HISTORIA FILOZOFII (STAROŻYTNOŚĆ)
WYKŁAD
prof. W. Wróblewski
2010/2011
5.10.2010 r.
Literatura:
•
W. Tatarkiewicz, Historia filozofii
•
I. Dąmbska, Zarys historii filozofii starożytnej [!]
•
G. Reale, może być skrypt [!]
•
P. Hadot, Czym jest filozofia starożytna? [!]
•
O. Gigon, Główne problemy filozofii starożytnej
•
J. Domański, Metamorfozy pojęcia filozofii
•
A. Krokiewicz, Zarys filozofii starożytnej od Talesa do Platona
•
Filary filozofii: starożytność grecko – rzymska, chrześcijaństwo, judaizm.
•
Świadectwo doksograficzne – fragmenty przekazów autora, nie bezpośrednie.
•
Filozofia starożytna – źródło naszego myślenia; doświadczenie zmysłowe i myślenie [co
jest poza światem zmysłowo – dostrzegalnym?]; korekta doświadczeń zmysłowych za
pomocą myślenia.
GRECY
•
okres przedfilozoficzny – Homer, VIII w. p.n.e. [mitologiczny]
- odwoływanie się do bóstw – mitologia [kiedy zmysły mówią prawdę?]
•
okres filozoficzny
- weryfikacja myśli: zmysły vs. myśli
idealizm vs. materializm
•
Filozofia – próby dotarcia do istoty świata, pokonania bariery zmysłowo – dostrzegalnej [co
jest poza tą barierą?]; świat i człowiek jako jedność; impuls do poznawania rzeczywistości.
•
Arystoteles – dziwienie się przyczyną filozofowania, uświadamianie o własnej niewiedzy;
człowiek wolny – ten, który żyje dla siebie [Metafizyka, rozdział 1!]
•
I faza – niewiedza; poszukiwanie poznania; bezinteresowne zdobywanie wiedzy.
•
Filozofia – umiłowanie mądrości [Protagoras – pilne przyglądanie się wszystkiemu, bez
zysku dla samego siebie; Heraklit].
•
Diogenes Laerdios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów.
•
Podział ludzi na: dążących do sławy, robiących interesy i szukający prawdy, poznania.
•
Heraklides z Pontu (IV w. p.n.e.) - opisywał Platona.
•
Źródła: Cyceron i Diogenes Laerdios.
•
Herodot (V w. p.n.e.) - Dzieje: wizyta Solona u Krezusa.
•
Określenia filozofii:
- poznanie bytów dla bytów;
- poznanie rzeczy boskich i ludzkich;
- sztuka sztuk i wiedza wiedz.
•
VI w. p.n.e. - V w. p.n.e. - kształtowanie się filozofii; Jonia → Wielka Grecja
- Ateny – stolica kulturalna po wojnach perskich (V w. p.n.e.)
•
Jonia – miasta małoazjatyckie, granica kulturalna z Persją, kolebka filozofii [Tales,
Heraklit]; państwa morskie; możliwość nawiązania kontaktów; przejście od poznania
zmysłowego do umysłowego.
•
Milet, Efez – państwa ludzi wolnych [swoboda wypowiadania myśli]
- religia nie ograniczała swobody wymiany myśli;
- wolność jednostki w życiu religijnym i politycznym.
•
Homer, Hezjod [Teogonia] – pierwsze próby opisania świata [ingerencja bogów],
antropomorficzne pojmowanie bogów [krytyka ze strony Kseofanesa]
•
Filozofia – pragnienie poznania prawdy [aleteja (?!) - to, co jest nieodkryte, niepoznane].
•
Physis – natura; to wszystko, co nas otacza; istota rzeczy.
•
Filozofia od początku dąży do przekraczania bariery zmysłowej. (!)
•
Istotą rzeczy jest jej definicja! [Stół jest stołem, bo... ;)]
12.10.2010 r.
•
Pitagoras zwrócił uwagę na to, że filozofia to umiejętność obserwacji.
•
VI w. p.n.e. - filozofia rodzi się w Azji Mniejszej [→ notatka poprzednia].
•
Pojawianie się nowych kultów religijnych (np. orfizm – wtajemniczenie drogą do poznania
bóstwa).
•
Pojawienie się pisma, ułatwienie przekazów w formie prozy, spisanie poglądów i
obserwacji.
•
Filozofia zjawiskiem ściśle greckim [!].
•
Chęć poznawania świata motorem rozwoju filozofii.
•
VIII w. p.n.e. - Wielka Kolonizacja grecka wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego.
•
Dwie kategorie obywateli: niewolnicy i ludzie wolni (obywatele i cudzoziemcy).
•
Odyseusz – archetyp człowieka ciekawego świata; brak bierności ludów Wschodu.
•
Cechy filozofii greckiej:
- pytanie o istotę rzeczy, umo żliwiającej zrozumienie wszystkiego;
- poszukiwanie natury i istoty człowieka [Kim jest człowiek? Sokrates]; istotą człowieka jest
jego dusza;
- filozofia jest wewnętrzną potrzebą człowieka; każdy człowiek ma w sobie wewnętrzne
poczucie prawdy;
- bezinteresowne poznanie prawdy; bóg jest prawdą samą w sobie;
- refleksja filozoficzna miała wpływ na życie moralno – polityczne i twórczość literacką;
- racjonalne wyjaśnienia, cel czysto teoretyczny.
•
Koncepcje filozoficzne rodzą się ze sformułowawnia ogólnych treści.
•
Podział filozofii starożytnej na okresy:
I
VI i V w. p.n.e. - przedsokratyzm [jońscy filozofowie przyrody, szkoła Pitagorasa,
eleaci (Parmenides), pluraliści (Empedokles, Anaksagoras, Demokryt), nurt humanistyczny
(sofiści i Sokrates)]
II
IV w. p.n.e. - szczyt filozofii antycznej – Platon i Arystoteles
III
III – I w. p.n.e. - okres hellenistyczny – stoicyzm, epikureizm, sceptycyzm [Jak
należy żyć, by żyć szczęśliwie?]
IV
I – V w. n.e. - Plotyn (neoplatonizm), pitagorejczycy, komentarze do Arystotelesa
V
filozofia chrześcijańska na bazie filozofii starożytnej.
19.10.2010 r.
Okres przedsokratejski: jońscy filozofowie przyrody
Tales z Miletu (624 – 547 p.n.e.):
•
wyłącznie źródła doksograficzne
•
najstarsze świadectwa – Herodot nt. działalności politycznej i Krezusa (rozwiązanie
inżynieryjne – drugie koryto rzeki); Tales zdołał przewidzieć zaćmienie Słońca w 585 r.
p.n.e.; źródła także u Platona i Arystotelesa
•
odkrycie przepołowienia koła, sposobu mierzenia wysokości piramid dzięki długości cienia,
kąty przy podstawie trójkąta równoramiennego są równe
•
matematyką zainteresował się prawdopodobnie podczas pobytu w Egipcie
•
Arystoteles mówi, że Tales uważał wodę jako źródło wszystkiego; uważa Talesa za praojca
filozofii
•
wszstko wywodzi sięz wody i w wodę się obraca [!]
•
prawdopodobnie wysnuł swój pogląd z miologii, która mówi, że z Okeanosu zrodzili się
bogowie
•
przejście z mitologicznego do racjonalnego punktu widzenia (logos – rozum)
•
woda to materialn substrat wszystkiego, jest wieczna i jest źródłem ruchu
•
źródłem ruchu jest dusza i bogowie, którzy przenikają całą rzeczywistość, wprawiając ją w
ruch
•
hylozoizm – życie w materii, ożywiona materia; archè – początek, zasada (dwa różne
aspekty zjawiska
•
kosmologia – nauka o porządku rzeczywistości
•
Ziemia jest podobna dyskowi, który unosi się na wodzie; gdy chwieje się on podczas ruchu
wody mamy do czynienia z trzęsieniem ziemi
•
zasługą Talesa jest zerwanie z boską istotą rzeczy, odejście od mitu do logosu.
Anaksymander (610 – 545 p.n.e.):
•
zachował się fragment jego dzieła "O naturze"
•
pozostałe: "Obwód Ziemi", "Mapa nieba", "Peryfizeos"
•
geograf i astronom, skonstruował mapę nieba z Ziemią w środku, zegar słoneczny, gnomon
(w Sparcie)
•
bazował na obserwacjach naukowych
•
uzupełniał swą wiedzę empiryczną przez analogiczne wnioskowanie
•
następca i uczeń Talesa
•
wprowadził pojęcie archè
•
zasadą jest toaperjon – nieograniczony bezkres
•
ziemia jest zawieszona we wszechświecie i nie opiera się na niczym
•
obliczenia astronomiczne – Słońce jest 27 razy większe od Ziemi
•
po raz pierwszy pojawia się zastanowienie, jak powstają rzeczy (wyłaniają się z
przeciwieństw).
26.10.2010 r.
Metafizyka – świat pozamyślowodostrzegalny [tytuł dzieła dzieła Arystotelesa]; "to
wszystko, co jest po fizyce"; wszystko dotyczące bytu.
Anaksymenes:
•
powietrze jest naturą leżącą w powietrzu
•
rzeczy powstają z rozrzedzenia (ogień) lub zagęszczenia (woda, ziemia i kamień) powietrza
•
ciepło i zimno są dyspozycją rzeczy
•
ruch tkwi w samej materii, ale nie wiadomo, skąd ten ruch się bierze (krytyka ze strony
Arystotelesa)
•
powietrze = bóg (krytyka ze strony Cycerona)
•
świat to płaska tarcza i zachowuje się jak dysk
•
ciała niebieskie powstały z wyziewów i poruszają się po okręgu
•
gwiazdy powstały z rozrzedzonego powietrza
•
woda (Tales), powietrze (Anaksymenes), ziemia (Ksenofanes), ogień (Heraklit) istnieją!
•
zagęszczanie i rozrzedzanie to dynamiczna siła, działająca pod wpływem ciepła i zimna
Heraklit z Efezu (540 – 490 p.n.e.):
•
poglądy arystokratyczne
•
autor dzieła "O przyrodzie" (świat, państwo, bogowie), napisanego w sposób niejasny
•
samouk
•
poświęcał uwagę człowiekowi i jego miejscu we wszechświecie
•
"Poszukałem i znalazłem siebie"
•
nowe archè – ogień
•
pogląd wariabilizmu – ciągłych zmian