„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

1

Autorzy: 
mgr Alina Krawczak 
mgr Barbara Trzewik 
mgr Jolanta W

ą

sikowska 

mgr Sylwia Wo

ś

ko 

 

 

Recenzenci: 
dr Przemysław Doro

Ŝ

y

ń

ski  

dr Anna Gumieniczek 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr Edyta Kozieł 
 
 
Korekta merytoryczna: 
mgr Kazimiera Tarłowska 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

2

Spis tre

ś

ci 

 
Wprowadzenie  

3 

I. Zało

Ŝ

enia programowo-organizacyjne kształcenia 

   w zawodzie  

5 

1. Opis pracy w zawodzie  

5 

2. Zalecenia dotycz

ą

ce organizacji procesu dydaktyczno- 

-wychowawczego  

7 

II. Plany nauczania  

15 

III. Moduły kształcenia w zawodzie  

16 

1. Podstawy działalno

ś

ci zawodowej  

16 

Stosowanie przepisów bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy, 

ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska  

19 

Nawi

ą

zywanie i utrzymywanie kontaktów społecznych  

22 

Charakteryzowanie budowy, fizjologii i patofizjologii organizmu 
człowieka  

27 

Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki  

30 

2. Podstawy analizy i wytwarzania produktów leczniczych  

33 

Wykonywanie analizy jako

ś

ciowej i ilo

ś

ciowej produktów  

leczniczych  

36 

Pozyskiwanie i przetwarzanie ro

ś

linnych surowców leczniczych   40 

Analizowanie procesów technologicznych produkcji leków  

43 

3. 

Ś

rodki lecznicze  

46 

Stosowanie zwi

ą

zków chemicznych w lecznictwie  

49 

Stosowanie surowców ro

ś

linnych w profilaktyce i terapii  

52 

Analizowanie działania leków na organizm człowieka  

55 

4. Leki recepturowe i apteczne  

58 

Analizowanie i ocenianie zapisu leku recepturowego 
i aptecznego 

61 

Wykonywanie leków recepturowych i aptecznych z surowców  
ro

ś

linnych  

64 

Wykonywanie stałych leków recepturowych  

67 

Wykonywanie płynnych leków recepturowych  

70 

Wykonywanie półstałych leków recepturowych  

73 

Wykonywanie jałowych leków recepturowych  

76 

Kontrolowanie i wydawanie gotowego leku  

79 

5. Praktyka zawodowa  

82   

Wykonywanie zada

ń

 zawodowych w aptece szpitalnej  

84   

Wykonywanie zada

ń

 zawodowych w aptece ogólnodost

ę

pnej  

88 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3

Wprowadzenie 

 

Celem  kształcenia  w  zawodzie  technik  farmaceutyczny  jest 

przygotowanie  aktywnego,  mobilnego  i  skutecznie  działaj

ą

cego 

pracownika  gospodarki.  Efektywne  funkcjonowanie  na  rynku  pracy 
wymaga 

przygotowania 

ogólnego, 

opanowania 

podstawowych 

umiej

ę

tno

ś

ci zawodowych oraz kształcenia ustawicznego.  

Absolwent  współczesnej  szkoły  powinien  charakteryzowa

ć

  si

ę

 

otwarto

ś

ci

ą

, 

wyobra

ź

ni

ą

, 

zdolno

ś

ci

ą

 

do 

ci

ą

głego 

kształcenia 

i 

doskonalenia 

oraz 

umiej

ę

tno

ś

ci

ą

 

oceny 

swoich 

mo

Ŝ

liwo

ś

ci. 

Wprowadzenie  do  systemu  szkolnego  modułowych  programów 
nauczania ułatwi osi

ą

gni

ę

cie tych celów.  

Kształcenie modułowe charakteryzuje si

ę

 tym, 

Ŝ

e: 

–  cele  kształcenia  i  materiał  nauczania  wynikaj

ą

  z  przyszłych  zada

ń

 

zawodowych, 

–  przygotowanie  ucznia  do  wykonywania  zawodu  odbywa  si

ę

  głównie 

poprzez realizacj

ę

 zada

ń

 zbli

Ŝ

onych do tych, które s

ą

 wykonywane na 

stanowisku pracy, 

–  nie ma w nim podziału na zaj

ę

cia teoretyczne i praktyczne, 

–  wyst

ę

puje  w  nim  prymat  umiej

ę

tno

ś

ci  praktycznych  nad  wiedz

ą

 

teoretyczn

ą

, 

–  jednostki  modułowe  integruj

ą

  tre

ś

ci  kształcenia  z  ró

Ŝ

nych  dyscyplin 

wiedzy,  

–  proces uczenia si

ę

 dominuje nad procesem nauczania, 

–  umiej

ę

tno

ś

ci  opanowane  w  ramach  poszczególnych  modułów  daj

ą

 

mo

Ŝ

liwo

ść

 wykonywania okre

ś

lonego zakresu pracy, 

–  w  szerokim  zakresie  wykorzystuje  si

ę

  zasad

ę

  transferu  wiedzy 

i umiej

ę

tno

ś

ci, 

–  programy  nauczania  s

ą

  elastyczne,  poszczególne  jednostki  mo

Ŝ

na 

wymienia

ć

,  modyfikowa

ć

,  dostosowywa

ć

  do  poziomu  wymaganych 

umiej

ę

tno

ś

ci, potrzeb gospodarki oraz lokalnego rynku pracy. 

Realizacja  modułowego  programu  nauczania  zapewnia  opanowanie 

przez  uczniów  umiej

ę

tno

ś

ci  okre

ś

lonych  w  podstawie  programowej 

kształcenia w zawodzie oraz przygotowuje do kształcenia ustawicznego. 

Modułowy  program  nauczania  składa  si

ę

  z  zestawu  modułów 

kształcenia  w  zawodzie  i  odpowiadaj

ą

cych  im  jednostek  modułowych, 

umo

Ŝ

liwiaj

ą

cych 

zdobywanie 

wiadomo

ś

ci 

oraz 

kształtowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci i postaw wła

ś

ciwych dla zawodu. 

Jednostka 

modułowa 

stanowi 

element 

modułu 

kształcenia 

w zawodzie, obejmuj

ą

cy logiczny i mo

Ŝ

liwy do wykonania wycinek pracy, 

o  wyra

ź

nie  okre

ś

lonym  pocz

ą

tku  i  zako

ń

czeniu,  który  nie  podlega 

dalszym  podziałom,  a  jego  rezultatem  jest  produkt,  usługa  lub  istotna 
decyzja. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

4

W strukturze modułowego programu nauczania wyró

Ŝ

niono: 

–  zało

Ŝ

enia programowo-organizacyjne kształcenia w zawodzie, 

–  plany nauczania, 
–  programy modułów i jednostek modułowych. 

Moduł  kształcenia  w  zawodzie  zawiera:  cele  kształcenia,  wykaz 

jednostek  modułowych,  schemat  układu  jednostek  modułowych, 
literatur

ę

. 

Jednostka modułowa zawiera: szczegółowe cele kształcenia, materiał 

nauczania, 

ć

wiczenia, 

ś

rodki  dydaktyczne,  wskazania  metodyczne  do 

realizacji  programu  jednostki,  propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny 
osi

ą

gni

ęć

 edukacyjnych ucznia. 

Dydaktyczna  mapa  programu,  zamieszczona  w  zało

Ŝ

eniach 

programowo-organizacyjnych,  przedstawia  schemat  powi

ą

za

ń

  mi

ę

dzy 

modułami  i  jednostkami  modułowymi  oraz  okre

ś

la  kolejno

ść

  ich 

realizacji.  Ma  ona  ułatwi

ć

  dyrekcji  szkół  i  nauczycielom  organizowanie 

procesu kształcenia. 

W  programie  został  przyj

ę

ty  system  kodowania  modułów  i  jednostek 

modułowych, zawieraj

ą

cy elementy: 

–  symbol  cyfrowy  zawodu,  zgodnie  z  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  klasyfikacj

ą

 

zawodów szkolnictwa zawodowego, 

–  symbol literowy oznaczaj

ą

cy kategori

ę

 modułów: 

O – dla modułów ogólnozawodowych, 
Z – dla modułów zawodowych, 

–  cyfr

ę

 arabska oznaczaj

ą

c

ą

 kolejny moduł lub jednostk

ę

 modułow

ą

. 

 

Przykładowy zapis kodowania modułów: 
322[10].O1 
322[10] – symbol cyfrowy zawodu: technik farmaceutyczny 
O1  –  pierwszy  moduł  ogólnozawodowy:  Podstawy  działalno

ś

ci 

zawodowej. 
 
Przykładowy zapis kodowania jednostki modułowej: 
322[10].O1.01 
322[10] – symbol cyfrowy zawodu: technik farmaceutyczny 
O1  –  pierwszy  moduł  ogólnozawodowy:  Podstawy  działalno

ś

ci 

zawodowej 
01  –  pierwsza  jednostka  modułowa  wyodr

ę

bniona  w  module  O1:

 

Stosowanie  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska.

 

 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

5

I.  Zało

Ŝ

enia  programowo-organizacyjne  kształcenia 

w zawodzie 

 

1. Opis pracy w zawodzie  

 

Typowe stanowiska pracy 

Absolwent  szkoły  kształc

ą

cej  w  zawodzie  technik  farmaceutyczny 

mo

Ŝ

e podejmowa

ć

 prac

ę

 w: 

–  aptekach  ogólnodost

ę

pnych,  aptekach  szpitalnych  i  aptekach 

zakładowych, 

–  punktach aptecznych, 
–  sklepach  zielarsko-medycznych,  sklepach  zielarsko-drogeryjnych 

i sklepach specjalistycznych zaopatrzenia medycznego, 

–  hurtowniach farmaceutycznych, 
–  zakładach  przemysłu  farmaceutycznego  i  kosmetycznego  oraz 

zakładach przetwórstwa zielarskiego, 

–  laboratoriach  chemicznych  przemysłu  chemicznego,  zielarskiego 

i spo

Ŝ

ywczego, 

–  laboratoriach 

naukowo-badawczych 

i 

innych 

laboratoriach 

kontrolnych, 

–  stacjach sanitarno-epidemiologicznych, 
–  inspekcji farmaceutycznej. 
 
Zadania zawodowe 

Absolwent  szkoły  kształc

ą

cej  w  zawodzie  technik  farmaceutyczny 

powinien  by

ć

  przygotowany  do  wykonywania  nast

ę

puj

ą

cych  zada

ń

 

zawodowych: 
–  przyrz

ą

dzania 

wszystkich 

form 

leków 

recepturowych 

nie 

zawieraj

ą

cych w swoim składzie trucizn i 

ś

rodków odurzaj

ą

cych, 

–  przygotowywania  do  sprzeda

Ŝ

y  leków  gotowych  (porcjowania, 

etykietowania), 

–  wydawania wybranych produktów leczniczych i wyrobów medycznych 

pacjentom, 

–  współuczestniczenia  w  prowadzeniu  analiz  w  laboratoriach  oraz 

kontroli produktów leczniczych i wyrobów medycznych, 

–  organizowania i rozliczania pracy punktu aptecznego, 
–  zamawiania  produktów  leczniczych  i  wyrobów  medycznych  oraz 

ewidencjonowania sprz

ę

tu aptecznego, 

–  udziału  w  nadzorowaniu  procesów  technologicznych  produkcji  leków 

w przemy

ś

le farmaceutycznym, 

–  obsługiwania  aparatury,  urz

ą

dze

ń

  przemysłu  farmaceutycznego, 

aparatury laboratoryjnej oraz sprz

ę

tu aptecznego. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

6

Umiej

ę

tno

ś

ci zawodowe 

W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent szkoły powinien umie

ć

: 

–  posługiwa

ć

  si

ę

  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  Farmakope

ą

  Polsk

ą

,  Urz

ę

dowym 

Wykazem 

Ś

rodków  Farmaceutycznych  i  Materiałów  Medycznych 

dopuszczonych do obrotu w Polsce, 

–  posługiwa

ć

 si

ę

 nazewnictwem łaci

ń

skim, mi

ę

dzynarodowym i polskim, 

niezb

ę

dnym do wykonywania zada

ń

 zawodowych, 

–  posługiwa

ć

  si

ę

  komputerowymi  programami  ewidencjonowania  oraz 

wydawania produktów leczniczych i wyrobów medycznych, 

–  prowadzi

ć

 ewidencj

ę

 przychodów i rozchodów produktów leczniczych 

i wyrobów medycznych z wykorzystaniem komputera, 

–  rozró

Ŝ

nia

ć

  podstawowe  grupy  leków  w  układzie  farmakologicznym 

i postaci, w jakich s

ą

 wytwarzane, 

–  charakteryzowa

ć

  zakresy  działania  farmakologicznego  oraz  wybrane 

interakcje leków, 

–  charakteryzowa

ć

 drogi podania, postaci leków i dawki leku, 

–  informowa

ć

 pacjenta o sposobie u

Ŝ

ycia leku i jego przechowywaniu, 

–  przechowywa

ć

  produkty  lecznicze  i  wyroby  medyczne  w  zale

Ŝ

no

ś

ci 

od ich postaci, składu, wła

ś

ciwo

ś

ci, zgodnie z zaleceniami wytwórcy, 

–  ocenia

ć

  prawidłowo

ść

  recepty  i  analizowa

ć

  wła

ś

ciwo

ś

ci  fizyko-

chemiczne składników recepty, 

–  wykonywa

ć

 lek recepturowy, 

–  dobiera

ć

 opakowanie leku recepturowego do odpowiedniej substancji 

czynnej oraz postaci, 

–  rozró

Ŝ

nia

ć

 surowce ro

ś

linne, 

–  dobiera

ć

  procesy  i  metody  sporz

ą

dzania  produktu  leczniczego 

ro

ś

linnego w zale

Ŝ

no

ś

ci od zawarto

ś

ci substancji czynnych, 

–  przechowywa

ć

 próbki archiwalne, 

–  przeprowadza

ć

  analiz

ę

  jako

ś

ciow

ą

  i  ilo

ś

ciow

ą

  leków  wybranymi 

metodami klasycznymi i instrumentalnymi, 

–  u

Ŝ

ytkowa

ć

  sprz

ę

t,  aparatur

ę

  i  urz

ą

dzenia  stosowane  w  laboratorium 

chemicznym  oraz  laboratorium  kontroli  jako

ś

ci  leków  w zakresie 

swoich zada

ń

 zawodowych,  

–  planowa

ć

 i organizowa

ć

 własn

ą

 prac

ę

, 

–  przestrzega

ć

  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska, 

–  organizowa

ć

 stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii, 

–  korzysta

ć

  z  ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł  informacji  w  celu  doskonalenia 

umiej

ę

tno

ś

ci zawodowych, 

–  promowa

ć

 zdrowy styl 

Ŝ

ycia, 

–  nawi

ą

za

ć

  i  utrzymywa

ć

  kontakt  z  pacjentem  (klientem)  oraz 

współpracownikami, 

–  post

ę

powa

ć

 zgodnie z zasadami etyki, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

7

–  stosowa

ć

 

przepisy 

prawa 

dotycz

ą

ce 

wykonywania 

zada

ń

 

zawodowych, 

–  stosowa

ć

 przepisy prawa dotycz

ą

ce działalno

ś

ci gospodarczej. 

 

2.  Zalecenia  dotycz

ą

ce  organizacji  procesu  dydaktyczno- 

-wychowawczego 

Proces  kształcenia  zawodowego  według  modułowego  programu 

nauczania  dla  zawodu  technik  farmaceutyczny  mo

Ŝ

e  by

ć

  realizowany 

w szkole  policealnej  dla  młodzie

Ŝ

y  na  podbudowie  szkoły  daj

ą

cej 

wykształcenia 

ś

rednie. 

Program 

nauczania 

obejmuje 

kształcenie 

ogólnozawodowe 

i zawodowe. 

Kształcenie  ogólnozawodowe  zapewnia  orientacj

ę

  w  zawodzie 

i ułatwia ewentualn

ą

 zmian

ę

 zawodu. Kształcenie zawodowe ma na celu 

przygotowanie  absolwenta  szkoły  do  realizacji  zada

ń

  na  typowych  dla 

zawodu stanowiskach pracy. 

Ogólne  i  szczegółowe  cele  kształcenia  wynikaj

ą

  z  podstawy 

programowej kształcenia w zawodzie. 

Tre

ś

ci  programowe  zawarte  s

ą

  w  pi

ę

ciu  modułach:  podstawy 

działalno

ś

ci  zawodowej,  podstawy  analizy  i  wytwarzania  produktów 

leczniczych, 

ś

rodki lecznicze, leki recepturowe i apteczne oraz praktyka 

zawodowa. 

Moduły  uwzgl

ę

dniaj

ą

ce  zadania  zawodowe  s

ą

  podzielone  na 

jednostki  modułowe.  Ka

Ŝ

da  jednostka  zawiera  tre

ś

ci  programowe 

stanowi

ą

ce  okre

ś

lon

ą

  cało

ść

,  a  ich  realizacja  umo

Ŝ

liwia  opanowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci,  niezb

ę

dnych  do  wykonania  okre

ś

lonego  zakresu  pracy. 

Czynnikiem  sprzyjaj

ą

cym  nabywaniu  umiej

ę

tno

ś

ci  zawodowych  jest 

wykonywanie 

ć

wicze

ń

  okre

ś

lonych  w  jednostkach  modułowych. 

Ć

wiczenia 

zapisane 

w 

programach 

poszczególnych 

jednostek 

modułowych s

ą

 propozycj

ą

 do wykorzystania w procesie nauczania. Ich 

tematyka  mo

Ŝ

e  by

ć

  uzupełniona  przez  nauczyciela  realizuj

ą

cego 

program. 

Program  modułu  322[10].O1  –  Podstawy  działalno

ś

ci  zawodowej  –

składa  si

ę

 z  czterech  jednostek  modułowych,  zawiera  ogólnozawodowe 

tre

ś

ci  kształcenia,  dotycz

ą

ce  stosowania  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  

i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpo

Ŝ

arowej  oraz  ochrony 

ś

rodowiska, 

nawi

ą

zywania 

i 

utrzymywania 

kontaktów 

społecznych, 

charakteryzowania 

budowy, 

fizjologii, 

patofizjologii, 

stosowania 

przepisów prawa i zasad ekonomiki. 

Moduł  ogólnozawodowy  powinien  by

ć

  realizowany  w  pierwszej 

kolejno

ś

ci. 

Program  modułu  322[10].Z1  –  Podstawy  analizy  i  wytwarzania 

produktów  leczniczych–  składa  si

ę

  z  trzech  jednostek  modułowych, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

8

zawiera  zawodowe  tre

ś

ci  kształcenia  niezb

ę

dne  do  przeprowadzenia 

analizy  jako

ś

ciowej  i  ilo

ś

ciowej  surowców  leczniczych  i  wyrobów 

medycznych,  pozyskiwania  i  przetwarzania  ro

ś

linnych  produktów 

leczniczych, opisywania procesów technologicznych produkcji leków.  

Program  modułu  322[10].Z2  – 

Ś

rodki lecznicze  – składa si

ę

 z  trzech 

jednostek  modułowych,  zawiera  tre

ś

ci  kształcenia  niezb

ę

dne  do 

stosowania zwi

ą

zków chemicznych i surowców ro

ś

linnych w profilaktyce 

i leczeniu, a tak

Ŝ

e okre

ś

lania działania leków na organizm.  

Program  modułu  322[10].Z3  –  Leki  recepturowe  i  apteczne  –  składa 

si

ę

  z  siedmiu  jednostek  modułowych,  zawiera  tre

ś

ci  kształcenia 

niezb

ę

dne 

do 

wykonania 

i 

wydawania 

leków 

recepturowych  

i aptecznych. 

Program  modułu  322[10].Z4  –  Praktyka  zawodowa  –  składa  si

ę

 

z dwóch  jednostek  modułowych.  Obejmuje  tre

ś

ci  programowe,  które 

umo

Ŝ

liwiaj

ą

  utrwalenie  wiadomo

ś

ci  i umiej

ę

tno

ś

ci  niezb

ę

dnych  do 

planowania,  organizowania  i wykonywania  zada

ń

  zawodowych  technika 

farmaceutycznego. 

Zwi

ą

zki oraz zale

Ŝ

no

ś

ci mi

ę

dzy modułami i jednostkami modułowymi 

przedstawiono w wykazie modułów i jednostek modułowych. 

 

 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

9

Wykaz modułów i jednostek modułowych 
 

Symbol  
modułu 

jednostki 

modułowej 

Nazwa modułów 

i jednostek modułowych 

Orientacyjna 

liczba godzin 

na realizacj

ę

 

 

Moduł 322[10].O1 
Podstawy działalno

ś

ci zawodowej 

360 

322[10].O1.01 

Stosowanie przepisów bezpiecze

ń

stwa 

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej oraz 

ochrony 

ś

rodowiska 

85 

322[10].O1.02  

Nawi

ą

zywanie i utrzymywanie kontaktów  

społecznych 

75 

322[10].O1.03 

Charakteryzowanie budowy, fizjologii 
i patofizjologii organizmu człowieka 

130 

322[10].O1.04 

Stosowanie przepisów prawa i zasad 
ekonomiki  

70 

 

Moduł 322[10].Z1  
Podstawy analizy i wytwarzania produktów 
leczniczych 

 

396 

322[10].Z1.01 

Wykonywanie analizy jako

ś

ciowej 

i ilo

ś

ciowej produktów leczniczych  

190 

322[10].Z1.02 

Pozyskiwanie i przetwarzanie ro

ś

linnych 

surowców leczniczych 

102 

322[10].Z1.03 

Analizowanie procesów technologicznych 
produkcji leków  

104 

 

Moduł 322[10].Z2 

Ś

rodki lecznicze 

 

272 

322[10].Z2.01 

Stosowanie zwi

ą

zków chemicznych  

w lecznictwie 

72 

322[10].Z2.02 

Stosowanie surowców ro

ś

linnych  

w profilaktyce i terapii 

70 

322[10].Z2.03 

Analizowanie działania leków na organizm 
człowieka 

130 

 

Moduł 322[10].Z3 
Leki recepturowe i apteczne 

672 

322[10].Z3.01  

Analizowanie i ocenianie zapisu leku 
recepturowego i aptecznego 

50 

322[10].Z3.02 

Wykonywanie leków recepturowych  
i aptecznych z surowców ro

ś

linnych 

84 

322[10].Z3.03 

Wykonywanie stałych leków recepturowych 

130 

322[10].Z3.04 

Wykonywanie płynnych leków recepturowych 

170 

322[10].Z3.05 

Wykonywanie półstałych leków recepturowych 

114 

322[10].Z3.06 

Wykonywanie jałowych leków recepturowych 

74 

322[10].Z3.07 

Kontrolowanie i wydawanie gotowego leku 

50 

 

Moduł 322[10].Z4 
Praktyka zawodowa 

 

140 

322[10].Z4.01 

Wykonywanie  zada

ń

  zawodowych  w  aptece 

szpitalnej 

35 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

10

322[10].Z4.02 

Wykonywanie zada

ń

 zawodowych w aptece 

ogólnodost

ę

pnej 

105 

 

  

 Razem 

 

1840 

 
Na  podstawie  wykazu  oraz  układu  jednostek  modułowych  sporz

ą

dzono 

dydaktyczn

ą

 map

ę

 programu. 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

11

Mapa dydaktyczna programu 

 

322[10].O1 

322[10].O1.02 

322[10].O1.03 

322[10].Z1 

322[10].Z1.01 

322[10].Z1.02 

322[10].Z1.03 

 

322[10].Z2 

322[10].Z2.01 

322[10].Z2.02 

322[10].Z2.03 

 

322[10].Z3 

322[10].Z3.01 

322[10].Z3.02 

 

322[10].Z3.03 

322[10].Z3.04 

322[10].Z3.05 

322[10].Z3.06 

322[10].Z3.07 

322[10].Z4 

322[10].Z4.01 

322[10].Z4.02 

322[10].O1.04 

322[10].O1.01 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

12

Dydaktyczna  mapa  modułowego  programu  nauczania  stanowi 

schemat  powi

ą

za

ń

  mi

ę

dzy  modułami  oraz  jednostkami  modułowymi  

i  okre

ś

la  kolejno

ść

  ich  realizacji.  Szkoła  powinna  z  niej  korzysta

ć

 

podczas planowania zaj

ęć

 dydaktycznych. 

Nauczyciel  realizuj

ą

cy  program  nauczania  powinien  posiada

ć

 

przygotowanie  z  zakresu  kształcenia  modułowego,  aktywizuj

ą

cych 

metod  nauczania  i  pomiaru  dydaktycznego.  Nauczyciel  kieruj

ą

cy 

procesem  nabywania  umiej

ę

tno

ś

ci  przez  uczniów  powinien  udziela

ć

 

pomocy  w  rozwi

ą

zywaniu  problemów  zwi

ą

zanych  z  realizacj

ą

  zada

ń

, 

zapewni

ć

 

mo

Ŝ

liwo

ść

 

uczenia 

si

ę

 

w 

indywidualnym 

tempie 

z uwzgl

ę

dnieniem  własnych  predyspozycji,  mo

Ŝ

liwo

ś

ci  i do

ś

wiadcze

ń

. 

Ponadto  powinien  rozwija

ć

  zainteresowania  zawodem  oraz  wskazywa

ć

 

mo

Ŝ

liwo

ś

ci kształcenia ustawicznego.  

Wskazane  jest, 

Ŝ

eby  kształcenie  modułowe  było  realizowane 

metodami 

nauczania, 

takimi 

jak: 

metoda 

projektów, 

metoda 

przewodniego tekstu, pokaz i 

ć

wiczenia,. Spo

ś

ród metod aktywizuj

ą

cych 

szczególnie  przydatne  w  procesie  kształcenia  modułowego  s

ą

:  metoda 

sytuacyjna, inscenizacji, burzy mózgów, dyskusja wielokrotna. Po

Ŝą

dane 

jest wykorzystywanie filmów dydaktycznych, programów komputerowych 
oraz 

organizowanie 

wycieczek 

dydaktycznych 

do 

zakładów 

farmaceutycznych.  

Prowadzenie  zaj

ęć

  praktycznymi  i  aktywizuj

ą

cymi  metodami 

nauczania  wymaga  przygotowania  materiałów  dydaktycznych:  tekstów 
przewodnich,  instrukcji  do  metody  projektów,  instrukcji  do  wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

W  procesie  realizacji  programu  nale

Ŝ

y  poło

Ŝ

y

ć

  nacisk  na 

samokształcenie  z  wykorzystaniem  literatury  zawodowej,  pakietów 
edukacyjnych  podr

ę

czników,  poradników  i  pozatekstowych 

ź

ródeł 

informacji. 

Istotnym  elementem  organizacji  procesu  dydaktycznego  jest 

sprawdzanie  i  ocenianie  edukacyjnych  osi

ą

gni

ęć

  ucznia.  Monitorowanie 

post

ę

pów i osi

ą

gni

ęć

 ucznia nale

Ŝ

y do obowi

ą

zków nauczyciela. 

Ocenianie  powinno  u

ś

wiadomi

ć

  uczniowi  poziom  jego  osi

ą

gni

ęć

 

w stosunku  do  wymaga

ń

  edukacyjnych,  wdra

Ŝ

a

ć

  do  systematycznej 

pracy, samokontroli i samooceny. 

Sprawdzanie i ocenianie osi

ą

gni

ęć

 uczniów powinno by

ć

 realizowane 

za pomoc

ą

 sprawdzianów ustnych, pisemnych, praktycznych, obserwacji 

pracy ucznia podczas realizacji zada

ń

, testów osi

ą

gni

ęć

 szkolnych. 

Sprawdzanie i ocenianie osi

ą

gni

ęć

 szkolnych wymaga od nauczyciela 

okre

ś

lenia  kryteriów,  opracowania  testów,  arkuszy  obserwacji,  arkuszy 

oceny post

ę

pów.

 

Ś

rodki dydaktyczne niezb

ę

dne do organizacji i realizacji modułowego 

procesu kształcenia, powinny stanowi

ć

: 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

13

–  pomoce dydaktyczne, 
–  materiały dydaktyczne, 
–  techniczne 

ś

rodki kształcenia, 

–  dydaktyczne 

ś

rodki pracy. 

Pracownie powinny by

ć

 wyposa

Ŝ

one w 

ś

rodki dydaktyczne okre

ś

lone 

w programach jednostek modułowych. 
Orientacyjna  liczba  godzin  na  realizacj

ę

  programu  podana  w  tabelach 

wykazu  jednostek  modułowych  mo

Ŝ

e  ulega

ć

  zmianie  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od 

stosowanych przez nauczyciela metod i 

ś

rodków dydaktycznych. 

W zintegrowanym  procesie kształcenia modułowego nie  ma podziału 

na zaj

ę

cia teoretyczne i praktyczne. 

Programy 

jednostek 

modułowych 

powinny 

by

ć

 

realizowane 

w pracowniach 

ć

wicze

ń

 

praktycznych, 

placówkach 

kształcenia 

praktycznego, na rzeczywistych stanowiskach pracy w aptekach. 

Wskazane  jest,  aby  zaj

ę

cia  były  prowadzone  w  grupach  6–15 

osobowych.  Inne  formy  organizacyjne  to  praca  w  zespołach  2–4 
osobowych i praca indywidualna

.

 

Szkoła  podejmuj

ą

ca  kształcenie  w  zawodzie  według  modułowego 

programu  nauczania  powinna  posiada

ć

  nast

ę

puj

ą

ce  pomieszczenia 

dydaktyczne: 
–  pracowni

ę

 technologii wytwarzania leków, 

–  pracowni

ę

 farmakognozji, 

–  laboratorium analizy leków, 
–  pracowni

ę

 anatomiczn

ą

, 

–  pracowni

ę

 komputerow

ą

. 

Pracownie powinny by

ć

 wyposa

Ŝ

one w 

ś

rodki dydaktyczne, okre

ś

lone 

w programach jednostek modułowych. 
Programy 

jednostek 

modułowych 

powinny 

by

ć

 

realizowane 

w pracowniach 

ć

wicze

ń

  praktycznych  oraz  w  placówkach  kształcenia 

praktycznego na rzeczywistych stanowiskach pracy. 
Na  stanowiskach  do 

ć

wicze

ń

  nale

Ŝ

y  stworzy

ć

  warunki,  umo

Ŝ

liwiaj

ą

ce 

kształtowanie umiej

ę

tno

ś

ci okre

ś

lonych w programie.

 

W trosce  o  jako

ść

 kształcenia konieczne  s

ą

 systematyczne  działania 

szkoły polegaj

ą

ce na: 

–  pozyskiwaniu 

ś

rodków dydaktycznych, 

–  opracowywaniu obudowy dydaktycznej programu nauczania, 
–  współpracy 

ze 

szkołami 

wy

Ŝ

szymi, 

zakładami 

przemysłu 

farmaceutycznego 

oraz 

zakładami 

przetwórstwa 

zielarskiego, 

laboratoriami  przemysłu  chemicznego  i  zielarskiego  w  celu 
aktualizacji  tre

ś

ci  programowych,  odpowiadaj

ą

cych  wymaganiom 

nowoczesnych  technologii  stosowanych  w  wytwarzaniu  produktów 
leczniczych, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

14

–  doskonaleniu  nauczycieli  w  zakresie  metodologii  kształcenia 

modułowego, 

aktywizuj

ą

cych 

metod 

nauczania, 

pomiaru 

dydaktycznego oraz projektowania pakietów edukacyjnych. 
Je

Ŝ

eli  szkoła  nie  mo

Ŝ

e  zapewni

ć

  realizacji  programu  niektórych 

jednostek  modułowych  w  oparciu  o  własn

ą

  baz

ę

,  powinna  powierzy

ć

 

kształcenie 

placówkom 

dysponuj

ą

cym 

dobr

ą

 

baz

ą

 

techniczn

ą

 

i dydaktyczn

ą

, takim jak: apteki szpitalne i apteki ogólnodost

ę

pne. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

15

II. Plany nauczania  

 
PLAN NAUCZANIA 
 
Szkoła policealna 
Zawód: technik farmaceutyczny 322[10] 
Podbudowa programowa: szkoła daj

ą

ca wykształcenie 

ś

rednie 

 

Dla młodzie

Ŝ

y 

Liczba godzin tygodniowo 

w dwuletnim okresie 

nauczania 

 
 
 
Lp. 

 
 
 
Moduły kształcenia w zawodzie 

Semestry I–IV 

1. 

Podstawy działalno

ś

ci zawodowej 

10 

2. 

Podstawy analizy i wytwarzania produktów 
leczniczych  

11 

3. 

Ś

rodki lecznicze 

8 

4. 

Leki recepturowe i apteczne 

21 

Razem  

50 

Praktyka zawodowa – 4 tygodnie 

 

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

16

III. Moduły kształcenia w zawodzie 

 

Moduł 322[10].O1 
Podstawy działalno

ś

ci zawodowej 

 

1. Cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  korzysta

ć

 z wiedzy z zakresu anatomii, fizjologii i patofizjologii, 

–  wyja

ś

nia

ć

 budow

ę

 i funkcjonowanie układów i narz

ą

dów człowieka, 

–  charakteryzowa

ć

 procesy psychiczne człowieka, 

–  nawi

ą

zywa

ć

  i  utrzymywa

ć

  kontakt  z  klientem  (pacjentem), 

ś

rodowiskiem zawodowym i społecznym, 

–  przestrzega

ć

  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska, 

–  organizowa

ć

 stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii, 

–  korzysta

ć

  z  ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł  informacji  w  celu  doskonalenia 

umiej

ę

tno

ś

ci zawodowych, 

–  post

ę

powa

ć

 zgodnie z zasadami etyki, 

–  stosowa

ć

 

przepisy 

prawa 

dotycz

ą

ce 

wykonywania 

zada

ń

 

zawodowych, 

–  udziela

ć

 pierwszej pomocy w stanach zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia i zdrowia. 

 

2. Wykaz jednostek modułowych 

 

Symbol jednostki 

modułowej 

 

Nazwa jednostki modułowej 

Orientacyjna 

liczba godzin na 

realizacj

ę

 

322[10].O1.01 

Stosowanie przepisów bezpiecze

ń

stwa 

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej  

oraz ochrony 

ś

rodowiska  

 

85 

322[10].O1.02 

Nawi

ą

zywanie i utrzymywanie kontaktów 

społecznych 

75 

322[10].O1.03 

Charakteryzowanie budowy, fizjologii  
i patofizjologii organizmu człowieka  

130 

322[10].O1.04 

Stosowanie przepisów prawa i zasad 
ekonomiki  

 

70 

 

Razem  

360 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

17

3. Schemat układu jednostek modułowych 

 
 
 
 
 
 

 

 
4. Literatura 
Akryle  M.:  Psychologia  stosunków  mi

ę

dzyludzkich.  PWN,  Warszawa 

1999 
Aleksandrowicz R.: Mały atlas anatomiczny. PZWL, Warszawa 2004 
Aronson E.: Człowiek istota społeczna. PWN, Warszawa 2004 
Boraty

ń

ski  J.,  Dudek  B.,  Morkis  G.:  Obsługa  klienta.  Prawo  pracy. 

Higiena pracy. WSiP, Warszawa 2003 
Buchfelder  M.,  Buchfelder  A.:  Podr

ę

cznik  pierwszej  pomocy.  PZWL, 

Warszawa 2003 
Buczy

ń

ska T.: Mikroekonomia. PWN, Warszawa – Łód

ź

 1999 

Buczy

ń

skaT.: Makroekonomia. PWN, Warszawa – Łód

ź

 2000 

Feneis  H.:  Ilustrowany  słownik  mi

ę

dzynarodowego  mianownictwa 

anatomicznego. PZWL, Warszawa 1986 
Forma

ń

ski J.: Psychologia 

ś

rodowiska. PZWL, Warszawa 2004 

Forma

ń

ski J.: Psychologia. PZWL, Warszawa 2003 

Getzen T.: Ekonomika zdrowia. PWN, Warszawa 2000 

322[10].O1.02 

 Nawi

ą

zywanie i utrzymywanie kontaktów 

społecznych

 

 

322[10].O1.03 

Charakteryzowanie budowy, fizjologii 

 i patofizjologii organizmu człowieka 

 

322[10].O1.04 

Stosowanie przepisów prawa  

i zasad ekonomiki 

 

322[10].O1 

Podstawy działalno

ś

ci zawodowej

 

322[10].O1.01 

Stosowanie przepisów bezpiecze

ń

stwa 

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej oraz 

ochrony 

ś

rodowiska 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

18

Goł

ą

b B., Traczyk W.: Anatomia i fizjologia człowieka. PZWL, Warszawa 

1997 
Hamer H.: Rozwój przez wprowadzanie zmian. CEM, Warszawa 1998 
Hansen A.: Bezpiecze

ń

stwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998 

Jakubaszko  J.  (red.):  ABC  post

ę

powania  w  urazach.  Wydawnictwo 

Medyczne A. Górnicki, Wrocław 2003 
Jakubaszko  J.  (red.):  Medycyna  ratunkowa.  Urban  i  Partner,  Wrocław 
1999 
Kami

ń

ski  B.,  Dziak  A.:  Post

ę

powanie  w  stanach  zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia. 

PZWL, Warszawa 1999 
Mayerscough P.: Jak rozmawia

ć

 z pacjentem. GWP, Gda

ń

sk 2001 

Michajlik  A.,  Ramotowski  W.:  Anatomia  i  fizjologia  człowieka.  PZWL, 
Warszawa 2004 
Mierzejewska – Macherek J.: Podstawy ekonomii. Centrum Doradztwa  
i Informacji Difin, Warszawa 2003 
Musiałkiewicz  J.:  Zarys  wiedzy  o  gospodarce.  Ekonomik  2001, 
Warszawa 2001 
P

ę

dich W. (red.): Choroby wewn

ę

trzne. PZWL, Warszawa 1994 

Przetacznik  –  Gierowska  M.,  Makiełło  -  Jar

Ŝ

a  G.:  Podstawy  psychologii 

ogólnej. WSiP, Warszawa 1997 
Raczkowski B.: BHP w praktyce. ODDK, Gda

ń

sk 2002 

S

ę

k  H.,  Cie

ś

lak  R.,  (red.):  Wsparcie  społeczne,  stres  i  zdrowie.  PWN, 

Warszawa 2004 
Sokołowska  –  Pituchowa  J.:  Anatomia  człowieka.  PZWL,  Warszawa 
2000 
Sokołowska M.: Socjologia medycyny. PZWL Warszawa 1986 
Stepczak  K.:  Ochrona  i  kształtowanie 

ś

rodowiska.  WSiP,  Warszawa 

2001 
Sylwanowicz W.: Mały atlas anatomiczny. PZWL, Warszawa 1990 
Traczyk W.: Fizjologia człowieka w zarysie. PZWL, Warszawa 2004 
Włodarski  Z.,  Matczak  A.:  Wprowadzenie  do  psychologii.  WSiP, 
Warszawa 1996 
Wróblewski  T.,  Miechowiecka  N.:  Patologia.  Podr

ę

cznik  dla 

ś

rednich 

szkół medycznych. PZWL, Warszawa 1993 
 

Wykaz  literatury  nale

Ŝ

y  aktualizowa

ć

  w  miar

ę

  ukazywania  si

ę

  nowych 

pozycji wydawniczych. 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

19

Jednostka modułowa 322[10].O1.01 
Stosowanie  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny 

pracy,  ochrony  przeciwpo

Ŝ

arowej  oraz  ochrony 

ś

rodowiska 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  zinterpretowa

ć

 

podstawowe 

przepisy 

prawa 

dotycz

ą

ce 

bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy, 

–  okre

ś

li

ć

  podstawowe  obowi

ą

zki  pracodawcy  w  zakresie  zapewnienia 

bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, 

–  okre

ś

li

ć

  prawa  i  obowi

ą

zki  pracownika  w  zakresie  bezpiecze

ń

stwa 

i higieny pracy, 

–  zadba

ć

 o stan wyposa

Ŝ

enia oraz ład i porz

ą

dek w miejscu pracy, 

–  rozpozna

ć

 zagro

Ŝ

enia zwi

ą

zane z wykonywan

ą

 prac

ą

, 

–  dobra

ć

 

ś

rodki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanych prac, 

–  zareagowa

ć

 

w 

przypadku 

zagro

Ŝ

enia 

po

Ŝ

arowego, 

zgodnie 

z instrukcj

ą

 przeciwpo

Ŝ

arow

ą

, 

–  wskaza

ć

  sposoby  likwidacji  lub  ograniczenia  zagro

Ŝ

e

ń

  zwi

ą

zanych 

z urazami, pr

ą

dem elektrycznym, substancjami chemicznymi,  

–  zorganizowa

ć

 stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii, 

–  zastosowa

ć

  przepisy  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  i  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej, 

–  zastosowa

ć

 zasady ochrony 

ś

rodowiska naturalnego, 

–  udzieli

ć

 pierwszej pomocy w stanach zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia i zdrowia. 

 

2. Materiał nauczania 

Prawna ochrona pracy. 
Podstawowe 

obowi

ą

zki 

pracodawcy 

i 

pracownika 

w 

zakresie 

bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy. 

Czynniki  szkodliwe,  uci

ąŜ

liwe  i  niebezpieczne  wyst

ę

puj

ą

ce  w  procesie 

pracy. 
Zasady tworzenia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. 
Elementy ergonomii, fizjologii i higieny pracy. 

Ś

rodki ochrony indywidualnej. 

Organizacja stanowiska pracy.  
Ochrona przeciwpo

Ŝ

arowa. 

Ochrona 

ś

rodowiska na stanowisku pracy. 

Pierwsza pomoc w stanach zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia i zdrowia. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

20

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Okre

ś

lanie  obowi

ą

zków  pracodawcy  i  pracownika  w  zakresie 

bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy.  

•

  Stosowanie  sposobu  alarmowania  stra

Ŝ

y  po

Ŝ

arnej,  zgodnie 

z instrukcj

ą

 przeciwpo

Ŝ

arow

ą

. 

•

  Identyfikowanie oznakowania drogi ewakuacyjnej w szkole.  

•

  Identyfikowanie rodzaju i rozmieszczenia sprz

ę

tu ga

ś

niczego.  

•

  Rozpoznawanie 

zagro

Ŝ

e

ń

 

wypadkowych 

wyst

ę

puj

ą

cych 

na 

stanowiskach pracy technika farmaceutycznego. 

•

  Dobieranie 

ś

rodków  ochrony  indywidualnej  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od  rodzaju 

wykonywanej pracy. 

•

  Nakładanie  opatrunku  na  ran

ę

  w  obr

ę

bie  głowy,  ko

ń

czyny  górnej, 

ko

ń

czyny dolnej. 

•

  Tamowanie krwotoków z rany i z nosa. 

•

  Unieruchamianie  złama

ń

  w  obr

ę

bie  ko

ń

czyny  górnej,  dolnej 

i kr

ę

gosłupa. 

•

  Udzielanie  pierwszej  pomocy  w  przypadku  omdlenia,  oparzenia, 

pora

Ŝ

enia pr

ą

dem elektrycznym, zatrucia.  

•

  Układanie poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej. 

•

  Wykonywanie  resuscytacji  kr

ąŜ

eniowo-oddechowej  u  dorosłego 

i dziecka na fantomie reanimacyjnym. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Filmy dydaktyczne na temat resuscytacji. 
Regulaminy. 
Kodeks Pracy, przepisy bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy. 

Normy Polskie, wymagania dotycz

ą

ce ergonomii. 

Instrukcje dotycz

ą

ce obsługi urz

ą

dze

ń

 stwarzaj

ą

cych zagro

Ŝ

enie. 

Instrukcja przeciwpo

Ŝ

arowa. 

Plansze sprz

ę

tu ga

ś

niczego, ga

ś

nice. 

Sprz

ę

t 

ochrony 

indywidualnej 

stosowany 

w 

pracy 

technika 

farmaceutycznego. 
Schematy, ilustracje, fotografie zagro

Ŝ

e

ń

 na stanowisku pracy. 

Materiały i sprz

ę

t do udzielania pierwszej pomocy. 

Fantom człowieka do 

ć

wicze

ń

 z udzielania pierwszej pomocy. 

Programy komputerowe z zakresu udzielania pierwszej pomocy. 
 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Program  jednostki modułowej  obejmuje  podstawowe  tre

ś

ci  z zakresu 

bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpo

Ŝ

arowej,  wymaga

ń

 

ergonomii oraz udzielania pierwszej pomocy w stanach zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia 

i  zdrowia.  W  trakcie  realizacji  programu  nale

Ŝ

y  zwróci

ć

  uwag

ę

  na 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

21

obowi

ą

zki pracownika i pracodawcy w zakresie bezpiecze

ń

stwa i higieny 

pracy,  na  nieprawidłowo

ś

ci,  które  mog

ą

  wyst

ą

pi

ć

  w  trakcie  pracy  

w  zakresie  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy, ochrony  przeciwpo

Ŝ

arowej 

oraz  na  rol

ę

  pracownika  w  kształtowaniu  bezpiecznych  i  higienicznych 

warunków  pracy,  zwłaszcza  na  podejmowanie  działa

ń

  profilaktycznych 

zapobiegaj

ą

cych wypadkom. 

Szczególnie  wa

Ŝ

ne  jest  opanowanie  przez  uczniów  umiej

ę

tno

ś

ci 

udzielania  pierwszej  pomocy  w  stanach  zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia  i  zdrowia. 

Nale

Ŝ

y  zwróci

ć

  uwag

ę

  na  ocen

ę

  stanu  poszkodowanego,  wykonywanie 

po

ś

redniego  masa

Ŝ

u  serca  i sztucznego  oddychania  oraz  wykonywanie 

wszystkich 

działa

ń

 

z 

zakresu 

pierwszej 

pomocy 

zgodnie 

z obowi

ą

zuj

ą

cymi procedurami. 

Istotn

ą

  rol

ę

  w  osi

ą

ganiu  celów  kształcenia  ma  dobór  metod 

nauczania.  Wskazane  jest  stosowanie  takich  metod  jak:  wykład 
problemowy,  pogadanka,  dyskusja  dydaktyczna,  pokaz  z  obja

ś

nieniem, 

ć

wiczenia,  metoda  projektów.  Program  jednostki  modułowej  nale

Ŝ

y 

realizowa

ć

  w  pracowni  wyposa

Ŝ

onej  w  techniczne 

ś

rodki  kształcenia, 

ś

rodki ochrony indywidualnej, sprz

ę

t do udzielania pierwszej pomocy. 

Wskazane s

ą

 formy pracy zespołowej, grupowej i indywidualnej. Zaj

ę

cia 

powinny odbywa

ć

 si

ę

 w grupach 10–15 osobowych.  

Zaleca  si

ę

  prezentowanie  filmów  dydaktycznych  o  tematyce 

bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy.  Podczas  zaj

ęć

  uczniowie  powinni 

korzysta

ć

 z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji: instrukcji, poradników i norm. 

 

6.  Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  osi

ą

gni

ęć

  edukacyjnych  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

systematycznie,  na  podstawie  okre

ś

lonych  kryteriów.  Systematyczne 

sprawdzanie  i  ocenianie  motywuje  ucznia  do  nauki,  wpływa  na 
kształtowanie dyscypliny, pracowito

ś

ci oraz odpowiedzialno

ś

ci za wyniki 

pracy. 

Do sprawdzania osi

ą

gni

ęć

 szkolnych uczniów proponuje si

ę

 zastosowa

ć

: 

–  sprawdziany ustne i pisemne,  
–  obserwacj

ę

 czynno

ś

ci ucznia podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

,  

–  testy osi

ą

gni

ęć

 szkolnych.  

Wiadomo

ś

ci  teoretyczne  niezb

ę

dne  do  wykonywania  czynno

ś

ci 

praktycznych  mog

ą

  by

ć

  sprawdzane  za  pomoc

ą

  testów  osi

ą

gni

ęć

 

szkolnych.  Podczas  kontroli  i  oceny  dokonywanej  w  formie  ustnej 
odpowiedzi,  nale

Ŝ

y  zwraca

ć

  uwag

ę

  na  operowanie  zdobyt

ą

  wiedz

ą

, 

merytoryczn

ą

  jako

ść

  wypowiedzi,  stosowanie  poj

ęć

  i  poprawno

ść

 

wnioskowania.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

22

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  nale

Ŝ

y  sprawdza

ć

  poprzez  obserwacj

ę

 

czynno

ś

ci ucznia podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

.  

Obserwuj

ą

c czynno

ś

ci ucznia nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na: 

–  przestrzeganie  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  oraz 

ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej, 

–  stosowanie  procedur  udzielania  pierwszej  pomocy  w  stanach 

zagro

Ŝ

enia 

Ŝ

ycia i zdrowia pracowników,  

–  dobór 

ś

rodków ochrony indywidualnej, 

Podstaw

ą

  do  uzyskania  przez  ucznia  pozytywnej  oceny  jest  przede 

wszystkim poprawne i samodzielne wykonanie 

ć

wicze

ń

. 

Sprawdzanie 

i 

ocenianie 

osi

ą

gni

ęć

 

uczniów 

powinno 

by

ć

 

dokonywane z uwzgl

ę

dnieniem obowi

ą

zuj

ą

cej skali ocen. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

23

Jednostka modułowa 322[10]. O1.02 
Nawi

ą

zywanie i utrzymywanie kontaktów 

społecznych 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  scharakteryzowa

ć

 procesy psychiczne człowieka, 

–  scharakteryzowa

ć

 procesy poznawcze, emocjonalne i motywacyjne, 

–  okre

ś

li

ć

 

wpływ 

procesów 

poznawczych, 

emocjonalnych 

i motywacyjnych na rozwój człowieka, 

–  okre

ś

li

ć

  składniki  osobowo

ś

ci  człowieka  i  czynniki  kształtuj

ą

ce 

osobowo

ść

, 

–  scharakteryzowa

ć

 sytuacje trudne oraz ich wpływ na stan psychiczny 

człowieka, 

–  okre

ś

li

ć

 rodzaje sytuacji problemowych, 

–  dobra

ć

  metody  skutecznego  rozwi

ą

zywania  problemów  w  ró

Ŝ

nych 

sytuacjach zawodowych i 

Ŝ

yciowych, 

–  nawi

ą

za

ć

 kontakt z klientem, jego rodzin

ą

 i współpracownikami,  

–  rozpozna

ć

 problemy wyst

ę

puj

ą

ce w procesie komunikowania si

ę

, 

–  zachowa

ć

 si

ę

 asertywnie, 

–  okre

ś

li

ć

 zasady i warunki skutecznego negocjowania, 

–  zastosowa

ć

 

techniki 

aktywnego 

słuchania, 

wyrazi

ć

 

empati

ę

, 

zaobserwowa

ć

 emocje, 

–  scharakteryzowa

ć

 procesy społeczne, 

–  scharakteryzowa

ć

 zbiorowo

ś

ci społeczne, 

–  scharakteryzowa

ć

 struktur

ę

 i funkcje rodziny, 

–  scharakteryzowa

ć

 zachowania zdrowotne ludzi i ich uwarunkowania, 

–  scharakteryzowa

ć

 społeczne uwarunkowania choroby, 

–  zastosowa

ć

 zasady promowania zdrowia, 

–  dotrzyma

ć

 tajemnicy zawodowej.  

 

2. Materiał nauczania 

Procesy psychiczne człowieka. 
Procesy poznawcze, emocjonalne i motywacyjne.  
Osobowo

ść

 człowieka. 

Sytuacje trudne (konflikt, frustracja, kryzys, stres) oraz ich wpływ na stan 
psychiczny człowieka. 
Radzenie sobie z sytuacj

ą

 trudn

ą

. 

Sytuacje problemowe, rozwi

ą

zywanie problemów. 

Wsparcie społeczne. 
Komunikowanie si

ę

 z drugim człowiekiem. 

Problemy i bł

ę

dy w komunikowaniu si

ę

. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

24

Zachowania asertywne. 
Negocjacje. 
Procesy społeczne. 
Zbiorowo

ś

ci społeczne. 

Struktura i funkcje rodziny. 
Zachowania zdrowotne. 
Społeczne uwarunkowania choroby. 
Społeczne konsekwencje choroby i niepełnosprawno

ś

ci. 

Promocja zdrowia. 
Etyka zawodowa. 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Nadawanie i interpretowanie komunikatów werbalnych. 

•

  Wysyłanie komunikatów niewerbalnych. 

•

  Odczytywanie komunikatów niewerbalnych. 

•

  Przekazywanie i przyjmowanie informacji zwrotnych. 

•

  Okazywanie zrozumienia i parafrazowanie. 

•

  Rozwi

ą

zywanie  sytuacji  konfliktowych  z  wykorzystaniem  wybranych 

strategii w warunkach symulowanych. 

•

  Prowadzenie negocjacji z wykorzystaniem metody inscenizacji. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Foliogramy. 
Opisy przypadków, sytuacji. 
Filmy dydaktyczne na temat umiej

ę

tno

ś

ci interpersonalnych. 

Ta

ś

my z nagraniami prowadzonych negocjacji. 

Scenariusze 

ć

wicze

ń

. 

Materiały 

ź

ródłowe. 

Kwestionariusze wywiadów. 
 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Program 

jednostki 

modułowej 

obejmuje 

tre

ś

ci 

dotycz

ą

ce: 

podstawowych  procesów  psychicznych,  komunikowania  si

ę

  z drugim 

człowiekiem,  sytuacji  problemowych  oraz  elementów  socjologii  i  etyki.  
W  trakcie  realizacji  programu  nale

Ŝ

y  kształtowa

ć

  umiej

ę

tno

ś

ci 

komunikowania si

ę

 niezb

ę

dne w pracy technika farmaceutycznego. 

W  procesie  kształcenia  proponuje  si

ę

  stosowanie  metod  nauczania, 

które  przygotuj

ą

  słuchacza  do  logicznego  my

ś

lenia,  aktywnego  udziału 

w rozwi

ą

zywaniu 

problemów, 

stosowania 

w praktyce 

nabytych 

umiej

ę

tno

ś

ci. Dominuj

ą

cymi metodami nauczania – uczenia si

ę

 powinny 

by

ć

:  wykład  problemowy,  dyskusja  dydaktyczna,  metoda  sytuacyjna, 

inscenizacja,  metoda  przypadków,  gry  dydaktyczne  oraz 

ć

wiczenia. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

25

Warunkiem 

osi

ą

gni

ę

cia 

zało

Ŝ

onych 

celów 

edukacyjnych 

jest 

systematyczno

ść

  w uczeniu  si

ę

  oraz  rozwijanie  zainteresowania 

tematyk

ą

  realizowanego  programu.  Zaj

ę

cia  powinny  by

ć

  prowadzone  

w  klimacie  zaufania,  otwarto

ś

ci  i  partnerstwa.  Podstawow

ą

  metod

ą

 

nauczania powinny by

ć

 

ć

wiczenia. Podczas 

ć

wicze

ń

 nale

Ŝ

y przestrzega

ć

 

zasady dobrowolno

ś

ci w uzewn

ę

trznianiu przez uczniów swoich prze

Ŝ

y

ć

 

i dozna

ń

 osobistych.  

Wskazane  s

ą

  formy  pracy  zespołowej,  grupowej  i  indywidualnej. 

Zaj

ę

cia powinny odbywa

ć

 si

ę

 w grupach do 15 osób, z podziałem na 2-3 

osobowe  zespoły,  w pracowni  wyposa

Ŝ

onej  w  nowoczesne 

ś

rodki 

dydaktyczne.  Uczniowie  powinni  mie

ć

  mo

Ŝ

liwo

ść

  korzystania  z  ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji. 

Wskazane  jest  tak

Ŝ

e  wykorzystywanie  nowoczesnych 

ś

rodków 

dydaktycznych,  w  tym  multimedialnych  oraz  wzbogacenie  zaj

ęć

 

prezentacj

ą

  filmów  dydaktycznych  na  temat  ró

Ŝ

nych  form  treningu 

umiej

ę

tno

ś

ci społecznych. 

 

6.  Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia

 

Sprawdzanie 

osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych 

uczniów 

powinno 

by

ć

 

prowadzone  systematycznie  na  podstawie  okre

ś

lonych  kryteriów. 

Systematyczna 

kontrola 

i 

ocena 

post

ę

pów 

ucznia 

umo

Ŝ

liwi 

nauczycielowi  dostosowanie  metod  nauczania,  organizacyjnych  form 
pracy oraz 

ś

rodków dydaktycznych do predyspozycji ucznia.  

Do  sprawdzania  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych  uczniów  proponuje  si

ę

 

zastosowa

ć

: 

–  sprawdziany ustne i pisemne,  
–  obserwacj

ę

 czynno

ś

ci ucznia podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

,  

–  testy osi

ą

gni

ęć

 szkolnych.  

Podczas  kontroli  i  oceny  dokonywanej  w  formie  ustnej  odpowiedzi, 

nale

Ŝ

y  zwraca

ć

  uwag

ę

  na  operowanie  zdobyt

ą

  wiedz

ą

,  merytoryczn

ą

 

jako

ść

 wypowiedzi, stosowanie poj

ęć

 i poprawno

ść

 wnioskowania.  

Umiej

ę

tno

ś

ci 

praktyczne 

nale

Ŝ

y 

sprawdza

ć

 

przez 

obserwacj

ę

 

zachowania ucznia podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

. Podczas obserwacji 

nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na: 

–  sposób pełnienia okre

ś

lonych ról społecznych zwi

ą

zanych z procesem 

komunikowania si

ę

 (np. nadawcy komunikatu, słuchacza, obserwatora), 

–  umiej

ę

tno

ść

 współpracy w grupie, 

–  aktywno

ść

 na zaj

ę

ciach, 

–  przestrzeganie reguł post

ę

powania obowi

ą

zuj

ą

cych w grupie. 

Podstaw

ą

  do  uzyskania  pozytywnej  oceny  przez  ucznia  jest  poprawne 

i  samodzielne  wykonanie 

ć

wicze

ń

  zaproponowanych  w programie 

jednostki modułowej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

26

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

27

Jednostka modułowa 322[10].O1.03 
Charakteryzowanie budowy, fizjologii i patofizjologii 
organizmu człowieka 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  posłu

Ŝ

y

ć

  si

ę

  podstawowymi  poj

ę

ciami  z  zakresu  anatomii,  fizjologii, 

patofizjologii, 

–  scharakteryzowa

ć

 budow

ę

 tkanek, 

–  rozró

Ŝ

ni

ć

  poszczególne  cz

ęś

ci  ciała  człowieka  oraz  okre

ś

li

ć

  ich 

poło

Ŝ

enie, 

–  scharakteryzowa

ć

 budow

ę

 i czynno

ść

 układu nerwowego, 

–  scharakteryzowa

ć

 budow

ę

 i czynno

ść

 układu kr

ąŜ

enia,  

–  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i funkcj

ę

 układu oddechowego,  

–  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i funkcj

ę

 układu moczowego, 

–  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i funkcj

ę

 układu rozrodczego, 

–  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i funkcj

ę

 układu trawiennego,  

–  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i funkcj

ę

 układu endokrynologicznego,  

–  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i funkcj

ę

 skóry, 

–  wyja

ś

ni

ć

 poj

ę

cie zdrowia i choroby, 

–  dokona

ć

 klasyfikacji chorób oraz okre

ś

li

ć

 ich przebieg i objawy, 

–  scharakteryzowa

ć

 czynniki chorobotwórcze, 

–  wyja

ś

ni

ć

 proces starzenia si

ę

 ustroju, 

–  wyja

ś

ni

ć

 podstawowe procesy patologiczne, 

–  scharakteryzowa

ć

  choroby  dotycz

ą

ce  poszczególnych  układów  

i narz

ą

dów. 

 

2. Materiał nauczania 

Elementy budowy ciała człowieka. 
Rodzaje tkanek. 
Budowa ko

ś

ci i ich poł

ą

cze

ń

. 

Budowa i czynno

ść

 mi

ęś

ni szkieletowych. 

Układ nerwowy. 
Układ krwiono

ś

ny. 

Układ oddechowy, moczowy, trawienny, endokrynologiczny, skóra. 
Poj

ę

cie zdrowia i choroby.  

Czynniki chorobotwórcze. Zaka

Ŝ

enia paso

Ŝ

ytnicze, grzybicze, bakteryjne 

i wirusowe. 
Klasyfikacja chorób.  
Przebieg i objawy chorób. 
Starzenie si

ę

 ustroju, 

ś

mier

ć

 i jej znamiona. 

Podstawowe procesy patologiczne. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

28

Patologia narz

ą

dowa. 

 
3. 

Ć

wiczenia 

•

  Analizowanie  budowy,  poło

Ŝ

enia  i  poł

ą

cze

ń

  ko

ś

ci  na  modelu 

szkieletu człowieka.  

•

  Identyfikowanie  poło

Ŝ

enia  poszczególnych  mi

ęś

ni  na  modelu 

muskulatury człowieka. 

•

  Analizowanie  budowy  układu  nerwowego  w  oparciu  o  modele, 

tablice, atlasy anatomiczne i programy komputerowe. 

•

  Analizowanie  istoty  i  przebiegu  chorób  układu  nerwowego  na 

podstawie opisu przypadków. 

•

  Analizowanie  budowy  serca  i  przebiegu  naczy

ń

  krwiono

ś

nych 

w oparciu  o  tablice,  atlasy  anatomiczne,  modele,  programy 
komputerowe. 

•

  Wykonywanie pomiaru t

ę

tna i ci

ś

nienia t

ę

tniczego. 

•

  Analizowanie 

budowy 

układu 

oddechowego, 

moczowego, 

trawiennego,  endokrynologicznego  i  skóry  w  oparciu  o  modele, 
tablice, atlasy anatomiczne, programy komputerowe. 

•

  Analizowanie  istoty  i  przebiegu  chorób  poszczególnych  układów  na 

podstawie opisu przypadków. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Fantom człowieka do 

ć

wicze

ń

 z zakresu anatomii. 

Modele i plansze anatomiczne. 
Foliogramy, programy komputerowe z zakresu anatomii. 
Atlasy anatomiczne, albumy. 
Filmy dydaktyczne dotycz

ą

ce funkcji układów i narz

ą

dów. 

Radiogramy ilustruj

ą

ce zmiany patologiczne w narz

ą

dach.  

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Program  nauczania  jednostki  modułowej  obejmuje  tre

ś

ci  dotycz

ą

ce: 

budowy  i  czynno

ś

ci  organizmu  człowieka  oraz  zaburze

ń

  w jego 

funkcjonowaniu.  

Celem 

realizacji 

programu 

jest 

kształtowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci 

charakteryzowania 

funkcji 

organizmu 

człowieka, 

rozpoznawania 

wzajemnych  powi

ą

za

ń

  i  zale

Ŝ

no

ś

ci  mi

ę

dzy  poszczególnymi  układami  

i narz

ą

dami oraz okre

ś

lania zaburze

ń

 w ich funkcjonowaniu. 

W  procesie  nauczania  wskazane  jest  stosowanie  metod  nauczania 

umo

Ŝ

liwiaj

ą

cych  uczniowi  osi

ą

gni

ę

cie  zało

Ŝ

onych  celów  kształcenia. 

Dominuj

ą

cymi  metodami  nauczania–uczenia  si

ę

  powinny  by

ć

:  wykład 

problemowy,  wykład  konwersatoryjny,  dyskusja  dydaktyczna,  metoda 
przypadków,  metoda  sytuacyjna,  pokaz  z  obja

ś

nieniem  oraz 

ć

wiczenia. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

29

Warunkiem 

osi

ą

gni

ę

cia 

zało

Ŝ

onych 

celów 

edukacyjnych 

jest 

systematyczno

ść

  w  uczeniu  si

ę

,  rozwijanie  zainteresowania  tematyk

ą

 

realizowanego programu. 
Zaj

ę

cia  powinny  by

ć

  prowadzone  w  10–15  osobowych  grupach,  

w  pracowni  anatomicznej  wyposa

Ŝ

onej  w  nowoczesne 

ś

rodki 

dydaktyczne.  

W trakcie realizacji programu nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na kształtowanie 

u ucznia nast

ę

puj

ą

cych postaw: 

–  zainteresowania  budow

ą

  i  funkcjonowaniem  organizmu  człowieka 

w zdrowiu i chorobie,  

–  odpowiedzialno

ś

ci za zdrowie i 

Ŝ

ycie człowieka, 

–  systematyczno

ś

ci w podnoszeniu kwalifikacji i aktualizacji wiedzy. 

 

6.  Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

przez  cały  czas  realizacji  programu  jednostki  modułowej  na  podstawie 
ustalonych  kryteriów  i  zgodnie  z  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  skal

ą

  ocen.  Kryteria 

oceny  powinny  dotyczy

ć

  stopnia  i  zakresu  opanowania  przez  uczniów 

wiadomo

ś

ci i umiej

ę

tno

ś

ci.  

Proces oceniania powinien obejmowa

ć

: 

–  diagnoz

ę

  poziomu  wiedzy  ucznia  przed  przyst

ą

pieniem  do  realizacji 

programu, 

–  sprawdzanie post

ę

pów uczniów w nauce w trakcie realizacji programu 

oraz rozpoznawanie trudno

ś

ci w osi

ą

ganiu celów kształcenia, 

–  sprawdzanie wiadomo

ś

ci i umiej

ę

tno

ś

ci po zrealizowaniu programu.  

Do sprawdzania osi

ą

gni

ęć

 szkolnych uczniów zaleca si

ę

 stosowa

ć

: 

–  sprawdziany ustne, 
–  sprawdziany  pisemne:  krótk

ą

  wypowied

ź

  na  pi

ś

mie  lub  rozwi

ą

zanie 

zadania problemowego, 

–  ukierunkowan

ą

  obserwacj

ę

  czynno

ś

ci  ucznia  w  czasie  wykonywania 

ć

wicze

ń

,  

–  testy osi

ą

gni

ęć

 szkolnych z zadaniami wielokrotnego wyboru. 

Dokonuj

ą

c  oceny  nauczyciel  powinien  zwraca

ć

  szczególn

ą

  uwag

ę

  na 

umiej

ę

tno

ś

ci: 

–  posługiwania  si

ę

  poj

ę

ciami  z  zakresu  anatomii  i  fizjologii  oraz 

patofizjologii,  

–  opisywania budowy i funkcji poszczególnych układów i narz

ą

dów, 

–  identyfikowania podstawowych stanów patologicznych. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

30

Jednostka modułowa 322[10].O1.04 
Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki  

  

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  wyja

ś

ni

ć

 podstawowe poj

ę

cia prawne, 

–  rozró

Ŝ

ni

ć

 podstawowe gał

ę

zie prawa, 

–  przedstawi

ć

 rodzaje aktów prawnych i 

ź

ródła informacji o nich, 

–  przedstawi

ć

 zakres obowi

ą

zywania prawa, 

–  posłu

Ŝ

y

ć

 si

ę

 przepisami prawa cywilnego, rodzinnego i opieku

ń

czego, 

prawa pracy oraz prawa o ubezpieczeniach społecznych, 

–  wskaza

ć

  podstawy  prawne  funkcjonowania  zakładów  ochrony 

zdrowia, 

–  okre

ś

li

ć

  podstawowe  prawa  i  obowi

ą

zki  pracowników  ochrony 

zdrowia, 

–  okre

ś

li

ć

 prawa pacjentów, 

–  zastosowa

ć

  przepisy  prawa  obowi

ą

zuj

ą

ce  w  działalno

ś

ci  zawodowej 

technika farmaceutycznego, 

–  zastosowa

ć

 przepisy prawa dotycz

ą

ce działalno

ś

ci gospodarczej, 

–  posłu

Ŝ

y

ć

  si

ę

  terminologi

ą

  z  dziedziny  zarz

ą

dzania  i organizowania 

ochrony zdrowia, 

–  scharakteryzowa

ć

 system organizacji ochrony zdrowia w Polsce,  

–  wyja

ś

ni

ć

  istot

ę

  i  zasady  funkcjonowania  systemu  ubezpiecze

ń

 

zdrowotnych w Polsce, 

–  wskaza

ć

 czynniki wpływaj

ą

ce na popyt i poda

Ŝ

 usług medycznych, 

–  wyja

ś

ni

ć

  mechanizmy  konkurencji  mi

ę

dzy  podmiotami 

ś

wiadcz

ą

cymi 

usługi medyczne, 

–  zastosowa

ć

  zasady  marketingu  w  obrocie  produktów  leczniczych 

i wyrobów medycznych, 

–  uzasadni

ć

  znaczenie  profesjonalizmu  i  zaufania  do  personelu 

medycznego udzielaj

ą

cego 

ś

wiadcze

ń

 zdrowotnych. 

 
2. Materiał nauczania 

Poj

ę

cie prawa, 

ź

ródła prawa. 

Normy prawne, przepisy prawa, stosowanie prawa. 

Ź

ródła  prawa  pracy  i  prawa  działalno

ś

ci  gospodarczej:  Kodeks  cywilny, 

Kodeks  pracy,  Ustawa  o  zakładach  opieki  zdrowotnej,  Ustawa 
o powszechnym  ubezpieczeniu  w  Narodowym  Funduszu  Zdrowia, 
Ustawa o ubezpieczeniach społecznych. 

Ź

ródła prawa farmaceutycznego. 

Organizacja ochrony zdrowia w Polsce. 
System ubezpiecze

ń

 zdrowotnych w Polsce. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

31

Podstawy prawne funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej. 
Cechy rynku usług medycznych. 
Czynniki wpływaj

ą

ce na popyt i poda

Ŝ

 usług medycznych. 

Mechanizmy  konkurencji  mi

ę

dzy  podmiotami 

ś

wiadcz

ą

cymi  usługi 

medyczne. 
Zasady  marketingu  w  obrocie  produktów  leczniczych  i  wyrobów 
medycznych. 
Instytucje wpływaj

ą

ce na polityk

ę

 zdrowotn

ą

 Pa

ń

stwa. 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Identyfikowanie  i  analizowanie  aktów  prawnych  dotycz

ą

cych 

działalno

ś

ci zawodowej technika farmaceutycznego. 

•

  Identyfikowanie  i  analizowanie  aktów  prawnych  dotycz

ą

cych  prawa 

cywilnego,  prawa  pracy,  prawa  o  ubezpieczeniach  społecznych 
i zdrowotnych. 

•

  Okre

ś

lanie sposobu finansowania 

ś

wiadcze

ń

 zdrowotnych. 

•

  Pozyskiwanie  materiałów  z  zasobów  internetowych  dotycz

ą

cych 

prowadzenia działalno

ś

ci gospodarczej. 

•

  Interpretowanie przepisów prawa farmaceutycznego. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Urz

ę

dowe  publikatory  (Dziennik  Ustaw,  Monitor  Polski,  dzienniki 

resortowe). 
Materiały 

ź

ródłowe. 

Filmy dydaktyczne na temat strategii marketingowych. 
Bazy informacji prawnej. 
Tablice.  
Foliogramy ilustruj

ą

ce system organizacji ochrony zdrowia. 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Realizacja  programu  nauczania  jednostki  modułowej  ma  na  celu 

kształtowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci 

my

ś

lenia 

w 

kategoriach 

prawnych, 

analizowania  i interpretowania  norm  prawnych  oraz  korzystania  
z tekstów 

ź

ródłowych, a tak

Ŝ

e przygotowanie ucznia do wej

ś

cia na rynek 

pracy  w bran

Ŝ

y  medycznej.  Wiedza  z  zakresu  prawa  umo

Ŝ

liwi  uczniowi 

zrozumienie  mechanizmów  funkcjonowania  pa

ń

stwa,  ułatwi  stosowanie 

w  praktyce  przepisów  prawa  dotycz

ą

cych  uczestnictwa  w 

Ŝ

yciu 

społecznym i w działalno

ś

ci zawodowej. 

W  procesie  kształcenia  proponuje  si

ę

  stosowanie  takich  metod 

nauczania–uczenia  si

ę

  jak:  wykład  problemowy,  dyskusja  dydaktyczna, 

metoda  sytuacyjna,  metoda  przypadków, 

ć

wiczenia  z  wykorzystaniem 

materiałów 

ź

ródłowych.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

32

Wskazane  s

ą

  formy  pracy  zespołowej,  grupowej  i  indywidualnej. 

Ć

wiczenia  powinny  by

ć

  prowadzone  10–15  grupie  osób,  w  pracowni 

wyposa

Ŝ

onej  w  nowoczesne 

ś

rodki  dydaktyczne,  literatur

ę

,  teksty 

ź

ródłowe  oraz  w  pracowni  komputerowej. 

Ć

wiczenia  zamieszczone  

w  programie  stanowi

ą

  propozycj

ę

  do  wykorzystania.  Wskazane  jest 

przygotowanie  przez  nauczyciela 

ć

wicze

ń

  mo

Ŝ

liwych  do  zrealizowania  

w warunkach szkoły. 

Zaleca  si

ę

  organizowanie  wycieczek  dydaktycznych,  zapraszanie  na 

zaj

ę

cia prawników, praktyków gospodarczych oraz wykorzystanie filmów 

edukacyjnych.  
 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

przez  cały  czas  realizacji  programu  jednostki  modułowej  na  podstawie 
ustalonych  kryteriów  i  zgodnie  z  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  skal

ą

  ocen.  Kryteria 

oceny  powinny  dotyczy

ć

  stopnia  i  zakresu  opanowania  przez  uczniów 

wiadomo

ś

ci  i  umiej

ę

tno

ś

ci  wynikaj

ą

cych  z  zaplanowanych  celów 

kształcenia.  

Systematyczne  sprawdzanie  i  ocenianie  dostarcza  nauczycielowi 

informacji  o  efektach  jego  pracy,  o  post

ę

pach  ucznia  w  nauce  oraz 

ułatwia zaplanowanie procesu kształcenia.  
Dokonuj

ą

c oceny nauczyciel powinien zwróci

ć

 uwag

ę

 na umiej

ę

tno

ś

ci: 

–  korzystania  z  poradników,  katalogów  czasopism  i  literatury 

zawodowej, 

–  analizowania i oceniania informacji zebranych z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł, 

–  interpretowania przepisów prawa. 
Sprawdzanie  osi

ą

gni

ęć

  poznawczych  ucznia  mo

Ŝ

e  odbywa

ć

  si

ę

  na 

podstawie:  
–  sprawdzianów ustnych,  
–  sprawdzianów pisemnych, 
–  testów dydaktycznych, 
–  obserwacji  bezpo

ś

redniej  pracy  uczniów  w  trakcie  wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela.  
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

33

Moduł 322[10]. Z1 
Podstawy analizy i wytwarzania produktów 
leczniczych 

 

1. Cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  wykonywa

ć

 podstawowe czynno

ś

ci laboratoryjne, 

–  przeprowadza

ć

  wybranymi  metodami  analiz

ę

  jako

ś

ciow

ą

  i  ilo

ś

ciow

ą

, 

klasyczn

ą

  i  instrumentaln

ą

  leków,  surowców  farmaceutycznych 

i produktów leczniczych, 

–  u

Ŝ

ytkowa

ć

 

sprz

ę

t, 

aparatur

ę

 

oraz 

urz

ą

dzenia 

stosowane 

w laboratoriach chemicznych i laboratoriach kontroli jako

ś

ci leków, 

–  prowadzi

ć

 dokumentacj

ę

 laboratoryjn

ą

, 

–  okre

ś

la

ć

  zasady  pozyskiwania,  przetwarzania  i  przechowywania 

wybranych  ro

ś

linnych  surowców  farmaceutycznych  i  produktów 

leczniczych, 

–  dobiera

ć

  metody  sporz

ą

dzania  produktu  leczniczego  ro

ś

linnego  

w zale

Ŝ

no

ś

ci od zawarto

ś

ci substancji czynnych, 

–  analizowa

ć

 procesy technologiczne produkcji wybranych leków. 

 

2. Wykaz jednostek modułowych 

 

Symbol 

jednostki 

modułowej 

 

Nazwa jednostki modułowej 

Orientacyjna 

liczba godzin na 

realizacj

ę

 

322[10].Z1.01 

Wykonywanie analizy jako

ś

ciowej 

 i ilo

ś

ciowej produktów leczniczych 

192 

322[10].Z1.02 

Pozyskiwanie i przetwarzanie ro

ś

linnych 

surowców leczniczych 

100 

322[10].Z1.03 

Analizowanie procesów technologicznych 
produkcji leków  

104 

 

Razem 

394 

  
 
 
 
 
  
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

34

3. Schemat układu jednostek modułowych 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

4. Literatura 

Broda B.: Zarys botaniki farmaceutycznej. PZWL, Warszawa 2002 
Chmiel  A.,  Grudzi

ń

ski  S.:  Biotechnologia  i  chemia  antybiotyków.  PWN, 

Warszawa 1998 
Cyga

ń

ski  A.:  Chemiczne  metody  analizy  ilo

ś

ciowej.  WNT,  Warszawa 

1999. 
Cyga

ń

ski  A.:  Metody  spektroskopowe  w  analizie  chemicznej.  WNT, 

Warszawa 1997. 
Gayer R., Matysiakowa Z.: Zbiór zada

ń

 z technologii chemicznej. WSiP, 

Warszawa 1988 
Jabło

ń

ska-Drozdowska H., Krajewska K.: Aparaty, urz

ą

dzenia i procesy 

przemysłu chemicznego. WSiP, 1986 
Kayser  O.,  Mueller  R.H.:  Biotechnologia  farmaceutyczna.  PZWL, 
Warszawa 2002 
Kocjan R. i wsp.: Chemia analityczna Tom I i II. PZWL, Warszawa 2001. 
Kohlmunzer S.: Farmakognozja. PZWL, Warszawa 2003 

322[10].Z1 

Podstawy analizy i wytwarzania 

produktów leczniczych 

322[10].Z1.01 

Wykonywanie analizy jako

ś

ciowej 

 i ilo

ś

ciowej produktów leczniczych  

322[10].Z1.02 

Pozyskiwanie i przetwarzanie 

ro

ś

linnych surowców leczniczych

 

322[10].Z1.03 

Analizowanie procesów 

technologicznych produkcji leków

  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

35

Lipiec  T.,  Szmal  Z.:  Chemia  analityczna  z  elementami  analizy 
instrumentalnej. PZWL. Warszawa 1996. 
Minczewski  J.,  Marczenko  Z.:  Chemia  analityczna  Tom  I  i  II.  PWN, 
Warszawa 2001. 
Molenda J.: Technologia chemiczna. WSiP, Warszawa 1993 
Mueller R.H., Hildebrant G.E.: Technologia nowoczesnych postaci leków. 
PZWL, Warszawa 1997 
Pawełczyk E., Płotkowiak Z., Zaj

ą

c M.: Chemiczna analiza leków. PZWL, 

Warszawa 1981. 
Sthal  E.:  Chromatograficzna  i  mikroskopowa  analiza  surowców 
roslinnych. PZWL, Warszawa 1987 
Strzelecka  H.,  Kami

ń

ska  J.,  Kowalski  J.,  Walewska  E.:  Chemiczne 

metody bada

ń

 ro

ś

linnych surowców leczniczych. PZWL, Warszawa 1987 

Strzelecka  H.  i  wsp.:  Encyklopedia  zielarstwa  i  ziołolecznictwa.  PZWL, 
Warszawa 2000 
Szczepaniak  H.:  Metody  instrumentalne  w  analizie  chemicznej.  PWN, 
Warszawa 2004  
Zejc  A.,  Gorczyca  M.:  Chemia  leków.  Wydawnictwo  Lekarskie  PZWL, 
Warszawa 2002. 
 
Wykaz  literatury  nale

Ŝ

y  aktualizowa

ć

  w  miar

ę

  ukazywania  si

ę

  nowych 

pozycji wydawniczych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

36

Jednostka modułowa 322[10].Z1.01 
Wykonywanie analizy jako

ś

ciowej i ilo

ś

ciowej 

produktów leczniczych  

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  wykona

ć

 podstawowe czynno

ś

ci laboratoryjne, 

–  obsłu

Ŝ

y

ć

 

sprz

ę

t, 

aparatur

ę

 

oraz 

urz

ą

dzenia 

stosowane 

w laboratoriach, 

–  wypełni

ć

 dokumentacj

ę

 laboratoryjn

ą

, 

–  wykona

ć

  oznaczenia  z  zakresu  analizy  jako

ś

ciowej  zwi

ą

zków 

nieorganicznych i organicznych, 

–  okre

ś

li

ć

 

to

Ŝ

samo

ść

 

surowców 

farmaceutycznych 

i 

ś

rodków 

leczniczych,  

–  pobra

ć

 i przygotowa

ć

 próbki do bada

ń

, 

–  przeprowadzi

ć

  wybranymi  metodami  analiz

ę

  jako

ś

ciow

ą

  i  ilo

ś

ciow

ą

, 

klasyczn

ą

  i  instrumentaln

ą

  leków,  surowców  farmaceutycznych 

i produktów leczniczych, 

–  obliczy

ć

  wyniki  analizy  ilo

ś

ciowej  z  wykorzystaniem  metod 

matematycznych, graficznych i statystycznych, 

–  przechowa

ć

  zgodnie  z  zasadami  próbki  analityczne  substancji 

leczniczych, 

–  zastosowa

ć

  metody  wagowe,  miareczkowe  i  instrumentalne  do 

badania czysto

ś

ci i zawarto

ś

ci substancji leczniczych, 

–  oceni

ć

 czysto

ść

 surowców i produktów leczniczych, 

–  dokona

ć

  rozdziału  leków  zło

Ŝ

onych  metod

ą

:  destylacji,  ekstrakcji, 

wytr

ą

cania osadów, s

ą

czenia, przemywania, wirowania, krystalizacji, 

–  zinterpretowa

ć

 wyniki przeprowadzonych bada

ń

, 

–  zastosowa

ć

 

obowi

ą

zuj

ą

ce 

normy 

oceny 

jako

ś

ci 

produktów 

leczniczych i surowców ró

Ŝ

nego pochodzenia, 

–  zastosowa

ć

 zasady Dobrej Praktyki Laboratoryjnej. 

 

2.  Materiał nauczania 
Organizacja pracy i wyposa

Ŝ

enie laboratorium.  

Dokumentacja laboratoryjna. 
Zasady Dobrej Praktyki Laboratoryjnej. 
Wybrane techniki laboratoryjne.  
Oznaczenia  z  zakresu  analizy  jako

ś

ciowej  i  ilo

ś

ciowej  zwi

ą

zków 

nieorganicznych i organicznych. 
Analiza  jako

ś

ciowa  i  ilo

ś

ciowa,  klasyczna  i  instrumentalna  leków, 

surowców farmaceutycznych i wyrobów medycznych. 
Obliczenia i statystyka chemiczna. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

37

Ocena 

jako

ś

ci 

ś

rodków 

leczniczych 

zgodnie 

z 

wymaganiami 

farmakopealnymi. 
Ocena  jako

ś

ci  produktów  leczniczych  i  surowców  ró

Ŝ

nego  pochodzenia 

zgodnie z normami. 
 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Oznaczanie  g

ę

sto

ś

ci  wybranych 

ś

rodków  leczniczych  aerometrem 

i piknometrem.  

•

  Analizowanie mieszaniny kationów. 

•

  Analizowanie mieszaniny anionów. 

•

  Sprawdzanie  to

Ŝ

samo

ś

ci  surowców  farmaceutycznych,  leków  oraz 

wyrobów medycznych według Farmakopei Polskiej.  

•

  Sprawdzanie  czysto

ś

ci  surowców  farmaceutycznych,  leków  oraz 

wyrobów medycznych według Farmakopei Polskiej.  

•

  Oznaczanie  wybranej  substancji  według  Farmakopei  Polskiej  

 za pomoc

ą

 alkacymetru.  

•

  Oznaczanie  jodometryczne  zawarto

ś

ci  składników  w  surowcach 

farmaceutycznych metod

ą

 Farmakopei Polskiej. 

•

  Oznaczanie  zawarto

ś

ci  wody  w ro

ś

linnych  surowcach  leczniczych, 

przez suszenie lub destylacj

ę

. 

•

  Oznaczanie zawarto

ś

ci cukru w substancji leczniczej polarymetrem.  

•

  Oznaczanie zawarto

ś

ci 

Ŝ

elaza (miedzi) metod

ą

 krzywej wzorcowej za 

pomoc

ą

 kolorymetru. 

 

•

  Identyfikacja 

wybranych 

substancji 

lub 

preparatów 

metod

ą

 

chromatografii cienkowarstwowej według Farmakopei Polskiej. 

•

  Oznaczanie 

wybranych 

substancji 

lub 

preparatów 

metod

ą

 

spektrofotometryczn

ą

 w zakresie UV według Farmakopei Polskiej. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Tablice z układem okresowym. 
Foliogramy, fazorgamy, modele, kasety, schematy.  
Oprogramowanie 

komputerowe 

do 

modelowania 

krzywych 

miareczkowania.  
Odczynniki chemiczne. 
Szkło laboratoryjne. 
Sprz

ę

t laboratoryjny do wykonania 

ć

wicze

ń

 z zakresu wybranych technik 

laboratoryjnych i klasycznej analizy.  
Sprz

ę

t  ogólnego  stosowania:  destylarka,  suszarka,  piec  elektryczny, 

chłodziarka,  pompa  pró

Ŝ

niowa,  wagi  techniczne  i  analityczne 

z kompletem odwa

Ŝ

ników, palniki gazowe, ła

ź

nie. 

Sprz

ę

t laboratoryjny niezb

ę

dny do realizacji 

ć

wicze

ń

. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

38

Aparatura  pomiarowa:  areometr,  refraktometr,  interferometr,  polarymetr, 
pehametr  z  ró

Ŝ

nymi  elektrodami,  potencjometr,  spektrofotometr 

z wyposa

Ŝ

enie  (VIS,  UV,),  kolorymetr,  fotometr  i  spektrofotometr 

płomieniowy, chromatograf.  

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Celem  realizacji  programu  jednostki  modułowej  jest  przygotowanie 

uczniów  do  wykonywania  analizy  jako

ś

ciowej  i  ilo

ś

ciowej  produktów 

leczniczych. 

 Zaj

ę

cia  powinny  by

ć

  prowadzone  w  laboratorium  analizy  klasycznej 

i analizy  instrumentalnej.  Laboratorium  powinno  posiada

ć

 sprawnie 

działaj

ą

cy  wyci

ą

g,  pokój  wagowy,  podr

ę

czny  magazyn  odczynników 

i destylark

ę

  wody. 

Ć

wiczenia  powinny  by

ć

  prowadzone  w  6–8 

osobowych grupach. Zadania praktyczne uczniowie powinni wykonywa

ć

 

indywidualnie.  

W  trakcie  realizacji  programu  wskazane  jest  wykorzystanie  tekstu 

przewodniego do 

ć

wicze

ń

. Zaleca si

ę

 równie

Ŝ

 organizowanie wycieczek 

dydaktycznych  do  firm  farmaceutycznych  w  celu  zapoznania  uczniów 
z nowoczesnymi metodami pomiarowymi oraz korzystanie z programów 
komputerowych do modelowania krzywych miareczkowania.  

Opanowanie  prawidłowego  i  precyzyjnego  wykonania  czynno

ś

ci 

analitycznych  ma  du

Ŝ

e  znaczenie  w  prowadzeniu  coraz  bardziej 

skomplikowanych  bada

ń

  w  toku  kształcenia  i  w  pracy  zawodowej.  

W  ka

Ŝ

dym  badaniu  analitycznym  ucze

ń

  powinien  przeprowadzi

ć

 

utrwalaj

ą

c

ą

 klasyfikacj

ę

 mechanizmów reakcji zwi

ą

zków nieorganicznych 

i organicznych.  

Najtrudniejszymi  dla  ucznia  czynno

ś

ciami  podczas  wykonywania 

ć

wicze

ń

  s

ą

:  dobór  naczy

ń

  i  innego  sprz

ę

tu  do  okre

ś

lonego  badania, 

przygotowanie  odczynników,  wykonanie  kolejnych  etapów 

ć

wiczenia, 

uzyskanie powtarzalno

ś

ci wyników szczególnie w analizie ilo

ś

ciowej oraz 

przygotowywanie  roztworów  mianowanych.  Trudno

ś

ci  mog

ą

  równie

Ŝ

 

wyst

ą

pi

ć

 w wykonywaniu analizy instrumentalnej.  

W  trakcie  realizacji  programu  nauczania  ucze

ń

  powinien  wykonywa

ć

 

obliczenia  i zadania  rachunkowe,  stosuj

ą

c  zasady  działa

ń

  na  liczbach 

przybli

Ŝ

onych  oraz  oblicza

ć

  i  analizowa

ć

  bł

ę

dy  pomiarowe.  Obliczenia 

powinny  by

ć

  wykonywane  w pracowni  komputerowej  z  u

Ŝ

yciem  metod 

i programów umo

Ŝ

liwiaj

ą

cych statystyczn

ą

 ocen

ę

 wyników.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

39

6. Propozycje metod sprawdzania i oceny osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia  

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

przez  cały  czas  realizacji  programu  jednostki  modułowej  na  podstawie 
ustalonych  kryteriów  i  zgodnie  z  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  skal

ą

  ocen. 

Systematyczne  sprawdzanie  i  ocenianie  motywuje  ucznia  do  nauki, 
wpływa 

na 

kształtowanie 

dyscypliny, 

pracowito

ś

ci 

oraz 

odpowiedzialno

ś

ci za wyniki pracy. 

Przedmiotem oceny powinny by

ć

 umiej

ę

tno

ś

ci:  

–  wykonywania  badania  analitycznego  jako

ś

ciowego  z  zakresu  analizy 

kationów,  anionów,  soli,  grup  charakterystycznych  dla  zwi

ą

zków 

organicznych, 

–  wykonywania  badania  ilo

ś

ciowego  zwi

ą

zków,  badania  to

Ŝ

samo

ś

ci  

i czysto

ś

ci metod

ą

 chromatografii,  

–  prowadzenia  dokumentacji  laboratoryjnej,  ilo

ś

ciowego  oznaczenia 

badanej substancji, 

–  dokonywania analizy bł

ę

dów pomiarowych, 

–  oszcz

ę

dzania 

odczynników 

chemicznych, 

wody, 

czynników 

energetycznych, 

–  dbania o sprz

ę

t i aparatur

ę

 laboratoryjn

ą

. 

Podczas  stosowania  metody  tekstu  przewodniego  uczniowie  mog

ą

 

dokonywa

ć

  samooceny,  wykorzystuj

ą

c  w  tym  celu  zawarte  w  tekstach 

przewodnich  tabele  z  kryteriami  oceny  poszczególnych  elementów 

ć

wicze

ń

.  

Sprawdzanie osi

ą

gni

ęć

 praktycznych mo

Ŝ

e odbywa

ć

 si

ę

 na podstawie 

obserwacji czynno

ś

ci uczniów w trakcie wykonywania 

ć

wicze

ń

. Podczas 

obserwacji nale

Ŝ

y zwraca

ć

 uwag

ę

 na: 

–  zorganizowanie stanowiska pracy laboratoryjnej, 
–  samodzielno

ść

 w wykonywaniu zadania,  

–  jako

ść

, dokładno

ść

, uzyskane wyniki analizy lub pomiaru,  

–  poprawno

ść

 wykonywania schematu aparatury i wykresów, 

–  stopie

ń

 opanowania czynno

ś

ci laboratoryjnych, 

–  opracowanie 

sprawozdania 

w 

dzienniku 

laboratoryjnym  

z wypełnionym protokołem bada

ń

, 

–  sformułowane wnioski z bada

ń

, 

–  przestrzeganie 

regulaminu, 

przepisów 

bhp 

oraz 

ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej. 

Sprawdzanie  osi

ą

gni

ęć

  poznawczych  ucznia  mo

Ŝ

e  odbywa

ć

  si

ę

  na 

podstawie 

sprawdzianów 

ustnych 

i 

pisemnych 

oraz 

testów 

dydaktycznych. 
W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

40

Jednostka modułowa 322[10].Z1.02 
Pozyskiwanie  i  przetwarzanie  ro

ś

linnych  surowców 

leczniczych 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  rozró

Ŝ

ni

ć

 

ź

ródła pochodzenia surowców ro

ś

linnych, 

–  okre

ś

li

ć

 zasady pozyskiwania i przetwarzania surowców ro

ś

linnych, 

–  scharakteryzowa

ć

 metody sporz

ą

dzania leku ro

ś

linnego, 

–  zastosowa

ć

 

zasady 

przechowywania 

surowców 

i 

produktów 

ro

ś

linnych  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od  ich  składu  jako

ś

ciowego  i  postaci 

farmaceutycznej, 

–  wykona

ć

  podstawowe  czynno

ś

ci  laboratoryjne  podczas  badania 

jako

ś

ci surowców pochodzenia ro

ś

linnego, 

–  zastosowa

ć

 metody mikroskopowe, makroskopowe i fitochemiczne do 

badania to

Ŝ

samo

ś

ci i czysto

ś

ci surowców farmakognostycznych, 

–  okre

ś

li

ć

 jako

ść

 leków ziołowych według obowi

ą

zuj

ą

cych norm, 

–  wykorzysta

ć

  literatur

ę

  zawodow

ą

  i  technologie  informacyjne  do 

pozyskiwania informacji o ro

ś

linnych produktach leczniczych, 

–  wyja

ś

ni

ć

 wpływ ró

Ŝ

nych czynników na zawarto

ść

 substancji czynnych 

w surowcach ro

ś

linnych. 

 

2. Materiał nauczania 

Pochodzenie  surowców  –  ro

ś

liny  dziko  rosn

ą

ce,  uprawy  ro

ś

lin 

leczniczych, uprawy kontrolowane, biotechnologia produktów ro

ś

linnych. 

Zasady zbioru i przechowywania surowców. 
Czynniki wpływaj

ą

ce na trwało

ść

 surowców i preparatów ziołowych. 

Standaryzacja produktów zielarskich. 
Budowa komórek, tkanek i organów ro

ś

linnych. 

Wpływ  czynników  genetycznych,  rozwojowych  i 

ś

rodowiskowych  na 

zawarto

ść

 substancji farmakologicznie aktywnych w ro

ś

linach. 

Metody  badania  surowców  pochodzenia  ro

ś

linnego  według  Farmakopei 

Polskiej. 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Obsługiwanie  mikroskopu  optycznego  i  sporz

ą

dzanie  preparatów 

mikroskopowych. 

•

  Identyfikowanie  plazmatycznych  i  nie  plazmatycznych  składników 

komórki ro

ś

linnej oraz obja

ś

nianie ich budowy i funkcji. 

•

  Rozró

Ŝ

nianie  włosków  okrywaj

ą

cych  na  surowcach  ro

ś

linnych 

krojonych i sproszkowanych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

41

•

  Rozró

Ŝ

nianie  włosków  gruczołowych  typu  Labiatae  i  Compositae  na 

surowcach ro

ś

linnych. 

•

  Rozpoznawanie tkanek wzmacniaj

ą

cych i wi

ą

zek przewodz

ą

cych. 

•

  Porównywanie budowy pierwotnej i wtórnej korzenia i łodygi. 

•

  Identyfikowanie  istotnych  cech  w  budowie  morfologicznej  ro

ś

lin 

(praca z zielnikiem i atlasem ro

ś

lin). 

•

  Posługiwanie  si

ę

  Farmakope

ą

  Polsk

ą

  w  celu  oceny  wygl

ą

du 

zewn

ę

trznego i jako

ś

ci surowców ro

ś

linnych. 

•

  Okre

ś

lanie  stopnia  czysto

ś

ci  surowców  ro

ś

linnych,  oznaczanie 

wyst

ę

puj

ą

cych domieszek i zanieczyszcze

ń

. 

•

  Wykrywanie  substancji  naturalnych  o  znaczeniu  farmakologicznym 

i okre

ś

lanie ich wła

ś

ciwo

ś

ci fizykochemicznych. 

•

  Rozpoznawanie  wa

Ŝ

niejszych  surowców  ro

ś

linnych  i  mieszanek 

ziołowych. 

•

  Analizowanie  działania,  wskaza

ń

  do  stosowania  i  dawkowania 

substancji i przetworów ro

ś

linnych. 

•

  Zbieranie ro

ś

lin leczniczych do zielnika. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Foliogramy i fotogramy ro

ś

lin leczniczych. 

Zdj

ę

cia i rysunki ro

ś

lin leczniczych. 

Ryciny i opisy budowy ro

ś

lin leczniczych i surowców ro

ś

linnych. 

Surowce ro

ś

linne suszone (krojone, sproszkowane) i 

ś

wie

Ŝ

e. 

Mikroskopy. 
Odczynniki chemiczne. 
Szkło laboratoryjne. 
Pi

ś

miennictwo zawodowe (poradniki, atlasy, encyklopedie, czasopisma). 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Realizacja  programu  jednostki  modułowej  ma  na  celu  zapoznanie 

uczniów z produkcj

ą

, dystrybucj

ą

 i kontrol

ą

 jako

ś

ci leku ro

ś

linnego. 

Podczas  realizacji  programu  nale

Ŝ

y  kształtowa

ć

  umiej

ę

tno

ś

ci 

wykonywania  badania  jako

ś

ci  surowców  pochodzenia  ro

ś

linnego, 

stosowania  ró

Ŝ

nych  metod  badania  to

Ŝ

samo

ś

ci  i  czysto

ś

ci  surowców 

farmakognostycznych  oraz  dokonywania  oceny  jako

ś

ci  i  przydatno

ś

ci 

substancji ro

ś

linnych i preparatów ziołowych. 

Program  jednostki  modułowej  nale

Ŝ

y  realizowa

ć

  w  korelacji  z  innymi 

dziedzinami  nauki,  takimi  jak:  botanika,  chemia  organiczna,  analiza 
chemiczna oraz technologia wytwarzania leków.  

Osi

ą

gni

ę

cie  zaplanowanych  w  programie  celów  wymaga  stosowania 

nast

ę

puj

ą

cych 

metod 

nauczania: 

wykładu 

informacyjnego  

i konwersatoryjnego, dyskusji dydaktycznej, metody przewodniego tekstu 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

42

i 

ć

wicze

ń

  praktycznych. 

Ć

wiczenia  powinny  odbywa

ć

  si

ę

  w  pracowni 

farmakognozji  wyposa

Ŝ

onej  w  odpowiednie 

ś

rodki  dydaktyczne, 

w grupach 6–8 osobowych. 

Na  zaj

ę

ciach  uczniowie  powinni  korzysta

ć

  z  konspektów,  katalogów, 

tabel,  rycin,  atlasów,  instrukcji  do 

ć

wicze

ń

  oraz  odpowiedniego  sprz

ę

tu 

i  materiałów.  Zadania  praktyczne  uczniowie  powinni  wykonywa

ć

 

indywidualnie, a uzyskane wyniki opisywa

ć

 w zeszytach do 

ć

wicze

ń

.  

Zaleca  si

ę

  zorganizowanie  wycieczki  dydaktycznej  w  celu  zebrania 

ro

ś

lin  leczniczych  do  zielnika.  W czasie  zaj

ęć

  nauczyciel  powinien 

rozwija

ć

  zdolno

ś

ci  poznawcze  uczniów,  zainteresowa

ć

  tematem  oraz 

wdra

Ŝ

a

ć

 do samodzielnego my

ś

lenia i samodyscypliny. 

 

6. Propozycje metod sprawdzania i oceny osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia. 

Organizowanie 

i 

realizowanie 

procesu 

dydaktyczno- 

-wychowawczego  ma  na  celu  doprowadzenie  do  trwałych,  po

Ŝą

danych 

zmian  w  wiadomo

ś

ciach  i  umiej

ę

tno

ś

ciach  uczniów  w  zakresie 

wyodr

ę

bnionych celów kształcenia. 

Sprawdzanie i ocenianie osi

ą

gni

ęć

 uczniów powinno odbywa

ć

 si

ę

 przez 

cały czas realizacji programu nauczania jednostki na podstawie kryteriów 
przedstawionych na pocz

ą

tku zaj

ęć

. 

Kryteria  oceny  powinny  uwzgl

ę

dnia

ć

  zaplanowane  cele  kształcenia, 

w tym: 
–  rozró

Ŝ

nianie 

ź

ródeł pochodzenia surowców ro

ś

linnych, 

–  okre

ś

lanie metod wykonania leku ro

ś

linnego, 

–  wykrywanie  substancji  naturalnych  oraz  okre

ś

lanie  ich  wła

ś

ciwo

ś

ci 

fizykochemicznych, 

–  rozpoznawanie wa

Ŝ

niejszych surowców ro

ś

linnych. 

W  czasie  kontroli  i  oceny  nale

Ŝ

y  zwraca

ć

  uwag

ę

  na  wiedz

ę

 

merytoryczn

ą

,  jako

ść

  wypowiedzi,  poprawno

ść

  wnioskowania,  jako

ść

 

wykonania zadania oraz stopie

ń

 integracji wiedzy z ró

Ŝ

nych dziedzin. 

Osi

ą

gni

ę

cia uczniów mo

Ŝ

na ocenia

ć

 na podstawie: 

–  sprawdzianów ustnych, 
–  sprawdzianów pisemnych,  
–  testów dydaktycznych, 
–  ukierunkowanej  obserwacji  czynno

ś

ci  uczniów  wykonywanych  

w czasie 

ć

wicze

ń

. 

W ocenie ko

ń

cowej nauczyciel powinien uwzgl

ę

dni

ć

 wyniki wszystkich 

zastosowanych metod sprawdzania osi

ą

gni

ęć

 ucznia. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

43

Jednostka modułowa 322[10].Z1.03 
Analizowanie  procesów  technologicznych  produkcji 
leków 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  okre

ś

li

ć

 

podstawowe 

zasady 

prowadzenia 

procesów 

technologicznych, 

–  scharakteryzowa

ć

 procesy technologiczne wybranych postaci leków, 

–  wykona

ć

 

podstawowe 

obliczenia 

wydajno

ś

ci 

procesów 

technologicznych, 

–  wykona

ć

 obliczenia ilo

ś

ci substratów potrzebnych do produkcji leków, 

–  okre

ś

li

ć

 rol

ę

 substancji pomocniczych w procesie technologicznym, 

–  zapisa

ć

  i  odczyta

ć

  równania  reakcji  chemicznych  otrzymywania 

wybranych substancji leczniczych, 

–  wykona

ć

  bilans  materiałowy  i  energetyczny  wybranych  procesów 

technologicznych,  

–  posłu

Ŝ

y

ć

  si

ę

  instrukcjami  i  normami  stosowanymi  w  przemy

ś

le 

farmaceutycznym.  

 

2. Materiał nauczania 

Podstawowe zasady prowadzenia procesów technologicznych.  
Przebieg procesu technologicznego.  
Procesy technologiczne produkcji tabletek, dra

Ŝ

etek i granulatów.  

Zasady obliczania wydajno

ś

ci procesów technologicznych. 

Analiza receptury w procesie technologicznym. 
Rola substancji pomocniczych w procesie technologicznym. 
Wydzielanie substancji leczniczych z surowców naturalnych.  
Bilanse materiałowe i energetyczne procesów technologicznych. 
Schematy, instrukcje, normy stosowane w przemy

ś

le farmaceutycznym. 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Sporz

ą

dzanie schematów ideowych procesów technologicznych. 

•

  Sporz

ą

dzanie  bilansów  materiałowych  wybranych  procesów  wraz 

z przedstawieniem graficznym. 

•

  Otrzymywanie prostych surowców farmaceutycznych (wodorow

ę

glanu 

sodu, jodoformu, wodorotlenku glinu). 

•

  Obliczanie  wydajno

ś

ci  otrzymywania  hydroksow

ę

glanu  bizmutu  (III) 

lub jodku potasu. 

•

  Obliczanie twardo

ś

ci wody. 

•

  Wykonywanie bilansów materiałowych wybranych procesów. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

44

•

  Obliczanie 

ilo

ś

ci 

substratów 

potrzebnych 

do 

procesów 

technologicznych. 

•

  Obliczanie wydajno

ś

ci procesów technologicznych. 

•

  Obliczanie,  według  receptury,  ilo

ś

ci  surowców  potrzebnych  do 

wykonania  okre

ś

lonej  masy  do  tabletkowania,  granulowania, 

dra

Ŝ

owania, sporz

ą

dzania emulsji. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Zestawy ró

Ŝ

nych postaci leków. 

Modele  całe  i  w  przekrojach,  rysunki,  schematy  foliogramy  fazogramy 
omawianych aparatów i urz

ą

dze

ń

. 

Schematy technologiczne procesów i ci

ą

gów technologicznych. 

Foliogramy  i  nagrania  przedstawiaj

ą

ce:  sposoby  montowania  aparatury 

i urz

ą

dze

ń

 w ci

ą

gach technologicznych.  

Oprogramowanie  komputerowe  do  projektowania  aparatów  i  urz

ą

dze

ń

 

w ci

ą

gach  technologicznych,  wykonywania  oblicze

ń

  technologicznych, 

bilansów i schematów. 
Instrukcje, Normy Polskie. 
 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Program  jednostki  modułowej  obejmuje  tre

ś

ci  dotycz

ą

ce  zasad 

prowadzenia 

procesów 

technologicznych, 

wykonywania 

oblicze

ń

  

i  prostych  projektów  technologicznych,  stosowania  instrukcji,  PN,  norm 
bran

Ŝ

owych i zakładowych.  

Realizacja 

programu 

nauczania 

ma 

na 

celu 

kształtowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci  zapisywania  równa

ń

  i  odczytywania  reakcji  chemicznych, 

wykonywania bilansu wybranych procesów i oblicze

ń

 oraz odczytywania 

schematów technologicznych. 

Osi

ą

gni

ę

cie zaplanowanych  celów  wymaga  stosowania praktycznych 

metod  nauczania:  metody  przewodniego  tekstu,  projektów,  pokazu  
z obja

ś

nieniem oraz 

ć

wicze

ń

. 

 Zaj

ę

cia 

powinny 

odbywa

ć

 

si

ę

 

w 

pracowni 

wyposa

Ŝ

onej 

w odpowiednie 

ś

rodki  audiowizualne  oraz  modele  i  przekroje  aparatów, 

rysunki, schematy, przezrocza, foliogramy aparaty i linie technologiczne, 
wzorcowe formy leków i opakowa

ń

. 

Wskazane  jest  symulowanie  fragmentów  procesów  technologicznych 

oraz zorganizowanie wycieczki dydaktycznej w celu zapoznania uczniów 
z nowoczesnymi liniami produkcyjnymi w zakładach farmaceutycznych. 

Zadania  powinny  by

ć

  wykonywane  w  grupach  do  15  osób,  

 z  podziałem  na  2–3  osobowe  zespoły.  Podczas 

ć

wicze

ń

  uczniowie 

powinni  korzysta

ć

  z  programów  komputerowych  i  ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł 

informacji,  w  celu  poznania  zasad  technologii  wytwarzania  produktów 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

45

leczniczych. 

Powinni 

równie

Ŝ

 

posługiwa

ć

 

si

ę

 

schematami 

technologicznymi, okre

ś

la

ć

 rodzaje procesów i operacji, dobiera

ć

 aparaty 

i  urz

ą

dzenia  do  przeprowadzania  procesu  oraz  rozpoznawa

ć

  aparaty 

i  urz

ą

dzenia  stosowane  w  procesach  technologicznych.  Zamieszczone  

w  programie 

ć

wiczenia  stanowi

ą

  propozycj

ę

  do  wykorzystania. 

Nauczyciel  powinien  opracowa

ć

  własne  tematy 

ć

wicze

ń

  mo

Ŝ

liwych  do 

zrealizowania w warunkach szkoły. 

 
6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

przez  cały  czas  realizacji  programu  jednostki  modułowej  według 
ustalonych  kryteriów  i  zgodnie  z  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  skal

ą

  ocen.  Z  kryteriami 

oceny  ucze

ń

  powinien  by

ć

  zapoznany  na  pocz

ą

tku  realizacji  programu 

jednostki  modułowej.  Kryteria  oceniania  powinny  dotyczy

ć

  stopnia 

i zakresu opanowania przez ucznia wiadomo

ś

ci i umiej

ę

tno

ś

ci. 

Sprawdzanie  osi

ą

gni

ęć

  poznawczych  ucznia  mo

Ŝ

e  odbywa

ć

  si

ę

  za 

pomoc

ą

: 

–  sprawdzianów ustnych,  
–  sprawdzianów pisemnych, 
–  testów osi

ą

gni

ęć

 szkolnych. 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  powinny  by

ć

  sprawdzane  na  podstawie 

obserwacji czynno

ś

ci uczniów podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

Podczas obserwacji nauczyciel powinien zwraca

ć

 uwag

ę

 na:  

–  wykonywanie zada

ń

 zgodnie z przyj

ę

tymi procedurami, 

–  dokładno

ść

 i sprawno

ść

 wykonania zadania,  

–  znajomo

ść

 przebiegu procesów technologicznych, 

–  poprawno

ść

 wykonanych oblicze

ń

. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela.  
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

46

Moduł 322[10].Z2  

Ś

rodki lecznicze 

 

1. Cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  posługiwa

ć

 si

ę

 polskim, łaci

ń

skim i mi

ę

dzynarodowym nazewnictwem 

surowców  i  preparatów  ro

ś

linnych  oraz  zwi

ą

zków  chemicznych 

stosowanych w lecznictwie, 

–  charakteryzowa

ć

 zwi

ą

zki chemiczne stosowane w lecznictwie, 

–  okre

ś

la

ć

 

wła

ś

ciwo

ś

ci 

fizykochemiczne 

oraz 

farmakologiczne 

ro

ś

linnych substancji biologicznie czynnych, 

–  charakteryzowa

ć

  produkty  zielarskie  i 

ś

rodki  naturalne  stosowane  

w lecznictwie i profilaktyce, 

–  charakteryzowa

ć

  substancje  naturalne  pochodzenia  ro

ś

linnego  

o wła

ś

ciwo

ś

ciach leczniczych, 

–  wyja

ś

nia

ć

 działanie leków na organizm człowieka, 

–  wyja

ś

nia

ć

 działanie leków oraz uzasadnia

ć

 ich stosowanie w ró

Ŝ

nych 

przypadkach chorobowych, 

–  dokonywa

ć

 analizy wybranych interakcji leków, 

–  charakteryzowa

ć

  drogi  podawania  ró

Ŝ

nych  postaci  leków  oraz 

okre

ś

la

ć

 dawki leków. 

 

3.  Wykaz jednostek modułowych 
 

Symbol 

jednostki 

modułowej 

 

Nazwa jednostki modułowej 

Orientacyjna 

liczba godzin na 

realizacj

ę

 

322[10].Z2.01 

Stosowanie zwi

ą

zków chemicznych  

w lecznictwie 

72 

322[10].Z2.02 

Stosowanie surowców ro

ś

linnych  

w profilaktyce i terapii 

70 

322[10].Z2.03 

Analizowanie działania leków 
na organizm człowieka 

130 

 

Razem 

272 

 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

47

3. Schemat układu jednostek modułowych 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

4. Literatura 

Borkowski B.: Ro

ś

liny lecznicze w fitoterapii. Instytut Ro

ś

lin i Przetworów 

Zielarskich, Pozna

ń

 1994 

Farmakopea Polska. VI, PTFarm., Warszawa 2002 
Janicki K., Rewersji W.: Medycyna naturalna. PZWL, Warszawa 2004 
Janiec W.: Kompedium farmakologii. PZWL, Warszawa 2001 
Janiec W., Krupi

ń

ska J.: Farmakodynamika. PZWL, Warszawa 2002 

Lutomski  J.,  Hasik  J.:  Ziołolecznictwo  w  chorobach  wewn

ę

trznych. 

Borgis, Warszawa 2000 
O

Ŝ

arowski A., Leksykon leków naturalnych. Comes, Katowice 1993 

Pastok P.: Kompendium leków naturalnych. Medyk, Warszawa 2000 
Podlewski  J.,  Chwalibogowska  –  Podlewska  A.:  Leki  współczesnej 
terapii. PZWL, Warszawa 2003 
Samochowicz L.: Kompendium fitoterapii. Volumed, Wrocław 2002 
Schaffner  W.:  Ro

ś

liny  lecznicze  –  chemizm,  działanie,  zastosowanie. 

Multico 1991 
Strzelecka  H.  i  wsp.:  Encyklopedia  zielarstwa  i  ziołolecznictwa.  PZWL, 
Warszawa 2000 

322[10].Z2.03 

Analizowanie działania leków  

na organizm człowieka 

322[10].Z2 

Ś

rodki lecznicze 

322[10].Z2.01  

Stosowanie zwi

ą

zków chemicznych  

w lecznictwie 

322[10].Z2.02 

Stosowanie surowców ro

ś

linnych 

w profilaktyce i terapii 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

48

Zaj

ą

c M.,Pawełczyk E.: Chemia leków. Akademia Medyczna w Poznaniu, 

Pozna

ń

 2002 

Zejc A., Gorczyca M. (red.): Chemia leków. PZWL, Warszawa 2002  
 
Wykaz literatury nale

Ŝ

y aktualizowa

ć

 w miar

ę

 ukazywania si

ę

 nowych  

pozycji wydawniczych. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

49

Jednostka modułowa 322[10].Z2.01 
Stosowanie zwi

ą

zków chemicznych w lecznictwie 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku realizacji procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  okre

ś

li

ć

 zasady klasyfikacji i nazewnictwa leków, 

–  posłu

Ŝ

y

ć

 

si

ę

 

terminologi

ą

 

oraz 

nazewnictwem 

zwi

ą

zków 

chemicznych,  

–  scharakteryzowa

ć

  budow

ę

  chemiczn

ą

  substancji  stosowanych  

w lecznictwie, 

–  wskaza

ć

  zale

Ŝ

no

ś

ci  mi

ę

dzy  budow

ą

  chemiczn

ą

  substancji  leczniczej 

a jej trwało

ś

ci

ą

 i działaniem farmakodynamicznym, 

–  wyja

ś

ni

ć

 działanie leków oraz uzasadni

ć

 ich zastosowanie w ró

Ŝ

nych 

przypadkach chorobowych, 

–  dokona

ć

  podziału  substancji  leczniczych  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od  budowy 

chemicznej, 

–  dokona

ć

 analizy podstawowych interakcji leków, 

–  wyja

ś

ni

ć

 zagro

Ŝ

enia wynikaj

ą

ce z przedawkowania leków, 

–  wyja

ś

ni

ć

  wpływ  ró

Ŝ

nych  zwi

ą

zków  chemicznych  na  ci

ąŜę

,  laktacj

ę

 

i sprawno

ść

 psychofizyczn

ą

, 

–  okre

ś

li

ć

  sposoby  pozyskiwania,  przetwarzania  i  przechowywania 

wybranych substancji leczniczych. 

 

2. Materiał nauczania 

Nazewnictwo zwi

ą

zków chemicznych stosowanych w lecznictwie. 

Budowa chemiczna zwi

ą

zków leczniczych. 

Wpływ budowy chemicznej substancji na efekt terapeutyczny. 
Interakcje leków. 
Lekozale

Ŝ

no

ść

. 

Przedawkowanie leków. 
Wpływ  zwi

ą

zków  leczniczych  na  ci

ąŜę

,  laktacj

ę

  oraz  sprawno

ść

 

psychofizyczn

ą

.  

Pozyskiwanie, przetwarzanie i przechowywanie substancji leczniczych. 
 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Klasyfikowanie zwi

ą

zków chemicznych. 

•

  Wskazywanie 

zale

Ŝ

no

ś

ci 

mi

ę

dzy 

budow

ą

 

chemiczn

ą

  

a wła

ś

ciwo

ś

ciami farmakologicznymi. 

•

  Okre

ś

lanie budowy chemicznej zwi

ą

zków stosowanych w lecznictwie. 

•

  Charakteryzowanie 

wa

Ŝ

niejszych 

zwi

ą

zków 

chemicznych 

stosowanych w lecznictwie. 

•

  Klasyfikowanie leków według budowy chemicznej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

50

•

  Analizowanie  wpływu  zwi

ą

zków  leczniczych  na  ci

ąŜę

,  laktacj

ę

 

i sprawno

ść

 psychofizyczn

ą

. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Tablice anatomiczne i fizjologiczne. 
Foliogramy  i  fazogramy  na  temat  budowy  chemicznej  zwi

ą

zków 

stosowanych w lecznictwie. 
Filmy dydaktyczne na temat lekozale

Ŝ

no

ś

ci. 

Prospekty o lekach. 
Poradniki terapeutyczne. 
Katalogi leków poszczególnych firm farmaceutycznych. 
Czasopisma zawodowe. 
 

5. Wskazanie metodyczne do realizacji programu jednostki 

Realizacja  programu  jednostki  modułowej  ma  na  celu  kształtowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci rozpoznawania zale

Ŝ

no

ś

ci mi

ę

dzy efektem terapeutycznym 

a  budow

ą

  chemiczn

ą

  substancji  leczniczej.  Program  jednostki 

modułowej  zawiera  tre

ś

ci  dotycz

ą

ce  budowy  chemicznej  zwi

ą

zków 

leczniczych,  mechanizmów  działania,  interakcji  leków,  dawkowania  
i działa

ń

 ubocznych. 

  Osi

ą

gni

ę

cie  zało

Ŝ

onych  celów  kształcenia  umo

Ŝ

liwi  stosowanie 

aktywizuj

ą

cych  metod  nauczania  takich  jak:  dyskusja  dydaktyczna, 

metoda przypadków oraz 

ć

wiczenia praktyczne. 

Ć

wiczenia powinny by

ć

 

prowadzone  w  laboratorium  analizy  leków,  w  grupach  do  15  osób  
z  podziałem  na  2-3  osobowe  zespoły.  Praca  w  zespołach  sprzyja 
kształtowaniu 

umiej

ę

tno

ś

ci 

logicznego 

my

ś

lenia, 

rozwi

ą

zywania 

problemów,  wyzwala  aktywno

ść

  uczniów  i  zainteresowanie  tematyk

ą

 

realizowanego programu. 
 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

w trakcie  realizacji  jednostki  modułowej,  na  podstawie  kryteriów 
przedstawionych  na  pocz

ą

tku  zaj

ęć

  i  zgodnie  z  obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  skal

ą

 

ocen.  Kryteria  oceny  powinny  dotyczy

ć

  stopnia  i  zakresu  opanowania 

przez uczniów wiadomo

ś

ci i umiej

ę

tno

ś

ci.  

W  procesie  oceniania  nauczyciel  powinien  zwraca

ć

  szczególn

ą

 

uwag

ę

 na umiej

ę

tno

ś

ci: 

–  posługiwania  si

ę

  polskimi,  łaci

ń

skimi  i  mi

ę

dzynarodowymi  nazwami 

leków, 

–  klasyfikowania  leków  pod  wzgl

ę

dem  wła

ś

ciwo

ś

ci  fizykochemicznych 

i farmakologicznych, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

51

–  okre

ś

lania  zasad  dawkowania  oraz  ubocznych  skutków działania 

leków. 

Sprawdzanie osi

ą

gni

ęć

 uczniów mo

Ŝ

na przeprowadzi

ć

 za pomoc

ą

:  

–  sprawdzianów ustnych, 
–  sprawdzianów pisemnych, 
–  testów dydaktycznych, 
–  obserwacji czynno

ś

ci ucznia podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

Ocenie  powinna  podlega

ć

  równie

Ŝ

  aktywno

ść

  ucznia  na  zaj

ę

ciach, 

merytoryczna  jako

ść

  wypowiedzi,  poprawno

ść

  wnioskowania,  stopie

ń

 

integracji wiedzy z ró

Ŝ

nych przedmiotów. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki 

wszystkich metod sprawdzania zastosowanych przez nauczyciela.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

52

Jednostka modułowa 322[10].Z2.02  
Stosowanie surowców ro

ś

linnych w profilaktyce 

i terapii 

 

1.   Szczegółowe cele kształcenia  

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  posłu

Ŝ

y

ć

 si

ę

 polskimi i łaci

ń

skimi nazwami surowców ro

ś

linnych, 

–  posłu

Ŝ

y

ć

 si

ę

 handlowymi nazwami leków ro

ś

linnych, 

–  scharakteryzowa

ć

 wa

Ŝ

niejsze substancje czynne ro

ś

lin pod wzgl

ę

dem 

cech fizykochemicznych i wła

ś

ciwo

ś

ci farmakologicznych, 

–  scharakteryzowa

ć

  ro

ś

liny  najcz

ęś

ciej  stosowane  w  profilaktyce  

i terapii oraz surowce z nich otrzymywane, 

–  sklasyfikowa

ć

 

leki 

ro

ś

linne 

pod 

wzgl

ę

dem 

wła

ś

ciwo

ś

ci 

terapeutycznych i chemicznych, 

–  wyja

ś

ni

ć

 zasady profilaktyki i terapii wybranych chorób, 

–  wyja

ś

ni

ć

 działanie i zastosowanie wybranych leków ro

ś

linnych, 

–  wyja

ś

ni

ć

 

działanie 

i 

zastosowanie 

produktów 

pszczelich  

w profilaktyce i terapii,  

–  oceni

ć

 

wpływ 

leków 

ro

ś

linnych 

na 

organizm 

człowieka,  

w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od  składu  jako

ś

ciowego,  ilo

ś

ciowego,  drogi  podania 

i sposobu dawkowania, 

–  scharakteryzowa

ć

  skutki  uboczne  i  niepo

Ŝą

dane  działanie  leków 

ro

ś

linnych oraz przeciwwskazania do ich stosowania, 

–  okre

ś

li

ć

 sposób u

Ŝ

ycia i przechowywania leku ro

ś

linnego. 

 

2.  Materiał nauczania 

Nazewnictwo leków ro

ś

linnych. 

Leki ro

ś

linne.  

Ziołolecznictwo tradycyjne i nowoczesne. 
Kliniczne zastosowanie preparatów ro

ś

linnych. 

Znaczenie preparatów ziołowych w profilaktyce i terapii chorób. 

Ś

rodki specjalnego 

Ŝ

ywieniowego przeznaczenia. 

Cechy  fizykochemiczne  i  wła

ś

ciwo

ś

ci  lecznicze  substancji  czynnych 

pochodzenia ro

ś

linnego. 

Niepo

Ŝą

dane działanie leków ro

ś

linnych. 

Profilaktyka i leczenie produktami pszczelimi. 
Fitoterapia a homeopatia. 
Wpływ leków ro

ś

linnych na organizm człowieka. 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Analizowanie  działania  leków  ro

ś

linnych  stosowanych  w  chorobach 

układu nerwowego. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

53

•

  Analizowanie  działania  leków  ro

ś

linnych  stosowanych  w  chorobach 

serca i układu kr

ąŜ

enia. 

•

  Analizowanie 

zastosowania 

ziół 

i 

preparatów 

ziołowych  

w zaburzeniach układu moczowego. 

•

  Analizowanie  działania  leków  ro

ś

linnych  stosowanych  w  chorobach 

układu pokarmowego i w otyło

ś

ci. 

•

  Okre

ś

lanie działania ro

ś

linnych leków przeciwcukrzycowych. 

•

  Okre

ś

lanie roli fitoterapii w chorobach kobiecych. 

•

  Charakteryzowanie  fitopreparatów 

stosowanych 

w  chorobach 

reumatycznych. 

•

  Analizowanie  działania  leków  dermatologicznych  pochodzenia 

ro

ś

linnego. 

•

  Porównywanie naturalnych leków o działaniu immunostymuluj

ą

cym. 

•

  Porównywanie  fitoterapii  z  homeopati

ą

  oraz  innymi  metodami 

leczenia. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Zdj

ę

cia i rysunki ro

ś

lin leczniczych. 

Foliogramy i fotogramy przedstawiaj

ą

ce ro

ś

liny lecznicze. 

Leki ziołowe, atrapy leków ro

ś

linnych. 

Leki dotycz

ą

ce leczenia wybranych schorze

ń

.  

Pi

ś

miennictwo zawodowe (poradniki, encyklopedie, atlasy, czasopisma). 

Programy komputerowe bazy leków (edukacyjne, komercyjne). 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Celem  realizacji  programu  jednostki  modułowej  jest  przekazanie 

uczniom 

podstawowych 

wiadomo

ś

ci 

z zakresu 

ziołolecznictwa,  

w  zwi

ą

zku  z  coraz  szerszym  stosowaniem  preparatów  pochodzenia 

ro

ś

linnego w medycynie. 

Program  jednostki  modułowej  obejmuje  szeroki  zakres  wiedzy  oraz 
integruje  tre

ś

ci  z  innych  dziedzin  nauki,  takich  jak:  anatomia,  fizjologia, 

patofizjologia, 

farmakologia, 

analiza 

chemiczna 

i 

technologia 

wytwarzania  leków.  Nauczyciel  powinien  w  sposób  ukierunkowany 
wykorzysta

ć

  wiedz

ę

  uczniów  o budowie,  fizjologii  i  patologii  narz

ą

dów  

i układów oraz wskaza

ć

 mo

Ŝ

liwo

ś

ci zastosowania preparatów ro

ś

linnych 

w profilaktyce i terapii wielu schorze

ń

.  

Osi

ą

gni

ę

cie  zaplanowanych  celów  kształcenia  zapewni  stosowanie 

aktywizuj

ą

cych  metod  nauczania,  takich  jak:  dyskusja  dydaktyczna, 

ć

wiczenia  praktyczne,  metoda  projektów  oraz  metoda  przewodniego 

tekstu.  

Zaj

ę

cia powinny odbywa

ć

 si

ę

 w pracowni farmakognozji wyposa

Ŝ

onej 

w  odpowiednie 

ś

rodki  dydaktyczne,  w  grupach  10–15  osobowych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

54

Uczniowie powinni mie

ć

 do dyspozycji instrukcje do 

ć

wicze

ń

, konspekty, 

teksty  przewodnie,  katalogi  i  tabele.  W  celu  zwi

ę

kszenia  aktywno

ś

ci 

ucznia  zaleca  si

ę

  opracowywanie  projektów  na  temat  zastosowania 

leków ro

ś

linnych w profilaktyce i terapii.  

 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia  

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  edukacyjnych  uczniów  powinno 

odbywa

ć

  si

ę

  systematycznie  przez  cały  czas  realizacji  programu 

jednostki 

modułowej 

według 

ustalonych 

kryteriów 

i 

zgodnie 

z obowi

ą

zuj

ą

c

ą

  skal

ą

  ocen.  Kryteria  oceny  powinny  dotyczy

ć

  stopnia  

i zakresu opanowania przez uczniów wiadomo

ś

ci i umiej

ę

tno

ś

ci.  

W procesie oceniania nauczyciel powinien zwróci

ć

 szczególn

ą

 uwag

ę

 na 

umiej

ę

tno

ś

ci: 

–  posługiwania  si

ę

  polskimi,  łaci

ń

skimi  i  mi

ę

dzynarodowymi  nazwami 

leków ro

ś

linnych, 

–  wyja

ś

niania zastosowania leków ro

ś

linnych w profilaktyce i terapii, 

–  okre

ś

lania  dawkowania,  dróg  podawania  i  skutków  ubocznych 

stosowania leków ro

ś

linnych. 

Sprawdzanie osi

ą

gni

ęć

 ucznia mo

Ŝ

na przeprowadzi

ć

 na podstawie:  

–  sprawdzianów ustnych, 
–  sprawdzianów pisemnych,  
–  testów  dydaktycznych  z  zadaniami  wielokrotnego  wyboru,  z  luk

ą

, 

krótkiej odpowiedzi, 

–  wykonanych projektów. 

 Prace  projektowe  powinny  by

ć

  oceniane  na  etapie  planowania, 

realizacji i prezentacji. 

W  ocenie  nale

Ŝ

y  równie

Ŝ

  uwzgl

ę

dni

ć

  przygotowanie  merytoryczne, 

aktywno

ść

 

uczniów 

na 

zaj

ę

ciach, 

współprac

ę

 

w 

zespole, 

dokumentowanie  przebiegu 

ć

wicze

ń

  oraz  wykorzystywanie  dost

ę

pnych 

ś

rodków dydaktycznych.  

Po zako

ń

czeniu realizacji programu proponuje si

ę

 zastosowanie testu 

osi

ą

gni

ęć

 szkolnych. 

W  ocenie  ko

ń

cowej  nale

Ŝ

y  wykorzysta

ć

  wyniki  wszystkich  metod 

sprawdzania osi

ą

gni

ęć

 ucznia zastosowanych przez nauczyciela. 

 
 

 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

55

Jednostka modułowa 322[10].Z2.03 
Analizowanie działania leków na organizm człowieka 

 
1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku realizacji procesu kształcenie ucze

ń

 powinien umie

ć

: 

–  sklasyfikowa

ć

 leki pod wzgl

ę

dem wła

ś

ciwo

ś

ci farmakologicznych, 

–  zastosowa

ć

 nazwy mi

ę

dzynarodowe i handlowe leków, 

–  okre

ś

li

ć

 zasady profilaktyki i sposoby leczenia wybranych chorób, 

–  okre

ś

li

ć

 wła

ś

ciwo

ś

ci farmakologiczne leków, 

–  wyja

ś

ni

ć

 podstawowe procesy kinetyczne leków w organizmie, 

–  wyja

ś

ni

ć

 działanie leków oraz uzasadni

ć

 ich zastosowanie w ró

Ŝ

nych 

jednostkach chorobowych, 

–  scharakteryzowa

ć

 drogi podawania oraz okre

ś

li

ć

 dawki leków, 

–  scharakteryzowa

ć

  podstawowe  grupy  leków  według  działania 

farmakologicznego i postaci w jakiej s

ą

 wytwarzane. 

 
2. Materiał nauczania 

Klasyfikacja ATC leków. 
Mechanizmy działania leków. LADME. 
Wpływ czynników fizyko-chemicznych na losy leków w ustroju. 
Dawka leku a efekt terapeutyczny. 
Leki  stosowane  w  zaka

Ŝ

eniach  i  chorobach  inwazyjnych  (antybiotyki, 

sulfonamidy,  chemioterapeutyki,  tuberkulostatyki,  leki  przeciwgrzybicze, 
przeciwwirusowe, 

przeciwpierwotniakowe, 

przeciwrobacze, 

przeciw

ś

wierzbowe 

i 

przeciwwszawicze, 

ś

rodki 

antyseptyczne  

i odka

Ŝ

aj

ą

ce). 

Leki  działaj

ą

ce  na  o

ś

rodkowy  i  obwodowy  układ  nerwowy  (leki 

psychotropowe, 

uspokajaj

ą

ce 

i 

nasenne, 

przeciwpadaczkowe, 

stosowane w leczeniu zaburze

ń

 układu pozapiramidowego, narkotyczne 

leki 

przeciwbólowe, 

nienarkotyczne 

leki 

przeciwbólowe, 

ś

rodki 

znieczulaj

ą

ce  ogólnie,  pobudzaj

ą

ce  układ  nerwowy, 

ś

rodki  miejscowo 

znieczulaj

ą

ce, dra

Ŝ

ni

ą

ce zako

ń

czenia czuciowe). 

Farmakologia  układu  autonomicznego  (leki  działaj

ą

ce  na  układ 

współczulny  i  przywspółczulny,  leki  działaj

ą

ce  na  zwoje  układu 

autonomicznego, leki spazmolityczne, muskulotropowe). 
Autakoidy (histamina i leki przeciwhistaminowe, serotonina – antagoni

ś

ci 

i agoni

ś

ci receptorów serotoninergicznych). 

Farmakologia 

leków 

kardiotropowych 

(leki 

przeciwarytmiczne 

i zwi

ę

kszaj

ą

ce kurczliwo

ść

 mi

ęś

nia sercowego). 

Leki  wpływaj

ą

ce  na  naczynia  krwiono

ś

ne  (rozszerzaj

ą

ce  i  kurcz

ą

ce 

naczynia,  usprawniaj

ą

ce  perfuzj

ę

  narz

ą

dow

ą

,  stosowane  w  chorobach 

naczy

ń

 

Ŝ

ylnych, przeciwmia

Ŝ

d

Ŝ

ycowe, stosowane w chorobie wie

ń

cowej).