie znanych
niewiadomych – Jak organy ds. równo ci mog poprzez komunikacj rozwi za problem zbyt niskiego
poziomu zgøaszania przypadków dyskryminacji], dost pne na stronie: http:// www.equineteurope.org.

Ograniczenia  te  zidentyfikowano  w  odpowiednich  badaniach,  np.  w  zamówionym  przez  Komisj
Europejsk   badaniu  pt.  „Comparative  study  on  access  to  justice  in  gender  equality  and  anti-
discrimination  law”  [Badanie  porównawcze  dotycz ce  dost pu  do  wymiaru  sprawiedliwo ci  w
przepisach  dotycz cych  równouprawnienia  pøci  i  antydyskryminacyjnych]  z  2011  r.,  dost pnym  pod
adresem:

http://ec.europa.eu/justice/gender- equality/files/conference_sept_2011/final_report_access_to_justice_final_en.pdf

oraz  w  sprawozdaniu  Agencji  Praw  Podstawowych  Unii  Europejskiej  „Access  to  justice  in  cases  of
discrimination  in  the  EU  –  Steps  to  further  equality”  [Dost p  do  wymiaru  sprawiedliwo ci  w
przypadkach  dotycz cych  dyskryminacji  w  UE  –  dalsze  dziaøania  na  rzecz  równo ci],  dost pnym  na
stronie:

http://fra.europa.eu/en/publications-and-resources

sposób i w prostym formacie oraz udzielenie praktycznych porad na temat sposobu
prowadzenia spraw dotycz cych dyskryminacji.

3.5 Sankcje i rodki odwoøawcze

Dwie omawiane dyrektywy nie harmonizuj  sankcji i  rodków odwoøawczych w odniesieniu
do  dyskryminacji,  ale  zawieraj   wymóg,  zgodnie  z  którym  pa stwa  czøonkowskie  musz
ustanowi   skuteczne,  proporcjonalne  i  odstraszaj ce  sankcje  oraz  umo liwi   korzystanie  z
post powa   s dowych  maj cych  na  celu  wykonanie  zobowi za   wynikaj cych  z  tych
dyrektyw,  oraz  w  miar   mo liwo ci  z  post powania  administracyjnego  poprzedzaj cego
wniesienie skargi. Pocz tkowe problemy, z którymi zetkn øo si  wiele pa stw czøonkowskich
w  odniesieniu  do  prawidøowej  transpozycji  przepisów  dotycz cych  sankcji

, zostaøy ju

rozwi zane,  a  sankcje  przewidziane  w  przepisach  s   na  ogóø  odpowiednie.  Nadal  istniej
jednak potencjalne powody do obaw w odniesieniu do dost pno ci  rodków odwoøawczych w
praktyce  oraz  tego,  czy  sankcje  nakøadane  w  konkretnych  sprawach  s   w  peøni  zgodne  z
wymogami  dyrektyw

. Wydaje si , e s dy krajowe maj tendencj do stosowania dolnej

granicy sankcji przewidzianych w przepisach oraz dolnej granicy w odniesieniu do poziomu i
wysoko ci przyznanego odszkodowania

. W sprawie ACCEPT Trybunaø Sprawiedliwo ci

Unii  Europejskiej  wskazaø,  e  dyrektywa  2000/43/WE  wyø cza  przepisy  krajowe,  na  mocy
których kary maj  czysto symboliczny wymiar, i  e w okre lonych warunkach naruszeniem
dyrektywy  byøaby  sytuacja,  w  której  w  sprawie  dotycz cej  dyskryminacji  mo liwe  jest
wyø cznie  udzielenie  ostrze enia

. W wietle tych kwestii Komisja b dzie uwa nie

monitorowaøa standardy wykorzystywane podczas stosowania sankcji i

rodków

odwoøawczych w pa stwach czøonkowskich.

3.6 Wykøadnia stosowana przez s dy

Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej w swoim orzecznictwie sprecyzowaø wykøadni
obu dyrektyw. Wi kszo  spraw dotyczy wykøadni dyrektywy 2000/78/WE w odniesieniu do
dyskryminacji  ze  wzgl du  na  wiek,  a  w  szczególno ci  jej  art.  6  ust.  1,  który  stanowi,  e
odmienne  traktowanie  ze  wzgl du  na  wiek  mo e  by   zasadne,  je eli  jest  uzasadnione
zgodnym z przepisami celem i je eli  rodki maj ce søu y  realizacji tego celu s  wøa ciwe i
konieczne.

Orzecznictwo  dotycz ce  dyskryminacji  ze  wzgl du  na  orientacj   seksualn ,
niepeønosprawno   i  pochodzenie  rasowe  lub  etniczne  jest  mniej  rozwini te,  poniewa
obejmuje  mniejsz   liczb   spraw.  W  sprawach  dotycz cych  tych  przyczyn  dyskryminacji
Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej zajmowaø si  podstawowymi kwestiami, takimi
jak  zakaz  dyskryminacji  w  ogøoszeniach  wydawanych  przez  pracodawc ,  definicja

Np. kilka pa stw czøonkowskich bø dnie wprowadziøo puøap odszkodowania w przypadkach
dyskryminacji.

Badania, o których mowa w przypisie 35, a tak e sprawozdania krajowe niezale nych ekspertów
prawnych w dziedzinie przeciwdziaøania dyskryminacji, krajowych organów ds. równo ci i sieci
Equinet.

Np. dane zgromadzone przez niezale nych ekspertów prawnych ze wszystkich pa stw czøonkowskich,
które porównano i podsumowano w sprawozdaniu „Developing Anti-Discrimination Law in Europe”
[Opracowywanie ustaw antydyskryminacyjnych w Europie], pa dziernik 2012, dost pnym na stronie
http://ec.europa.eu/justice/discrimination/document/index_en.htm#h2-7.

Wyrok z dnia 25 marca 2013 r. w sprawie C-81/12 Asociatia ACCEPT przeciwko Consiliul National
pentru Combaterea Discriminarii,. Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej pozostawiø s dowi
krajowemu ocen , czy doszøo do dyskryminacji.

niepeønosprawno ci  czy  wykluczenie  partnerów  tej  samej  pøci  z  otrzymywania  wiadcze
zwi zanych  z  wykonywaniem  pracy  zarezerwowanych  dla  par  heteroseksualnych.  Trybunaø
jeszcze nie miaø okazji wypowiedzie  si  na temat dyskryminacji ze wzgl du na religi  lub

wiatopogl d.

Pa stwa czøonkowskie zgøosiøy zró nicowany poziom orzecznictwa krajowego. W niektórych
pa stwach czøonkowskich dyrektywy przyczyniøy si do wydania wielu znacz cych
orzecze

, a sprawy s regularnie kierowane do Trybunaøu Sprawiedliwo ci Unii

Europejskiej

. Inne pa stwa czøonkowskie zgøosiøy maø liczb spraw

Zaø cznik II do niniejszego sprawozdania zawiera przegl d najwa niejszego orzecznictwa
wydanego przez Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej; zwrócono w nim te uwag na
szereg ciekawych spraw rozpatrywanych przez s dy krajowe.

4. ASPEKTY WSPÓLNE DLA OBU DYREKTYW

Mimo pewnych cech specyficznych dla poszczególnych przyczyn dyskryminacji

struktura

obu dyrektyw i podstawowe poj cia s podobne (definicje, dziaøanie pozytywne, minimalne
wymagania, ochrona praw, ci ar dowodu, rozpowszechnianie informacji, dialog z partnerami
spoøecznymi i organizacjami pozarz dowymi, sankcje).

4.1 Dyskryminacja po rednia

Dyskryminacja po rednia ma miejsce wówczas, gdy pozornie neutralne przepis, kryterium lub
praktyka  stawiaøyby  osoby  o  okre lonej  cesze  w  szczególnie  niekorzystnym  poøo eniu  w
porównaniu z innymi osobami, chyba  e jest to obiektywnie uzasadnione zgodnym z prawem
celem,  a  rodki  maj ce  søu y   osi gni ciu  tego  celu  s   wøa ciwe  i  konieczne.  Poj cie
dyskryminacji  po redniej  jest  zøo one  i  wiele  pa stw  czøonkowskich  miaøo  pocz tkowo
trudno ci  z  jego  prawidøow   transpozycj .  Obecnie  jest  ono  zapisane  w  prawie,  lecz  jego
stosowanie  w  praktyce  wci   stanowi  wyzwanie.  Aby  zilustrowa   ten  problem,  niektóre
pa stwa czøonkowskie

zgøosiøy, e w s dach krajowych wyra ano obawy w odniesieniu do

braku przejrzysto ci lub braku zrozumienia poj cia dyskryminacji po redniej. Inne pa stwa
czøonkowskie

podkre laj , e nie dysponuj jeszcze adnym orzecznictwem, które

zawieraøoby interpretacj poj cia dyskryminacji po redniej

. Zaø cznik I do niniejszego

sprawozdania zawiera przykøady typowych sytuacji dyskryminacji po redniej.

Np. Niemcy.

Np. Dania i Niemcy.

Np. Estonia zgøosiøa,  e w latach 2007–2011 s dy esto skie wydaøy wyroki jedynie w trzech sprawach
dotycz cych  dyskryminacji  w  zakresie  zatrudnienia;  Finlandia  zgøosiøa,  e  orzecznictwo  dotycz ce
ustawy  o  niedyskryminacji  jest  niezbyt  obszerne  i  e  s dy  wy szej  instancji  nie  rozpatrzyøy  niemal

adnej sprawy dotycz cej dyskryminacji. èotwa zgøosiøa, e w latach 2009–2012 nie byøo adnych

spraw karnych, a liczba spraw ogólnie zwi zanych z dyskryminacj i zró nicowanym traktowaniem
wynosi 44–57 rocznie. Malta odpowiedziaøa, e prawie w ogóle nie ma orzecznictwa w tej dziedzinie.

Takich jak poj cie racjonalnych usprawnie , które ma zastosowanie jedynie w dziedzinie
niepeønosprawno ci.

Np. Irlandia i Dania.

Np. Estonia, Søowenia i Finlandia.

W  swojej  wspólnej  opinii  organy  ds.  równo ci  napomkn øy  o  konkretnej  potrzebie  monitorowania  w
celu zapewnienia jednolitego stosowania poj cia dyskryminacji po redniej. Zob. sprawozdanie Equinet
pt.  „Equality  law  in  Practice  –  Report  on  the  Implementation  of  the  Race  and  General  Framework
Directives”  [Przepisy  dotycz ce  równo ci  w  praktyce  –  Sprawozdanie  z  wdra ania  dyrektywy  w

4.2 Ci ar dowodu

Kluczowym  elementem  niezb dnym  do  zapewnienia  prawidøowego  rozpatrywania  skarg
dotycz cych  dyskryminacji  jest  przesuni cie  ci aru  dowodu  przed  s dami  lub  innymi
wøa ciwymi  organami

. Oznacza to, i w przypadku gdy osoba twierdz ca, e jest ofiar

dyskryminacji, mo e ustali  fakty, na podstawie których mo na domniemywa , i  doszøo do
dyskryminacji,  to  na  pozwanym  spoczywa  ci ar  dowiedzenia,  e  nie  doszøo  do
dyskryminacji.  Pocz tkowo  osiem  pa stw  czøonkowskich  miaøo  problemy  z  prawidøow
transpozycj   poj cia  ci aru  dowodu

. Niektóre pa stwa czøonkowskie

zgøosiøy, e

prawidøowe stosowanie  zasady  odwrócenia  ci aru  dowodu  pozostaje wyzwaniem  i nie jest
wystarczaj co  dobrze  znane  s dom  krajowym.  Jako  przykøad  sposobu  rozwi zania  tego
problemu  jedno  pa stwo  czøonkowskie  zgøosiøo,  e  rozwa a  wø czenie  zasady  odwrócenia
ci aru dowodu bezpo rednio do przepisów w zakresie post powania cywilnego (a nie tylko
do  prawodawstwa  dotycz cego  równego  traktowania)

. Komisja promuje wøa ciwe

stosowanie tego poj cia poprzez zapewnienie szkole dla krajowych s dziów i prawników
praktyków

4.3 Dziaøanie pozytywne

W dyrektywach wyra nie zezwala si pa stwom czøonkowskim na utrzymywanie lub
przyjmowanie szczególnych

rodków maj cych zapobiega niedogodno ciom lub

wyrównywa niedogodno ci, u podstaw których le y jedna z przyczyn obj tych dyrektywami,
ale nie zobowi zuje si ich do tego

. Dziaøanie pozytywne z definicji musi by korzystne dla

grup docelowych. Niemal wszystkie pa stwa czøonkowskie podj øy pewne formy dziaøania
pozytywnego w zakresie stosowania obu dyrektyw

, na przykøad na rzecz osób

niepeønosprawnych lub Romów

4.4 Dyskryminacja z wielu jednoczesnych przyczyn

sprawie równego traktowania osób bez wzgl du na pochodzenie rasowe i dyrektywy ustanawiaj cej
ogólne warunki ramowe], maj 2013 r., dost pne na stronie:

http://www.equineteurope.org

Ma to zastosowanie wyø cznie w post powaniach cywilnych, lecz nie w karnych.

Republika Czeska, Estonia, Wøochy, Cypr, Litwa, W gry, Malta i Rumunia.

Belgia, Malta i Søowacja.

Søowacja.

Zob. przypis 18. Jednym z zagadnie w szczególny sposób uwzgl dnionych w szkoleniu jest ci ar
dowodu w sprawach dotycz cych dyskryminacji.

Artykuø  5  dyrektywy  2000/43/WE  oraz  art.  7  dyrektywy  2000/78/WE.  Stanowi   one,  e  „[d]la
zapewnienia  caøkowitej  równo ci  w  praktyce  zasada  równego  traktowania  nie  stanowi  przeszkody  w
utrzymywaniu  lub  przyjmowaniu  przez  pa stwo  czøonkowskie  szczególnych  rodków  maj cych
zapobiega  niedogodno ciom lub wyrównywa  niedogodno ci zwi zane z pochodzeniem rasowym lub
etnicznym lub odpowiednio z religi  lub  wiatopogl dem, niepeønosprawno ci , wiekiem lub orientacj
seksualn ”.

Tylko Litwa zgøosiøa, e nie przyj to adnych takich rodków.

W  odniesieniu  do  dziaøania  pozytywnego  na  rzecz  osób  niepeønosprawnych  pa stwa  czøonkowskie
zgøosiøy,  e  ustanowiøy  dla  pracodawców  z  sektora  publicznego  cele  w  zakresie  zatrudniania  takich
osób.  Zgøoszone  dziaøanie  pozytywne  na  rzecz  Romów  jest  bardziej  zró nicowane  -  obejmuje  cztery
najwa niejsze sektory krajowych strategii integracji Romów (zatrudnienie, mieszkalnictwo, edukacja i
opieka zdrowotna). W zaleceniu Rady w sprawie skutecznych  rodków integracji Romów w pa stwach
czøonkowskich,  przyj tym  9  grudnia  2013  r.,  dokument  Rady  nr  16970/13,  dost pny  na  stronie
http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/139979.pdf

(jeszcze

brak

odesøania do Dz.U.) zaleca si , by pa stwa czøonkowskie „w celu promowania w praktyce caøkowitej
równo ci Romów podejmowaøy skuteczne dziaøania polityczne, aby zagwarantowa ich równe
traktowanie i poszanowanie ich praw podstawowych, w tym równy dost p do edukacji, zatrudnienia,
opieki zdrowotnej i zakwaterowania” (pkt 1.1).

Dyrektywy nie zawieraj szczegóøowego przepisu dotycz cego dyskryminacji z wielu
przyczyn jednocze nie, ale wspomina si w nich fakt, e „kobiety s cz sto ofiarami ró nego
rodzaju dyskryminacji”

. W dyrektywach zezwala si jednak na ø czenie dwóch lub wi kszej

liczby przyczyn dyskryminacji, którymi nale y si  zaj  w tej samej sytuacji, chocia  mog
pojawi  si  problemy wynikaj ce z ró nic w poziomie ochrony przewidzianym na podstawie
obu  dyrektyw  w  odniesieniu  do  ró nych  przyczyn,  poniewa   zakres  stosowania  dyrektywy
2000/78/WE  obejmuje  wyø cznie  kwestie  zwi zane  z  zatrudnieniem.  Komisja  staraøa  si
zniwelowa  t  ró nic  w swoim wniosku z 2008 r. w sprawie nowej dyrektywy

4.5 Dyskryminacja przez powi zanie, zaøo enie i postrzeganie

Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej zdecydowaø ju ,  e w pewnych okoliczno ciach
dyskryminacja  ze  wzgl du  na  niepeønosprawno   mo e  obejmowa   dyskryminacj   przez
powi zanie  powoda  z  osob ,  która  jest  niepeønosprawna,  mimo  e  powód  nie  jest
niepeønosprawny

. To rozumowanie wydaje si mie charakter ogólny i zastosowanie

równie do innych przyczyn dyskryminacji obj tych obiema dyrektywami.

Jak wskazuje istniej ce orzecznictwo krajowe

, Komisja uwa a, e w dyrektywach zakazuje

si  równie  sytuacji, w których dana osoba jest bezpo rednio dyskryminowana ze wzgl du na
bø dne  postrzeganie  chronionych  cech  lub  zaøo enie,  e  posiada  ona  chronione  cechy,  na
przykøad  gdy  osoba  ubiegaj ca  si   o  prac   nie  zostaøa  wybrana,  poniewa   pracodawca
niesøusznie  uwa a,  e  osoba  ta  ma  okre lone  pochodzenie  etniczne  lub  jest  orientacji
homoseksualnej.

4.6 Ochrona wszystkich osób w UE

Z  obu  dyrektyw  jasno  wynika,  e  zakaz  dyskryminacji  dotyczy  równie   obywateli  pa stw
trzecich, ale nie obejmuje odmiennego traktowania ze wzgl du na narodowo  i nie narusza
przepisów  reguluj cych  wjazd  i  pobyt

. Jest to wa ny element dyrektyw, który uwydatnia

fakt, e zakaz dyskryminacji chroni wszystkich przebywaj cych w Unii Europejskiej, a nie
tylko obywateli UE. Obywatele pa stw trzecich, w tym bezpa stwowcy

, cz sto s

szczególnie nara eni na dyskryminacj ze wzgl du na ich sytuacj

. Pewne problemy nie

Motyw  14  dyrektywy  2000/43/WE  oraz  motyw  3  dyrektywy  2000/78/WE.  W  obu  dyrektywach
wspomina  si   równie   o  potrzebie  ocenienia,  zgodnie  z  zasad   uwzgl dniania  aspektu  pøci,  wpøywu
podj tych  rodków  na  kobiety  i  m czyzn  (art.  17  ust.  2  dyrektywy  2000/43/WE  oraz  art.  19  ust.  2
dyrektywy 2000/78/WE). Wiele pa stw czøonkowskich stwierdziøo,  e nie ma istotnych informacji na
ten temat, ale Irlandia, Hiszpania, Francja, Niderlandy i Polska dostarczyøy wyczerpuj ce informacje w
tym zakresie.

Wniosek dotycz cy dyrektywy w sprawie wprowadzenia w ycie zasady równego traktowania osób bez
wzgl du na religi lub wiatopogl d, niepeønosprawno , wiek lub orientacj seksualn , COM(2008)
426 final.

Wyrok  z  dnia  17  lipca  2008  r.  w  sprawie  C-303/06  Coleman,  w  którym  Trybunaø  Sprawiedliwo ci
orzekø,  i   dyrektywa  2000/78/WE  chroni  matk   niepeønosprawnego  dziecka  przed  molestowaniem  i
dyskryminacj   w  zakresie  zatrudnienia,  w  przypadku  gdy  problemy  byøy  spowodowane  faktem,  e
matka potrzebowaøa dodatkowych dni wolnych od pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem.

Zob. zaø cznik II, pkt 2c.

Artykuø 3 ust. 2 obu dyrektyw, motyw 13 dyrektywy 2000/43/WE oraz motyw 12 dyrektywy
2000/78/WE.

„Obywatela pa stwa trzeciego” definiuje si jako osob , która nie jest obywatelem Unii w rozumieniu
art. 20 ust. 1 TFUE, na przykøad w dyrektywie 2011/98/EU.

Przykøady dyrektyw, w których konkretnie ustanawia si  prawa obywateli pa stw trzecich do równego
traktowania  w  porównaniu  z  obywatelami  UE,  obejmuj :  dyrektyw   Rady  2003/109/WE  z  dnia  25
listopada  2003  r.  dotycz c   statusu  obywateli  pa stw  trzecich  b d cych  rezydentami

wynikaj  jednak bezpo rednio z prawodawstwa, ale ze sposobu, w jaki przepisy s  stosowane
w  praktyce.  Prawodawstwo  musi  równie   by   poø czone  z  odpowiednimi  rodkami
politycznymi  i  finansowymi

. Pa stwa czøonkowskie zgøaszaj , e ochrona przed

dyskryminacj   na  podstawie  przesøanek  przewidzianych  w  obu  dyrektywach  obejmuje
wszystkich  przebywaj cych  w  danym  kraju.  Niektóre  pa stwa  czøonkowskie  opisuj   swoj
polityk   integracji  migrantów  i  obywateli  pa stw  trzecich  jako  dziaøania  zapobiegaj ce
dyskryminacji.

5. A

SPEKTY WèA CIWE DLA DYREKTYWY W SPRAWIE RÓWNEGO TRAKTOWANIA OSÓB BEZ

WZGL DU NA POCHODZENIE RASOWE

(2000/43/WE)

5.1 Zakaz dyskryminacji ze wzgl du na pochodzenie rasowe lub etniczne

Dyrektywa 2000/43/WE nie zawiera definicji poj cia pochodzenia rasowego lub etnicznego.
Do pa stw czøonkowskich nale y decyzja, czy zdefiniuj te poj cia w prawie krajowym

Niektóre  pa stwa  czøonkowskie  odnosz   si   tylko  do  „pochodzenia  etnicznego”  lub
„przynale no ci  etnicznej”  i  w  swoim  prawodawstwie  krajowym  wcale  nie  stosuj   poj cia
„rasa”  czy  „pochodzenie  rasowe”.  Zasadniczo  z  punktu  widzenia  stosowania  dyrektywy
Komisja  nie  dostrzega  adnego  problemu  w  tym  podej ciu,  dopóki  jest  oczywiste,  e  nie
poci ga  ono  za  sob   ograniczenia  zakresu  przepisów  krajowych  w  porównaniu  z  zakresem
przepisów dyrektywy.

Czasem pochodzenie rasowe lub pochodzenie etniczne oraz inne przyczyny dyskryminacji si
pokrywaj ,  szczególnie  przynale no   pa stwowa,  religia  i  j zyk.  Dyrektywa  2000/43/WE
nie  obejmuje  dyskryminacji  ze  wzgl du  na  przynale no   pa stwow   jako  tak   (chyba  e
odmienne  traktowanie  ze  wzgl du  na  przynale no   pa stwow   lub  j zyk  okazuje  si

døugoterminowymi (Dz.U. L 16 z 23.1.2004, s. 44), zmienion  dyrektyw  2011/51/UE (Dz.U. L 132 z
19.5.2011,s.  1),  aby  rozszerzy   jej  zakres  równie   na  osoby  obj te  ochron   mi dzynarodow ,  i
dyrektyw   2011/98/UE  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  z  dnia  13  grudnia  2011  r.  w  sprawie
procedury  jednego  wniosku  o  jedno  zezwolenie  dla  obywateli  pa stw  trzecich  na  pobyt  i  prac   na
terytorium pa stwa czøonkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z pa stw
trzecich  przebywaj cych  legalnie  w  pa stwie  czøonkowskim  (Dz.U.  L  343  z  23.12.2011,  s.  1).  W
motywie  29  tej  drugiej  dyrektywy  znajduje  si   wyra ne  odniesienie  do  dyrektyw  2000/43/WE  i
2000/78/WE.

Wspólne  podstawowe  zasady  w  sprawie  integracji  zapewniaj   ramy  wspóøpracy  na  poziomie  UE  w
zakresie  polityki  na  rzecz  integracji  obywateli  pa stw  trzecich,  w  tym  poszanowania  równo ci  i
niedyskryminacji.  Ramy  te  zostaøy  rozwini te  poprzez  komunikaty  Komisji  w  sprawie  integracji,
wymiany  mi dzy  pa stwami  czøonkowskimi  i  konsultacji  z  zainteresowanymi  stronami.  Wspólne
podstawowe  zasady  odnosz ce  si   do  polityki  integracji  imigrantów  w  Unii  Europejskiej,  przyj te  w
dniu  19  listopada  2004  r.,  nr  dokumentu  14615/04,  wspólna  agenda  na  rzecz  integracji,  COM(2005)
389 final; europejski program integracji, COM(2011) 455 final.

Zjednoczone Królestwo zgøosiøo,  e definicja „rasy” znajduje si  w sekcji 9 pkt 1 ustawy o równo ci z
2010 r.  (jest ona sformuøowana nast puj co  „Rasa obejmuje (a)  kolor; (b) przynale no  pa stwow ;
(c) pochodzenie etniczne lub narodowe”), natomiast poj cie „pochodzenie etniczne lub narodowe” jest
zawarte w definicji „rasy” i nie jest zdefiniowane bardziej szczegóøowo. Szwecja zgøosiøa,  e jej ustawa
dotycz ca dyskryminacji zawiera definicj  „to samo ci etnicznej” jako „pochodzenia narodowego lub
etnicznego, koloru skóry lub innych podobnych cech”. Kilka innych pa stw czøonkowskich odniosøo si
do  interpretacji  zawartej  w  krajowych  dokumentach  przygotowawczych,  orzecznictwie  krajowym  lub
konwencjach  mi dzynarodowych,  w  szczególno ci  w  Mi dzynarodowej  konwencji  w  sprawie
likwidacji  wszelkich  form  dyskryminacji  rasowej,  która  jest  tak e  wspomniana  w  preambule
dyrektywy.

dyskryminacj po redni ze wzgl du na pochodzenie etniczne), a przed dyskryminacj ze
wzgl du na religi jako tak chroni dyrektywa 2000/78/WE

5.2 Przedmiotowy zakres stosowania dyrektywy

Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. h) dyskryminacja jest zakazana w odniesieniu do „dost pu do dóbr i
usøug  oraz  dostarczania  dóbr i  usøug  publicznie  dost pnych,  wø cznie  z  zakwaterowaniem”.
Dyrektywa  ma  zastosowanie  do  sektora  publicznego  i  prywatnego,  ale  pewne  dziaøania
podejmowane przez pa stwa czøonkowskie (np. policj ) mog  poci ga  za sob  sprawowanie
wøadzy publicznej bez  adnego elementu  wiadczenia „usøug” w rozumieniu nadanym temu
poj ciu w traktatach i orzecznictwie Trybunaøu Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej.

Innym  poj ciem,  które  czasami  wzbudza  w tpliwo ci,  jest  odniesienie  do  dóbr  i  usøug
„publicznie  dost pnych”.  Wydaje  si ,  e  warunek  „publicznej  dost pno ci”  wyklucza
sytuacje, w których oferta dostarczania pewnych dóbr i usøug nie miaøa miejsca w domenie
publicznej  (np.  poprzez  ogøoszenie  w  gazecie  lub  na  publicznie  dost pnej  stronie
internetowej), a tylko w ograniczonym kr gu czøonków rodziny.

5.3 Rola organów ds. równo ci

Zgodnie  z  dyrektyw   pa stwa  czøonkowskie  maj   obowi zek  ustanowi   organ  lub  organy,
których  zadania  obejmuj   udzielanie  niezale nej  pomocy  ofiarom  dyskryminacji  i
sporz dzanie  niezale nych  sprawozda   i  bada ;  wszystkie  pa stwa  czøonkowskie  powoøaøy
takie organy

. Obowi zek ten dotyczy wyø cznie dyskryminacji ze wzgl du na pochodzenie

rasowe lub etniczne (i ze wzgl du na pøe zgodnie z dyrektywami w sprawie
równouprawnienia pøci

), ale nie ze wzgl du na religi lub wiatopogl d, niepeønosprawno ,

wiek i orientacj seksualn . W wi kszo ci pa stw czøonkowskich mandat krajowego organu
ds. równo ci rozszerzono jednak na wszystkie te przesøanki

, a w 15 pa stwach

czøonkowskich  równie   na  przesøanki  wykraczaj ce  poza  zakres  uwzgl dniony  w
prawodawstwie UE (np. na przynale no  pa stwow , j zyk, pogl dy polityczne). W wielu
pa stwach czøonkowskich organ ds. równo ci ma równie  szersze uprawnienia ni  wymagane
w  dyrektywach  lub  ma  kompetencje  wykraczaj ce  poza  zatrudnienie  -  w  odniesieniu  do
dyskryminacji ze wzgl du na religi  lub  wiatopogl d, niepeønosprawno , wiek i orientacj
seksualn .

W sprawozdaniu Equinet pt. „Equality Law in Practice – Comparative analysis of discrimination cases
in  Europe”  [Przepisy  dotycz ce  równo ci  w  praktyce  –  analiza  porównawcza  przypadków
dyskryminacji  w  Europie]  pokazano  w  studium  przypadku  ocenianym  przez  krajowe  organy  ds.
równo ci,  jak  trudne  mo e  by   okre lenie  granicy  mi dzy  ró nymi  przyczynami  dyskryminacji;
sprawozdanie to dost pne jest na stronie

http://www.equineteurope.org

Przeciwko Belgii i Finlandii tocz si jednak post powania w sprawie uchybienia zobowi zaniom
pa stwa czøonkowskiego w odniesieniu do niewystarczaj cych kompetencji krajowego organu lub
organów ds. równo ci,

ale oczekuje si , e w Belgii problem ten zostanie szybko rozwi zany.

Dyrektywa  Rady  2004/113/WE  z  dnia  13  grudnia  2004  r.  wprowadzaj ca  w  ycie  zasad   równego
traktowania  m czyzn  i  kobiet  w  zakresie  dost pu  do  towarów  i  usøug  oraz  dostarczania  towarów  i
usøug, Dz.U. L 373 z 21.12.2004, s. 37, oraz dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
z  dnia  5  lipca  2006  r.  w  sprawie  wprowadzenia  w  ycie  zasady  równo ci  szans  oraz  równego
traktowania kobiet i m czyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (wersja przeredagowana), Dz.U. L 204
z 26.7.2006, s. 23.

Wszystkie pa stwa z wyj tkiem Danii, Wøoch, Malty, Portugalii, Hiszpanii i Finlandii. W Danii du ska
Rada  ds.  Równego  Traktowania,  która  jest  niezale nym  organem  ds.  skarg  administracyjnych,  ma
jednak kompetencje obejmuj ce wiele ró nych przesøanek dyskryminacji, w tym  wszystkie przesøanki
uj te w dyrektywie 2000/78/WE.

Mi dzy  pa stwami  czøonkowskimi  istniej   wyra ne  ró nice  w  zakresie  kompetencji  i
zasobów tych organów oraz ich struktury. Niektóre organy ds. równo ci peøni  rol  doradcz  i
promocyjn , podczas gdy inne posiadaj  kompetencje quasi-s dowe. Dyrektywa zobowi zuje
pa stwa czøonkowskie do zagwarantowania,  e organy ds. równo ci posiadaj  uprawnienia i

rodki, które s niezb dne do skutecznego wykonywania ich zada , w tym zasadniczego

elementu  tych  zada ,  jakim  jest  udzielanie  pomocy  ofiarom  dyskryminacji.  W  zwi zku  z
rosn c   liczb   obaw  w  tym  zakresie  Komisja  obecnie  szerzej  bada  przestrzeganie  przez
pa stwa czøonkowskie wymogów tej dyrektywy (oraz dyrektyw w sprawie równouprawnienia
pøci) w odniesieniu do krajowych organów ds. równo ci. Obejmuje to sprawdzanie, czy ka dy
organ  ds.  równo ci  posiada  niezb dne  uprawnienia  i  mandat,  a  tak e  czy  faktycznie
skutecznie wykonuje wszystkie zadania okre lone w dyrektywie

5.4 Ochrona Romów zgodnie z dyrektyw

Dyrektywa 2000/43/WE w sposób kompleksowy odnosi si do ka dej dyskryminacji ze
wzgl du na pochodzenie rasowe lub etniczne. Romowie, jako szczególnie liczna i zagro ona
grupa etniczna, s bezpo rednio obj ci zakresem stosowania tej dyrektywy.

Komisja zaj øa si ju problemami, które s bezpo rednio zakorzenione w przepisach
krajowych, w tym w razie konieczno ci poprzez post powania w sprawie uchybienia
zobowi zaniom pa stwa czøonkowskiego

. Problemy specyficzne dla Romów rzadko jednak

wynikaj bezpo rednio z prawodawstwa

, ale zazwyczaj spowodowane s sposobem

stosowania odpowiednich przepisów w praktyce

. Uwydatnia to konieczno rozszerzenia w

stosownych  przypadkach  kontroli  Komisji  na  praktyki  krajowe,  które  maj   wpøyw  na
wdro enie  zasady  równego  traktowania.  Chocia   poszczególne  przypadki  dyskryminacji
musz  by  rozpatrywane zgodnie z prawem krajowym i za po rednictwem s dów krajowych,
Komisja monitoruje, czy w praktyce administracyjnej pa stwa czøonkowskie systematycznie
post puj  zgodnie z przepisami dyrektywy.

Komisja  przyznaje,  e  samo  prawodawstwo  nie  wystarcza,  aby  zaradzi   gø boko
zakorzenionemu wykluczeniu spoøecznemu Romów i uprzedzeniom, z którymi nadal maj  oni
do czynienia. Prawodawstwo musi by  poø czone ze  rodkami politycznymi i finansowymi.
Kluczowym  elementem  przeciwdziaøania  dyskryminacji  Romów  na  poziomie  UE  byøo
przyj cie  unijnych  ram  dotycz cych  krajowych  strategii  integracji  Romów  do  2020  r.

Nast pnie Komisja przeprowadziøa roczny przegl d krajowych strategii opracowanych przez

W  trakcie  tego  przegl du  skontaktowano  si   z  kilkoma  pa stwami  czøonkowskimi  z  pro b   o
dostarczenie  dowodów  pomocy  dla  ofiar  dyskryminacji  oraz  dowodów  sprawozdawczo ci  i
przeprowadzonych bada  ankietowych. Jak dot d post powanie w sprawie uchybienia zobowi zaniom
pa stwa  czøonkowskiego  zostaøo  wszcz te  przeciwko  Finlandii  (w  zwi zku  z  brakiem  wøa ciwego
organu ds. równo ci w dziedzinie zatrudnienia zgodnie z dyrektyw  2000/43/WE).

Na  przykøad  Komisja  zakwestionowaøa  przepis  znajduj cy  si   w  prawodawstwie  rumu skim,  który  –
jak  si   zdaje  –  dopuszczaø  specjaln   kategori   dyskryminacji  po redniej  w  dziedzinie  gospodarki
przestrzennej.  Przepis  ten  byø  sformuøowany  w  sposób  neutralny,  ale  wydawaøo  si ,  e  dotyczy  w
szczególno ci Romów.

Przy ustalaniu, czy istniej  przepisy lub  rodki dyskryminacyjne dotycz ce konkretnie Romów, nie ma
znaczenia, czy te przepisy lub  rodki zawieraj  jednoznaczne odniesienie do Romów lub czy stosowana
jest w nich inna terminologia (np. „nomadowie”), je eli jest oczywiste,  e  rodki te s  ukierunkowane
na Romów.

Niekoniecznie tylko przepisy w zakresie równego traktowania, ale tak e inne przepisy, które maj
wpøyw na równe traktowanie w dziedzinach obj tych dyrektyw (np. przepisy dotycz ce mieszka
socjalnych w odniesieniu do dost pu do mieszkalnictwa).

COM(2011) 173 final z 5.4.2011.

pa stwa  czøonkowskie.  Dyrektywa  obejmuje  wszystkie  cztery  kluczowe  obszary  krajowych
strategii  integracji  Romów  (edukacj ,  zatrudnienie,  zdrowie  i  mieszkalnictwo).  Osi gni cie
peønej  równo ci  w  praktyce  mo e  w  pewnych  okoliczno ciach  uzasadnia   dziaøanie
pozytywne  ukierunkowane  konkretnie  na  Romów,  w  szczególno ci  w  czterech  wy ej
wymienionych kluczowych obszarach.

Jednocze nie Komisja nadal udoskonala ochron prawn poprzez wniosek dotycz cy
zalecenia Rady w sprawie Romów, który zostaø przyj ty przez Rad w dniu 9 grudnia 2013
r.

. Promuje si w nim szeroki zakres szczególnych rodków w czterech podstawowych

obszarach,  jak  równie   rodki  horyzontalne,  których  celem  jest  poprawa  sytuacji  Romów;
szczególny  nacisk  poøo ono  na  potrzeb   zapewnienia  skutecznego  praktycznego
egzekwowania przepisów dyrektywy na ni szych szczeblach, zwøaszcza poprzez zach canie
pa stw  czøonkowskich  do  podj cia  dalszych  kroków  gwarantuj cych,  e  ich  krajowe,
regionalne  i  lokalne  przepisy  administracyjne  nie  maj   charakteru  dyskryminuj cego  i  nie
prowadz   do  praktyk  opartych  na  segregacji

. Zalecenie to zwi kszy skuteczno ochrony

przed dyskryminacj ; promuje si w nim tak e aktywne rodki.

Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej nie wydaø jak dot d orzecze w sprawach
dotycz cych konkretnie Romów

, ale na szczeblu krajowym mo na znale interesuj ce

orzecznictwo (zob. zaø cznik II).

6. A

SPEKTY WèA CIWE DLA DYREKTYWY W SPRAWIE RÓWNEGO TRAKTOWANIA W

ZAKRESIE ZATRUDNIENIA I PRACY

(2000/78/WE)

6.1. Wiek

W  chwili  przyj cia  tej  dyrektywy  poj cie  dyskryminacji  ze  wzgl du  na  wiek  w  zakresie
zatrudnienia  i  pracy  byøo  nowo ci   w  wielu  pa stwach  czøonkowskich  i  wymagaøo  zmiany
podej cia  pracodawców  do  kwestii  zwi zanych  z  wiekiem.  Dyskryminacja  ze  wzgl du  na
wiek w stosunku do osób starszych na rynku pracy staje si  coraz istotniejsza ze wzgl du na
zmiany  demograficzne  w  Europie,  które  stanowi   przyczyn   przyj cia  wi kszo ci
najnowszych  przepisów  dotycz cych  wieku,  m.in.  zniesienia  lub  podniesienia
obowi zkowego  wieku  emerytalnego,  czynników  zniech caj cych  do  wcze niejszego
przechodzenia  na  emerytur   oraz  innych  rodków  søu cych  utrzymaniu  starszych
pracowników na rynku pracy.

Artykuø 6 dyrektywy stanowi w niektórych sytuacjach uzasadnienie odmiennego traktowania
ze wzgl du na wiek

. Ka de odst pstwo musi jednak by obiektywnie i racjonalnie

uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w tym celami polityki zatrudnienia, a tak e celami
rynku pracy i ksztaøcenia zawodowego, a rodki maj ce søu y realizacji tego celu musz by

Dokument

Rady

16970/13

dost pny

stronie:

http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/139979.pdf

(jeszcze

brak

odesøania do Dz.U.).

Punkt 2.1 zalecenia.

Wyrok  w  sprawie  C-394/11  Belov,  pierwsza  sprawa  dotycz ca  dyskryminacji  Romów  skierowana  do
Trybunaøu  Sprawiedliwo ci;  skarga  zostaøa  uznana  przez  Trybunaø  za  niedopuszczaln   w  dniu  31
stycznia  2013  r.,  poniewa   buøgarski  organ  ds.  równo ci  (który  skierowaø  spraw   do  Trybunaøu)  nie
zostaø uznany za s d w rozumieniu traktatu.

Szczególne warunki dla møodszych i starszych pracowników, okre lenie warunków dolnej granicy
wieku, do wiadczenia zawodowego lub sta u pracy oraz okre lenie górnej granicy wieku przy
rekrutacji.

wøa ciwe i konieczne. Jako e odst pstwo to pozostawia znaczn swobod pa stwom
czøonkowskim, doprowadziøo do wydania przez Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej
i s dy krajowe znacznej liczby przeøomowych orzecze , które rzucaj wi cej wiatøa na
wymogi dotycz ce dopuszczalno ci odmiennego traktowania.

Ze wzgl du na szczególn wag i praktyczne znaczenie tego obszaru w zaø czniku III do
niniejszego sprawozdania zawarto przegl d zagadnie zwi zanych z wiekiem

6.2. Niepeønosprawno

Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej wydaø ju szereg przeøomowych wyroków
dotycz cych dyskryminacji ze wzgl du na niepeønosprawno . W sprawie Chacon Navas

Trybunaø zdefiniowaø poj cie niepeønosprawno ci i orzekø, e choroby jako takie nie wchodz
w zakres tego poj cia. Niedawno w sprawach Ring i Skouboe Werge

Trybunaø wyja niø

jednak,  e  poj cie  niepeønosprawno ci  mo e  w  pewnych  okoliczno ciach  obejmowa   stan
wywoøany przez nieuleczaln  lub uleczaln  przewlekø  chorob . Trybunaø wø czyø równie  do
swojej  interpretacji  poj cie  niepeønosprawno ci  zawarte  w  Konwencji  NZ  o  prawach  osób
niepeønosprawnych.

Konwencja ta jest pierwszym prawnie wi

cym mi dzynarodowym instrumentem praw

czøowieka, którego stron zostaøa Unia Europejska

. W zwi zku z tym Unia Europejska jest

zwi zana konwencj w granicach swoich kompetencji

, a dyrektyw 2000/78/WE nale y w

miar mo liwo ci interpretowa w sposób zgodny z konwencj

Przepis dotycz cy zapewnienia przez pracodawc racjonalnych usprawnie dla osób
niepeønosprawnych

stanowi jeden z najwa niejszych elementów dyrektywy, a Komisja

ci le monitorowaøa jego prawidøow transpozycj do prawodawstwa krajowego. Kilka

pa stw czøonkowskich pocz tkowo miaøo problemy w tym zakresie

. W dniu 4 lipca

2013 r.

Trybunaø Sprawiedliwo ci Unii Europejskiej uznaø, e wskutek nieprawidøowej

transpozycji przepisów jedno pa stwo czøonkowskie narusza dyrektyw poprzez

Na podstawie informacji przekazanych przez pa stwa czøonkowskie i zainteresowane strony oraz
sprawozdania opublikowanego przez Komisj w 2011 r. pt. „Age and Employment” [Wiek i
zatrudnienie],

dost pnego

stronie:

http://ec.europa.eu/justice/discrimination/document/index_en.htm#h2-7

Wyrok z dnia 11 lipca 2006 r. w sprawie C-13/05 Chacón Navas.

yrok z dnia 11 kwietnia 2013 r. w sprawach poø czonych C-335/11 i C-337/11 Ring i Skouboe

Werge.

Unia Europejska podpisaøa wspomnian konwencj w dniu 30 marca 2007 r., konwencja weszøa w

ycie w odniesieniu do UE w dniu 22 stycznia 2011 r. Pierwsze sprawozdanie okresowe UE z

wdra ania Konwencji NZ o prawach osób niepeønosprawnych przewidziane jest na rok 2014.

S one przedstawione w zaø czniku II do decyzji Rady 2010/48/WE z dnia 26 listopada 2009 r. w
sprawie zawarcia przez Wspólnot Europejsk Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób
niepeønosprawnych, Dz.U. L 23 z 27.1.2010, s. 35.

Zob. pkt 28–32 wyroku w sprawach poø czonych Ring i Skouboe Werge, przywoøanego powy ej w
przypisie 79.

Racjonalne usprawnienia wi

si z wymogiem podejmowania przez pracodawc wøa ciwych

rodków, aby umo liwi osobie niepeønosprawnej dost p do pracy, wykonywanie jej lub rozwój

zawodowy b d ksztaøcenie, o ile rodki te nie nakøadaj na pracodawc nieproporcjonalnie wysokich
obci e .

Belgia, Estonia, Cypr, Wøochy, èotwa, Litwa, W gry, Polska i Søowacja.

Wøochy: wyrok z dnia 4 lipca 2013 r. w sprawie C-312/11 Komisja przeciwko Wøochom. Po wydaniu
wyroku Wøochy zmieniøy przepisy, które s obecnie analizowane przez Komisj .

nieuwzgl dnienie wszystkich osób niepeønosprawnych w sposób kompleksowy, lecz
wszystkie inne sprawy zostaøy ju zamkni te.

6.3 Orientacja seksualna

W chwili transponowania dyrektywy zakaz dyskryminacji ze wzgl du na orientacj seksualn
byø nowo ci dla prawie wszystkich pa stw czøonkowskich. Przeciwko kilku pa stwom
czøonkowskim

Komisja musiaøa wszcz post powania w sprawie uchybienia

zobowi zaniom  pa stwa  czøonkowskiego  z  powodu  niewystarczaj cej  ochrony  przed
dyskryminacj   z  tego  powodu.  Wszystkie  te  sprawy  zostaøy  ju   zamkni te  i  wszystkie
pa stwa czøonkowskie zapewniaj  wymagan  ochron .

Trybunaø  Sprawiedliwo ci  Unii  Europejskiej  zinterpretowaø  granice  dyskryminacji  ze
wzgl du  na  orientacj   seksualn   w  kilku  przeøomowych  wyrokach,  takich  jak  w  sprawach
Maruko  i  Römer

, w których stwierdziø, e w przypadku gdy wskutek prawa krajowego

osoby tej samej pøci znajduj  si  w sytuacji porównywalnej do sytuacji maø onków, przepisy
krajowe odmawiaj ce partnerom  yciowym tej samej pøci  wiadcze , które zostaøy wypøacone
maø onkom,  wchodz   w  zakres  stosowania  dyrektywy.  Najnowsza  sprawa  ACCEPT

odzwierciedla pozostaøe wyzwania w tym obszarze i konieczno zachowania staøej czujno ci
co do realizacji zakazu dyskryminacji

. Byøa to sprawa, w której Trybunaø uznaø publiczne

deklaracje  ze  strony  wøa ciciela  zawodowego  klubu  piøkarskiego  w  Rumunii  za  naruszenie
dyrektywy  2000/78/WE,  gdy   stwierdziø  on,  i   nigdy  nie  zatrudni  gracza  o  orientacji
homoseksualnej.
6.4 Religia lub  wiatopogl d

Zgodnie z dyrektyw  zakazuje si  dyskryminacji  ze wzgl du na religi  lub  wiatopogl d w
obszarze zatrudnienia i zapewnia si  tak  ochron  wszystkim osobom wyznaj cym dowoln
religi  lub maj cym dowolny  wiatopogl d. W art. 4 ust. 2 dyrektywy zezwala si  jednak na
odst pstwo  dotycz ce  ko cioøów  i  innych  organizacji  wyznaniowych  lub  opartych  na

wiatopogl dzie dziaøaj cych w charakterze pracodawcy. Organizacje te mog pod pewnymi

warunkami  okre la   szczególne  wymagania  w  oparciu  o  religi   lub  wiatopogl d  swoich
pracowników.  Wymagania  takie  (zwane  „wymaganiami  zawodowymi”)  musz   by
podstawowe, zgodne z prawem i uzasadnione i nie mog  opiera  si  na innych kryteriach (np.
orientacji  seksualnej  pracownika).  Komisja  monitorowaøa  zgodno   krajowych  przepisów
wykonawczych z tym odst pstwem – nale y je interpretowa  zaw aj co, poniewa  stanowi
ono  wyj tek.  Pocz tkowo  sze   pa stw  czøonkowskich

miaøo problemy z prawidøowym

Republika Czeska, èotwa, Polska, Søowacja, Finlandia i Zjednoczone Królestwo.

Wyrok z dnia 1 kwietnia 2008 r. w sprawie C-267/06 Maruko przeciwko Versorgungsanstalt der
deutschen Bühnen, oraz wyrok z dnia 10 maja 2011 r. w sprawie C-147/08 Römer przeciwko Freie und
Hansestadt Hamburg.

Wyrok z dnia 25 marca 2013 r. w sprawie C-81/12 Asociatia ACCEPT przeciwko Consiliul Na ional
pentru Combaterea Discrimin rii.

Zob. ostatnie ogólnounijne badanie przeprowadzone przez Agencj Praw Podstawowych Unii
Europejskiej na temat do wiadcze osób LGBT w zakresie dyskryminacji, przemocy i molestowania,
opublikowane w maju 2013 r., dost pne pod adresem:

http://fra.europa.eu/en/publication/2013/eu-lgbt-

survey-european-union-lesbian-gay-bisexual-and-transgender-survey-results

oraz publikacja Equinet z

2013 r. pt. „Equality bodies promoting equality & non-discrimination for LGBTI people” [Organy ds.
równo ci promuj ce równo i niedyskryminacj osób LGBTI], dost pna na stronie

www.equineteurope.org

, która ma stanowi pomoc dla organów ds. równo ci w celu promowania

równo ci osób LGBTI i przeciwdziaøania ich dyskryminacji.

Niemcy, Irlandia, Niderlandy, Søowenia, Finlandia i Zjednoczone Królestwo.

wdro eniem tego odst pstwa, ale wszystkie post powania w sprawie uchybienia
zobowi zaniom pa stwa czøonkowskiego zostaøy ju zamkni te.

7. W

NIOSKI I DALSZE DZIAèANIA

Do  dzi   wszystkie  pa stwa  czøonkowskie  podj øy  ju   niezb dne  rodki  w  celu  transpozycji
obu dyrektyw do swoich krajowych porz dków prawnych oraz w celu ustanowienia procedur
i organów, które s  niezb dne do wdro enia tych dyrektyw. Organy administracyjne i s dowe
pa stw  czøonkowskich,  a  tak e  ich  organy  ds.  równo ci,  znajduj   si   obecnie  na  pierwszej
linii pod wzgl dem systematycznego zapewniania peønej ochrony w praktyce ka dej osobie.
Komisja Europejska b dzie  ci le monitorowaøa  wdra anie dyrektyw oraz wspieraøa wøadze
pa stw  czøonkowskich  w  tym  zakresie.  Komisja  b dzie  równie   kontynuowaøa
monitorowanie  w  kontek cie  swojego  sprawozdania  rocznego  ze  stosowania  Karty  praw
podstawowych Unii Europejskiej.
Gøównym wyzwaniem jest obecnie zwi kszenie  wiadomo ci w odniesieniu do ju  istniej cej
ochrony  i  zapewnienie  lepszego  praktycznego  wdra ania  i  stosowania  dyrektyw.  Komisja
wraz z pa stwami czøonkowskimi i ich organami ds. równo ci podejmie wspólne starania, aby
w  peøni  wykorzysta   potencjaø  dyrektyw  pod  wzgl dem  ochrony  prawa  podstawowego  do
równego traktowania w UE. Trzy zaø czniki do niniejszego sprawozdania maj  si  przyczyni
do  tych  wysiøków.  Samo  prawodawstwo  jednak  nie  wystarczy  do  zapewnienia  peønej
równo ci,  zatem  nale y  je  poø czy   z  odpowiednim  dziaøaniem  w  ramach  polityki.
Finansowanie dziaøa  szkoleniowych i søu cych zwi kszaniu  wiadomo ci jest ju  dost pne
w  ramach  programu  Unii  Europejskiej  na  rzecz  zatrudnienia  i  solidarno ci  spoøecznej
(Progress), lecz Komisja we wspóøpracy z pa stwami czøonkowskimi musi w dalszym stopniu
wzmocni  te starania, aby zapewni  istotn  popraw  wiedzy na temat praw w caøej UE.
Wzmocnienie  roli  krajowych  organów  ds.  równo ci  jako  stra ników  równo ci  mo e  w
zasadniczym  stopniu  przyczyni   si   do  skuteczniejszego  wdra ania  i  stosowania  dyrektyw.
Zwi kszenie  skuteczno ci  organów  ds.  równo ci  i  umo liwienie  im  osi gni cia  peønego
potencjaøu  mogøoby  si   znacz co  przyczyni   do  promowania  równego  traktowania,  tak  aby
staøo  si   ono  øatwo  dost pne  dla  wszystkich  w  UE,  a  tak e  szybsze  i  mniej  kosztowne  ni
post powanie s dowe dla wszystkich zainteresowanych stron (w tym pa stw czøonkowskich).