WM_2011-3_u_intern.pdf

http://www.wychmuz.pl

Wychowanie Muzyczne 3 2011

Materiały metodyczne

Anna Bagłajewska, Janusz Nowosad

Legenda o Legendzie Henryka Wieniawskiego
– scenariusz zajęć integracyjnych
z języka polskiego i muzyki

Ubiegłoroczny  Rok  Chopinowski  przyćmił  wszystkie  inne  rocznice  i  wydarzenia  ar-
tystyczne.  Tymczasem  w  roku  tym  przypadała  175.  rocznica  urodzin  i  130.  rocznica
śmierci  wybitnego  skrzypka,  kompozytora  i  pedagoga  –  Henryka  Wieniawskiego.
Z tej okazji Rada Miasta Lublin ustanowiła rok 2010 – Rokiem Henryka Wieniawskiego,
a Lubelskie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli oraz Gimnazjum nr 18
im.  Macieja  Rataja  w  Lublinie  ogłosiło  Ogólnopolski  konkurs  na  scenariusz  zajęć  dla
ucznia — Wieniawski 2010. Prezentowane scenariusze stanowią pokłosie wspomnia-
nego konkursu.

Etap kształcenia:

klasa III gimnazjum.

Wymiar czasu:

45 minut.

Temat:

Legenda o Legendzie Henryka Wieniawskiego.

Cele kształcenia

Uczeń:

– potrafi redagować CV,

– potrafi wyjaśnić pojęcie legenda,

– potrafi korzystać ze słowników,

– potrafi wyjaśnić pisownię wyrazu legenda,

– potrafi wymienić rzeczowniki i przy-

miotniki określające nastrój utworu mu-
zycznego,

– potrafi czytać głośno – artykulacyjnie

poprawnie, z zachowaniem prozodii ję-
zyka ojczystego,

– potrafi zredagować: opowiadanie, arty-

kuł, tekst o charakterze argumentacyj-
nym,

– wie, kto to jest wirtuoz,

– wie, co to jest artykulacja,

– potrafi wyjaśnić pojęcie pizzicato,

– zna najważniejsze wydarzenia z życia

Henryka Wieniawskiego,

– potrafi wymienić najważniejsze jego

kompozycje,

– potrafi dokonać analizy utworu Legenda

g-moll op. 17.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

– zbiorowa,

– indywidualna.

Metody:

– analityczno-percepcyjna,

– organizowania i rozwijania działalności

muzycznej ucznia podczas lekcji,

– pogadanka.

Pomoce dydaktyczne:

– strona Wieniawski 2010 (www.gim18.e-

-szkoly.pl/?mod=view_default&id=1081),

– słownik ortograficzny,

Wychowanie Muzyczne 3 2011

http://www.wychmuz.pl

Materiały metodyczne

– słownik wyrazów obcych,

– słownik terminów literackich,

– tablica.

Przebieg lekcji

I. Część wstępna

– Powitanie.

– Sprawdzenie listy obecności.

– Przedstawienie celów zajęć edukacyj-

nych.

– Sprawdzenie i ocena pracy domowej –

CV Henryka Wieniawskiego (załącznik
nr 1 i 2).

II. Część właściwa

– Podanie tematu lekcji.

– Wyjaśnienie pojęcia legenda z wykorzy-

staniem słowników: ortograficznego,
wyrazów obcych, terminów literackich.

– Zapis na tablicy znaczenia pojęcia

legenda:
a) gatunek literacki,

b) tekst objaśniający do mapy, ilustracji,

wykresu,

c) utwór muzyczny.

– Wysłuchanie utworu Legenda g-moll

op. 17.

– Charakterystyka utworu pod względem:

a) barwy dźwięku (skrzypce i orkiestra),

b) tonacji (g-moll i G-dur),

c) epoki (romantyzm, sztuka dla sztuki,

sztuka totalna),

d) budowy formalnej (ABA),

e) dynamiki (pianissimo, piano, forte,

fortissimo, crescendo, decrescendo),

f) tempa (andante, allegro moderato).

– Podawanie przez uczniów rzeczowni-

ków i przymiotników określających na-
strój Legendy g-moll op. 17.

– Wnioski wynikające z analizy utworu:

Legenda g-moll op. 17 jest to utwór pier-

wotnie skomponowany na skrzypce z towa-
rzyszeniem fortepianu. Składa się z trzech
wyraźnie oddzielonych od siebie części:
pierwsza i trzecia są liryczne, melancholijne,
bardzo nastrojowe, w dość wolnym tempie,
natomiast druga część ma odmienny charak-
ter – dramatyczny, słychać w niej dwudźwię-
ki i akordy. Grana jest w dość żywym tempie.

– Przedstawienie genezy Legendy g-moll

op. 17:
Przez ponad sto lat utrzymywała się

piękna  legenda  o  kulisach  powstania  Le-
gendy  g-moll  op.  17.  Stało  się  to  za  sprawą
Romualda  Starkela,  który  w  roku  śmier-
ci  Henryka  Wieniawskiego  opublikował
w warszawskim „Tygodniku Ilustrowanym”
tekst  pt.  Legenda  –  zdarzenie  prawdziwe
z życia artysty. Starkel pisze:

Był rok 1859. Wieniawski przebywał

w Ostendzie i zachorował. Odwiedziła go ba-
wiąca również w tym uzdrowisku zacna pani

Tematy melodyczne Legendy op. 17 H. Wieniawskiego

Melodia tematu z części A

Melodia tematu z części B

http://www.wychmuz.pl

Wychowanie Muzyczne 3 2011

Materiały metodyczne

Hampton, żona wielce szanowanego arysto-
kraty  londyńskiego,  wraz  z  córką  Izabelą.
Panie znał już wcześniej, a z Izabelą łączyło
go głębokie, odwzajemnione uczucie. Matka
sprzyjała  młodym,  ojciec,  człowiek  o  suro-
wych  zasadach,  lubił  wprawdzie  artystów,
gościł  ich  często  w  swym  londyńskim  salo-
nie,  ale  małżeństwo  córki  wyobrażał  sobie
zupełnie inaczej.

Starkel opisuje wizytę obu pań w hotelu

u  chorego  Wieniawskiego,  podczas  której
poradziły artyście, by wyruszył do Londynu
prosić pana Hamptona o rękę jego córki –
Izabeli. Wieniawski bezzwłocznie wsiadł na
statek i popłynął do Londynu. Ojciec pan-
ny  Izabeli  chłodno  odprawił  artystę.  Ten,
zrozpaczony, wrócił do hotelu, by całe swe
uczucie i zawód przelać na papier nutowy.
Do Ostendy wysłał telegram informujący, że
odpowiedź usłyszą na najbliższym koncer-
cie. Państwo Hamptonowie z córką stawili
się  w  sali  koncertowej  i  wysłuchali  Legen-
dy.  Pod  wpływem  usłyszanej  melodii  pan
Hampton podszedł do artysty i powiedział:

Tylko prawdziwa miłość tłumaczy się

tak natchnioną pieśnią, jaką pan dziś do nas
przemówiłeś. Jestem przekonany, że goręcej
nie umiałby nikt pokochać mej córki, nie
pragnę zatem dla niej innego szczęścia i pro-
szę, zechciej pan nazwać się moim synem.

To piękna, wzruszająca opowieść, ale

prawdziwe w niej są tylko początkowa nie-
chęć  pana  Hamptona  do  związku  córki
z artystą, życzliwość matki i to, że Legenda
powstała pod wpływem uczucia do Izabeli.
Reszta jest bardziej prozaiczna. Z Ostendy,
którą  opuścił  w  połowie  września,  Wie-
niawski  nie  pojechał  wprost  do  Londynu,
koncertował po drodze w Dover i Brighton.
Do stolicy Anglii przybył dopiero w połowie
października. Brał udział w różnych koncer-
tach, a dopiero 18 listopada w sali St. James
odbyło się prawykonanie Legendy, o czym
pisze sam artysta w liście do przyjaciela, nie
wspominając słowa o scenie z przyszłym te-

ściem. Dodaje jedynie, że dzięki wykonaniu
Legendy otrzymał o trzy sekundy wcześniej
niż  zazwyczaj  list  od  Beli,  jak  zdrobniale
nazywano Izabelę. Opory ojca przełamane
zostały już wcześniej. Dwa miesiące przed
prawykonaniem Legendy w gazetach euro-
pejskich informowano o zaręczynach Izabe-
li z Henrykiem. Pan Hampton, który dobrze
znał  środowisko  artystów,  wyraził  zgodę
pod  dwoma  twardymi  warunkami:  zażą-
dał,  po  pierwsze,  stabilizacji  życia  artysty
i znalezienia przez niego stałej posady, a po
drugie – ubezpieczenia na bardzo wysoką
ówcześnie sumę 200 tys. franków, aby w ra-
zie śmierci rodzina miała zapewniony byt.
Obydwa warunki zostały spełnione. 8 sierp-
nia 1860 r. w kościele św. Andrzeja w Pary-
żu odbył się ślub. Pannę młodą do ołtarza
prowadził przyjaciel obojga, sławny pianista
Anton Rubinstein, ten sam, który rok wcze-

Henryk Wieniawski z żoną Izabelą (z domu Hamp-
ton) ok. 1862 roku

Wychowanie Muzyczne 3 2011

http://www.wychmuz.pl

Materiały metodyczne

śniej wprowadził Wieniawskiego do salonu
państwa Hamptonów. Korespondent lip-
skiego pisma „Signale für die Musikalische
Welt” relacjonował żartobliwie:

„[...] w każdym razie Wieniawski w spo-

sób bezsporny żenił się zamiast raz, trzy razy;
jak na jednego trochę za dużo: po pierwsze,
w Ratuszu, na ustawowej uroczystości we-

dług  francuskiego  obyczaju;  po  wtóre,  ze
względu  na  własną  religię  w  Kościele  kato-
lickim  i  po  trzecie,  w  kaplicy  angielskiego
poselstwa,  ponieważ  narzeczona  należy  do
anglikańskiego wyznania”.

– Znając definicję pojęcia legenda, ucznio-

wie próbują wyjaśnić, w jakim znaczeniu
występuje ono w przytoczonym tekście.

III. Część końcowa

– Ocena pracy ucznia.

– Praca domowa.

Napisz pracę na jeden z tematów:

1) Niezwykła muzyka... – opowiadanie

z elementami opisu zainspirowane
Legendą g-moll op. 17.

2) Moja legenda o Legendzie Henryka

Wieniawskiego – artykuł do gazetki
szkolnej.

3) Muzyka łagodzi obyczaje – uzasadnij

myśl, odwołując się do własnych do-
świadczeń.

– Ewaluacja:

Uczeń na kartce uzupełnia: „Na dzi-

siejszej lekcji nauczyłam/em się…”. „Muszę
jeszcze popracować nad…”

Drzeworyt przedstawiający koncert Henryka Wieniawskiego w salonie Wielkiego Księcia Konstantego
w Petersburgu, pochodzący z „Der Salon für Literatur, Kunst und Gesellschaft”, ok. 1862 r. Przy fortepia-
nie – Aleksander Dreyshock, drugi z prawej – książę Konstanty

Henryk Wieniawski, Anton Rubinstein i Karl Dawi-
dow, ok. 1861 roku, zbiory Towarzystwa Muzycz-
nego im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu