

W. Okoń

Pedagogika porównawcza jest jedną z 

dyscyplin w systemie nauk o wychowaniu. 

Jest to dyscyplina pedagogiczna 

zajmująca się analizą i porównaniem 

systemów wychowania i oświaty w różnych 

krajach w powiązaniu z ich rozwojem 

polityczno-ekonomicznym i społeczne 

kulturowym



W. W. Brickman

Pedagogika porównawcza to analiza 

systemów i problemów pedagogiki w dwóch 

lub w kilku krajach w kontekście ich 

historycznych, społeczno-ekonomicznych, 

politycznych, kulturowych religijnych i innych 

znaczących uwarunkowań. Pedagogika 

porównawcza jest interdyscyplinarną 

dziedziną badań, czerpiącą z socjologii i 

ekonomii procesów kształcenia, informacji o 

ich rozwoju historycznym i współczesnej 

polityce oświatowej.



Noah

Pedagogika porównawcza jest nauką, która 

wykorzystuje dane z jednego lub wielu regionów:

1.

Do opisywania systemów oświaty, ich 

funkcjonowania i wyników,

2.

Do wspierania rozwoju instytucji oświatowych i 

praktyki oświatowej,

3.

Do wyjaśnienia powiązań między edukacją a 

społeczeństwem,

4.

Do określania tendencji  rozwojowych 

występujących powszechnie w większej liczbie 

państw.



G. Beredey

Analityczne studium obcych systemów.



W. Błażejewski

Pedagogika porównawcza to dyscyplina 

naukowa, która zajmuje się opisem 

i porównywaniem systemów oświatowych 

funkcjonujących aktualnie w różnych państwach 

świata oraz identyfikowaniem i ocenianiem ich 

tendencji rozwojowych, a także analizowaniem 

perspektyw  możliwości międzynarodowego 

rozwiązywania globalnych, społecznych 

problemów kształcenia i wychowania, 

wykorzystująca zróżnicowane metody 

badawcze. 



Marc-Antoine Jullien de Paris (1775-1848)

-

Ojciec komparatystyki pedagogicznej,

-

1817- Szkice i przedwstępne 

przygotowania do pracy o wychowaniu 

porównawczym.

-

Podejście komparatystyczne spowoduje 

rozwój nauk o wychowaniu.



Pedro Rossello (1897-1970)

-

Kontynuator myśli Juliena de Paris

-

Wicedyrektor Międzynarodowego Biura 

Wychownia (BIE) w Genewie – 1925

-

Pedagogika Porównawcza 

instrumentem porozumienia 

międzynarodowego.

R. Pachociński



zainteresowanie stanem oświaty za 

granicą,



Wykorzystanie wiedzy o systemach 

oświatowych do planowania i prowadzenia 

polityki oświatowej we własnym kraju, czy 

też do rozwiązywania problemów 

oświatowych;



Wykrywanie zasad i prawidłowości 

dotyczących relacji między oświatą a 

społeczeństwem w celu tworzenia 

naukowo uzasadnionych uogólnień i teorii



W. Błażejewski:

1.

Deskrypcyjna (łac. descriptio=opis, opisanie) = 

opisująca  

2.

Eksplikacyjna (łac. explicatio=wyjaśnienie, 

tłumaczenie) = wyjaśniająca

3.

Prakseologiczna

(łac. praxis=czynność+logos=słowo) = formułująca 

zasady

4.

Normatywna (łac.norma=prawidło) = ustalająca 

reguły

5.

Prognostyczna (gr. prognostes = wiedzący naprzód) 

= przewidywanie zdarzeń

6.

Wartościująca = przypisująca znaczenie



Tadeusz J. Wiloch:

1.

integrująca,

2.

oceniająca (wartościująca),

3.

modelująca



edukacja dzieci i młodzieży,



edukacja dorosłych,



kształcenie ustawiczne,



doskonalenie nauczycieli,



edukacja międzykulturowa

wyjaśnienie 

umożliwiające 

zrozumienie

przygotowanie 

się do rozwoju 

sytuacji w 

przyszłości

rzetelny, 

wyważony, 

ścisły opis



zbieranie wiadomości o ustrojach szkolnych i 

pozaszkolnych oraz danych statystycznych 

charakteryzujących różne systemy 

wychowania i nauczania,



opracowanie monografii poświęconych 

poszczególnym ustrojom wychowania i 

nauczania,



porównywanie różnych systemów (szkolnych, 

społeczno –kulturowych),



wykrywanie tego co jest wspólne we wszystkich 

systemach, a więc zmierzanie do odkrycia 

pewnych zasad budowy i prawidłowości ich 

rozwoju.



Michael Sadler (1861-1943)

-

przedmiot – zjawiska w obrębie 

wychowania + kontekst społeczno-

kulturowy „siła duchowa narodu”

-

rzeczywistość wychowawcza to jednia

-

przejście z ujęcia ilościowego do 

jakościowego

-

zrozumienie zasad działania oświaty



Nicholas Hans (1888 – 1969)

-

przedmiot – historyczne siły

-

metody



historyczno-filozoficzna = analiza 

przeszłości w teraźniejszości



statystyczna = badanie teraźniejszości

-

trzy grupy czynników: naturalne, religijne, 

świeckie

-

wyjaśnienie zasad funkcjonowania i 

różnicowania się systemów oświatowych



George Bereday (Zygmunt Fijałkowski ur.1920)

-

przedmiot – analiza różnic w praktyce oświatowej w 

różnych krajach

-

synteza metod wielu wybranych dyscyplin naukowych

-

metody



studia monograficzne



studia porównawcze

-

rodzaje porównań



zrównoważone



ilustracyjne

-

cel - połączenie wybranych problemów nauk 

humanistycznych i społecznych w geograficznej 

perspektywie pedagogiki.

Pedagogika porównawcza

studia monograficzne

faza opisowa

faza 

wyjaśniająca

studia porównawcze

jukstapozycja

porównanie



Edmund King (ur. 1914)

-

przedmiot - wkład pedagogiki porównawczej do 

polityki oświatowej

-

„sympatyczne rozumienie” innych systemów 

oświatowych

-

metody – zależne od celów i charakteru badań

-

etapy analizy w badaniach porównawczych



konceptualizacja



instytucjonalizacja



operacjonalizacja

-

podnieść problemy edukacyjne z poziomu 

ekspertyzy i badania do wysokości ludzkiej 

wrażliwości 

monografie badań terenowych

analiza tematów lub problemów oświatowych 

występujących w różnych krajach na tle kontekstu

wprowadzenie zmian i reform

1.

eksperymentalna – uniwersalizacja osiągnięć 

praktyki wychowawczej (prakseologiczno-

pedagogiczne)



Marc Antoine Jullien de Paris,



Pedro Rossello

2.

spekulatywna - dociekanie przyczyn zróżnicowania 

systemów oświatowych funkcjonujących  w 

odrębnych kontekstach kulturowych

3.

Interdyscyplinarna – rozwiązywanie wspólnych 

problemów pedagogicznych w systemach 

oświatowych (Międzynarodowa Kooperacja Badań 

w Zakresie Problematyki Pedagogicznej)

badania zgodne z modelem badań przyrodniczych

dociekanie przyczyn różnicujących zjawisko oświatowe

koncentracja na wspólnych problemach oświatowych –

współpraca interdyscyplinarna