7.2. Rodzina jako Kościół domowy

Marek Fiałkowski O FM  Conv

Nauczanie  i  działalność  duszpasterska  Kościoła  współczesnego  dotycząca 

rodziny odwołuje się nie tylko do świadomości, że stanowi ona szczególne dobro 

ludzkości,  ale także dobro eklezjalne.  Wspólnotę  Ludu Bożego tworzą poszcze­

gólne  rodziny  stanowiące  podmiot  ewangelizacji,  a  sakramentalne  małżeństwo

135 Wandrasz.  Udział dziadków w życiu młodego pokolenia. W:  Zagrożenia rodziny w aspekcie 

pastorałno-społecznym s.  102-104.

136 K. Wojtyła. List pasterski na  Wielki Post (24.04.1976). W: Nauczyciel i Pasterz. T.  1.  Rzym 

1987 s.  621-622.

i  rodzina,  podobnie  jak   Kościół,  same  są  rzeczywistością,  w  której  człowiek 

znajduje  przestrzeń  spotkania  z  Bogiem.  Wzajemne  podobieństwo  i  zależność 
między wspólnotą Kościoła a chrześcijańską rodziną można wyrazić określeniem 
„rodzina jest Kościołem domowym” 137.

Biorąc  pod  uwagę  fakt,  że  coraz  więcej  rodzin,  odpowiadając  na  nauczanie 

Kościoła, pragnie żyć jako Kościół domowy, należy zastanowić się, co to oznacza 
i jakie  konsekwencje  niesie  ze  sobą  nazywanie  rodziny  Kościołem  domowym. 
W tym celu należy najpierw ukazać rozwój  idei rodziny jako  Kościoła domowe­
go,  następnie  omówić  eklezjalny  wymiar  rodziny,  a  następnie  opisać  realizację 
trzech podstawowych funkcji  Kościoła w rodzinie chrześcijańskiej.

Rozwój  idei rodziny jako Kościoła domowego

Ukazywanie rodziny jako  Kościoła domowego  ma  swoje  uzasadnienie  w pi­

smach Nowego Testamentu, zwłaszcza w Dziejach Apostolskich i listach św. Pawła. 

Dzieje Apostolskie wspominają o pierwszych nawróconych rodzinach lub domach 

(Dz  16,15;  Dz  16,31-34;  Dz  18,8),  które  stawały  się  wspólnotami  kultu  i  misji. 

Z kolei św.  Paweł pisze wprost o  Kościele zbierającym się w domu Akwili i Pry- 

scylli  (1  Kor  16,19;  Rz  16,5),  Nimfy  (Kol  4,15),  Filemona  w  Kolosach  (Flm  2) 
i  Gajusa (Rz  16,23)138. Aż  do  III  wieku  chrześcijanie  nie  dysponowali  własnymi 

miejscami  kultu,  ale  gromadzili  się  w  domach,  które  nosiły  imiona  właściciela. 
Wszystkie te wypowiedzi  wpłynęły  na późniejsze  wykrystalizowanie  się  pojęcia 

rodziny jako Kościoła domowego. Modelem organizacji tworzącego się wówczas 
Kościoła był Kościół domowy, żyjący Chrystusem i ukazujący Go innym139.

Dom rodzinny był miejscem modlitwy, śpiewu psalmów, a zwłaszcza sprawo­

wania Eucharystii.  Rodzina w Kościele pierwotnym pełniła stosunkowo  szeroką 
funkcję religijną, będąc przekazicielką prawd wiary i moralności. Chrystologicz- 
no-eklezjalny sens małżeństwa, przyznawany przez św. Pawła życiu małżeńskie­
mu i rodzinnemu (E f 5,21-33),  wyraźnie wskazywał na doniosłą rolę wychowa­
nia  religijnego  w  rodzinie,  która  była  przedmiotem  i  zarazem  podmiotem  tego 

wychowania.  Obok  katechumenatu  kościelnego  istniał  bowiem  katechumenat 
rodzinny,  zwany  także  domowym,  który  przetrwał  niemal  do  późnego  średnio­

137 Zob.  A.  Tomkiewicz,  W.  Wieczorek.  Słowo  od redakcji.  W: Rodzina jako Kościół domowy. 

Red. A. Tomkiewicz, W.  Wieczorek.  Lublin 2010 s.  11.

138 Cz. Murawski. Rodzina domowym Kościołem.  W:  PD  1993/94 s. 92;  E. Ozorowski. Kościół 

domowy w Kościele powszechnym.  W:  Teologia małżeństwa i rodziny. T.  2 s. 41.

139 S.  Longosz.  Rodzina wczesnochrześcijańska Kościołem domowym.  RT 51:2004 z.  10  s.  35; 

J.  Gnilka.  Teologia  „Nowego  Testamentu".  Kraków  2002  s.  288-289;  A.  Sarmiento.  Małżeństwo 
chrześcijańskie.  Małżeństwo  chrześcijańskie.  Podręcznik  teologii  małżeństwa  i  rodziny.  Tłum. 

P.  Rak. Kraków 2002  s. 429.

wiecza. Rodzina w Kościele pierwotnym była nie tylko miejscem przekazywania 
prawd wiary, ale także wprowadzania w życie  liturgiczne Kościoła  i kształtowa­

nia postawy apostolskiej. Wszystko to świadczy o bardzo żywym zaangażowaniu 

rodziny w życie religijne, zarówno w niej  samej, jak  i w jej  otoczeniu140.

Duży wpływ na ukształtowanie się pojęcia rodziny jako Kościoła domowego 

wywarła rodzina żydowska,  szczególnie  funkcjonująca w realiach diaspory,  nie­
rzadko  w  niesprzyjającym jej  środowisku.  Tworzyła  ona  zamknięte  na  wpływy 
zewnętrzne  sanktuarium, jakby  domową  synagogę,  w  której  ojciec, jak  kapłan, 
przewodniczył codziennej  modlitwie i śpiewowi psalmów, i jak nauczyciel obja­

śniał Biblię, uczył  Tory i prawd religijnych, przekazywał zasady moralne  i przy­

pominał o  najważniejszych wydarzeniach z historii Izraela141.

Rodziny wczesnochrześcijańskie w swojej  strukturze nie różniły się zasadni­

czo  od grecko-rzymskiej  rodziny  starożytnej.  Jednak jej  sposób życia,  oparty na 
Ewangelii, odróżniał je od rodzin pogańskich. Rodziny przestrzegały zasad wier­
ności  i  nierozerwalności  małżeństwa,  zawieranego  w  obecności  przedstawicieli 
Kościoła.  Mąż i żona byli sobie równi, choć we wspólnocie domowej mężczyzna 
pozostawał głową rodziny.  Wystrzegano  się aborcji,  porzucania i zabijania dzie­
ci,  które  były  wychowywane  po  chrześcijańsku,  uczone  Biblii  i  modlitw.  Dom 
składał  się  nie  tylko  z  rodziców,  dzieci,  dziadków  i  krewnych,  ale  należeli  do 
niego  także  niewolnicy,  których  nazywano  domownikami  i  braćmi,  często  ich 
wyzwalano,  traktowano na równi  i  chowano  we  wspólnych  grobowcach.  W ten 
sposób  rodziny  wczesnochrześcijańskie,  wzorując  się  na  Świętej  Rodzinie,  sta­
wały się Kościołami  domowymi142.

Św.  Jan  Chryzostom  (f  407)  wyraźnie  nazywał rodzinę  „małym  Kościołem” 

(ęcclesiola) i wskazywał na przynależne jej  zadania:  „Modlitwa i nauczanie w ko­
ściele  nie wystarczą.  Muszą wam towarzyszyć także w domu, ponieważ dom jest 
małym  Kościołem”143.  Uważał  on,  że  do  rodziny  należy  przenieść  atmosferę  ko­
ścioła,  w którym sprawowano  liturgię,  czytano i komentowano Pismo Święte,  na­

uczano prawd wiary, zbierano jałmużnę dla ubogich, w którym wszyscy byli równi 

i realizowali przykazanie miłości Boga i bliźniego. Św. Jan Chryzostom podkreślał 

rolę  i  autorytet  ojca  w  rodzinie,  który  ma  być  w  niej  nauczycielem prawd  wiary 

i tradycji chrześcijańskiej  oraz swego rodzaju kapłanem przewodniczącym wspól­

nej  modlitwie. Ponadto ma być osobą odpowiedzialną za rozwój  religijny domow­

140  P.  Poręba.  Rodzina chrześcijańska  „małym  Kościołem”.  W:  Wychowanie  w rodzinie.  Red. 

F. Adamski.  Kraków  1991  s.  94.

141  S.  Longosz.  Geneza pojęcia  „rodzina Kościołem  domowym"  w tradycji patrystycznej.  W: 

Rodzina jako Kościół domowy s. 42.

142 Longosz. Rodzina wczesnochrześcijańska Kościołem domowym s. 28-30.

143 Św. Jan Chryzostom. In epistołom Ephesios hom. 20, 6. W: PG 62 s.  143; zob. H. Wojtowicz. 

Zadania rodziny chrześcijańskiej w nauczaniu iw. Jana Chryzostoma.  „Vox Patrum”  5:1985  z.  8-9 

s. 211-214.

ników, dającą dobry przykład i troczącą się o atmosferę braterstwa oraz otwartą na 
ubogich.  W  rodzinie  spotykają  się  najważniejsze  elementy  Kościoła:  stół  słowa, 
świadectwo  wiary  i  obecność  Jezusa  Chrystusa,  dlatego  biskup  Konstantynopola 

zachęcał ją, aby stawała się wzorem miłości, służby i gościnności144.

Sw.  Augustyn  ( |   430),  chociaż  nie  używał  wyrażenia  „Kościół  domowy”, 

jednak nawiązywał do tej  idei, kiedy mówił o funkcji  ojca w rodzinie145.  Porów­

nywał ją   z  funkcją  biskupa,  który  ma  z  troską  zabiegać  o  zbawienie  powierzo­

nych  sobie  ludzi,  z  miłością pouczać,  zachęcać,  upominać  i  karcić  oraz  dawać 
dobry przykład.  Biskup Hippony zachęca ojców,  aby troszcząc  się o wiarę  swo­

jego  domu,  dbali  o  wychowanie  dzieci,  dawali  dobry  przykład  oraz  na  równi 

traktowali wszystkich dom owników146.

Ze względu na silne akcentowanie w  średniowieczu hierarchicznej  struktury 

Kościoła pojęcie „domowy  Kościół”  zaczęło  stopniowo zanikać.  W  czasach no­

wożytnych unikano go także ze względu na fakt,  że temat ten pojawił się w pro­
testantyzmie147.  Dopiero  po  II  wojnie  światowej  termin  ten  wrócił  do  literatury 
teologicznopastoralnej  w środowisku katolickim 148.

Konstytucja  dogmatyczna  o  Kościele  Soboru  Watykańskiego  II  nazywa  ro­

dzinę  „niejako  domowym  Kościołem”  (yelut  Ecclesia  domestica)'49,  a  dekret 
o  apostolstwie  świeckich  J a k b y   domowym  sanktuarium  Kościoła”  (tamąuam 

domesticum sanctuarium Ecclesiae)150.  Użycie tej  nazwy w Konstytucji dogma­
tycznej o Kościele uzasadnia się tym,  że  rodzina jest pierwszym miejscem  prze­
kazywania  wiary  i  kolebką powołań,  zaś  w  dekrecie  o  apostolstwie  świeckich, 
że przez swoją wzajemną miłość  i wspólną modlitwę rodzina włącza się w litur­
giczny kult Kościoła oraz jest miejscem praktykowania cnót i pełnienia dobrych 
uczynków151. Wydaje się, że Sobór Watykański II, nazywając wspólnotę małżeń- 

sko-rodzinną „domowym Kościołem”, powołuje się bardziej na obecność Jezusa 
Chrystusa w  zgromadzonych  i  żyjących w jego  imię  (Mt  18,20)  niż  na tradycję 
wczesnochrześcijańską152.  Warto  także  podkreślić,  że  w  dokumentach  soboro­
wych termin „Kościół domowy” poprzedzony jest słowem „niejako”, J a k b y ”, co 

w pewnym sensie osłabiało doniosłość tego wyrażenia odnoszoną do rodziny.

144 Longosz.  Geneza pojęcia s. 45;  Sarmiento.  Małżeństwo chrześcijańskie s. 429.

145 Zob.  św. Augustyn.  Sermo 94. W: PL 38 s.  580-581.

146 Longosz. Rodzina wczesnochrześcijańska Kościołem domowym s.  51-53.

147  E.M.  Marczewscy.  „Kościół domowy".  Ocena pojęcia.  W:  Małżeństwo  i rodzina w świetle 

nauki Kościoła i współczesnej teologii.  Red. A.L.  Szafrański.  Lublin  1987 s.  243.

I48M.  Fiałkowski. Rodzina Kościołem domowym. W:  Teologia pastoralna. T.  1.  s.  171-172.

149 KK  11.

150 DA 11. Także inne miejsca pozwalają uznać, że małżeństwo i rodzina katolicka zostały w do­

kumentach soborowych ukazane w perspektywie eklezjalnej. Por.  KDK 48;  DWCH 3.

151  Longosz.  Geneza pojęcia s.  36-37.

152 E.  Marczewska. Domowy Kościół.  EK T.  4 kol.  104-105.

Po Soborze Watykańskim II pojęcie i nazwa „rodzina Kościołem domowym” 

jest  często  używana  w  nauczaniu  papieży,  szczególnie  przez  Jana  Pawła  II153. 

Wykorzystuje ją   także  wydany  w  1992  roku  Katechizm  Kościoła  Katolickiego 
(zob.  KKK  1656,  1658,  1666).

Eklezjalny wymiar rodziny

W  małżeństwie  zawartym  przed  Bogiem  realizuje  się  w  sposób  szczególny 

to,  co dokonuje się zawsze,  ilekroć dwaj  lub trzej  zgromadzeni  są w  imię Jezusa 
Chrystusa (zob. Mt  18,20). Zatem jest w nim obecny Chrystus zbawiający, a Ko­

ściół w nim się aktualizuje. Samo małżeństwo reprezentuje Kościół tak dalece, że 

możemy go określać jako Kościół dom owy154.

Rodzina chrześcijańska gromadzi się nie tylko w imię Chrystusa, ale na mocy 

znacznie  silniejszego  z Nim  związku.  Małżeństwo jest  sakramentem  i  realizuje 

posłannictwo  oznaczania  i  urzeczywistniania  Kościoła.  Określenie  małżeństwa 
i rodziny „domowym Kościołem” opiera się właśnie na tym sakramencie.  Twór­
czy  wpływ  na  budowanie  rodziny jako  „domowego  Kościoła”  mają  także  inne 
sakramenty, zwłaszcza chrzest i Eucharystia155.

Sakrament małżeństwa, z którego wyrasta rodzina, wskazuje na łaskę udzie­

loną  małżonkom  przez  Chrystusa  i  wyraża  tajemnicę  przymierza  Jezusa  Chry­
stusa z Kościołem. Związek między mężem i żoną ma być kształtowany na wzór 

relacji,  zachodzącej  między  Chrystusem  a  Jego  Kościołem.  Chodzi  tu  przede 

wszystkim  o  relacje  miłości  -   Chrystus  tak ukochał  Kościół,  że  oddał  za  niego 
swoje życie (por. E f 5,21-25). Podobnie jak  Kościół przynależy do Chrystusa, tak 
i rodzina chrześcijańska zjednoczona jest z Kościołem przez łaskę.  Objawia ona 
i przypomina tajemnicę Chrystusa i  Kościoła156.

Jako domowy Kościół rodzina jest naturalnym miejscem rozwoju życia ludz­

kiego i chrześcijańskiego swoich członków. W niej bowiem człowiek od początku 

swego życia powinien zdobywać autentyczne doświadczenie Kościoła i rozwijać 

w  sobie  „zmysł Kościoła”  (por.  DWCH  3).  Rodzina chrześcijańska, zbudowana 
na  fundamencie  sakramentu  małżeństwa,  stanowi  naturalne  środowisko,  w  któ­

153 Zob. np. Paweł VI: Rodzina szkolą świętości. Przemówienie do małżeństw zgromadzonych w ru­

chu Eąuipes Notre-Dame. (04.05.1970). AK 66:1975 nr 396 s. 3-13; Jan Paweł II:  FC 21, 49, 51; LdR 

3,  5,  13,  15,  16,  19;  DD  36;  Benedykt  XVI:  Rodzina  chrześcijańska wspólnotą  wychowania  i wiary. 

Przemówienie do  uczestników Kongresu Diecezji Rzymskiej.  (06.06.  2005).  OsRomPol  26:2005  nr 9 
s.  30-33; Rodzina niezastąpionym dobrem dla narodów.  Homilia podczas  czuwania modlitewnego  na 

VŚwiatowym Spotkaniu Rodzin w Walencji. (08.07.2006). OsRomPol 27:2006 nr 9-10 s.  14-16.

154  Marczewscy.  „Kościół domowy".  Ocena pojęcia s. 247.

155  M. Żurowski. Rodzina „domowym Kościołem ”.  ChS  10:1978 nr  12 s.  51.

156  G.  Witaszek.  Biblijno-teologiczne  ujęcie  rodziny jako  Kościoła.  W:  Rodzina jako  Kościół 

domowy s.  33;  Sarmiento.  Małżeństwo chrześcijańskie s. 430.

rym dokonuje się włączenie osoby w wielką rodzinę Kościoła. To właśnie te do­

świadczenia  nabyte  przez  dzieci  w  „domowym  Kościele”  pozwolą  im  później 

zaangażować się aktywnie w życie większych wspólnot kościelnych157.

Rodzina,  stanowiąca  domowy  Kościół,  nie  rozwija  się  w  izolacji,  ale  w  to­

warzystwie innych domowych Kościołów, różnego rodzaju wspólnot wzajemnie 
się  zazębiających  oraz  wewnątrz  parafii,  Kościoła  lokalnego  i  powszechnego. 
Rodzina  pozostaje  z  nimi  w  ścisłym  związku.  Zwłaszcza pomiędzy  Kościołem 
domowym a Kościołem Matką (parafią, diecezją i Kościołem powszechnym) za­
chodzi wzajemna więź. Rodzina jest żywym odbiciem i historycznym ukazaniem 
tajemnicy  Kościoła.  (LdR  68,  FC  49).  Kościół  znajduje  w  rodzinie,  zrodzonej 

z sakramentu małżeństwa,  swoją kolebkę  i  miejsce,  w którym wchodzi  w  poko­

lenia  ludzkie,  a  one  wchodzą  w  Kościół  (FC  15)158.  Budowanie  każdej  rodziny 
chrześcijańskiej  wpisuje się w szerszy kontekst większej rodziny Kościoła, która 

ją  podtrzymuje, nosi w sobie, osłania i gwarantuje, że jej  istnienie ma sens159.

Kościół jest jak   matka,  która  rodzi,  wychowuje  i  poucza  rodziny  chrześci­

jańskie, wypełniając wobec niej  zbawczą misję otrzymaną od Pana.  Czyni to po­

przez głoszenie słowa Bożego,  które objawia rodzinie jej  prawdziwą tożsamość, 
wskazując  to,  czym ona jest i  czym być powinna wedle  zamysłu  Bożego.  Przez 

sprawowanie  sakramentów  Kościół wzbogaca i  umacnia rodzinę łaską Chrystu­
sa, aby ją  uświęcić i pobudzić do służby na wzór Chrystusa (FC 49). Dzięki temu 
miłość chrześcijańska może stawać się jej  duszą i siłą przew odnią160.

Z  drugiej  strony  Kościół -  jak  przypomina  Benedykt XVI  -  jest budowany 

przez rodziny, małe Kościoły dom owe161. Rodzina chrześcijańska jest w Kościele 

i uczestniczy w jego zbawczym posłannictwie, ukazuje i realizuje go, posiadając 

w nim sobie właściwe  zadania  i  cele.  Stanowi  ona cząstkę  Ludu  Bożego  i  Ciała 
Chrystusa  oraz  wspólnotę  powstałą w  odpowiedzi  na Boże  wezwanie,  w  której 
życiu  i  działaniu  objawia  się  nadchodzące  Królestwo  Boże.  Rodzina  chrześci­

jańska nie wyczerpuje wprawdzie całości życia Kościoła, ale to życie przejawia; 

ukonkretnia i umiejscawia Kościół162.

Relacja  rodzina  -   Kościół  określa  uczestnictwo  rodziny  chrześcijańskiej 

w misji Kościoła.  Rodzina, podobnie jak  Kościół, jest miejscem głoszenia słowa

157 J. Miras, J.I. Benares. Małżeństwo i rodzina.  Wprowadzenie teologiczne. Poznań 2009 s.  173.

159 Z. Zarembski. Kościół domowy w nauczaniu Jana Pawła II. W: Rodzina jako Kościół domo­

wy s.  190; Marczewscy.  „Kościół domowy ".  Ocena pojęcia s. 248.

159  Benedykt  XVI.  Rodzina  chrześcijańska  wspólnotą  wychowania  i  wiary.  Przemówienie  do 

uczestników Kongresu Diecezji Rzymskiej (06.06.2005).  OsRomPol 26:2005 nr 9 s.  32; zob. Miras, 
Befiares. Małżeństwo i rodzina s.  172.

160 A.  Skreczko.  Troska Kościoła katolickiego w Polsce o małżeństwo  i rodzinę w okresie  Wiel­

kiej Nowenny (1957-1966).  Studium  teologiczno-pastoralne.  Białystok 2002 s.  247.

161  Benedykt XVI. Rodzina chrześcijańska wspólnotą wychowania i wiary s.  32.

162  Ozorowski.  Kościół domowy  s.  42-43;  Skreczko.  Troska  Kościoła  katolickiego  w  Polsce 

o małżeństwo i rodzinę s.  250.

Bożego,  przestrzenią  kultu  i  modlitwy  oraz  służby  miłości  drugiemu  człowie­

kowi.  Jest  ona  powołana  do  budowania  Królestwa  Bożego  w  dziejach  poprzez 

zaangażowanie w życie i posłannictwo Kościoła (FC 49). Rodzina wpisana w ta­

jem nicę Kościoła realizuje jego trzy podstawowe funkcje: nauczycielską, kapłań­

ską i pasterską (FC  50).  Poprzez nie Kościół wypełnia swoje zadania,  aktualizu­

jąc i kontynuując dzieło zbawcze Chrystusa. Dzięki tym podstawowym funkcjom 

Kościół staje się rzeczywistością konkretną i uchwytną, także w rodzinie163.

Realizacja funkcji nauczycielskiej w rodzinie

Chrześcijanie są zobowiązani do ogłaszania dzieł Bożych, które stały się ich 

udziałem  w  chwili  przyjęcia  chrztu  św.  Mają  oni  świadczyć  o  wielkości  Boga 
zarówno  słowem  (zob.  1  P  3,15), jak   i  całym  swoim  życiem  i  postępowaniem 

(zob.  1  P 2,12).  Małżonkowie  poprzez  własny  chrzest,  a także  swoich  dzieci  są 
włączeni  do Kościoła i  stają się prorokami wobec siebie wzajemnie oraz  swoich 
dzieci i społeczności, w której  żyją164.

Rodzice  są  dla  swoich  dzieci  zwiastunami  i  głosicielami  Ewangelii,  którą 

przekazują nie  tylko  słowem,  ale  i  przykładem życia (por.  DA  11,  KK  11).  Nikt 

nie może zastąpić rodziny w wypełnianiu tego obowiązku, poprzez który staje się 
ona szkołą autentycznej wiary (zob.  FC 53).  Rodzina, realizując funkcję nauczy­
cielską,  staje się wspólnotą wierzącą i ewangelizującą (FC 51).

Z racji chrztu, bierzmowania i sakramentu małżeństwa rodzice są pierwszymi 

katechetami swoich dzieci i mają obowiązek przekazać wiarę przyszłym pokole­

niom (zob.  ChL 34). Katecheza rodzinna wyprzedza każdą inną formę katechezy 
albo jej  towarzyszy, poszerzają i w pewnym sensie upraktycznia (por.  CT 68).

Katecheza rodzinna ma przede wszystkim charakter rodzicielskiego  wycho­

wania  w  wierze,  które  dokonuje  się  na  drodze  świadectwa  Ewangelii  przeży­

wanej  w  codzienności  życia.  Jest  ona  wpisana  w  szerszy  proces  wychowania 

religijnego, które z kolei jest komponentem wychowania ogólnego. Na katechezę 
rodzinną  składają  się  elementy przekazu  wiedzy  religijnej,  pomoc  w  zdobywa­

niu  własnego  doświadczenia  wiary,  wprowadzenie  w  żywą wspólnotę  Kościoła 
celebrującego  i  przeżywającego wiarę w  życiu  codziennym oraz egzystencjalna 

interpretacja różnych życiowych zdarzeń w świetle Ewangeliil65.

163 J. Wysocki.  Rytuał rodzinny. Aby rodzina była bardziej Kościołem.  Olsztyn  1990 s.  15;  Sar- 

miento.  Małżeństwo chrześcijańskie s.  430.

164  K.  Wolski.  Funkcja prorocka rodziny -  katecheza w rodzinie.  W:  Rodzina jako Kościół do­

mowy s. 293;  Skreczko.  Troska Kościoła katolickiego w Polsce o małżeństwo i rodzinę s.  254.

165  J.  Stała,  E.  Osewska.  Zarys  całościowego  ujęcia katechezy  rodzinnej.  W:  Dzisiejsze  aspiracje 

katechezy rodzinnej. Red. J. Stała. Kielce 2005 s.  17-25; M. Chmielewski. Katecheza rodzinna w kontek­

ście współczesnych uwarunkowań społeczno-eklezjalnych. W: Rodzina jako Kościół domowy s. 308.

Rodzice, ucząc dzieci prawd wiary,  czynią to nie tylko we własnym imieniu, 

ale także w imieniu Kościoła, do którego należą. Pełnią w ten sposób misję zleco­
ną im przez Boga, w duchu odpowiedzialności  za życie wieczne ich dzieci.  Wy­
maga to  oczywiście zarówno przygotowania merytorycznego, jak  i  żywej  wiary 
samych rodziców166.

Celem  katechezy  rodzinnej  jest  rozbudzenie  we  współpracy  z  łaską  Chry­

stusa wiary u  dzieci  i  takie jej  rozwinięcie,  aby  stała  się  ona  ich trwałą własno­
ścią.  Chodzi  także o  to,  aby życie rodzinne  stało  się miejscem oraz  drogą wiary 

i szkołą życia chrześcijańskiego. W tym działaniu nie można ograniczyć się tylko 
do przekazywania pewnego zasobu wiadomości  i reguł postępowania,  ale trzeba 
także  uczyć  realizacji  ich w  życiu  codziennym.  Nie wystarczą  tu  tylko  zachęty, 

ostrzeżenia  i  zakazy,  lecz  potrzebne jest  budowanie  atmosfery  wzajemnego  za­
ufania i m iłości167.

Budzenie i  kształtowanie wiary dzieci w rodzinie dokonuje się we współpra­

cy  z  innymi  instytucjami  wychowawczymi.  Rodzice  nie  mogą jednak  formacji 

katechetycznej  swoich  dzieci  powierzyć  jedynie  wyznaczonym  do  tego  przez 
Kościół  katechetom,  lecz  powinni  podjąć ją  jako  wyzwanie  wypływające  z  ich 
powołania rodzicielskiego  i  chrześcijańskiego.  Obserwowane  obecnie  zjawisko 
zaniechania  lub  cedowania  przez  rodziców  obowiązku  wychowania  dziecka 
w wierze na instytucje wychowawcze wspomagające rodzinę, przede wszystkim 
szkołę i Kościół, należy uznać za niewłaściwe168.

Katecheza  w  domu  rodzinnym  może  przybierać  różne  formy  -   od prostych 

gestów  religijnych  i  kształtowania  religijnego  języka,  poprzez  pielęgnowanie 

zwyczajów chrześcijańskich, naukę modlitw i pieśni religijnych do systematycz­
nego  zaznajamiania z prawdami  wiary.  Rodzice  powinni  wykorzystywać  każdą 
nadarzającą  się  okazję,  aby  prowadzić  z  dziećmi  rozmowy  na  tematy  religijne, 
zwłaszcza wtedy,  gdy  te  wysuwają jakieś  wątpliwości  lub  stają w  obliczu  waż­
nych  wydarzeń  religijnych  czy  rodzinnych.  Aby  sprostać  temu  zadaniu  rodzice 
i  inni  członkowie  rodziny  muszą  posiadać  dobrą  znajomość  prawd  wiary  oraz 

nieustannie  pogłębiać  swoją wiarę.  Rodzina jako  domowy Kościół  stanowi  tak­
że  miejsce  regularnego  czytania  i  rozważania Pisma  Świętego  oraz  korzystania 

z wartościowej  książki i prasy religijnej169.

Katecheza rodzinna musi być całościowym doświadczeniem, w którym dzieci 

na  swój  sposób  odczuwają i  przeżywają wartość  odkrywanych tajemnic.  Ponie­

166 Wolski. Funkcja prorocka rodziny s. 302-303.

167  G.  Gatti.  Katecheza  rodzinna.  W:  Słownik  katechetyczny.  Red.  J.  Gevaert,  K.  Misiaszek. 

Warszawa 2007 s. 453; Wolski. Funkcja prorocka rodziny s.  302.

168  Chmielewski.  Katecheza  rodzinna  w  kontekście  współczesnych  uwarunkowań  społeczno- 

eklezjalnych s.  313; Wolski. Funkcja prorocka rodziny s.  303.

169 Murawski. Rodzina domowym Kościołem s.  98-99.

waż komunikacja wartości  chrześcijańskich  dokonuje  się tutaj  w  sposób prosty, 
a równocześnie  praktyczny  i  całościowy,  przy  szerokim udziale  świadectwa ro­

dziny, formacja dzieci w wierze w środowisku rodziny jako Kościoła domowego, 
wykazuje dużą skuteczność170.

Głoszenie Ewangelii musi znaleźć odzwierciedlenie w codziennym życiu ro­

dziny, w  świadectwie wiary, które  także jest przejawem funkcji  nauczycielskiej, 
którą pełni rodzina jako domowy Kościół. Przekaz Ewangelii w rodzinie dokonu­

je się w codzienności przez styl życia jej  członków, w ocenach ludzi  i spraw bie­

żących,  w  sposobie odnoszenia się do  siebie  i  do  innych  ludzi.  Powinien on do­
tyczyć najpierw najbliższych,  a później  oddziaływać na otoczenie (zob.  FC  52). 
Rodzina jest bowiem praktyczną szkołą apostolstwa (DA 30), zarówno zewnętrz­

nego, jak  i wewnętrznego171.

Kościół domowy jest posłany, aby być znakiem Chrystusa także wobec ludzi 

będących daleko od Niego, zwłaszcza do rodzin niewierzących lub do tych, któ­
re  nie  żyją według  otrzymanej  wiary.  Chodzi  o  oświecenie tych,  którzy  szukają 

prawdy,  są zagubieni  i  słabną w wyznawaniu wiary.  Nakłada to  na rodzinę obo­

wiązek nie tylko posiadania głębokiej wiedzy religijnej, ale także konsekwentne­
go życia nią w codzienności172.

Przyjmowanie  i  głoszenie  słowa  Bożego  przez  rodzinę  pozwala jej  świad­

czyć  o  tajemnicy  swego  powołania,  do  którego  z  miłości  przeznaczył ją   Bóg. 
Stwórca, powołując do  istnienia rodzinę, wpisał w jej  naturę zdolność i  obowią­
zek  głoszenia prawdy  o  swoim  zamyśle  względem  niej  samej  oraz  ukazywanie 

potęgi  miłości  Bożej.  Wypełniając  funkcje  nauczycielską,  rodzina  ma nie  tylko 
z  wiarą przyjąć  prawdę  o  Bożym  zamyśle  względem  małżeństwa  i  rodziny,  ale 

także bronić i  dawać o nim świadectwo w świecie173.

Realizacja funkcji kapłańskiej  w rodzinie

Sobór Watykański  II przypomniał,  że  funkcja  kapłańska nie jest zarezerwo­

wana tylko dla hierarchii, ale także katolicy świeccy uczestniczą w niej  na mocy 

kapłaństwa  wspólnego  Ludu  Bożego.  Cały  Lud  Boży,  wcielony  przez  chrzest 
i bierzmowanie w Chrystusa i stanowiący Jego M istyczne Ciało, uczestniczy za­

170 S.  Dziekoński. Rodzina jako przedmiot katechezy. W: Rodzina jako Kościół domowy s. 350.

171  J.  Kłys.  Rodzina katolicka  i środowisko jako  teren  apostolstwa świeckich.  W:  PD  1993/94 

s.  303-336;  J.  Szkodoń. Ewangelizacja w rodzinie i przez rodzinę. W: Rodzina jako Kościół domo­
wy s. 234, 239-240.

172 Wolski. Funkcja prorocka rodziny s. 298; zob. Sarmiento.  Małżeństwo chrześcijańskie s. 431.

175  Wolski. Funkcja prorocka rodziny s.  297-299;  zob.  A. Tomkiewicz.  Rodzina -  Kościół do­

mowy miejscem ewangelizacji. W:  Teologia pastoralna nauką w służbie nowej ewangelizacji.  Red. 
Cz.  Krakowiak, W. Przygoda, A. Kiciński, M.  Wyrostkiewicz.  Lublin 2010 s.  128.

równo  w  godności, jak   i  funkcji  kapłańskiej  Jezusa  Chrystusa  (por.  KK  10,  11; 
DA 3).  Wszelkie uczynki  świeckich,  ich apostolskie przedsięwzięcia, życie mał­
żeńskie i rodzinne, praca i wypoczynek, nawet utrapienia znoszone w cierpliwo­
ści, mogą stać się duchowymi ofiarami składanymi Bogu przez Jezusa Chrystusa 
(KK 34).

Rodzina jest  miejscem,  gdzie  w  szczególny  sposób  praktykowane jest  ka­

płaństwo  wspólne  jej  członków  przez  przyjmowanie  sakramentów,  modlitwę 

i dziękczynienie, świadectwo chrześcijańskiego życia, zaparcie się siebie i auten­

tyczną  miłość  (zob.  KKK  1657).  Sakramentalna łaska  małżeństwa nadaje  zwy­
kłym czynnościom, dokonywanym we wspólnocie małżeńskiej  i rodzinnej, rangę 
uświęcającą.  Za  sprawą Ducha  Świętego  powszednie prace  i  wszelka  służba na 
rzecz  rodziny  pociąga  za  sobą  nadprzyrodzone  skutki.  Rodzina jako  domowy 
Kościół  powinna  zatem  być  ośrodkiem  życia  religijnego  i  kultu  oddawanego 
Bogu,  gdzie  wszystkie  sprawy,  którymi  ona  żyje  odnoszone  są  do  Tego,  który 

jest Panem i Ojcem 174.

Przejawem  sprawowanej  przez rodzinę  funkcji kapłańskiej jest przeżywanie 

przez  nią  sakramentów  świętych.  Rodzina,  choć  korzysta z  sakramentów,  które 
zwykle sprawowane są w świątyni, w domu rodzinnym powinna przygotowywać 
się do nich. Na tyle ważne jest wprowadzanie dziecka w życie sakramentalne, że 
od fundamentów położonych w domowym Kościele zależy w dużej mierze inten­
sywność przeżywania sakramentów przez dziecko w jego dorosłym życiu175.

Chrześcijańska rodzina nie  tylko  uczestniczy w  liturgii  Kościoła powszech­

nego,  lecz  także  sama  sprawuje  liturgię  zwaną  „liturgią  domowego  Kościoła”. 
Dokonuje się w niej  uświęcenie całej rodziny i jej  ewangelizacja. Liturgia domo­

wego  Kościoła pozostaje  w  ścisłym związku  z  liturgią Kościoła powszechnego. 

One  wzajemnie  się  dopełniają,  a  liturgia  sprawowana w  rodzinie  winna  wypły­

wać i  nawiązywać do liturgii Kościoła powszechnego (por.  FC 61).  Liturgia Ko­

ścioła  domowego  musi  prowadzić  do  uczestnictwa  w  liturgii  celebrowanej  we 

wspólnotach parafialnych, zaś poszczególni członkowie rodziny powinni chętnie 
podejmować posługi i funkcje liturgiczne podczas Eucharystii, liturgii sakramen­
tów oraz liturgii godzin176.

W  liturgii  domowego  Kościoła  biorą  udział  wszyscy  członkowie  rodziny, 

a miejscem jej  sprawowania jest dom rodzinny, w którym urządza się ołtarzyk ro­
dzinny,  czyli  rodzaj  małego  oratorium,  gdzie  rodzina  spotyka  się  na  modlitwie, 

rozważaniu Pisma Świętego i medytacji (zob. KKK 2691).  Ołtarzyk rodzinny oraz

174 A. Liskowacka. Rodzina chrześcijańska w tyciu i posłannictwie Kościoła w świetle adhorta- 

cji apostolskiej Jana Pawła II „Familiaris consortio". W: PD  1993/94 s. 306-307; zob. W. Nowak. 

Zarys liturgii Kościoła domowego.  Olsztyn 2000.

175 Fiałkowski.  Rodzina Kościołem domowym. W:  Teologia pastoralna. T.  1.  s.  174.

176  Cz.  Krakowiak.  Funkcja  kapłańska  rodziny  -   liturgia  domowa.  W:  Rodzina jako  Kościół 

domowy s.  263.

inne symbole religijne w mieszkaniu są świadectwem wiary i dyskretnie przypomi­

nają rodzinie, w jakim  duchu powinna żyć, aby być domowym Kościołem177.

Rodzina jako  Kościół  domowy  celebruje  liturgię,  kiedy  sprawuje  się  w  niej 

liturgię godzin oraz przewidziane przez Kościół błogosławieństwa związane z ży­
ciem całej  rodziny lub niektórych jej  członków.  Liturgia godzin, będąca publicz­
ną i wspólną modlitwą Ludu Bożego (KL 90, 98; OWLG  1), nie jest przeznaczo­
na jedynie  dla  duchownych  i  osób  konsekrowanych,  ale  również  dla  katolików 

świeckich. Jej  celem jest uświęcenie dnia i  ludzkiej  działalności, a równocześnie 

przygotowanie modlących się do owocnego przeżywania Eucharystii, ożywiając 

wiarę,  nadzieję,  miłość,  pobożność  i  ducha  ofiary.  Rodzina,  będąca jakby  do­

mowym  sanktuarium  Kościoła,  powinna  włączyć  się  w  liturgię  godzin  poprzez 
odmawianie jakiejś jej  części, np. jutrzni i nieszporów (MC 53, OWLG 27). Prze­

wodniczy jej  wówczas  ojciec  lub  matka,  wypełniając  w  ten  sposób  kapłańską 

funkcję wypływającą z chrztu i bierzmowania178.

Błogosławieństwa Kościoła są czynnościami  liturgicznymi, a ich szafarzami 

-n ie  tylko duchowni, ale także ludzi  świeccy (OBł  16-17,  58). Udzielanie błogo­

sławieństw przez rodziców w rodzinie jako Kościele domowym jest ich własnym 

uprawnieniem wynikającym  z kapłaństwa wspólnego.  Wyrażają one  troskę  Ko­

ścioła,  aby  przez  głoszenie  słowa  Bożego  i  szczególne  błogosławieństwo,  mał­

żonkowie i inni członkowie rodziny stawali się zdolni do wypełniania swoich za­
dań (OBł 41).  Błogosławieństwa pozwalają ściślej  łączyć  liturgię  z codziennym 
życiem  chrześcijanina,  włączając  wydarzenia  życia  rodzinnego  w  liturgię.  Wy­
wołują  radość,  wdzięczność  i  zaufanie,  prośbę  i  poczucie  bezpieczeństwa  oraz 
łączność z innymi. Błogosławieństwa przyczyniają się do uczłowieczenia liturgii 

i do uczynienia życia w Kościele domowym bardziej  chrześcijańskim179.

Liczne błogosławieństwa, w tradycyjnych lub nowych formach, mają charak­

ter rodzinny  i  niektóre  z  nich  mogą być  udzielane  przez  rodziców.  Szczególnie 

ważne w rodzinie jako Kościele domowym są błogosławieństwa członków rodzi­

ny, zwłaszcza dzieci, błogosławieństwa związane z obchodami roku liturgiczne­

go i kultem świętych i błogosławieństwa przy rodzinnym stole180.

Rodzina  realizuje  funkcję  kapłańską  także  poprzez  pielęgnowanie  zwycza­

jów  związanych z obchodami okresów liturgicznych roku kościelnego, świąt ko­

177  Wysocki.  Rytuał  rodzinny  s.  21-22;  W.  Nowak.  Liturgia  Kościoła  domowego po  Soborze 

Watykańskim II.  RT 50:2003 z.  8  s.  175.

178 W.  Nowak. Rodzina -  domowy Kościół jako podmiot i przedmiot liturgii.  W:  Rodzina jako 

Kościół domowy  s.  275;  Krakowiak.  Funkcja  kapłańska  rodziny -   liturgia  domowa.  W:  Rodzina 

jako Kościół domowy s.  257.

179 Nowak. Liturgia Kościoła domowego po Soborze  Watykańskim II s.  166.

180  Zob.  Obrzędy  błogosławieństw  dostosowane  do  zwyczajów  diecezji polskich.  T.  1-2.  Ka­

towice  1994;  J.  Wysocki.  Liturgia  domowa.  Olsztyn  1994;  Z Chrystusem  do  Ojca.  Modlitewnik 

Kościoła domowego.  Red.  Cz. Krakowiak [i  in.].  Lublin 2006.

ścielnych,  rocznic  oraz  własnych  uroczystości  rodzinnych,  np.  jubileuszy,  dni 

urodzin  i  imienin, rocznic  śmierci  bliskich.  Przejawem  świętowania rodziny jest 
także  zasiadanie  wszystkich jej  członków  do  wspólnego  stołu,  który  łączy  nie 
tylko domowników, ale i gości181.

Szczególne  znaczenie  w  wypełnianiu  przez  rodzinę  funkcji  kapłańskiej  ma 

modlitwa.  Jest  ona  otwarciem  się  na  Boga  oraz  wyrazem  bliskości,  wspólno­
ty  i  przyjaźni  z  Nim.  Modlitwa  to  dialog  człowieka  z  Ojcem  przez  Chrystusa 

w Duchu  Świętym,  w którym obok  słów do Niego wypowiadanych jest miejsce 
na wsłuchiwanie  się w  głos  Boga  i  trwanie w Jego obecności.  Treścią modlitwy 
rodzinnej jest codzienne  życie  wspólnoty rodzinnej, jej  radości  i  krzyże,  sukce­
sy  i  kłopoty.  Każda  rodzina  powinna  wypracować  swój  własny  styl  modlitwy, 

jednak szczególnie zalecana jest modlitwa wspólna, łącząca małżonków  i dzieci 

(zob.  DA  11,  MC  25,  FC  59).  W prowadza  ona  członków  rodziny  w  modlitwę 
liturgiczną  Kościoła,  czyli  do  uczestnictwa  w  niedzielnej  i  świątecznej  Eucha­

rystii  oraz  w  innych  sakramentach,  a  także  w  obchodach  okresów  i  świąt  roku 

liturgicznego182.

Rodzice  są  pierwszymi  i  najważniejszymi  nauczycielami  modlitwy.  Ich  za­

daniem jest  wychowanie  dzieci  do  modlitwy  i  stopniowego  wprowadzenia  ich 

w  Boże  misterium  oraz  nauczenia  ich  osobistej  rozmowy  z  Bogiem.  Chrześci­

janin  uczy  się  modlitwy  we  wspólnocie.  Bez  przykładu  wyniesionego  z  domu 

rodzinnego trudno później  nauczyć dzieci  i młodzież modlitwy. W spólna modli­
twa domowego Kościoła odciska w głębi  serca człowieka niezatarte ślady,  które 
z trudem mogą zostać zaprzepaszczone przez późniejsze życiowe doświadczenia 
i przeżycia (zob.  FC  60)183.

Realizacja funkcji pasterskiej  w rodzinie

Trzecią podstawową funkcją,  którą realizuje  rodzina jako  domowy  Kościół, 

jest  funkcja królewska zwana też pasterską.  Stanowi  ona konieczne dopełnienie 

dwóch poprzednich funkcji.  Trudno bowiem,  aby wiarygodne było realizowanie 

funkcji  nauczycielskiej  i  kapłańskiej  w  rodzinie  bez  powiązania  ich  z  postawą 

służebną, która najlepiej  charakteryzuje funkcję pasterską.

181  Zob.  J. Poręba. Liturgia „domowego Kościoła”. AK 88:1996 nr 525  s. 213-215; T.  Kukoło- 

wicz.  Obyczajowość rodziny chrześcijańskiej czynnikiem wychowania. W:  Wychowanie w rodzinie 
s. 314-327; J.  Komorowska. Doroczne i okolicznościowe zwyczaje w rodzinie. W: Przemiany rodzi­
ny polskiej. Red.  taż. s.  289-309.

182  Fiałkowski.  Rodzina Kościołem  domowym.  W:  Teologia pastoralna.  T.  1.  s.  175;  Nowak. 

Liturgia Kościoła domowego po Soborze  Watykańskim II s.  168-169.

183 S. Wilkanowicz. Życie religijne rodziny. „Znak” 30:1978 nr 289-290 s. 900-903; Krakowiak. 

Funkcja kapłańska rodziny -  liturgia domowa. W: Rodzina jako Kościół domowy s. 251-252.

Funkcja  pasterska  polega  na  postawie  służebnej  wobec  członków  rodziny 

oraz wobec każdego człowieka i  całego stworzenia. Zaproszenie  i  zobowiązanie 
do  służby dotyczy wszystkich w Kościele,  w tym także małżonków i wspólnoty 

rodzinne. Służba innym na wzór Jezusa Chrystusa -  Sługi nikogo nie pomniejsza, 
ale wszystkich nobilituje oraz pozwala na urzeczywistnianie dojrzałego człowie­

czeństwa i przyczynia się do budowania Kościoła jako wspólnoty braterskiej184.

Funkcja  pasterska  rodziny  znajduje  swoje  uzasadnienie  w  uczestnictwie 

członków  rodziny  w  urzędzie  pasterskim  Chrystusa.  Jej  najważniejszym  prze­

jaw em  jest  urzeczywistnianie  miłości  braterskiej  i  służby  w  codziennym  życiu. 

Godność  i  funkcja rodziny  znajduje  także  swój  fundament w  sakramencie  mał­
żeństwa, który wszczepia rodzinę chrześcijańską w misterium miłości Chrystusa 
i  Kościoła.  Pasterska miłość rodziny wyraża się w postawie wzajemnej  pomocy 
i  służby małżonków,  w wychowaniu jej  członków  do miłości  bliźniego  oraz za­

angażowaniem apostolskim w świecie185.

Realizacja  funkcji  pasterskiej  w rodzinie przejawia się  głównie poprzez  mi­

łość.  Rodzina to  miejsce  wzajemnej  miłości,  która  winna kształtować jej  postę­
powanie.  Misją  rodziny  jest  strzeżenie,  objawianie  i  przekazywanie  młodemu 
pokoleniu  miłości,  „będącej  odbiciem  i  rzeczywistym  udzieleniem  się  miłości 

Bożej  ludzkości  oraz  miłości  Chrystusa  Pana  Kościołowi”  (FC  17).  Zgodnie 
z  zamysłem  Bożym  względem  małżeństwa  i  rodziny miłość  małżeńska  ma być 
obrazem  miłości  Chrystusa do Kościoła.  Zadaniem rodziny chrześcijańskiej jest 

kształtowanie  postawy  miłości  wszystkich jej  członków  i  pielęgnowanie jej  na 
co dzień poprzez wzajemną postawę względem siebie, wyrażającą się cierpliwo­

ścią,  duchem  służby  i troską,  zwłaszcza względem chorych,  niepełnosprawnych 
i  starszych186.

Rodzina nie wypełni swojej roli apostolskiej we współczesnym świecie, jeśli 

najpierw  sama nie  stanie  się  dla swoich  członków  środowiskiem  dobra,  miłości 
i  życzliwości.  Ożywiona duchem miłości,  promieniuje  na zewnątrz przykładem 

swojego życia,  stając  się dla  innych impulsem  do życia według Bożych przyka­
zań.  Ożywiona miłością, jest w stanie przemienić  swoje środowisko, wychodząc 
naprzeciw żywotnym potrzebom bliźnich187.

Rodzina, żyjąca miłością do Boga i bliźniego, nie może być zamknięta i sku­

piona wyłącznie  na sobie,  lecz winna dostrzegać  i  otwierać  się na innych, ucząc

184 W.  Przygoda. Funkcja królewska -  apostolat w rodzinie i poprzez rodzinę. W: Rodzina jako 

Kościół domowy  s.  282;  Skreczko.  Troska Kościoła katolickiego  w Polsce o małżeństwo  i rodzinę 

s. 260.

185 PŻMR  11; Przygoda. Funkcja królewska -  apostolat w rodzinie i poprzez rodzinę. W: Rodzi­

na jako Kościół domowy s.  281.

186 Fiałkowski. Rodzina Kościołem domowym.  W:  Teologia pastoralna. T.  1.  s.  175-176.

187  T.  Syczewski.  Znaczenie  rodziny jako  Kościoła  domowego  w  rozwoju  społeczeństwa.  W: 

Małżeństwo i rodzina wobec współczesnych wyzwań.  Red.  S. Tymosz.  Lublin 2008 s.  101.

się szacunku,  świadczenia bezinteresownej  pomocy i wczuwania się w potrzeby 
innych.  Służba i  pomoc winna obejmować  ludzi z najbliższego otoczenia, a tak­

że  wszystkich  innych,  niezależnie  do  poglądów,  wyznania czy  odległości,  która 
dzieli rodzinę od potrzebujących (DA 8).  Miłość w duchu chrześcijańskim sięga 

bowiem  dalej  aniżeli  do  własnych  braci  oraz  sióstr w  wierze  i  każe  we  wszyst­

kich,  a  zwłaszcza  w  najuboższych,  słabych,  cierpiących  i  poniżonych,  widzieć 

oblicze Chrystusa, dostrzegać prawdziwego bliźniego (FC 64)188.

Konkretnym  przejawem  miłości  do  drugich jest  podejmowana  przez  rodzi­

nę działalność charytatywna,  czyli posługa stanowiąca zespół czynności  i zadań 
wynikających  z  przykazania  miłości,  które  odpowiadają  potrzebom  ludzi  cier­

piących biedę, chorobę lub oczekujących jakiejkolwiek pomocy. Rodzina, podej­

mując  działalność  charytatywną,  daje  świadectwo  solidarności  i  miłości,  a rów­

nocześnie staje się dla swoich członków szkołą takiej  działalności, skutecznie jej 

uczy i w nią wprowadza189.  Głównym  adresatem posługi charytatywnej, realizo­
wanej przez rodzinę chrześcijańską, są rodziny potrzebujące pomocy z zewnątrz, 
zwłaszcza wielodzietne, matki samotnie wychowujące potomstwo, dzieci osiero­
cone, małżeństwa zagrożone aborcją i rodziny dotknięte ubóstwem 190.

Realizacja  funkcji  pasterskiej  w  rodzinie  nie  może  być  pozbawiona  wyrze­

czenia i  ofiary.  Domaga się ona bowiem rezygnacji z siebie, zwrócenia uwagi na 

potrzeby bliźniego  i wspólnoty.  Rodzina,  oddając  się  służbie człowiekowi,  musi 

widzieć w nim obraz Boga, wedle którego został stworzony, oraz obraz Chrystu­
sa, któremu służy w człowieku potrzebującym191.

Funkcja pasterska przejawia  się także  w  dążeniu  do  świętości  życia.  Chrze­

ścijańska troska pasterska polega na duchowej  walce mającej  na celu pokonanie 
w  sobie grzechu.  Pielęgnowanie  na co  dzień  miłości  w rodzinie  domaga się  sta­

łego wysiłku pracy nad sobą wszystkich jej  członków. Wiąże się to z pokonywa­
niem  zła,  zwalczaniem  egoizmu,  walką  z  grzechami  i  wadami,  opowiedzeniem 
się  za  prawdą  i  sprawiedliwością,  i  to  nie  tylko  we  wspólnocie  rodzinnej,  ale 
także  w  środowisku  życia  i  pracy.  Poprzez  chrześcijański  styl  życia  wierzący 
przepajają  otaczający  ich  świat  wartościami  duchowymi,  budując  tym  samym 
cywilizację miłości.  Swoim zaś życiem, dążeniem do świętości, praktykowaniem 
bezinteresownej  miłości  i  cierpliwym  pokonywaniem  swoich  słabości  rodzina

188 M. Fiałkowski. Formacja chrześcijańska katolików świeckich w świetle nauczania Kościoła 

współczesnego.  Studium  teologicznopastoralne.  Lublin  2010  s.  199-200;  Przygoda.  Funkcja  kró­

lewska -  apostolat w rodzinie i poprzez rodzinę. W:  Rodzina jako Kościół domowy s. 287.

189  W.  Przygoda.  Funkcja  charytatywna  Kościoła  po  Soborze  Watykańskim  II.  Lublin  1998 

s.  51-79.

190 Zob. Powołanie do życia w małżeństwie i rodzinie s.  44-45;  W. Przygoda. Posługa charyta­

tywna Kościoła w Polsce. Studium teologicznopastoralne.  Lublin 2004 s.  188-196, 430-434.

191  Przygoda.  Funkcja  królewska  -   apostolat  w  rodzinie  i poprzez  rodzinę.  W:  Rodzina jako 

Kościół domowy s.  283.

jako  domowy  Kościół  przyciąga  do  Chrystusa  i  Kościoła  ludzi  wątpiących  lub 

niewierzących192.

Realizując trzy podstawowe funkcje Kościoła, rodzina jaw i się jako wydarze­

nie eklezjalne,  stanowiąc jedną z form urzeczywistniania się Kościoła.  Jest więc 

nie tylko podstawową komórką Kościoła, ale także rzeczywistością, w której fak­

tycznie on się tworzy. Rodzina jako „domowy Kościół” pozostaje we wspólnocie 

z parafią, diecezją i Kościołem powszechnym, przyczyniając się do jego wzrostu 

i rozw oju193.

Rodzina  chrześcijańska,  zakorzeniona  w  sakramencie  małżeństwa  i  wpisana 

w  tajemnicę  Kościoła  ma  stale  potencjał  bycia  Kościołem  domowym.  Może  się 
nim  stawać  i jest  nim  w  takiej  mierze,  w jakiej  realizuje  swoją  naturę  i  zbawczą 

misję. Rodzina jako wspólnota wiary, nadziei i miłości staje się Kościołem domo­
wym w Chrystusie. Bez żywej więzi z Nim i głębokiej wiary członków rodziny nie 

jest możliwe urzeczywistnianie się Kościoła domowego. Rodzina musi nieustannie 

czerpać ze  słowa Bożego  i  sakramentów,  żyć Bożą łaską i prawdą w codziennym 
swoim życiu i dzielić się dobra nowiną o Bożej  miłości z innymi194.

We  współczesnym  społeczeństwie,  w  którym  rodzina jako  podstawowa ko­

mórka  społeczna  narażona jest  na  liczne  niebezpieczeństwa,  nie  może  ona  ist­

nieć, a nawet grozi jej rozpad, jeśli nie będzie zakotwiczona w większej rodzinie, 
a  mianowicie  w  wielkiej  rodzinie  Kościoła,  który  daje jej  wsparcie  i  ochronę. 
Dlatego  zarówno  Kościół jako  wielka  rodzina  Boża, jak   i  poszczególne  rodzi­
ny jako  Kościoły  domowe  potrzebują  siebie  nawzajem  i  wspierają  się  wzajem­
nie195.

192 M. Fiałkowski Aktywne uczestnictwo małżonków w tyciu Kościoła. W:  W trosce o owocowa­

nie sakramentu małżeństwa.  Red. M.  Wyżlic, A. Czaja. Lublin 2010 s.  145.

193  Marczewscy.  „Kościół domowy".  Ocena pojęcia s.  251-254;  J. Wilk. Rodzina -  Kościołem 

domowym. „Częstochowskie Studia Teologiczne”  8:1980 s.  199-204.

1,4  Kompendium  Katechizmu  Kościoła  Katolickiego.  Kielce  2005  nr  456;  A.  Czaja.  Rodzina 

jako  „Kościół  domowy".  Specyfika  i  uwarunkowania  eklezjalności  rodziny  chrześcijańskiej.  W: 

Rodzina wobec współczesnych wyzwań społeczno-kulturowych s.  137.

195  K.  Koch.  Rodzina jako Kościół domowy  w myśli Benedykta XVI.  W:  Rodzina jako Kościół 

domowy s. 208.