Verne Juliusz - Martin Paz

Juliusz Verne

Martin Paz

Sło

ce kryło si

za o

nie

onymi szczytami Kordylierów. Pod pi

knym

peruwia

skim niebem przezroczysty woal nocy przepełniała atmosfera

nasycona

wietlist

wie

. Była to pora, w jakiej mo

na było korzysta

ycia na modł

europejsk

, szukaj

c na otwartych werandach dobroczynnych

powiewów wiatru.

Podczas gdy pierwsze gwiazdy zacz

ły wznosi

nad horyzontem,

ulicami Limy przechadzali si

, odziani w lekkie płaszcze, liczni spacerowicze,

rozmawiaj

c powa

nie o najbardziej błahych sprawach. Na Plaza Mayor,1

tym forum dawnego Miasta królów, panowało wielkie poruszenie w

ród

zgromadzonej tam ludno

ci. Rzemie

lnicy korzystali z daj

cej wytchnienie

pory, aby przerwa

swoje codzienne czynno

ci, i kr

ąż

yli w

ród tłumu,

zachwalaj

c dono

nie doskonało

ść

swoich wyrobów. Kobiety, dokładnie

okapturzone zasłaniaj

cymi im twarze mantylami,2 spacerowały kołysz

cym

krokiem pomi

dzy grupami palaczy. Kilka señores,3 w balowych

toaletach, których jedynym nakryciem głowy były bujne włosy, upi

kszone

wie

ymi kwiatami, paradowało w obszernych doro

kach. Indianie

przechadzali si

ze spuszczonym wzrokiem, zdaj

c sobie spraw

z tego, i

zbyt mali, aby mogli by

dostrze

eni, nie zdradzaj

c ani gestami ani słowami

tej tłumionej, po

eraj

cej ich zawi

ci. Tym zachowaniem ró

nili si

Metysów, którzy podobnie jak i oni byli lekcewa

eni, jednak swoje

niezadowolenie objawiali w sposób bardziej hała

liwy.

Tymczasem Hiszpanie, ci dumni potomkowie Pizarra,4 kroczyli z wysoko

podniesionymi głowami, jak za czasów, kiedy ich przodkowie zakładali Miasto
Królów. Tradycyjnie pogardzali wszystkimi bez wyj

tku – i zwyci

ęż

onymi

Indianami, i Metysami, urodzonymi z ich zwi

zków z tubylcz

ludno

Nowego

wiata. Indianie, jak wszystkie klasy społeczne zmuszone do

podda

stwa,

cy jedynie o zerwaniu kr

puj

cych ich kajdan, w swej

nienawi

ci przykładali jedn

miar

zarówno do zwyci

zców dawnego

imperium Inków, jak i Metysów, b

cych swego rodzaju, pełn

niezwykłej

buty bur

uazj

Ale zarówno Metysi i Hiszpanie okazuj

cy lekcewa

enie wobec Indian, jak

i Indianie pałaj

cy nienawi

do Hiszpanów, miotali si

pomi

dzy tymi

dwoma, równie zaciekłymi, uczuciami.

Niedaleko

licznej fontanny, która wznosiła si

rodku Plaza Mayor,

rozło

yła si

grupa młodych ludzi. Okryci ponczami, czyli prostok

tnymi,

podłu

nymi płachtami bawełny z wyci

tymi otworami, przez które przekłada

głow

, ubrani w szerokie spodnie w ró

nokolorowe pasy, w kapeluszach o

szerokich rondach wykonanych ze słomki Guayaquil – rozmawiali, krzyczeli i
gestykulowali.

– Masz racj

, André – przytakn

ł mały m

ęż

czyzna o słu

alczym

wygl

dzie, którego nazywano Millaflores.

Ten Millaflores był paso

ytem André Certy, młodego Metysa, syna

bogatego kupca, który został zabity podczas jednego z ostatnich buntów
spiskowca Lafuente. André Certa odziedziczył wielk

fortun

i łatwo cedował

na swych przyjaciół, od których wymagał jedynie pokornej uni

ono

ci w

zamian za rozdawane gar

cie złota.

– Czemu

słu

żą

te zmiany władzy, te wieczne przemowy, które tak

wstrz

saj

Peru? – podj

ł gło

nym głosem André. – Czy b

dzie rz

dził

Gambarra czy Santa Cruz,5 to nie ma

adnego znaczenia, je

li nie panuje tu

równo

ść

– Dobrze powiedziane, dobrze powiedziane! – wykrzykn

ł mały

Millaflores, który nawet pod rz

dami egalitarnymi nigdy nie byłby w stanie

dorówna

rozumnemu człowiekowi.

– Jak to jest – kontynuował André Certa –

e ja, syn kupca, mog

porusza

jedynie kolask

zaprz

ęż

w muły? Czy moje statki nie

spowodowały,

e w tym kraju panuje dobrobyt i bogactwo? Czy u

yteczna

arystokracja piastrów6 nie jest warta wszystkich pró

nych tytułów Hiszpanii?

– To ha

ba! – odpowiedział jaki

młody Metys. – Spójrzcie! Oto tam

przeje

a don Fernand swoim pojazdem zaprz

ęż

onym w dwa konie! Don

Fernand d’Aguillo! Mo

e zaledwie z trudno

utrzyma

swego wo

nic

, a

przybywa puszy

dumnie na placu! W porz

dku! Ale oto i drugi! Markiz

don Végal!

W tym momencie wspaniała karoca wje

ała na Plaza Mayor. Był to

pojazd markiza don Végala, Kawalera Zakonu Alcantara,7 Zakonu
Malta

skiego i Orderu Karola III. Ale ten wielki pan nie przyje

ał tutaj z

nudów ani w celu zwrócenia na siebie uwagi. Smutne my

li kł

biły si

pod

tym straszliwie pomarszczonym czołem, i nawet nie słyszał zawistnych uwag
Metysów, kiedy jego cztery konie torowały sobie przej

cie w

ród tłumu.

– Nienawidz

tego człowieka! – powiedział André Certa.

– Długo go b

dziesz musiał nienawidzi

! – odpowiedział mu jeden z

młodych kawalerów.

– Nie, bo wszyscy ci szlachcice wystawiaj

na sprzeda

ostatnie

cudowno

ci swego luksusu, a ja mog

powiedzie

, dok

d w

druj

ich srebra i

klejnoty rodzinne!

– Prawda! Ty co

wiesz na ten temat, ty, który bywasz w domu

yda

Samuela!

– Tam, w ksi

gach rachunkowych starego

yda, zapisuje si

wierzytelno

ci arystokratów, a w jego sejfie składa si

resztki tych wielkich

fortun!… Dzie

, w którym wszyscy Hiszpanie stan

takimi n

dzarzami jak

ich Cezar de Bazan,8 b

dzie dla nas dniem rado

ci!

– Przede wszystkim dla ciebie, André, poniewa

dziesz posiadał

miliony – stwierdził Millaflores. – A jeszcze b

dziesz podwaja

swoj

fortun

… Ano wła

nie!… Kiedy po

lubisz t

córk

starego Samuela, która

jest limank

po czubki palców, a

ydówk

jedynie przez swoje imi

Sara?

– Za miesi

c – odrzekł André Certa – i za miesi

c nie b

dzie w Peru

fortuny mog

cej si

zmierzy

z moj

– Ale dlaczego – zapytał jeden z młodych Metysów – nie po

lubisz

Hiszpanki wysokiego rodu?

– Pogardzam lud

mi tego rodzaju do tego stopnia,

e ich nienawidz

André Certa nie chciał si

przyzna

e został bezlito

nie odprawiony

przez kilka szlacheckich rodzin, w które usiłował si

eni

W tym momencie André Certa został gwałtownie potr

cony przez

ęż

czyzn

wysokiego wzrostu, o siwiej

cych włosach, ale którego masywne

członki znamionowały muskularn

sił

Ów człowiek, Indianin z gór, ubrany był w br

zow

bluz

, narzucon

koszul

z grubego płótna o szerokim kołnierzu, rozpi

na owłosionej piersi;

jego krótkie spodnie w zielone pr

ąż

ki przyczepione były czerwonymi szelkami

do po

czoch w kolorze ziemistym; na stopach miał sandały zrobione ze skóry

byka, a pod jego spiczastym kapeluszem błyszczały zwisaj

ce z uszu

szerokie kolczyki.

Potr

ciwszy André Cert

, przyjrzał mu si

dokładnie.

– N

dzny Indianinie! – krzykn

ł Metys, podnosz

c r

Jego towarzysze powstrzymali go, a Millaflores zawołał:

– André! André! Miej si

na baczno

ci!

– Przekl

ty niewolnik, o

mielił si

mnie szturchn

ąć

– To szaleniec! To Sambo!

Sambo nie przestawał wpatrywa

w oczy Metysa, którego potr

cił

specjalnie. Ten za

, przepełniony gniewem, chwycił r

koje

ść

sztyletu

wsuni

tego za pas i zamierzał rzuci

na napastnika, kiedy gardłowy

okrzyk, podobny do głosu makol

gwy peruwia

skiej,9 wzbił si

ponad

wzniecon

przez spacerowiczów wrzaw

. Sambo znikn

ł.

– Brutal i tchórz! – wrzasn

ł André Certa.

– Pohamuj si

– powiedział cicho Millaflores. – Opu

ść

my Plaza Mayor.

Limanki s

tutaj zbyt nieprzyst

pne.

Grupa młodzie

ców udała si

c w gł

b placu. Zapadła noc, dzi

której limanki zupełnie zasługiwały na swoje miano “tapadas”,10 bowiem nie
mo

na było wcale zauwa

ich twarzy pod okrywaj

cymi je szczelnie

mantylkami.

Na Plaza Mayor panowało jeszcze pełne o

ywienie. Krzyki i hałas

spot

ęż

niały. Konne stra

e, stoj

ce na posterunku przed głównym portykiem

pałacu wicekróla, poło

onym po północnej stronie placu, z trudem

pozostawały nieruchomo w

ród tego ruchliwego tłumu. Odnosiło si

wra

enie, jakby reprezentanci najprzeró

niejszych rzemiosł wyznaczyli sobie

spotkanie na tym placu, który wydawał si

jedynie olbrzymi

wystaw

ró

nego rodzaju artykułów. Parter pałacu wicekróla i podmurowanie katedry,

zaj

te przez sklepiki, czyniły z tego zespołu architektonicznego prawdziwy

bazar oferuj

cy wszelkie wytwory rejonu podzwrotnikowego.

Hała

liwy był wi

c ten plac, ale kiedy dzwon z katedry odezwał si

Anioł Pa

ski, cała wrzawa nagle uspokoiła si

. Gło

ne wrzaski ust

piły

szeptom modlitw. Kobiety przerwały swój spacer i wyci

ły ró

ce.

Podczas gdy wszyscy si

zatrzymali i pochylili głowy, stara dueña,11 która

towarzyszyła młodej dziewczynie, próbowała utorowa

sobie drog

ród

tłumu. Wywołało to wiele nieprzyzwoitych słów skierowanych pod adresem
tych dwóch kobiet, które zakłócały modlitw

. Dziewczyna chciała si

zatrzyma

, ale dueña poci

ła j

jeszcze energiczniej.

– Widzicie t

córk

szatana? – szeptano wokół niej.

– Kim jest ta przekl

ta tancerka?

– To jeszcze jedna z tych kobiet “Carcaman”!12

Dziewczyna zatrzymała si

w ko

cu, cała zakłopotana.

Niespodziewanie jaki

poganiacz mułów chwycił j

za rami

i próbował

zmusi

, aby ukl

ła; ale zaledwie podniósł na ni

, powaliło go na

ziemi

silne rami

. To zdarzenie, szybkie jak błyskawica, wywołało na

moment zamieszanie.

– Uciekaj panienko! – powiedział do ucha dziewczyny łagodny i pełen

szacunku głos.

Dziewczyna, blada ze strachu, odwróciła si

i zobaczyła młodego,

wysokiego Indianina, który, skrzy

owawszy ramiona, ze spokojem i

determinacj

oczekiwał na swego przeciwnika.

– Na moj

dusz

, jeste

my zgubione! – krzykn

ła dueña.

I poci

ła za sob

dziewczyn

Poganiacz mułów podniósł si

, cały potłuczony w wyniku upadku, ale

oceniwszy,

e bezpieczniej b

dzie nie domaga

rewan

u od młodego

Indianina, zdecydowanego na wszystko, powrócił do swoich mułów, mrucz

pod nosem bezsensowne gro

by.

Lima poło

ona jest w dolinie rzeki Rimac, dziewi

ęć

mil od jej uj

cia. Na

północy i na wschodzie zaczynaj

pierwsze pofałdowania terenu,

stanowi

ce cz

ęść

wielkiego ła

cucha Andów. Dolina Lurigancho

ukształtowana jest przez góry San Cristoval i Amancaes, które wznosz

za Lim

i ko

na jej przedmie

ciach. Miasto rozci

ga si

na jednym

brzegu rzeki. Drugi brzeg, na którym poło

one jest przedmie

cie San Lazaro,

poł

czony jest z Lim

mostem o pi

ciu prz

słach, których filary od strony

górnego biegu opieraj

dowi dzi

ki trójk

tnym kraw

dziom. Te

usytuowane po stronie dolnego biegu rzeki oferuj

spacerowiczom ławki, na

których eleganci rozkładaj

w letnie wieczory, sk

d mog

podziwia

kaskad

Miasto liczy dwie mile długo

ci ze wschodu na zachód i tylko mil

wier

szeroko

ci od mostu do murów. Te wysokie na dwana

cie stóp mury, grube

na dziesi

ęć

u podstawy, zbudowane s

z adobes, rodzaju cegieł suszonych w

sło

cu i zrobionych z glinki ceramicznej zmieszanej ze zmielon

słom

, a w

zwi

zku z tym odpornych na trz

sienia ziemi. Mury okalaj

ce miasto, przebite

siedmioma bramami i trzema tajemnymi przej

ciami, ko

na swoim

południowo-wschodnim kra

cu mał

cytadel

tej Katarzyny.

Takie jest dawne Miasto królów, zało

one przez Pizarra w 1534 roku, w

dzie

Trzech Króli. Było ono i jest w dalszym ci

gu teatrem wiecznie

odradzaj

cych si

rewolucji.

Lima była kiedy

głównym składem celnym Ameryki na Pacyfik dzi

swojemu portowi Callao, zbudowanemu w 1779 roku w osobliwy sposób.
Osadzono mianowicie na brzegu stary okr

t pierwszej klasy,13 wypełniony

kamieniami, piaskiem oraz ró

nego rodzaju balastem. Wokół tego szkieletu

stanowi

cego trwał

podstaw

, na której wznosi si

molo Callao, wbito pale

fundamentowe z odpornych na wod

drzew mangrowych, dostarczonych z

Guayaquil.

Klimat tu panuj

cy, bardziej umiarkowany i łagodny ni

w Kartagenie14

lub Bahii,15 znajduj

cych si

po drugiej stronie Ameryki, czyni z Limy jedno z

najprzyjemniejszych miast Nowego

wiata. Wiatr ma dwa kierunki, które si

nie zmieniaj

– albo wieje z południowego zachodu i ochładza si

, mijaj

Pacyfik, albo nadchodzi z południowego wschodu, nasi

kni

wie

któr

zaczerpn

ł na mro

nych wierzchołkach Kordylierów.

Noce pod t

szeroko

tropików s

kne, przynosz

dobroczynn

ros

, która u

nia gleb

, wystawion

w ci

gu dnia na promienie

bezchmurnego nieba. Tote

z nadej

ciem wieczoru mieszka

cy Limy, w

domach od

wie

onych cieniem, urz

dzaj

nocne przyj

cia. Ulice bardzo

szybko pustoszej

i co najwy

ej jaki

amator wódki czy piwa zagl

da jeszcze

do tego czy innego zajazdu.

Tego wieczoru młoda dziewczyna, w towarzystwie dueñii, przybyła nie

niepokojona na most nad Rimakiem. Nasłuchiwała najmniejszego hałasu,
który wyostrzały jej własne emocje, nie usłyszała jednak nic prócz dzwonków
u uprz

ęż

y mułów, czy pogwizdywania jakiego

Indianina.

Dziewczyna ta, o imieniu Sara, wracała do

yda Samuela, swojego ojca.

Ubrana była w plisowan

spódnic

ciemnego koloru, bardzo w

u dołu, co

zmuszało j

do stawiania małych kroczków, której zakładki były w połowie

elastyczne, przez co nadawały jej ten subtelny wdzi

k, tak charakterystyczny

dla limanek. Spódnica, ozdobiona koronkami i kwiatami, po cz

ęś

ci przykryta

była jedwabn

mantylk

, zdejmowan

przez głow

, któr

nakrywał kaptur.

Spod pełnej wdzi

ku odzie

y ukazywały si

niezwykle delikatne po

czochy i

satynowe pantofelki. Ramiona dziewczyny otaczały drogocenne bransolety.
Cała osoba przenikni

ta była tym czarem, który tak dobrze wyra

hiszpa

skie słowo “donaire”.16

Millaflores dobrze powiedział. Narzeczona André Certy była

ydówk

tylko z imienia, poniewa

była najwierniejszym typem tych wspaniałych

señoras, których urody nie zdołaj

wyrazi

adne komplementy.

Dueña, stara

ydówka, na której twarzy wida

było sk

pstwo i

zachłanno

ść

, była oddan

słu

żą

Samuela, opłacan

odpowiednio do jej

warto

ci.

W chwili, kiedy obie kobiety weszły na przedmie

cia San Lazaro, jaki

ęż

czyzna ubrany w mnisi habit, z głow

zasłoni

kapturem, przeszedł

obok nich, przygl

daj

c si

im uwa

nie. Człowiek ten, olbrzymiego wzrostu,

posiadał jedn

z tych wspaniałych twarzy, które tchn

spokojem i dobroci

Był to ojciec Joachim z Camarones. Przechodz

c, rzucił Sarze

porozumiewawczy u

miech. Dziewczyna odpowiedziała mu uprzejmym

znakiem dłoni

i natychmiast spojrzała na swoj

słu

żą

– Wi

c to tak, señora? – ostrym tonem rzekła staruszka. – Nie wystarczy,

e jest panienka obra

ana przez tych synów Chrystusa! Jeszcze musi

pozdrawia

ksi

dza? Mo

e którego

dnia zobaczymy panienk

z ró

cem w

dłoni w czasie ko

cielnych uroczysto

ci?

cielne ceremonie cieszyły si

wielk

popularno

ród mieszkanek

Limy.

– Có

za dziwaczne przypuszczenia! – odparła dziewczyna, czerwieni

– Tak dziwaczne jak prowadzenie si

panienki! Co powiedziałby pan

Samuel, gdyby si

dowiedział, co si

wydarzyło dzisiejszego wieczoru?

– Czy mam si

czu

winna tylko dlatego,

e obraził mnie jaki

brutalny

poganiacz mułów?

– Nie, señora – rzuciła staruszka, potrz

saj

c głow

– wcale nie mam na

li poganiacza mułów.

– A wi

c mo

e ten młodzieniec

le si

zachował, broni

c mnie przed

obelgami tego motłochu?

– Czy ten Indianin po raz pierwszy znalazł si

na pani drodze? – zapytała

dueña.

Na szcz

ęś

cie twarz młodej dziewczyny chroniła mantylka, bo nawet

ciemno

ść

nie wystarczyłaby do ukrycia jej zmieszania pod badawczym

spojrzeniem starej słu

żą

cej.

– Zostawmy Indianina w spokoju tam gdzie jest – mówiła dalej

ochmistrzyni. – Moj

spraw

jest przypilnowanie go. Je

li na co

uskar

am, to na to,

e aby nie przeszkadza

tym chrze

cijanom, chciała

panienka pozosta

na ich modłach. Nie miała pani aby ochoty ukl

ąć

, tak

jak oni? Ach, señora! Pani ojciec przep

dziłby mnie w jednej chwili, gdyby si

dowiedział,

e tolerowałam podobne odst

pstwo od wiary!

Ale dziewczyna ju

jej nie słuchała. Uwaga staruszki na temat młodego

Indianina przywołała bardziej słodkie my

li. Wydawało si

jej,

e interwencja

młodego człowieka była opatrzno

ciowa i kilka razy odwracała si

, aby

zobaczy

, czy nie

ledził jej z ukrycia. Sara miała w sobie pewn

miało

ść

która niezwykle do niej pasowała. Wspaniała niczym Hiszpanka, je

zatrzymała wzrok na tym m

ęż

czy

nie, to dlatego,

e był on dumny i nie

ebrał

o jej spojrzenie w nagrod

za obron

Wyobra

c sobie,

e Indianin nie spuszczał z niej oczu, Sara wcale si

nie myliła. Martin Paz, po udzieleniu pomocy dziewczynie, wolał si

upewni

co do jej losu. Tak wi

c kiedy spacerowicze rozproszyli si

, pod

ąż

ył za ni

nie b

c zauwa

onym.

Martin Paz był pi

knym, młodym m

ęż

czyzn

, godnie nosz

cym narodowy

strój Indian z gór. Spod słomkowego kapelusza o szerokim rondzie wymykały
si

kne, czarne włosy, których pukle harmonizowały z miedzianym

odcieniem jego twarzy. Oczy błyszczały z niesko

czon

łagodno

, a nos

wznosił si

nad ładnie wykrojonymi ustami, co jest dosy

rzadkie u

przedstawicieli jego rasy. Był to jeden z tych odwa

nych potomków Manco

Capaca,17 a w jego

yłach musiała płyn

ąć

krew pełna

aru, która popycha do

dokonywania wielkich rzeczy.

Martin Paz dumnie prezentował si

w swoim ol

niewaj

co kolorowym

poncho. Za pas wsuni

ty miał jeden z tych malajskich sztyletów, straszliwych

w wy

wiczonych r

kach, stanowi

cych bowiem przedłu

enie posługuj

cych

nimi ramion. Na północy Ameryki, na brzegach jeziora Ontario, Indianin

ten byłby wodzem w

drownych plemion, z którymi Anglicy stoczyli tyle

heroicznych bitew.

Martin Paz wiedział,

e Sara była córk

zamo

nego Samuela i

narzeczon

bogatego Metysa André Certy. Indianin zdawał sobie spraw

ze wzgl

du na swoje pochodzenie, pozycj

i bogactwo nie mogła ona do

niego nale

, lecz zapominał o tych wszystkich przeszkodach, aby napawa

jedynie własnym uniesieniem.

Pogr

ąż

ony w my

lach, Martin Paz przyspieszył kroku, wtem jednak został

zatrzymany przez dwóch Indian, którzy do niego doł

czyli.

– Martinie Paz – powiedział jeden z nich. – Czy nie powiniene

jeszcze

dzisiaj spotka

z naszymi bra

mi w górach?

– Spotkam si

z nimi – chłodno odparł Indianin.

– Szkuner Annonciacion18 pokazał si

na wysoko

ci Callao. Pohalsował

19 przez pewien czas, a pó

niej skrył si

za cyplem i wkrótce znikn

ł. Z cał

pewno

zbli

y si

do l

du u uj

cia Rimacu i dobrze by było,

eby nasze

czółna z kory ul

yły mu, przejmuj

c jego towar. Musisz tam by

– Martin Paz wie co ma czyni

i zrobi to.

– Mówimy ci to w imieniu Sambo.

– A ja do was mówi

w swoim własnym imieniu!

– Nie boisz si

e twoja obecno

ść

o tej godzinie na przedmie

ciu San

Lazaro b

dzie dla niego niewytłumaczalna?

– Jestem tam, gdzie mi si

podoba by

– Przed domem

yda?

– Ci z moich braci, którzy uwa

to za co

złego, spotkaj

mnie tej nocy

w górach.

Oczy trzech m

ęż

czyzn rozbłysn

ły i na tym si

sko

czyło. Indianie

przeszli z powrotem na stromy brzeg Rimacu i wkrótce odgłosy ich kroków
zamilkły w ciemno

ci.

Martin Paz zbli

ył si

szybko do domu

yda. Budynek ten, podobnie jak

wszystkie domy w Limie, miał tylko dwie kondygnacje. Na parterze
zbudowanym z cegieł wznosiły si

pokryte gipsem

ciany ze splecionej

trzciny. Cała ta cz

ęść

budynku, zdolna oprze

trz

sieniom ziemi, dzi

umiej

tnemu pomalowaniu, imitowała warstwy cegieł poło

one na parterze.

Kwadratowy dach pokryty był kwiatami i tworzył taras pełen zapachów.

Szeroka brama wjazdowa, znajduj

ca si

dzy dwoma pawilonami,

prowadziła na dziedziniec. Zgodnie ze zwyczajem pawilony nie posiadały

adnego okna wychodz

cego na ulic

W parafialnym ko

ciele wydzwoniła jedenasta godzina, kiedy Martin Paz

zatrzymał si

przed domostwem Sary. Wokół panowała gł

boka cisza.

Dlaczego Indianin tkwił nieruchomo przed tymi murami? Poniewa

jaka

biała zjawa pojawiła si

na tarasie po

ród tych kwiatów, którym noc

pozostawiła tylko nieokre

lone kształty, nie zabieraj

c niczego z zapachów.

Martin odruchowo podniósł do góry obie r

ce i poł

czył je w ge

cie

podziwu.

Nagle biała zjawa pochyliła si

, jakby si

wystraszyła…

Martin Paz odwrócił si

i stan

ł twarz

w twarz z André Cert

– Od kiedy to Indianie sp

dzaj

noce na rozmy

laniu? – zapytał gniewnie

Certa.

– Od czasów, kiedy Indianie st

paj

po ziemi nale

żą

cej do ich przodków –

odparł Martin Paz.

André Certa zrobił krok w stron

swojego rywala, który stał bez ruchu.

– N

dzniku! Usuniesz mi si

z tego miejsca?

– Nie – orzekł Martin Paz.

Dwa sztylety błysn

ły w prawych dłoniach obu przeciwników. Byli tego

samego wzrostu i wydawali si

posiada

tak

sam

sił

André Certa szybko podniósł rami

, a jeszcze szybciej je opu

cił. Jego

sztylet napotkał malajski sztylet Indianina i Certa, trafiony w rami

momentalnie upadł na ziemi

– Na pomoc! Do mnie! – krzykn

ł.

Drzwi domu

yda otworzyły si

. Z s

siedniego domu nadbiegli Metysi.

Jedni pu

cili si

za Indianinem, który szybko rzucił si

do ucieczki, drudzy

zaj

li si

rannym.

– Kim jest ten człowiek? – zapytał jeden z nich. – Je

li to marynarz,

zaniesiemy go do szpitala

tego Ducha. Je

li to Indianin, do szpitala

tej Anny.

Do rannego zbli

ył si

jaki

starzec i ledwie na niego spojrzał, zawołał:

– Prosz

przenie

ść

tego młodzie

ca do mnie. Co za dziwne zdarzenie!

Tym starcem był

yd Samuel, który w rannym rozpoznał narzeczonego

swojej córki.

W tym czasie Martin Paz, dzi

ki ciemno

ciom i szybko

ci swojego biegu,

miał nadziej

umkn

ąć

tym, którzy go

cigali. Chodziło tu o jego

ycie. Gdyby

mógł wydosta

poza mury, byłby bezpieczny. Ale bramy miasta,

zamykane o godzinie jedenastej wieczorem, otwierano dopiero przed czwart

rano.

Indianin dotarł do kamiennego mostu, którym ju

wcze

niej przechodził.

W tym momencie Indianie i kilku

ołnierzy, którzy si

do nich przył

czyli,

prawie ju

go dopadli. Na domiar nieszcz

ęś

cia na przeciwny koniec mostu

wchodził patrol. Martin Paz, nie mog

c i

ść

ani do przodu, ani zawróci

przeskoczył przez balustrad

i rzucił si

w wartki nurt, rozbijaj

cy si

kamienne podło

e rzeki.

Obie

cigaj

ce grupy zbiegły w dół po skarpach przy mo

cie, aby

schwyta

uciekiniera w chwili, gdy b

dzie si

wydostawał na brzeg.

Lecz to na nic si

nie zdało. Martin Paz nie pojawił si

ponownie.

III

André Certa, kiedy tylko znalazł si

w domu Samuela i został uło

ony na

przygotowanym po

piesznie łó

ku, odzyskał zmysły i u

cisn

ł dło

starego

yda. Wkrótce przybył lekarz zaalarmowany przez jednego ze słu

żą

cych.

Według niego rana nie wydawała si

powa

na. Rami

Metysa przebite było w

ten sposób,

e ostrze prze

lizgn

ło si

dzy tkankami. Za kilka dni André

Certa powinien stan

ąć

na nogi.

Kiedy Samuel i André Certa zostali sami, Metys zwrócił si

gospodarza:

– Mistrzu Samuelu, czy zechciałby pan zamurowa

drzwi prowadz

ce na

taras?

– Czegó

pan obawia? – zapytał zdziwiony

yd.

– Obawiam si

e Sara wychodzi na taras jedynie po to, aby pozwala

podziwia

Indianom! Ten człowiek, który mnie zaatakował, wcale nie był

złodziejem – to był mój rywal, któremu tylko cudem si

wymkn

łem!

– Ach, na

te Tablice! – wykrzykn

yd. – Pan si

myli! Sara b

dzie

doskonał

, a ja nie zapominam o tym, aby czyniła panu zaszczyt.

André Certa uniósł si

na łokciu.

– Mistrzu Samuelu, jest pewna rzecz, o której nie pami

ta pan

wystarczaj

co dobrze –

e za r

Sary płac

panu sto tysi

cy piastrów.

– André Certa – odparł

yd z chciwym u

mieszkiem – pami

tam tak

doskonale,

e jestem gotów wymieni

to pokwitowanie na brz

monet

Mówi

c to, Samuel wyci

ł ze swojego portfela dokument, który Certa

odsun

ł dłoni

– Nie dobijemy targu dot

d, dopóki Sara nie b

dzie moj

, a nie

dzie nigdy, je

li b

zmuszony konkurowa

z podobnym rywalem! Pan

dobrze wie, mistrzu Samuelu, jakie s

moje plany. Po

lubiaj

c Sar

, chc

dorówna

całemu temu szlachetnemu towarzystwu, które spogl

da na mnie z

pogard

i lekcewa

eniem!

– I zdołasz to osi

ąć

, André Certa, bowiem gdy ju

pan o

eni,

zobaczy pan naszych najdumniejszych Hiszpanów tłocz

cych si

w pa

skich

salonach!

– Gdzie Sara była tego wieczoru?

– W izraelickiej

tyni, ze star

Ammon.

– Po co Sara ma w dalszym ci

gu przestrzega

praktyk religijnych?

– Jestem

ydem – odparł Samuel – a czy Sara byłaby moj

córk

, gdyby

nie wypełniała obowi

zków mojej religii?

yd Samuel był człowiekiem podłym, handluj

cym wszystkim i wsz

dzie,

w prostej linii potomkiem Judasza, który wydał swego mistrza za trzydzie

srebrników. Do Limy przybył przed dziesi

ciu laty. Kieruj

c si

gustem i

wyrachowaniem, osiedlił si

na kra

cu przedmie

cia San Lazaro i

natychmiast rzucił si

w wir podejrzanych spekulacji. Pó

niej stopniowo

zacz

ł si

otacza

wielkim luksusem. Jego dom był wspaniale utrzymany.

Równie

liczna słu

ba i wspaniałe powozy

wiadczyły o olbrzymich

dochodach.

Kiedy Samuel osiedlił si

w Limie, Sara miała osiem lat. Ju

wtedy,

wdzi

czna i urocza, podobała si

wszystkim i wydawała si

przedmiotem

ubóstwienia

yda. Kilka lat pó

niej jej uroda przyci

gała spojrzenia

wszystkich. Zrozumiałym wi

c było,

e Metys André Certa uległ urokowi

młodej

ydówki. Natomiast rzecz

niezrozumiał

była cena stu tysi

piastrów za r

Sary. Lecz ten kontrakt był utrzymywany w tajemnicy.

Zreszt

nale

ało si

tego spodziewa

e Samuel handluje tak samo

uczuciami, jak miejscowymi wyrobami. Bankier, lichwiarz, kupiec, armator,
miał talent czynienia interesów ze wszystkimi. Szkuner Annonciacion, który
usiłował przybi

tej nocy u uj

cia rzeki Rimac, tak

e nale

ał do Samuela.

ród tych rozlicznych interesów, z powodu tradycyjnego uporu,

człowiek ten wypełniał wszystkie praktyki religijne z wr

cz zabobonn

skrupulatno

, a jego córka była kształcona starannie w izraelickiej wierze.

Tote

, gdy w czasie tej rozmowy Metys okazał swe niezadowolenie w tej

sprawie, starzec pozostał milcz

cy i zamy

lony. To André Certa przerwał

milczenie, mówi

– Czy pan zapomina,

e powód, dla którego po

lubiam Sar

, zmusza j

do przej

cia na wyznanie katolickie?

– Ma pan racj

– odrzekł smutno Samuel – ale na Bibli

, Sara tak długo

dzie

ydówk

, dopóki b

dzie moj

córk

W tym momencie drzwi pokoju otworzyły si

i wszedł majordomus.

– Czy morderca został zatrzymany? – zapytał Samuel.

– Wszystko wskazuje na to,

e nie

yje! – odrzekł majordomus.

– Nie

yje! – powtórzył André Certa z odruchem rado

ci.

– Osaczony mi

dzy nami i oddziałem

ołnierzy, był zmuszony

przeskoczy

przez balustrad

mostu i rzuci

w wody Rimacu.

– Ale jaki macie dowód,

e nie dotarł do jednego z brzegów? – dopytywał

Samuel.

– Topnienie

niegu sprawiło,

e w tym miejscu pr

d był bardzo wartki –

odparł majordomus. – Zreszt

, stan

my po obu stronach rzeki i uciekinier

nie pokazał si

. Pozostawiłem wartowników, którzy sp

noc na

obserwowaniu brzegów Rimacu.

– Doskonale – o

wiadczył starzec. – Sam sobie wymierzył

sprawiedliwo

ść

! Rozpoznał go pan w czasie ucieczki?

– Oczywi

cie. To był Martin Paz, Indianin z gór.

– Czy człowiek ten od jakiego

czasu szpiegował Sar

? – zapytał

yd.

– Nie wiem – odpowiedział majordomus.

– Prosz

sprowadzi

star

Ammon!

Majordomus wycofał si

– Ci Indianie – rzekł starzec – maj

dzy sob

tajemne powi

zania.

Trzeba si

dowiedzie

, czy ten człowiek nie jest ju

od dawna poszukiwany.

Weszła dueña i stan

ła przed gospodarzem.

– Czy moja córka – zapytał Samuel – nie wie nic o tym, co si

stało tego

wieczoru?

– Trudno mi powiedzie

– odparła dueña – ale kiedy obudziły mnie krzyki

słu

żą

cych, pobiegłam do pokoju señory i znalazłam j

prawie bez czucia.

– Mów dalej – rzekł

yd Samuel.

– Na moje natarczywe pytania o przyczyn

jej wzburzenia señora nie

chciała nic odpowiedzie

. Poło

yła si

do łó

ka, odmawiaj

c moich posług, i

musiałam odej

ść

– Czy cz

sto spotykała tego Indianina na swej drodze?

– Trudno powiedzie

, prosz

pana! Jednak spotykałam go cz

sto na

ulicach San Lazaro, a tego wieczoru to on stan

ł w obronie señory na Plaza

Mayor.

– W obronie! Co to znaczy?

Stara opowiedziała scen

, która miała tam miejsce.

– Ach! Moja córka chciała upa

ść

na kolana po

ród tych wszystkich

chrze

cijan, a ja o niczym nie wiem! – wykrzykn

yd z w

ciekło

. –

Chcesz zatem,

ebym ci

wyp

dził?

– Wybacz mi, panie!

– Wyno

! – twardo rzucił starzec.

Stara wyszła cała przera

ona.

– Sam pan widzi,

e musimy si

szybko pobra

! – zauwa

ył André Certa.

– Ale teraz potrzebuj

odpoczynku i prosz

o pozostawienie mnie samego.

Po tych słowach starzec powoli si

wycofał. Niemniej jednak przed

poło

eniem si

do łó

ka chciał uspokoi

co do stanu córki i po cichutku

wszedł do jej pokoju. Sara spała nerwowym snem, w

ród udrapowanych

wokół niej drogich jedwabnych tkanin. Alabastrowa lampka zawieszona na
arabeskach przy suficie dawała łagodne

wiatło, a uchylone okno pozwalało

przenika

poprzez opuszczone story

wie

emu powietrzu, przesi

kni

temu

zapachem aloesów i magnolii. Kreolski luksus przejawiał si

w tysi

cach dzieł

sztuki, które dobry gust poustawiał w pokoju na finezyjnie rze

bionych

eta

erkach. Mo

na by rzec, i

w mglistych

wiatłach nocy duch młodej

dziewczyny kołysał si

ród tych cudowno

ci.

Starzec zbli

ył si

do łó

ka Sary i pochylił si

, aby przyjrze

cej.

Młoda

ydówka wydawała si

niepokojona jak

ąś

bolesn

i raz z jej

ust wyrwało si

nazwisko Martina Paza.

Samuel wrócił do swojego pokoju.

Z pierwszymi promieniami sło

ca Sara po

piesznie wstała. Liberta,

czarny Indianin przydzielony jej do słu

by, przybiegł do niej i zgodnie z

rozkazami osiodłał muła dla niej a konia dla siebie.

Sara miała zwyczaj robienia porannych przeja

ek w towarzystwie

słu

żą

cego, całkowicie jej oddanego.

Zało

yła br

zow

spódnic

i kaszmirow

mantylk

z długimi fr

dzlami.

Schowała si

pod szerokim rondem słomkowego kapelusza, pozwalaj

swobodnie osun

ąć

na plecy długim, czarnym warkoczom. Aby lepiej ukry

swoje my

li, wło

yła sobie w usta papierosa z pachn

cego tytoniu.

Znalazłszy si

w siodle, Sara opu

ciła miasto i jechała przez pola,

kieruj

c si

do portu Callao. W porcie panowało wielkie o

ywienie. Stra

przybrze

ne miały stoczy

walk

ze szkunerem Annonciacion, którego

niezdecydowane manewry wskazywały na jakie

podst

pne zamiary.

Annonciacion wydawał si

czeka

u uj

cia Rimacu na jakie

podejrzane

szalupy, ale zanim te do niego przybiły, musiał ucieka

i wymkn

ąć

łodziom

portowym.

Na temat przeznaczenia tego szkunera kr

ąż

yły ró

ne plotki. Według

jednej z nich był on wypełniony oddziałami Kolumbijczyków, którzy mieli
zamiar zaj

ąć

główne budynki Callao i w ten sposób pom

, jakiej

doznali

ołnierze Bolivara,20 którzy zostali sromotnie przep

dzeni z Peru.

Według innej plotki szkuner po prostu zajmował si

przemytem tkanin

wełnianych z Europy.

Nie zajmuj

c si

tymi nowinami, bardziej lub mniej prawdziwymi, Sara,

której przeja

ka do portu była tylko pretekstem, zawróciła do Limy i

zatrzymała si

blisko brzegu Rimacu.

Pojechała wzdłu

rzeki a

do mostu… Tam, w ró

nych miejscach na

brzegu rzeki, zbierały si

grupki

ołnierzy i Metysów.

Liberta opowiedział dziewczynie wydarzenia, które miały miejsce w nocy.

Zgodnie z jej rozkazem przepytał kilku

ołnierzy przechylonych nad

balustrad

i dowiedział si

e Martin Paz nie tylko utopił si

, ale nawet

odnaleziono jego ciało.

Bliska zemdlenia Sara, potrzebowała całej siły ducha, aby nie podda

bólowi.

ród ludzi kł

cych si

na brzegach zauwa

yła Indianina o ostrych

rysach twarzy. Był to Sambo, który wydawał si

na progu rozpaczy.

Sara, przechodz

c obok starego górala, usłyszała:

– Co za nieszcz

ęś

cie! Co za nieszcz

ęś

cie! Zabili syna Sambo! Zabili

mojego syna!

Młoda dziewczyna zebrała si

w sobie i dała znak Libercie, aby si

za ni

udał. Tym razem, nie przejmuj

c si

e zostanie dostrze

ona, udała si

cioła

tej Anny, oddała swego wierzchowca Indianinowi, weszła do

katolickiej

tyni, poprosiła ojca Joachima i, kl

wszy na kamiennych

płytach, modliła si

za dusz

Martina Paza.

dy inny na miejscu Martina Paza zgin

łby w wodach Rimacu. Aby

unikn

ąć

mierci, potrzebował swojej zadziwiaj

cej siły, swojej

nieprzezwyci

ęż

onej woli, a zwłaszcza tego opanowania, które jest jednym z

darów wolnych Indian Nowego

wiata.

Martin Paz wiedział,

ołnierze skoncentrowali swoje wysiłki, aby go

schwyta

pod mostem, gdzie pr

d wydawał si

niemo

liwy do pokonania.

Jednak kilkoma silnymi ruchami ramion udało mu si

go poskromi

. Znajduj

mniej oporu w gł

bszych warstwach wody, mógł dosta

na brzeg i

przycupn

ąć

za k

drzew mangrowych.

Ale co robi

dalej?

ołnierze mogliby zmieni

zdanie i pój

ść

w gór

rzeki.

Martin Paz zostałby niechybnie schwytany. Szybko podj

ł decyzj

: postanowił

wróci

do miasta i tam si

ukry

Dla unikni

cia spotkania z kilkoma spó

nionymi krajowcami, Martin Paz

musiał pod

ąż

jedn

z najdłu

szych dróg. Wydawało mu si

jednak, i

jest

ledzony. Nie było si

nad czym zastanawia

. Jego oczom ukazał si

jeszcze

jasno o

wietlony dom. Brama wjazdowa była otwarta dla pojazdów, które

wła

nie opuszczały dziedziniec, odwo

żą

c do domów osobisto

ci hiszpa

skiej

arystokracji.

Martin Paz, nie zauwa

ony przez nikogo, w

lizgn

ł si

na teren tego

domostwa. Prawie natychmiast po jego wej

ciu bramy zostały zamkni

te.

Wszedł zwinnie po kosztownych schodach z drzewa cedrowego, ozdobionych
cennymi obiciami. Jeszcze o

wietlone salony były całkowicie puste. Min

ł je z

dko

błyskawicy i w ko

cu ukrył si

w jakim

ciemnym pokoju.

Wkrótce ostatnie

wieczniki zostały pogaszone i w domu zapanowała

cisza.

Martin Paz zaj

ł si

c rozpoznawaniem miejsca. Okna tego pokoju

wychodziły na wewn

trzny ogród. Ucieczka wydawała mu si

c mo

liwa i

wła

nie si

do niej przymierzał, kiedy usłyszał te słowa:

– Señor,21 zapomniał pan ukra

ść

diamenty, które zostawiłem na tym

stole!

Martin Paz odwrócił si

. M

ęż

czyzna o dumnym wygl

dzie pokazywał mu

palcem szkatułk

Tak zniewa

ony Martin Paz zbli

ył si

do Hiszpana, którego zimna krew

wydawała si

niewzruszona, i wyci

gaj

c sztylet, który zwrócił przeciwko

sobie, powiedział głuchym głosem:

– Señor, je

li powtórzy pan podobne słowa, zabij

u pa

skich stóp!

Zdziwiony Hiszpan przyjrzał si

uwa

niej Indianinowi i poczuł do

w sercu

rodzaj sympatii. Podszedł do okna, zamkn

ł je cicho, i wracaj

c do Indianina,

który upu

cił sztylet na podłog

, zapytał:

– Kim pan jest?

– Indianinem, nazywam si

Martin Paz… Jestem

cigany przez

ołnierzy,

poniewa

biłem si

z Metysem, który mnie zaatakował i którego powaliłem na

ziemi

ciosem sztyletu! Ten Metys jest narzeczonym dziewczyny, któr

kocham! Teraz, señor, mo

e mnie pan odda

w r

ce moich nieprzyjaciół, je

uzna pan to za słuszne!

– Panie – odparł zwyczajnie Hiszpan – jutro wyje

am do wód, do

Chorillos.22 Je

li ma pan ochot

mi towarzyszy

, b

dzie pan jednocze

nie z

dala od wszelkich po

cigów i nigdy nie b

dzie si

pan mógł uskar

cinno

ść

markiza don Végala!

Martin Paz skłonił si

chłodno.

– A

do jutra mo

e pan spoczywa

na tym łó

ku – ci

ł don Végal. –

Nikt na

wiecie nie domy

li si

skiej kryjówki.

Hiszpan opu

cił pokój i pozostawił Indianina wzruszonego tym

szlachetnym zaufaniem. Tymczasem Martin Paz, powierzaj

c siebie opiece

markiza, spokojnie zasn

ł.

Nazajutrz o wschodzie sło

ca markiz wydał ostatnie rozkazy dotycz

swojego wyjazdu i nakazał poprosi

yda Samuela, aby przybył do niego.

Wcze

niej jednak udał si

na pierwsz

porann

msz

Był to zwyczaj ogólnie praktykowany przez cał

arystokracj

peruwia

Od zało

enia Lima była całkowicie katolicka. Poza licznymi ko

ciołami

znajdowały si

tu jeszcze dwadzie

cia dwa klasztory, siedemna

cie opactw i

cztery domy rekolekcyjne dla kobiet, które nie składały

lubowania. Ka

da z

tych instytucji posiadała osobn

kaplic

, w zwi

zku z czym w Limie istniało

ponad sto miejsc przeznaczonych do praktykowania religii, w których
o

miuset ksi

ęż

wieckich i duchownych oraz trzysta zakonnic, braci i sióstr

laickich obsługiwało religijne ceremonie.

Don Végal, wchodz

c do ko

cioła

tej Anny, z miejsca zauwa

ył

dziewczyn

, pogr

ąż

w modlitwie i zalan

łzami. Wydawała si

prze

ywa

tak wielki ból,

e markiz nie mógł si

temu przygl

oboj

tnie i

uznał za wskazane skierowa

do niej kilka pocieszaj

cych słów. Wtedy

jednak nadszedł ojciec Joachim i zwrócił si

do niego cichym głosem:

– Don Végal! Błagam, prosz

do niej nie zbli

Nast

pnie dał znak Sarze, która pod

ąż

yła za nim do pustej i ciemnej

kaplicy.

Don Végal skierował si

do ołtarza i wysłuchał mszy. Wracaj

mimowolnie my

lał o tej młodej dziewczynie, której obraz gł

boko wyrył si

jego pami

ęć

W salonie zastał

yda Samuela, który przybył na jego wezwanie.

Wydawało si

e Samuel zapomniał o nocnych wydarzeniach. Jego twarz

ywiona była nadziej

zarobku.

– Czego pan sobie

yczy, Wasza Wielmo

ść

? – zapytał Hiszpana.

– Za godzin

potrzebuj

trzydzie

ci tysi

cy piastrów.

– Trzydzie

ci tysi

cy piastrów!… A któ

by tyle posiadał?… Na

tego

króla Dawida, zdoby

tyle jest bardziej niemo

liwe, ni

Wasza Wysoko

ść

e sobie wyobrazi

– Oto kilka klejnotów wielkiej warto

ci – kontynuował don Végal, nie

zwracaj

c uwagi na słowa

yda. – Poza tym mog

panu sprzeda

po niskiej

cenie znaczny kawał ziemi niedaleko Cuzco…23

– Ach, señor! – wykrzykn

ł Samuel. – Grunty nas rujnuj

! Nie mamy ju

ść

k do ich uprawiania. Indianie wycofali si

w góry i zbiory nie pokrywaj

nawet tego, co kosztowały.

– Na ile wycenia pan te diamenty? – zapytał markiz.

Samuel wyci

ł z kieszeni mał

, precyzyjn

wag

i zabrał si

z wielk

skrupulatno

do wa

enia. W trakcie wykonywania tej czynno

ci mówił i

zgodnie ze swoim zwyczajem obni

ał warto

ść

zastawu, który mu

zaoferowano.

– Diamenty!… Kiepska inwestycja!… Czy przynios

korzy

ci?… Tak

drogo pogrzeba

swoje pieni

dze!… Musiał pan zauwa

e ten nie jest

doskonałej przejrzysto

ci… Czy zdaje sobie pan spraw

e nie b

dzie mi

łatwo sprzeda

tak kosztowne ozdoby?. Zmuszony b

wysła

te towary a

do Stanów Zjednoczonych!… Amerykanie je kupi

z cał

pewno

, ale po

to, aby je odsprzeda

tym synom Albionu. Oni pragn

, i to zreszt

słusznie,

otrzyma

uczciwe zlecenie, a to oczywi

cie spada na moje barki… Ja my

e dziesi

ęć

tysi

cy piastrów zadowoli Wasz

Wysoko

ść

!… Bez w

tpienia to

mało, ale…

– Czy

nie powiedziałem – odparł Hiszpan z gł

bok

pogard

– czy

nie

powiedziałem,

e dziesi

ęć

tysi

cy piastrów mnie nie zadawala?

– Señor, nie mog

nawet pół reala24 wi

cej!

– Prosz

zabra

te klejnoty i przekaza

mi t

sum

natychmiast. Dla

uzupełnienia trzydziestu tysi

cy piastrów, których potrzebuj

, we

mie pan

wystarczaj

hipotek

na ten dom… Wydaje si

panu solidny?

– Ech, señor, w tym mie

cie nara

onym na trz

sienia ziemi nie wiadomo,

kto

yje, ani kto umiera, co stoi, ani co pada!

Mówi

c to, Samuel pozwolił sobie przytupn

ąć

par

razy obcasami, aby

sprawdzi

solidno

ść

parkietów.

– Jednak

e, aby wy

wiadczy

Waszej Wysoko

ci przysług

– mówił dalej

yd – zgadzam si

na wszystko, czego sobie pan

yczy, mimo

e w tym

momencie niech

tnie pozbywam si

brz

cej monety, poniewa

wydaj

moj

córk

za kawalera André Cert

… Pan go zna, señor?

– Nie znam go, ale prosz

o bezzwłoczne przesłanie mi kwoty, któr

uzgodnili

my. Prosz

zabra

te klejnoty!

– Czy potrzebuje pan pokwitowania? – zapytał

yd.

Don Végal nie odpowiedział i przeszedł do s

siedniego pokoju.

– Dumny Hiszpan! – mruczał Samuel pod nosem. – Pragn

zdruzgota

twoj

but

, podobnie jak zniszczy

twoje bogactwo! Na Salomona! Jestem

genialnym człowiekiem, poniewa

moje interesy id

w parze z moimi

uczuciami!

Don Végal, po opuszczenia

yda, znalazł Martina Paza w stanie

gł

bokiego przygn

bienia.

– Co panu jest? – zapytał z przej

ciem.

– Señor, to wła

nie córk

tego

yda kocham!

–

ydówka! – rzekł don Végal z uczuciem odrazy, nad którym nie mógł

zapanowa

Widz

c jednak smutek Indianina, dodał:

– Wyje

amy przyjacielu i jeszcze raz porozmawiamy o tych wszystkich

sprawach!

Godzin

pó

niej Martin Paz, ubrany w nie swoje odzienie, opuszczał

miasto, towarzysz

c don Végalowi, który nie zabierał ze sob

nikogo ze

swoich ludzi.

pieliska morskie w Chorillos poło

one s

zaledwie dwie mile od Limy.

Ta parafia india

ska posiada ładny ko

ciół. Podczas ciepłych sezonów jest

miejscem spotka

eleganckiego społecze

stwa Limy. Publiczne domy

zabronione w Limie, s

otwarte w Chorillos przez całe lato. Señoras pałaj

tutaj niewyobra

alnym zapałem, czyni

c co chc

c ze swoimi uroczymi

partnerami. Niejeden bogaty kawaler zobaczył na własne oczy, jak jego
fortuna ulatniała si

w kilka nocy.

W tym czasie w Chorillos było jeszcze mało go

ci, tote

don Végal i

Martin Paz, zatrzymawszy si

w małym domku zbudowanym nad brzegiem

morza, mogli wie

ść

spokojne

ycie, podziwiaj

c rozległy widok Pacyfiku.

Markiz don Végal, nale

żą

cy do jednej z najstarszych rodzin hiszpa

skich

w Peru, widział w sobie koniec wspaniałej linii rodu, z którego słusznie był
dumny… Na jego twarzy mo

na było dostrzec

lady gł

bokiego smutku.

Przez jaki

czas był zamieszany w sprawy polityczne, po których poczuł

niewysłowiony wstr

t do tych nieko

cych si

rewolucji przeprowadzanych

z powodu osobistych ambicji, uciekł wi

c w swego rodzaju samotno

ść

, któr

rzadka przerywały jedynie obowi

zki czysto kurtuazyjne.

Olbrzymia fortuna don Végala znikała z dnia na dzie

. Zaniedbanie

posiadło

ci, spowodowane brakiem r

k do pracy, zmuszało go do zaci

gania

kosztownych po

yczek. Perspektywa bliskiej ruiny nie przera

ała go jednak.

Naturalna hiszpa

skiej rasie beztroska, poł

czona z nud

bezu

ytecznej

egzystencji, uczyniła go człowiekiem mocno niewra

liwym na problemy

przyszło

ci. Kiedy

był m

ęż

em wspaniałej kobiety, ojcem uroczej córki. W

nast

pstwie straszliwej katastrofy wydarto mu te dwa obiekty jego miło

ci!…

Od tej pory

aden uczuciowy zwi

zek nie ł

czył go ze

wiatem, a on pozwalał

swemu

yciu toczy

według woli przypadków.

Don Végal s

dził, i

jego serce jest ju

zupełnie nieczułe, kiedy poczuł na

nowo jego bicie w momencie zetkni

cia si

z Martinem Pazem… Ta ognista

natura wznieciła płomie

pod popiołem. Dumna postawa Indianina

odpowiadała rycerskiemu hidalgo.25 Poza tym don Végal był zm

czony

arystokratami hiszpa

skimi, do których zupełnie nie miał zaufania, oraz

zdegustowany egoistycznymi Metysami, którzy chcieli dorówna

jego pozycji.

Markizowi sprawiało przyjemno

ść

zwi

zanie si

z t

pierwotn

ras

, która tak

ęż

nie broniła ameryka

skiej ziemi przed

ołnierzami Pizarra.

Według nowin, jakie otrzymał markiz, w Limie Indianin uchodził za

zmarłego. Jednak

e don Végal, widz

e przywi

zanie Martina Paza do

ydówki jest gorsze nawet od samej

mierci, postanowił uratowa

podwójnie, pozwalaj

c córce Samuela wyj

ść

za André Cert

Tak wi

c, kiedy Martin Paz odczuwał bezgraniczny smutek ogarniaj

całe jego serce, markiz unikał wszelkich aluzji do przeszło

ci i wci

gał

Indianina w oboj

tne tematy.

Jednak pewnego dnia don Végal, zasmucony jego my

lami, powiedział:

– Przyjacielu mój, dlaczego poprzez pospolite uczucie wypierasz si

szlachetno

ci swojej natury? Czy twoim przodkiem nie był ten odwa

Manco Capac, którego patriotyzm wyniósł do rangi bohaterów? Jak

rol

miałby do odegrania ten człowiek, gdyby nie dał si

powali

nikczemnej

nami

tno

ci! Czy nie nosisz w sercu my

li o odzyskaniu pewnego dnia przez

wasz kraj niepodległo

ci?

– Pracujemy nad tym, señor, a dzie

, w którym podnios

wszyscy moi

bracia, by

e jest ju

bliski.

– Rozumiem pana! Mówi pan o tej podziemnej wojnie, któr

wasi bracia

przygotowuj

w górach! Na umówiony sygnał zejd

do miasta z broni

ku… i zostan

pokonani, tak jak to zawsze bywało! Widzi pan, jak wasze

interesy gin

ród tych odwiecznych rewolucji, których teatrem jest Peru,

rewolucji, które gubi

Indian i Hiszpanów na korzy

ść

Metysów!

– Uratujemy nasz kraj! – zawołał Martin Paz.

– Tak, uratuje go pan, je

li dobrze zrozumie swoj

rol

! Prosz

mnie

posłucha

, mój panie, którego kocham jak własnego syna! Mówi

o tym z

wielkim bólem, ale my, inni Hiszpanie, zdegenerowani synowie pot

ęż

nej rasy,

nie mamy ju

wystarczaj

cej energii, aby odbudowa

stwo. Do was wi

nale

y zatriumfowanie nad tym nieszcz

snym amerykanizmem, który d

ąż

y do

pozbycia si

wszystkich obcych kolonistów! Tak, niech pan wie o tym!

Staro

ytne peruwia

skie imperium mogłaby uratowa

jedynie europejska

imigracja. Zamiast tej wojny wewn

trznej, któr

przygotowujecie i której celem

jest wyniszczenie wszystkich klas, z wyj

tkiem jednej, wyci

gnijcie szczerze

ce do pracuj

cej ludno

ci Starego

wiata!

– Indianie, señor, b

zawsze widzie

nieprzyjaciela w cudzoziemcach,

jacy by oni nie byli, i b

zawsze cierpie

, widz

e bezkarnie oddycha si

powietrzem ich gór. Rodzaj władzy, jaki na nich wywieram, pozostanie bez
efektu a

do dnia, w którym przysi

mier

ich gn

bicielom. A zreszt

kim

e ja teraz jestem? – dorzucił Martin Paz z gł

bokim smutkiem. –

Zbiegiem, który nie prze

yłby trzech godzin na ulicach Limy!

– Przyjacielu, musi mi pan przyrzec,

e nigdy pan tam nie wróci….

– Ech! Czy

mógłbym panu przyrzec podobn

rzecz? Ja przemawiam

tylko sercem!

Don Végal nie odezwał si

. Nami

tno

ść

młodego Indianina rosła z dnia

na dzie

. Markiz dr

ał na my

e gdyby pojawił si

w Limie, wystawiłby si

na pewn

mier

… We wszystkich swoich pragnieniach po

pieszał, całym

swoim wysiłkiem chciał przy

pieszy

mał

stwo tej

ydówki!

Aby samemu upewni

co do stanu rzeczy, pewnego poranka opu

cił

Chorillos i udał si

do miasta. Tam dowiedział si

e André Certa wykaraskał

ze swoich ran i stan

ł na nogi, a jego zbli

cy si

lub był tematem

wszystkich rozmów.

Don Végal pragn

ł pozna

dziewczyn

, ukochan

Martina Paza.

Wieczorem udał si

c na Plaza Mayor, gdzie jak zawsze tłum był bardzo

liczny. Spotkał tam ojca Joachima, swego starego przyjaciela. Jakie

było

zdziwienie ksi

dza, kiedy don Végal oznajmił mu,

e Martin Paz

yje! Z jak

gorliwo

duchowny obiecał czuwa

nad młodym Indianinem i przekazywa

markizowi interesuj

ce go nowiny!

Nagle wzrok don Végala przeniósł si

na młod

dziewczyn

, owini

czarn

mantylk

, siedz

w gł

bi doro

ki.

– Kim jest ta pi

kna osóbka? – spytał ojca Joachima.

– To narzeczona André Certy, córka

yda Samuela.

– A wi

c to ona! Córka

yda!

Markiz z trudem opanował swoje zdziwienie. U

cisn

wszy dło

ojca

Joachima, ruszył w powrotn

drog

do Chorillos.

Jego zaskoczenie było zrozumiałe, poniewa

rozpoznał w domniemanej

ydówce młod

dziewczyn

, modl

w ko

ciele

tej Anny.

Od czasu gdy oddziały kolumbijskie, przekazane przez Bolivara pod

rozkazy generała Santa Cruz, zostały przep

dzone z Dolnego Peru, kraj ten

dot

d niepokojony przez rewolty wojskowe odzyskał pewien spokój i

równowag

. Istotnie, osobiste ambicje nie rzucały si

w oczy, a prezydent

Gambarra wydawał si

niewzruszony w swoim pałacu przy Plaza Mayor. Z tej

strony nie nale

ało si

niczego obawia

. Prawdziwe niebezpiecze

stwo,

nieuchronne, nie pochodziło z tych buntów, równie szybko gaszonych jak
rozpalanych, a które wydawały si

schlebia

upodobaniom Amerykanów do

wojskowych parad.

Otó

to niebezpiecze

stwo umkn

ło spojrzeniom Hiszpanów, zbyt wysoko

postawionych, aby je dostrzec, a tak

e uwadze Metysów, którzy nigdy nie

chcieli widzie

tego, co si

działo poza nimi.

Tymczasem dawało si

obserwowa

niezwykłe poruszenie w

ród Indian z

miasta, którzy cz

sto spotykali si

z mieszka

cami gór. Ludzie wydawali si

otrz

ze swej naturalnej apatii. Zamiast zawija

w swoje poncha i

wystawia

nogi do sło

ca, rozchodzili si

po wsi, zatrzymuj

c jedni drugich,

rozpoznaj

c si

po umówionych znakach, i nawiedzali gospody o podejrzanej

reputacji, w których mogli bezpiecznie si

zatrzymywa

Ten ruch dało si

głównie zauwa

na jednym z placów oddalonych od

miasta. Na rogu tego placu wznosił si

dom, składaj

cy si

tylko z parteru,

którego dosy

mizerny widok szokował przechodniów.

Była to najgorszego gatunku tawerna, prowadzona przez star

Indiank

która oferowała najbardziej zaufanym klientom piwo ze sfermentowanej
kukurydzy i napój wytwarzany z trzciny cukrowej.

Indianie zbierali si

w tym miejscu tylko w pewnych godzinach, kiedy to,

jako sygnał, nad dachem ober

y wznosiła si

wysoka tyczka. Dlatego te

tubylcy wszelkich profesji – przewodnicy karawan, poganiacze mułów,
wo

nice – wchodzili jeden po drugim i szybko znikali w wielkiej sali.

Gospodyni wydawała si

bardzo zaaferowana i, zostawiaj

c słu

żą

cej

trosk

o sklepik, sama obsługiwała swoich stałych klientów.

Kilka dni po znikni

ciu Martina Paza w sali gospody miało miejsce liczne

zgromadzenie. W ciemno

ciach, pogł

bionych jeszcze przez dym tytoniowy,

z trudem mo

na było rozpozna

bywalców tawerny… Około pi

ęć

dziesi

ciu

Indian siedziało wokół długiego stołu: jedni

uli rodzaj li

ci herbaty,

zmieszanej z kawałkiem pachn

cej ziemi; inni popijali z du

ych dzbanków

sfermentowan

kukurydz

. Te zaj

cia w

aden sposób ich jednak nie

rozpraszały i z uwag

słuchali słów jednego z Indian.

Był to Sambo, którego spojrzenie było dziwnie nieruchome.

Po starannym przyjrzeniu si

słuchaczom, Sambo zabrał głos:

– Synowie Sło

ca mog

mówi

o swoich sprawach. Nie ma

zdradzieckiego ucha, które mogłoby ich podsłucha

. Na placu kilku z naszych

przyjaciół, przebranych za ulicznych

piewaków, przyci

ga uwag

przechodniów wokół siebie, a my mo

emy czu

całkiem swobodnie.

Istotnie, na zewn

trz rozlegały si

ki mandoliny.

Indianie w ober

y, czuj

c si

całkowicie bezpieczni, z najwy

uwag

słuchali słów Samba, w którym pokładali całe zaufanie.

– Jakie nowiny Sambo mo

e nam przekaza

o Martinie Pazie? – zapytał

jeden z Indian.

–

adnych.

yje czy nie

yje?…Tylko Wielki Duch mo

e to wiedzie

Czekam na kilku naszych braci, którzy przemierzyli rzek

do jej uj

cia. By

e znajd

ciało Martina Paza!

– To był dobry wódz! – rzekł Manangani, zawzi

ty Indianin, bardzo

przej

ty. – Dlaczego nie był na swoim stanowisku w dzie

, kiedy szkuner

przywiózł nam bro

Sambo nie odpowiedział i spu

cił głow

– Czy moi bracia nie wiedzieli – ci

ł Manangani –

e nast

piła

wymiana ognia mi

dzy Annonciacion i stra

żą

przybrze

, i

e zdobycie tego

statku miało pokrzy

owa

wszystkie nasze plany?

Słowa Indianina spotkały si

z potwierdzaj

cym pomrukiem.

– Ci z moich braci, którzy chc

poczeka

z os

dem, b

mile widziani! –

powiedział Sambo. – Kto wie, czy mój syn nie pojawi si

pewnego dnia!… A

teraz słuchajcie: jeste

my w posiadaniu broni, któr

przysłano nam z

Sechury,26 została ukryta w Kordylierach i gotowa jest spełni

swoje zadanie,

kiedy wy b

dziecie przygotowani, aby spełni

wasze!

– A co nas wstrzymuje? – krzykn

ł młody Indianin. – Naostrzyli

my nasze

e i czekamy.

– Musimy czeka

na stosowny moment – odparł Sambo. – Czy moi bracia

wiedz

, którego nieprzyjaciela ich rami

ma ugodzi

w pierwszej kolejno

ci?

– Metysów, którzy traktuj

nas jak niewolników! – powiedział jeden z

obecnych. – Tych zuchwalców, którzy bij

nas r

i batem, jak jakie

narowiste muły!

– Oczywi

cie! – wmieszał si

inny. – Tych spekulantów wszelkich

bogactw ziemskich!

– Mylicie si

! Wasze pierwsze uderzenie musi trafi

gdzie indziej! – podj

Sambo o

ywiaj

c si

. – To nie ci ludzie o

mielili si

trzysta lat temu postawi

stop

na ziemiach waszych przodków! Ci bogacze nie s

tymi, którzy wp

dzili

do grobu synów Manco Capaca. Nie! To s

ci dumni Hiszpanie, prawdziwi

zwyci

zcy, których jeste

cie rzeczywistymi niewolnikami! Je

li nie posiadaj

bogactw, sprawuj

jednak władz

, i wbrew wyzwoleniu peruwia

skiemu

depcz

nogami nasze niezbywalne prawa! Zapomnijmy zatem, kim teraz

jeste

my, aby móc przypomnie

sobie, kim byli nasi ojcowie!

– Tak! Tak! – zawołali wszyscy zgromadzeni, przytupuj

c nogami na znak

aprobaty.

Po kilku minutach milczenia Sambo, przepytuj

c niektórych spiskowców,

upewnił si

e ich przyjaciele z Cuzco i z całej Boliwii gotowi byli uderzy

jak

jeden m

ąż

Nast

pnie mówił dalej z uniesieniem:

– A nasi bracia z gór, dzielny Manangani, je

li maj

w sercu nienawi

ść

podobn

do twojej, odwag

równaj

twojej odwadze, czy

nie spadn

na Lim

jak lawina ze szczytów Kordylierów?

– Sambo nie poskar

y si

na ich odwag

w wyznaczonym dniu – odparł

Manangani. – Niechaj Sambo opu

ci miasto. Nie b

dzie musiał i

ść

daleko,

aby zobaczy

wokół siebie wyłaniaj

cych si

zewsz

d Indian pałaj

cych

zemst

! W w

wozach San Cristoval i Amancaes wszyscy

w swoich

ponchach, ze sztyletami za pasem, oczekuj

e dostan

do r

k karabiny!

Oni równie

nie zapomnieli,

e maj

pom

na Hiszpanach kl

Manco

Capaca.

– Dobrze Manangani – odparł Sambo. – To Bóg zemsty przemawia

twoimi ustami! Moi bracia dowiedz

wkrótce, co ich wodzowie

zdecydowali. Prezydent Gambarra stara si

umocni

swoj

władz

. Bolivar

jest daleko, Santa Cruz przep

dzony. Mo

emy zastosowa

pewne uderzenie.

Za kilka dni

to Amancaes27 zwoła naszych ciemi

ęż

ycieli na zabawy. Tak

c ka

dy niech b

dzie gotów do wymarszu, aby nowina dotarła do

najbardziej oddalonych wiosek Boliwii!

W tym momencie do wielkiej sali weszło trzech Indian. Sambo ruszył

ywo w ich kierunku:

– No i co? – zapytał.

– Nie odnale

my ciała Martina Paza – odpowiedział jeden z nich. –

Przes

dowali

my rzek

we wszystkich kierunkach, nasi najzr

czniejsi

nurkowie przeszukali j

starannie, i my

limy,

e syn Samba nie mógł zgin

ąć

wodach Rimacu.

– Zabili go wi

c! Co si

z nim stało? Och, biada im, je

li zabili mojego

syna!… Niechaj moi bracia spokojnie si

rozejd

! Niech ka

dy wraca na

swoje stanowisko, obserwuje, czuwa i czeka!

Indianie wyszli i rozproszyli si

. Sambo został sam z Mananganim, który

zapytał go:

– Czy Sambo wie, jakie uczucie poprowadziło tego wieczoru jego syna do

dzielnicy San Lazaro? Czy Sambo jest pewien swojego syna?

Błyskawica roz

wietliła oczy Indianina. Manangani cofn

ł si

Lecz Indianin opanował si

i rzekł:

– Gdyby Martin Paz zdradził swoich braci, w pierwszym rz

dzie zabiłbym

tych, których obdarzył on swoj

przyja

, wszystkich, których obdarzył

swoj

miło

. Nast

pnie zabiłbym jego samego, po czym zabiłbym si

sam,

aby nie pozostawi

pod sło

cem nikogo ze zha

bionej rasy.

W tym momencie gospodyni otworzyła drzwi, zbli

yła si

do Samba i

przekazała mu zaadresowan

do niego karteczk

– Kto to pani dał? – zapytał Sambo.

– Nie wiem – wyja

niła gospodyni. – Ten papier został zostawiony

umy

lnie przez jakiego

pijaka, poniewa

znalazłam go na stole.

– Tutaj przychodz

tylko Indianie?

– Tak, tylko Indianie.

Gospodyni wyszła. Sambo rozwin

ł kartk

i przeczytał na głos:

– Pewna młoda dziewczyna modliła si

za Martina Paza, bowiem nie

zapomniała o Indianinie, który ryzykował dla niej swoje

ycie! Je

li Sambo ma

jakie

nowiny o swoim synu, czy jak

ąś

nadziej

na odnalezienie go, niechaj

owinie swoje rami

czerwon

chust

. S

oczy, które b

oczekiwa

tego

dego dnia.

Sambo zgniótł bilecik.

– Nieszcz

sny – powiedział – pozwolił si

zauroczy

jakiej

kobiecie!

– Kim jest ta kobieta? – zapytał Manangani.

– To nie jest Indianka – odrzekł Sambo, spogl

daj

c na kartk

. – To jaka

elegancka młoda dziewczyna… Ach, Martinie Paz, nie poznaje ci

– Czy uczyni pan to, o co prosi ta kobieta?

– Absolutnie! – gwałtownie odpowiedział Indianin. – Niechaj straci

wszelk

nadziej

zobaczenia mojego syna i niechaj przez to umrze!

I Sambo z w

ciekło

podarł bilecik.

– Człowiekiem, który zostawił wiadomo

ść

, musiał by

Indianin – zauwa

ył

Manangani.

– Och, nie był to nikt z naszych! Musiał wiedzie

e cz

sto przychodz

tej gospody, ale wi

cej moja noga tu nie postanie. Niechaj mój brat wraca w

góry, ja b

czuwał tutaj, w mie

cie. Zobaczymy, czy

to Amancaes

dzie radosne zarówno dla ciemi

zców jak i dla ciemi

ęż

onych!

Nast

pnie obaj Indianie rozeszli si

Plan był dobrze opracowany a godzina jego wykonania dobrze wybrana.

Peru było wtedy prawie wyludnione, je

li nie liczy

małej grupy Hiszpanów i

Metysów. Inwazja Indian, przybywaj

cych z lasów Brazylii, podobnie jak z gór

Chile i równin La Platy,28 musiała sprawi

pojawienie si

na polu walki armii

budz

cej postrach. Mieszka

cy wielkich miast, takich jak Lima, Cuzco czy

Puno,29 doszcz

tnie zniszczonych, nie mogliby liczy

na to,

e oddziały

kolumbijskie, wygnane niedawno przez rz

d peruwia

ski, przyjd

z pomoc

swoim b

cym w niebezpiecze

stwie nieprzyjaciołom.

Ten przewrót społeczny musiałby zako

czy

sukcesem, gdyby tylko

pozostał gł

boko ukryty w sercach Indian, bowiem z pewno

ród nich

nie było zdrajców.

Nie wiedzieli oni jednak,

e pewien człowiek zjawił si

na prywatnej

audiencji u prezydenta Gambarry. Nie wiedzieli,

e ów człowiek wyjawił, i

szkuner Annonciacion wyładował wszelkiego rodzaju bro

do piróg

india

skich u uj

cia Rimacu… Za przysług

, któr

oddał rz

dowi

peruwia

skiemu, donosz

c o tych wydarzeniach, osobnik ten za

żą

dał

wysokiego wynagrodzenia.

Tymczasem człowiek ów prowadził podwójn

. Po wynaj

ciu za

znaczn

cen

agentom Samba swojego statku, przyszedł sprzeda

prezydentowi tajemnic

spiskowców.

Po tych poczynaniach łatwo go było rozpozna

. To był

yd Samuel.

André Certa, całkowicie uzdrowiony, s

e Martin Paz nie

yje, jak

najszybciej chciał wzi

ąć

lub. Spieszno mu było do przechadzek ulicami Limy

z młod

i pi

ydówk

Tymczasem Sara okazywała mu wci

ąż

sam

, dumn

oboj

tno

ść

. On

jednak nie zwracał na to uwagi, poniewa

uwa

ał j

jedynie za kosztowny

przedmiot, za który zapłacił sto tysi

cy piastrów.

Trzeba przyzna

e André Certa nie ufał

ydowi i miał ku temu pełne

prawo. Je

li kontrakt był mało uczciwy, to zawieraj

cy go jeszcze mniej.

Dlatego te

Metys chciał przeprowadzi

z Samuelem sekretn

rozmow

pewnego dnia zabrał go do Chorillos. Przy tym Metys miał ochot

spróbowa

przed za

lubinami szcz

ęś

cia w grze w ko

ci.

Kilka dni po przybyciu markiza don Végala do o

rodka wypoczynkowego

otwarto sale gier. Od tej chwili na drodze do Limy panował ci

gły ruch.

Niektórzy przychodzili piechot

a wracali powozami, inni tracili ostatnie resztki

swoich fortun.

Don Végal i Martin Paz w ogóle nie uczestniczyli w tych rozrywkach, a

bezsenno

ść

młodego Indianina miała na dodatek szlachetniejsze przyczyny.

Martin Paz, po wieczornych spacerach z markizem, powracał do swego

pokoju i, opieraj

c si

łokciami na oknie, długie godziny sp

dzał na

rozmy

laniu.

Don Végal wci

ąż

wspominał córk

Samuela, któr

widział modl

katolickiej

tyni, ale nie odwa

ył si

powierzy

tego sekretu Martinowi

Pazowi, mimo

e powoli nauczał go chrze

cija

skich prawd. Obawiał si

przywróci

ycia w jego sercu uczucie, które chciał stłumi

, poniewa

skazany na wygnanie Indianin musiał zrezygnowa

z wszelkiej nadziei

zdobycia Sary. Tymczasem policja zako

czyła

ledztwo, porzucaj

c spraw

Martina Paza. Z upływem czasu, a tak

e pod wpływem swego protektora,

Indianin mógłby pewnego dnia sta

godnym członkiem peruwia

skiej

społeczno

ci.

Ale zdarzyło si

e zdesperowany Martin Paz postanowił dowiedzie

co si

dzieje z młod

ydówk

. Dzi

ki swemu hiszpa

skiemu ubiorowi mógł

lizgn

ąć

do salonu gier i tam wysłucha

pogaw

dek stałych bywalców.

André Certa był człowiekiem dosy

znacznym, aby jego mał

stwo, je

eli

miało by

zawarte w najbli

szym czasie, nie było przedmiotem rozmów.

Tak wi

c pewnego wieczoru, zamiast skierowa

swoje kroki w kierunku

morza, Indianin wspi

ł si

na wysokie skały, na których znajdowały si

główne budynki Chorillos, i wszedł do domu, do którego prowadziły szerokie
kamienne schody. Był to dom hazardu.

Dla wielu lima

czyków był to ci

ęż

ki dzie

. Kilku z nich, zmo

onych

czeniem poprzedniej nocy, odpoczywało na ziemi, zawini

tych w swoje

poncha.

Inni gracze siedzieli przy wielkim stole nakrytym zielonym suknem,

podzielonym na cztery tablice dwiema liniami, przecinaj

cymi si

rodku

pod k

tem prostym. Na ka

dym z tych pól widniały litery A i S – inicjały słów

azar i suerte (los i przeznaczenie). Gracze stawiali na jedn

lub drug

liter

Bankier trzymał stawki i rzucał na stół dwie kostki, a suma punktów
decydowała,

e wygrywało A lub S.

W tym momencie grupy “podnieconych” graczy o

ywiły si

. Jaki

Metys z

gor

czkowym zapałem kontynuował nieprzychyln

mu gr

– Dwa tysi

ce piastrów! – krzykn

ł.

Bankier rzucił ko

ci i z ust gracza posypały si

przekle

stwa.

– Cztery tysi

ce piastrów! – powiedział tym razem.

I jeszcze raz je przegrał.

Martin Paz, pozostaj

cy w mroku panuj

cym w salonie, mógł zobaczy

gracza z przodu. Był to André Certa.

obok niego stał

yd Samuel.

– Wystarczy tej zabawy, señor – powiedział Samuel. – Nie ma pan dzisiaj

szcz

ęś

cia.

– Co panu do tego! – odparł szorstko Metys.

Samuel pochylił si

do jego ucha.

– Je

li mnie to nawet nie dotyczy – powiedział – to pan jednak powinien

pohamowa

swoje przyzwyczajenia w tych ostatnich dniach poprzedzaj

cych

skie mał

stwo!

– Osiem tysi

cy piastrów! – odrzekł André Certa, stawiaj

c na S.

Wyszło A. Metysowi wyrwało si

z ust blu

nierstwo.

Bankier powiedział znowu:

– Prosz

zacz

ąć

André Certa, wyci

gaj

c z kieszeni banknoty, zamierzał postawi

znaczn

sum

. Zło

ył j

nawet na jednym z pól, a bankier potrz

sał ju

ść

mi, kiedy

wstrzymał go nagły znak dany przez Samuela.

yd ponownie pochylił si

ucha Metysa i powiedział:

– Je

li nie zostanie panu nic, aby dobi

naszego targu, tego wieczoru

wszystko zostanie zerwane!

André Certa wzruszył ramionami i machn

ł z w

ciekło

nast

pnie, zabrawszy swoje pieni

dze, wyszedł.

– Prosz

sobie nie przeszkadza

– powiedział Samuel do bankiera. –

Zrujnuje pan tego señora po jego

lubie!

Bankier skłonił si

uni

enie, gdy

yd był zało

ycielem i wła

cicielem

salonów gier w Chorillos. Wsz

dzie tam, gdzie był cho

jeden real do

zarobienia, mo

na było spotka

tego człowieka.

Samuel poszedł za Metysem i znalazłszy go na kamiennych schodach

przed budynkiem, powiedział:

– Mam panu do przekazania bardzo wa

ne sprawy. Gdzie mogliby

bezpiecznie porozmawia

– Gdzie tylko pan chce! – odparł gwałtownie André Certa.

– Señor, oby pa

ski zły humor nie zgubił pa

skiej przyszło

ci! Nie mam

tak wielkiego zaufania do otoczenia, ani najlepiej zamykanych pokoi, ani
najbardziej opustoszałego miejsca, aby przekaza

panu moj

tajemnic

. Je

tak du

o pan za ni

płaci, to warta jest zachodu, aby była dobrze strze

ona!

Rozmawiaj

c w ten sposób, dwaj m

ęż

czy

ni doszli do pla

y i zatrzymali

przed kabinami przeznaczonymi dla k

cych si

. Nie zdawali sobie

sprawy,

e s

widziani i słyszani przez Martina Paza, który przemykał w

ciemno

ci niczym w

ąż

– We

my łódk

– rzekł André Certa – i wypły

my na pełne morze.

André Certa odczepił mał

szalup

i rzucił kilka monet stra

nikowi.

Samuel wszedł razem z przyszłym zi

ciem do łodzi, po czym Metys

odepchn

ł j

od brzegu.

Widz

c oddalaj

łód

, Martin Paz, ukryty w załomie skały, rozebrał

piesznie i, zachowuj

c jedynie zatkni

ty za pasem sztylet, popłyn

ęż

nie ku szalupie.

Sło

ce gasiło wła

nie swoje ostatnie promienie w wodach Pacyfiku i

milcz

ce ciemno

ci ogarn

ły niebo i morze.

Martin Paz nawet nie pomy

lał,

e te złowieszcze okolice przeczesywały

najbardziej niebezpiecznego gatunku rekiny. Zatrzymał si

niedaleko szalupy

Metysa, w zasi

gu jego głosu.

– Ale jaki dowód to

samo

ci dziewczyny dostarcz

ojcu? – dopytywał si

yda André Certa.

– Przypomni mu pan okoliczno

ci, w jakich stracił to dziecko.

– Jakie s

te okoliczno

ci?

– Oto one…

Martin Paz, trzymaj

c si

z trudem na powierzchni, słuchał, lecz nic z tego

nie rozumiał.

– Ojciec Sary – mówił

yd – mieszkał w Concepcion, w Chile. Był to wielki

pan, którego ju

señor zna. Jedynie jego fortuna mogła rywalizowa

z jego

wysokim urodzeniem. Zmuszony, w zwi

zku z interesami, uda

do Limy,

wyjechał sam, zostawiaj

c w Concepcion swoj

i córeczk

, która miała

wtedy pi

tna

cie miesi

cy. Klimat Peru odpowiadał mu pod ka

dym

wzgl

dem, poprosił wi

c markiz

, aby przyjechała do niego.

ona wsiadła z

kilkoma zaufanymi słu

żą

cymi na statek San Jose, wyruszaj

cy z Valparaiso.

Udawałem si

do Limy tym samym statkiem. San Jose miał dopłyn

ąć

portu w Limie, ale na wysoko

ci Juan Fernandez został ogarni

ty straszliwym

huraganem, który go uczynił niezdatnym do

eglugi i przewrócił na bok.

Członkowie załogi i pasa

erowie schronili si

w szalupie, lecz na widok

rozszalałego morza markiza odmówiła zej

cia do łodzi.

ciskała dziecko w

ramionach i pozostała na statku. Zostałem z ni

. Szalupa oddalała si

, lecz

sto s

ąż

ni30 od San Jose pochłon

ło j

morze wraz ze wszystkimi

pasa

erami. Zostali

my sami. Nawałnica rozszalała si

z wyj

tkow

gwałtowno

. Skoro moja fortuna nie znajdowała si

na statku, specjalnie

nie rozpaczałem. San Jose, maj

c pi

ęć

stóp wody w ładowni, dryfował w

kierunku nadbrze

nych skał, o które roztrzaskał si

na kawałki. Młoda kobieta

została wyrzucona w morze razem ze swoj

córeczk

. Na szcz

ęś

cie dla mnie

udało mi si

schwyta

dziecko w momencie gdy jej matka uton

ła na moich

oczach i wydosta

na brzeg.

– Czy wszystkie te szczegóły s

prawdziwe?

– W stu procentach prawdziwe. Ojciec im nie zaprzeczy. Ach, miałem

dobry dzie

, señor, poniewa

zyskałem sto tysi

cy piastrów, które mi pan

przeka

– Co to ma znaczy

? – zapytał sam siebie Martin Paz.

– Oto mój pugilares31 ze stoma tysi

cami piastrów – odrzekł André Certa.

– Dzi

kuj

, señor! – rzekł Samuel,

ciskaj

c pieni

dze. – Prosz

zamian wzi

ąć

to pokwitowanie. Zobowi

zuj

zwróci

panu sum

dwukrotnie wi

ksz

, je

li nie zostanie pan jedn

z pierwszych rodzin

Hiszpanii.

Ale Indianin nie słyszał ostatniego zdania. Musiał zanurkowa

, aby

unikn

ąć

zetkni

cia si

z szalup

, a wtedy oczy jego ujrzały zbli

szybko do niego jak

ąś

niekształtn

brył

To był

arłacz tygrysi,32 jeden z najbardziej krwio

erczych rekinów.

Martin Paz widział zbli

ce si

ku niemu zwierz

i zanurkował, ale

wkrótce musiał powróci

na powierzchni

, aby zaczerpn

ąć

powietrza.

Indianin, którego dosi

gło uderzenie ogona

arłacza, poczuł, jak jego pier

drapi

kleiste łuski potwora. Rekin, aby schwyta

swoj

zdobycz, odwrócił si

na wznak, otwieraj

c swoj

szcz

uzbrojon

w potrójny rz

d z

bów. Martin

Paz jednak, widz

c błyszcz

cy biały brzuch zwierz

cia, pchn

ł go swoim

sztyletem.

W jednej chwili wody wokół niego zabarwiły si

na czerwono od krwi

rekina. Zanurkował ponownie i pojawił si

na powierzchni dziesi

ęć

ąż

ni dalej.

Nie dostrzegłszy nigdzie szalupy Metysa, kilkoma ruchami ramion dotarł do
brzegu, zapominaj

c ju

, i

unikn

ł straszliwej

mierci.

Nazajutrz Martin Paz opu

cił Chorillos, a don Végal przepełniony

niepokojem udał si

w po

piechu do Limy, aby spróbowa

go odnale

źć

VII

Klub André Certy z córk

bogatego Samuela był prawdziwym

wydarzeniem. Kobiety nie miały ani chwili odpoczynku, zm

czone

wymy

laniem a to jakiego

licznego gorsetu, a to znowu jakiej

nowej

fryzury. Padały ze znu

enia, przymierzaj

c coraz to nowe stroje.

Liczne przygotowania trwały te

w domu Samuela, który chciał nada

lubinom Sary wielki rozgłos. Freski, które wedle hiszpa

skiej zwyczaju

zdobiły jego dom, zostały dokładnie od

wie

one. Okna i drzwi domostwa

okalały szerokie fałdy najbogatszych draperii. Obszerne salony, przesi

kni

dobroczynn

wie

, wypełniały rze

bione meble z cennych i pachn

cych

gatunków drzew. Wzdłu

balustrad i tarasów wiły si

pochodz

ce z ciepłych

krain rzadkie krzewy.

Tymczasem młoda dziewczyna nie miała ju

najmniejszej nadziei, skoro i

Sambo jej nie miał. Sambo za

nie miał nadziei, gdy

nie nosił ju

na swym

ramieniu jej znaku! Liberta

ledził ka

dy krok starego Indianina… Nie potrafił

jednak nic doda

w tej sprawie.

Ach! Gdyby biedna Sara mogła i

ść

za głosem swego serca, schroniłaby

w klasztorze, aby tam doczeka

ca swych dni! Urzeczona nieodpartym

powabem dogmatów katolicyzmu, nawrócona w tajemnicy dzi

ki staraniom

ojca Joachima, przył

czyła si

do tej religii, która współgrała tak dobrze z

przekonaniami jej serca.

Ojciec Joachim, chc

c unikn

ąć

skandalu, czytaj

c zreszt

lepiej z

brewiarza ni

z ludzkiego serca, pozwolił Sarze wierzy

mier

Martina

Paza. Dla niego przede wszystkim miało znaczenie nawrócenie młodej
dziewczyny. Poza tym, widz

e dzi

ki mał

stwu z André Cert

dzie

miała zapewniony byt, usiłował przyzwyczai

do my

li o takiej przyszło

ci,

nie podejrzewaj

c nawet, na jakich warunkach miał by

zawarty ów zwi

zek.

W ko

cu nadszedł ten dzie

, tak radosny dla jednych, tak smutny dla

drugich. André Certa zaprosił na uczt

weseln

całe miasto. Zaproszenia nie

zostały jednak przyj

te przez rodziny szlacheckie, które wymówiły si

mniej

lub bardziej prawdopodobnymi powodami.

Tymczasem nadeszła godzina, w której miał zosta

podpisany kontrakt

lubny, jednak

e panna młoda nie pojawiła si

…

yda Samuela dr

czyło jakie

tajemne zmartwienie. André Certa

niecierpliwie marszczył brwi. Na twarzach zaproszonych go

ci malowało si

jakby skr

powanie, gdy tymczasem tysi

wiec, odbijaj

c si

w lustrach,

napełniały salony ol

niewaj

cym

wiatłem.

Na zewn

trz, na ulicy, bł

kał si

jaki

człowiek ogarni

miertelnym

niepokojem. Był to markiz don Végal.

VIII

Tymczasem Sara, n

kana najci

ęż

szymi strapieniami, pozostawała sama.

Nie mogła wyj

ść

ze swego pokoju. W pewnej chwili, dławiona emocjami,

stan

ła na balkonie, który wychodził na wewn

trzne ogrody.

Nagle zauwa

yła człowieka, który prze

lizgiwał si

pomi

dzy szpalerami

magnolii. Rozpoznała Libert

, swojego słu

żą

cego. Wydawało si

e Liberta

ledzi niewidzialnego wroga, raz po raz chowaj

c si

za jak

ąś

rze

albo

przypadaj

c do ziemi.

Naraz Sara zbladła. Liberta zmagał si

z jakim

olbrzymim człowiekiem,

który powalił go na ziemi

. Jedynie kilka stłumionych oddechów

wiadczyło o

tym,

e jaka

silna dło

zatyka usta sługi.

Młoda dziewczyna ju

miała krzykn

ąć

, gdy nagle zobaczyła,

e ci dwaj

ęż

czy

ni podnosz

. Sługa przypatrywał si

swemu przeciwnikowi.

– To pan! Pan tutaj! – rzekł Liberta.

I poszedł za tym człowiekiem, który, zanim jeszcze Sara zd

ąż

yłaby

krzykn

ąć

, wydał si

mu duchem z innego

wiata. A młoda dziewczyna, jak

niewolnik przygnieciony do ziemi kolanem Indianina, zgi

ta pod spojrzeniem

Martina Paza, nie mogła wypowiedzie

nic poza słowami:

– To pan! To pan!

Martin Paz spojrzał na ni

i rzekł:

– Czy narzeczona nie słyszy odgłosów

ta? Zaproszeni niecierpliwi

w salonach, aby zobaczy

, jak szcz

ęś

cie ja

nieje na jej twarzy! A mo

jest to ofiara, przygotowana na po

cenie ich oczom? Czy

z t

pobladł

od bólu twarz

panna młoda mo

e pokaza

swojemu narzeczonemu?

Słowa Martina Paza z ledwo

docierały do Sary.

Młody Indianin zacz

ł raz jeszcze:

– Skoro panna młoda jest we łzach, to znaczy,

e si

ga spojrzeniem

dalej, ni

dom jej ojca, dalej ni

miasto, w którym ona cierpi!

Sara podniosła głow

. Martin Paz wyprostował si

i ramieniem

wyci

gni

tym ku szczytom Kordylierów wskazał dziewczynie drog

wolno

ci.

Sara poczuła,

e ogarnia j

nieprzezwyci

ęż

ona moc. W tym czasie dotarł

do jej uszu d

k kilku głosów. Kto

zbli

ał si

do jej pokoju. Bez w

tpienia

za chwil

miał przekroczy

próg jej ojciec, by

e w towarzystwie jej

narzeczonego! Martin Paz przygasił szybko lamp

zwisaj

na jego

głow

… Gwizd, przypominaj

cy ten, który mo

na było usłysze

na Plaza

Mayor, przenikn

ł ciemno

ci nocy.

Nagle otworzyły si

drzwi. Weszli Samuel i André Certa. W pokoju

panowała gł

boka ciemno

ść

. Kilku słu

żą

cych po

pieszyło ze

wiecznikami…

Pokój był pusty!

–

mier

i gniew! – wykrzykn

ł Metys.

– Gdzie ona jest? – zapytał Samuel.

– Jest pan za to odpowiedzialny – odpowiedział mu brutalnie André Certa.

Po tych słowach poczuł, jak zimny pot przenika go a

do ko

ci.

– Do mnie! – zawołał.

I wraz ze słu

żą

cymi wybiegł z domu.

Tymczasem Martin Paz uciekał w po

piechu ulicami miasta. Dwie

cie

kroków od domu

yda natkn

ł si

na kilku Indian, którzy zebrali si

usłyszawszy jego gwizd.

– W nasze góry! – zawołał.

– Do domu markiza don Végala! – powiedział kto

, kto stał tu

za nim.

Martin Paz obrócił si

U jego boku stał Hiszpan.

– Nie powierzy mi pan tej młodej dziewczyny? – zapytał don Végal.

Indianin pochylił głow

i ci

ęż

kim głosem odpowiedział:

– Do domu markiza don Végala!

Martin Paz, ulegaj

c przewadze markiza, powierzył mu dziewczyn

Wiedział,

e w jego domu b

dzie bezpieczna i, rozumiej

c do czego

zobowi

zuje go honor, nie chciał sp

dzi

nocy pod dachem don Végala.

Wyszedł wi

c z rozpalon

głow

. Czuł, jak gor

czka rozgrzewa krew w

jego

yłach…

Ale nie zrobił nawet stu kroków, gdy pi

ciu czy sze

ciu ludzi rzuciło si

niego i, mimo

e bronił si

zawzi

cie, skr

powało go. Martin Paz wydał z

siebie j

k rozpaczy. Wiedział,

e wpadł w r

ce swoich wrogów.

Kilka chwil pó

niej został zło

ony w jakim

pokoju, gdzie zdj

to mu

zakrywaj

oczy opask

. Rozejrzał si

wokół i zrozumiał,

e jest w dolnej

sali tej tawerny, w której jego bracia zorganizowali ich pierwsz

rewolt

Był tam Sambo, który brał udział w uprowadzeniu dziewczyny. Otaczali go

Manangani i inni. Błysk nienawi

ci pojawił si

w oczach Martina Paza.

– Mój syn nie ma wi

c lito

ci dla moich łez – powiedział Sambo – skoro

pozwala mi tak długo wierzy

w swoj

mier

– Czy w przeddzie

wybuchu rewolty Martin Paz, nasz przywódca, musiał

znale

źć

w obozie wroga? – zapytał Manangani.

Martin Paz nie odpowiedział ani swojemu ojcu, ani Indianinowi.

– Tak wi

c nasze najwa

niejsze sprawy zostały po

cone dla jakiej

kobiety?

Wypowiadaj

c te słowa, Manangani zbli

ył si

do Martina Paza ze

sztyletem w r

ku. Martin Paz nawet na niego nie spojrzał.

– Najpierw porozmawiajmy – rzekł Sambo. – Działa

dziemy pó

niej.

li mój syn uchybił w czym

swoim braciom, b

teraz wiedział, na kim

pom

zdrad

. Niech ma si

na baczno

ci! Córka

yda Samuela nie jest tak

dobrze ukryta, by mogła nam si

wymkn

ąć

! Zreszt

, mój syn si

zastanowi.

Naznaczony wyrokiem

mierci, nie znajdzie ju

w tym mie

cie kamienia, na

którym mógłby zło

swoj

głow

. Je

eli jednak wyzwoli swój kraj, oznacza

to b

dzie dla niego honor i wolno

ść

Martin Paz ci

gle milczał, lecz wewn

trz toczył straszliw

walk

. Sambo

poruszył wra

liwe struny tej dumnej natury.

W planach buntowników Martin Paz był postaci

nie do zast

pienia.

Cieszył si

najwy

szym autorytetem w

ród Indian z miasta, na swój sposób

manipulował nimi, i wystarczyłby tylko znak, aby porwał ich do walki na

mier

ycie.

zy, które go ł

czyły, zniszczył rozkaz Sambo. Martin Paz podniósł si

– Mój synu – powiedział Indianin, obserwuj

c go z uwag

– jutro, podczas

ta Amancaes, nasi bracia spadn

jak lawina na bezbronnych

mieszka

ców Limy. Oto droga ku Kordylierom, z przeciwnej strony ta, która

prowadzi do miasta. Jeste

wolny.

– W góry! – wykrzykn

ł Martin Paz. – W góry i niech nieszcz

ęś

cie spadnie

na naszych wrogów!

Wschodz

ce sło

ce oblało pierwszymi promieniami tajne zgromadzenie

india

skich wodzów zaszytych w łonie Kordylierów.

Nadszedł 24 czerwca, dzie

wielkiego

ta Amancaes. Mieszka

cy –

pieszo, konno, powozami – zmierzali na słynny płaskowy

, poło

ony pół mili

od miasta. Metysi i Indianie zmieszali si

ze sob

we wspólnej zabawie. Szli

wesoło w grupach z rodzinami lub przyjaciółmi. Ka

da grupa poprzedzona

muzykiem, który grał na gitarze i

piewał najbardziej popularne melodie,

niosła swoje zapasy.

tuj

cy szli przez pola kukurydzy i lucerny, poprzez

zaro

la bananowców, przemierzali pi

kne aleje wysadzane wierzbami, aby w

cu znale

źć

ród drzew cytrynowych i pomara

czowych, których wo

mieszała si

z dzikimi zapachami gór. Wzdłu

całej drogi ruchome gospody

oferowały wódk

i piwo, które, spo

ywane w du

ych ilo

ciach, pobudzały do

miechów i krzyków. Je

cy zmuszali swe konie do harcowania po

ród

tłumu i prze

cigali si

w szybko

ci, biegło

ci i zr

czno

ci.

W tej zabawie, która zawdzi

cza sw

nazw

górskim kwiatuszkom,

dominowała niepoj

ta porywczo

ść

i swoboda. Jednak

e nigdy

adna kłótnia

nie wybuchła po

ród tysi

cy okrzyków powszechnej rado

ci. Zaledwie kilku

ców, przyodzianych w błyszcz

ce pancerze, wystarczyło, by

zaprowadzi

ród ludno

ci porz

dek.

I kiedy w ko

cu cały ten tłum przybył na płaskowy

Amancaes, z tysi

gardeł wydobył si

pot

ęż

ny okrzyk uwielbienia, powtórzony nast

pnie przez

odbite od gór echo.

U stóp widzów rozci

gało si

dawne Miasto Królów, wznosz

ce zuchwale

ku niebu swe wie

e i dzwonnice, pełne ogłuszaj

cego, radosnego

dzwonienia. Ko

cioły San Pedro, San Augustin i katedra przyci

gały

spojrzenia swymi l

cymi w promieniach sło

ca dachami. San Domingo,

bogata

tynia, w której Madonna nie jest nigdy przyodziana dwa dni z

du w te same szaty, wznosiła sw

ozdobn

iglic

ej ni

cioły, które

z ni

siadowały. Po prawej stronie rozległe niebieskie płaszczyzny Oceanu

Spokojnego lekko falowały pod wpływem wiej

cego wietrzyku, a spojrzenie,

kieruj

c si

od Callao do Limy, przesuwało si

po wszystkich tych

zabytkowych grobowcach, zawieraj

cych szcz

tki wielkiej dynastii Inków.

Rysuj

cy si

na horyzoncie przyl

dek Morro Solar stanowił jakby ram

dla

tego cudnego obrazu.

Jednak podczas gdy lima

czycy podziwiali te malownicze widoki, na

oblodzonych wierzchołkach Kordylierów przygotowywany był krwawy dramat.

W samej rzeczy, gdy miasto zostało niemal

e opuszczone przez zwykłych

mieszka

ców, po ulicach snuło si

wielu Indian. Ludzie ci, zazwyczaj bior

czynny udział w zabawach z okazji Amancaes, przechadzali si

w milczeniu z

dziwnie zamy

lonymi twarzami. Od czasu do czasu który

z zaaferowanych

dowódców przekazywał im sekretny rozkaz i dalej szedł swoj

drog

, gdy

tymczasem wszyscy zbierali si

powoli w bogatych dzielnicach miasta.

Sło

ce zacz

ło zni

do widnokr

gu. O tej to wła

nie porze

arystokracja lima

ska udawała si

to Amancaes. Najbogatsze stroje

niły wewn

trz powozów, przesuwaj

cych si

lew

i praw

stron

wysadzanej drzewami drogi. Kł

biła si

tam zawiła mieszanina pieszych,

powozów i je

ców.

Zegar na wie

y katedry wybił pi

W tej chwili w mie

cie rozległ si

ogromny krzyk. Ze wszystkich placów,

ulic, domów wybiegli Indianie z broni

w r

ku. Pi

kne dzielnice zapełniły si

niedługim czasie buntownikami, w

ród których kilku potrz

sało ponad

głowami zapalonymi pochodniami.

–

mier

Hiszpanom!

mier

ciemi

zcom! – tak brzmiał rozkaz.

W jednej chwili szczyty wzgórz zaroiły si

od Indian, którzy mieli doł

czy

do swych towarzyszy w mie

cie.

na sobie wyobrazi

, jak Lima wygl

dała w tamtej chwili. Buntownicy

rozprzestrzenili si

po wszystkich dzielnicach. Na czele jednej z kolumn szedł

Martin Paz, wymachuj

c czarn

flag

. Podczas gdy Indianie atakowali domy

przeznaczone do zniszczenia, on skierował si

ze swoim oddziałem na Plaza

Mayor. Id

cy tu

przy nim Manangani wydawał z siebie dzikie okrzyki.

Zebrani na placu przed pałacem prezydenckim

ołnierze rz

dowi,

uprzedzeni o buncie, byli gotowi do walki. Straszliwy ostrzał przywitał
spiskowców w chwili, gdy weszli na plac. Zaskoczeni pocz

tkowo t

nieoczekiwan

salw

, która znaczn

ęść

z nich powaliła na ziemi

, Indianie

rzucili si

na oddziały z niesłychan

porywczo

. Wynikła z tego straszliwa

walka, podczas której bojownicy obu stron wprost si

o siebie ocierali. Martin

Paz i Manangani dawali niesłychane dowody waleczno

ci i tylko cudem

unikn

mierci.

Za wszelk

cen

musieli zdoby

pałac i umocni

w nim.

– Naprzód! – zawołał Martin Paz i tym okrzykiem poci

ł za sob

oddział do ataku.

Cho

Indianie byli atakowani z ka

dej strony, udało im si

rozerwa

kordon oddziałów otaczaj

cych pałac. Manangani rzucił si

na pierwsze

stopnie schodów, lecz nagle zatrzymał si

. Rozerwane rz

ołnierzy

odsłoniły dwa działa, gotowe ostrzela

atakuj

cych.

Nie było chwili do stracenia. Trzeba było skoczy

do dział, zanim jeszcze

ąż

yłyby wypali

– My to zrobimy! – krzykn

ł Manangani do Martina Paza.

Ale Martin Paz wła

nie si

pochylił i ju

go nie słyszał, gdy

jaki

murzyn

szepn

ł mu do ucha:

– Pl

druj

dom markiza don Végala. Mo

e wła

nie go morduj

Na te słowa Martin Paz wycofał si

. Manangani chciał go zatrzyma

, ale w

tym momencie zabrzmiały działa i salwa zmiotła Indian.

– Do mnie! – krzykn

ł Martin Paz i kilku oddanych mu towarzyszy

doł

czyło do niego. W ten sposób mógł utorowa

sobie luk

w szeregach

wojsk rz

dowych.

Ta ucieczka nosiła w sobie wszelkie znamiona zdrady. Indianie s

dzili,

dowódca ich opu

cił. Manangani nadaremnie próbował nakłoni

ich do walki.

Znale

li si

pod g

stym ostrzałem. Od tej chwili zebranie ich w jedno miejsce

nie było ju

liwe. To spowodowało kompletne zamieszanie i rozsypk

ołnierzy. Płomienie, które unosiły si

nad niektórymi dzielnicami, zach

ciły

uciekinierów do grabie

y, lecz pod

ąż

cy za nimi

ołnierze zabili wi

kszo

ść

nich.

W tym samym czasie Martin Paz dotarł do domu don Végala, który stał

aren

zawzi

tej walki, kierowanej przez samego Samba. Stary Indianin

miał podwójny interes, aby si

tam znale

źć

: zwyci

ęż

Hiszpana oraz pojma

Sar

, r

kojmi

wierno

ci swego syna.

Brama i mury dziedzi

ca, zniszczone, pozwalały widzie

don Végala ze

szpad

w dłoni, otoczonego przez sw

słu

i stawiaj

cego czoła

nacieraj

cej masie. Duma tego człowieka i jego odwaga miały w sobie co

wzniosłego. Pierwszy wystawiał si

na uderzenia i jego gro

ne rami

pokryło

ziemi

wokół niego ciałami poległych.

Ale có

mógł zdziała

wobec tego tłumu Indian, wci

ąż

powi

kszaj

cego

o uciekinierów z Plaza Mayor? Don Végal czuł,

e siła obro

ców słabnie, i

nie pozostawało mu ju

nic innego, jak tylko pozwoli

zabi

. Wtedy jednak

Martin Paz, szybki jak błyskawica, zaatakował napastników od tyłu, zmusił
ich, by obrócili si

ku niemu, i w ogniu kul dotarł a

do don Végala, osłaniaj

go własnym ciałem.

– Dobrze, mój synu, dobrze! – rzekł don Végal do Martina Paza,

ciskaj

mu dło

Lecz młody Indianin był pos

pny.

– Dobrze, Martinie Pazie! – wykrzykn

ł inny głos, który dotarł a

do jego

duszy.

Rozpoznał Sar

, za

jego rami

zakre

liło wokół szeroki krwawy kr

Tymczasem oddział Samba atakował. Ten nowy Brutus33 dwadzie

cia

razy kierował uderzenia na syna, nie mog

c go dosi

ąć

, i dwadzie

cia razy

Martin Paz cofał sw

bro

gotow

uderzy

w ojca.

Nagle obok Samba pojawił si

zbroczony krwi

Manangani.

– Przysi

głe

– rzekł do

– pom

zdrad

nikczemnika w obecno

jego najbli

szych, przyjaciół, w obecno

ci niego samego! Teraz nadszedł

czas! Oto

ołnierze nadchodz

! Metys André Certa jest razem z nimi!

– Chod

my wi

c, Manangani – powiedział Sambo z dzikim u

miechem –

chod

my!

I obaj, opu

ciwszy dom don Végala, pobiegli w stron

nadchodz

cego

oddziału.

ołnierze zło

yli si

do strzału, lecz Sambo wcale si

tym nie

przestraszył i podszedł prosto do Metysa.

– To pan jest André Certa – rzekł. – A wi

c pa

ska narzeczona jest w

domu don Végala i Martin Paz zabierze j

ze sob

w góry!

Po tych słowach obaj Indianie znikn

li.

W ten sposób Sambo postawił twarz

w twarz dwóch

miertelnych

wrogów, a

ołnierze, zn

ceni obecno

Martina Paza, rzucili si

w kierunku

domu markiza.

André Certa był pijany z w

ciekło

ci. Skoro tylko dostrzegł Martina Paza,

rzucił si

błyskawicznie ku niemu.

– Nas dwóch! – zawył młody Indianin i, opuszczaj

c kamienne schody,

których tak zawzi

cie bronił, doskoczył do Metysa.

Stan

li naprzeciwko siebie: stopa przy stopie, pier

przy piersi. Ich twarze

dotykały si

, ich spojrzenia mieszały si

w jeden błysk. Przyjaciele i wrogowie

nie mogli si

do nich zbli

. Rzucili si

na siebie i w tym straszliwym u

cisku

zabrakło im tchu. W pewnym momencie jednak André Certa wyprostował si

przed Martinem Pazem, temu za

z r

ki wypadł sztylet. Metys uniósł rami

jednak Indianin zd

ąż

ył je zatrzyma

, nim ten zadał cios. André Certa na

pró

no chciał si

uwolni

. Martin Paz zdołał skierowa

sztylet ku Metysowi i

wbił go prosto w serce a

po sam

koje

ść

Nast

pnie rzucił si

w ramiona don Végala.

– W góry, mój synu – wykrzykn

ł markiz – uciekaj w góry! Teraz ja ci to

rozkazuj

W tej chwili pojawił si

yd Samuel i, rzuciwszy si

na ciało André Certy,

zdołał zabra

z ubrania portfel. Ale zauwa

ył to Martin Paz. Odebrał mu

portfel, otworzył go, przejrzał, wydał krzyk rado

ci i, kieruj

c si

w stron

markiza, oddał mu dokument, na którym widniały te słowa:

“Otrzymałem od pana André Certy sum

stu tysi

cy piastrów, któr

zobowi

zuj

mu zwróci

, je

li Sara, któr

uratowałem z ton

cego statku

San Jose, nie jest córk

i jedyn

spadkobierczyni

markiza don Végala.

Samuel.”

– Moja córka! – wykrzykn

ł Hiszpan i pobiegł w stron

pokoju Sary.

Młodej dziewczyny jednak tam nie było, a ojciec Joachim, zalany krwi

zdołał wypowiedzie

tylko te słowa:

“Sambo… Porwana… Rzeka Madeira!…”

Wdrog

! – wykrzykn

ł Martin Paz.

A don Végal, nie wypowiedziawszy ani słowa, postanowił wyruszy

razem

z Indianinem. Jego córka!… Koniecznie musiał odnale

źć

swoj

córk

Przyprowadzono dwa muły, na które markiz i Martin siedli okrakiem.

Powy

ej kolan przymocowali sobie rzemieniami wysokie sztylpy,34 a głowy

osłonili słomianymi kapeluszami. W skórzanych olstrach35 przytroczonych do
siodeł znajdowały si

pistolety, a z boku przewieszone były karabiny. Martin

Paz owin

ł wokół siebie lasso, a jego koniec przymocował do uprz

ęż

y muła.

Indianin dobrze znał wy

yny i góry, w które mieli si

zapu

. Wiedział,

do jakiej zagubionej krainy Sambo porwał jego narzeczon

. Jego narzeczon

mielił si

nazwa

tak córk

markiza don Végala.

Hiszpan i Indianin, wiedzeni tylko jedn

, jednym celem, zagł

bili si

wkrótce w w

wozy Kordylierów, poro

te drzewami kokosowymi i sosnami.

Cedry, krzaki bawełny i aloesu pozostały za nimi, razem z równinami
pokrytymi kukurydz

i lucern

. Parokrotnie ich muły kłuły si

o niezliczone

kolczaste kaktusy, a wtedy zatrzymywały si

niepewnie jakby nad brzegiem

przepa

ci.

To było ci

ęż

kie zadanie przej

ść

góry o tej porze roku. Topniej

cy w

promieniach czerwcowego sło

nieg dawał

ródło kataraktom, za

przeogromne masy

niegu, zsuwaj

ce si

sto z wierzchołków gór, spadały

w bezdenne przepa

cie.

Jednak

e ojciec i narzeczony Sary jechali dzie

i noc bez chwili

odpoczynku.

Dotarli do szczytu Andów, czterna

cie tysi

cy stóp powy

ej poziomu

morza. Nie było tam ju

drzew ani ro

lin. Cz

sto znajdowali si

w samym

rodku tych straszliwych burz, które zdarzaj

w Kordylierach, i które

podnosz

tumany

niegu ponad najwy

sze szczyty. Don Végal zatrzymywał

nieraz mimowolnie, ale Martin Paz podtrzymywał go i chronił przed

wielkimi zwałami

niegu.

W tym miejscu, najwy

ej wzniesionym punkcie Andów, w którym

drowców cz

sto dopadała choroba, w którym nawet najbardziej

nieustraszeni ludzie tracili odwag

, trzeba było nadludzkiej woli, aby oprze

czeniu.

Na wschodnim zboczu Kordylierów don Végal i Martin Paz odnale

li tropy

Indian, mogli wi

c wreszcie zej

ść

z ła

cucha gór.

Doszli do rozległych dziewiczych lasów, które pokrywaj

równiny poło

one

dzy Peru i Brazyli

. Tam, po

ród tej gmatwaniny drzew, Martin Paz mógł

wszystkich swych india

skich umiej

tno

ci.

Na wpół ugaszone ognisko,

lady stóp, połamane drobne gał

zki,

charakter pozostawionych resztek – wszystko to było dokładnie przez niego
badane.

Don Végal obawiał si

e jego biedna córka była zmuszona do

przemierzania tych ciernistych i kamienistych szlaków pieszo. Indianin
pokazał mu jednak kilka kamyczków wci

tych w ziemi

, co dowodziło,

przechodziło t

dy zwierz

. Gał

zie powy

ej były zgi

te w jednym kierunku, a

to zdradzało człowieka jad

cego na koniu. Don Végal odzyskał nadziej

Martin Paz był tak pewny siebie, tak zr

czny,

e nie było dla niego

przeszkody nie do pokonania, ani niebezpiecze

stwa nie do opanowania!

Którego

wieczoru zm

czenie zmusiło Martina Paz i don Végala do

zatrzymania si

. Dotarli do brzegu rzeki. Były to pocz

tkowe nurty Madeiry,

które Indianin rozpoznał bez wahania. Ogromne namorzyny zwieszały si

nad

tafl

wody, a kapry

nie biegn

ce liany ł

czyły je z drzewami na drugim

brzegu.

Porywacze przedostali si

na drugi brzeg, czy te

zeszli w dół rzeki?

Przebyli j

w prostej linii? Takie były pytania, które stawiał sobie Martin Paz.

Pod

ąż

c z trudem za kilkoma ulotnymi

ladami, id

c wzdłu

stromych

brzegów, doszedł do polanki, na której nie było ju

tak ciemno jak dookoła.

Tam kilka

ladów stóp wskazywało,

e jaka

grupa ludzi przekroczyła rzek

tym wła

nie miejscu.

Martin Paz starał si

zorientowa

, gdzie jest, kiedy zobaczył jak

ąś

czarn

brył

, która poruszyła si

obok lasku. Przygotował szybko lasso i był

gotowy do ataku. Przesun

wszy si

jednak o kilka kroków, zorientował si

był to powalony na ziemi

muł, którym wstrz

sały

miertelne konwulsje.

Biedne konaj

ce zwierz

musiało zosta

ranne daleko od miejsca, do którego

zdołało si

dowlec, na co wskazywały widoczne na ziemi

lady krwi. Martin

Paz nie w

tpił,

e Indianie, nie mog

c przeprawi

z mułem na drugi brzeg,

zranili zwierz

uderzeniem sztyletu. Nie maj

c ju

tpliwo

ci, w któr

stron

poszli wrogowie, wrócił do swego towarzysza.

– By

e jutro ich dogonimy – powiedział.

– Ruszajmy natychmiast – odpowiedział Hiszpan.

– Ale

przecie

musimy przedosta

przez rzek

– Przeb

dziemy j

wpław!

Zdj

li obaj ubrania, które Martin Paz zło

ył w jeden pakunek i umie

cił na

swej głowie. W

lizgn

li si

do wody cichute

ko w obawie, by nie zbudzi

którego

z tych gro

nych kajmanów, tak licznych w rzekach Brazylii i Peru.

Wkrótce przedostali si

na drugi brzeg. Pierwszym staraniem Martina

Paza było odszukanie

ladów Indian, lecz bezskutecznie badał li

cie i

kamienie – niczego nie zdołał odkry

. Poniewa

ść

wartki pr

d zniósł ich

troch

ej, don Végal i Indianin poszli stromym brzegiem w gór

rzeki i tam

odnale

lady, co do których nie mogli si

myli

Wła

nie w tym miejscu przeprawił si

przez Madeir

Sambo ze swoj

band

, która na drugim brzegu zwi

kszyła sw

liczebno

ść

. Indianie z równin i

gór, którzy z niecierpliwo

oczekiwali zwyci

stwa rewolty, dowiedziawszy

e zostali zdradzeni, wpadli we w

ciekło

ść

. Widz

e jest osoba, któr

mog

zło

w ofierze, postanowili przył

czy

do grupy starego Indianina.

Młoda dziewczyna nie miała zupełnie poj

cia o tym, co działo si

wokół

niej. Jechała, poniewa

jakie

ce popychały j

naprzód. Gdyby

pozostawiono j

na tym odludziu, z pewno

nie zrobiłaby nic, aby uchroni

mierci. Czasami o

ywiało j

wspomnienie młodego Indianina. Pó

niej

jednak opadała jak bezwładna masa na szyj

swego muła. Gdy po drugiej

stronie rzeki musiała i

ść

pieszo razem z porywaczami, dwóch Indian wlokło j

tak gwałtownie, i

po jej przej

ciu pozostał

lad krwi.

Sambo jednak niezbyt si

martwił,

e krew Sary mo

e wskaza

kierunek

ich drogi. Zbli

ał si

do swego celu. Wkrótce mieli usłysze

ogłuszaj

cy szum

rzecznych katarakt.

Indianie dotarli do swego rodzaju wioski, składaj

cej si

z setki chat

zrobionych ze splecionego sitowia i ziemi. Kiedy si

zbli

yli, mnóstwo kobiet i

dzieci wybiegło im naprzeciw z okrzykami rado

ci na ustach. Rado

ść

zmieniła si

jednak we w

ciekło

ść

, gdy mieszka

cy wioski dowiedzieli si

rzekomej zdradzie Martina Paza.

Sara, niewzruszona wobec swych wrogów, patrzyła na nich przyt

pionym

wzrokiem. Wszystkie te ohydne twarze wykrzywiały si

wokół niej, a do jej

uszu docierały najstraszniejsze gro

by!

– Gdzie jest mój m

ąż

? – mówiła jedna z Indianek. – To ty kazała

zabi

– A mój brat, który ju

nigdy nie wróci do swej chaty – co z nim zrobiła

– Na

mier

! Niech ka

dej z nas dostanie si

kawałek jej ciała! Na

mier

Indianki, wywijaj

c no

ami, machaj

c rozpalonymi głowniami, podnosz

ogromne kamienie, zbli

ały si

do młodej dziewczyny.

– Cofn

ąć

! – wykrzykn

ł Sambo. – Niechaj wszyscy czekaj

na decyzj

wodzów!

Kobiety posłuchały słów starego Indianina, rzucaj

c jednak w stron

dziewczyny straszliwe spojrzenia. Sara, oblepiona krwi

, została rozci

gni

na kamienistym brzegu rzeki.

Poni

ej wioski rzeka Madeira, wtłoczona w gł

bokie koryto, z piorunuj

szybko

rzucała w dół masy wód z wysoko

ci ponad stu stóp. To wła

nie

tam, w tych kataraktach, z rozkazu wodzów, Sara miała znale

źć

mier

wicie, przy pierwszych promieniach sło

ca, miała by

przywi

zana do

łódki z kory i puszczona z pr

dem Madeiry.

Tak zadecydowała rada i je

li przeło

yła a

do nast

pnego dnia

wykonanie egzekucji, to tylko dlatego, by wypełni

ostatni

noc ofiary

udr

kami i cierpieniem.

Kiedy wyrok został ogłoszony, przyj

to go okrzykami rado

ci, a szalone

uniesienie owładn

ło wszystkich Indian.

To była noc orgii. Wódka uderzyła do głów podnieconym ludziom.

Dziewczyn

otoczyli rozhukani tancerze. Indianie biegali po le

żą

cych

odłogiem polach, wymachuj

c płon

cymi gał

ziami sosny.

Tak działo si

witu. Najgorsze nadeszło, gdy miejsce wydarze

wietliły pierwsze promienie sło

ca.

Dziewczyna została odwi

zana od słupa i naraz sto ramion chciało

wykona

wyrok. Kiedy z jej ust wymkn

ło si

nazwisko Martina Paza,

odpowiedziały jej natychmiast okrzyki nienawi

ci i zemsty. Musiała si

wdrapa

po stromej

cie

ce na rozległe skupisko głazów, które prowadziło do

szego poziomu rzeki. Dotarła tam cała zakrwawiona. Czółno z kory

czekało na ni

sto kroków od wodospadu. Sara została zło

ona w czółnie i

przywi

zana do

wrzynaj

cymi si

w jej ciało linami.

– Zemsta! – wykrzykn

li członkowie plemienia jednym i tym samym

głosem.

d rzeki szybko porwał czółno, które zacz

ło si

…

Nagle dwóch ludzi pojawiło si

na przeciwległym brzegu. Byli to Martin

Paz i don Végal.

– Moja córka! Moja córka! – krzyczał ojciec, padaj

c na kolana na brzegu.

Czółno płyn

ło wprost ku katarakcie.

Martin Paz, stoj

c wyprostowany na skale, kr

cił lassem, które

wistało

wokół jego głowy. W chwili, gdy łódka miała spa

ść

z wodospadu, długi

skórzany sznur rozwin

ł si

i chwycił j

w swoj

zaciskaj

– Na

mier

! – zawyła banda dzikich Indian.

Martin Paz napr

ęż

ył si

, a łódka, zawieszona nad przepa

, powolutku

zbli

yła si

do niego…

Nagle w powietrzu rozległ si

wist strzały i Martin Paz, upadaj

c na twarz

wprost do łodzi ofiary, pogr

ąż

ył si

wraz z Sar

w wirach wodospadu.

Prawie w tej samej chwili druga strzała dosi

gła don Végala i przeszyła

mu serce.

Martin Paz i Sara stali si

narzeczonymi na wieczne

ycie, bowiem