(Trening asertywno\234ci \226 meto...)

Trening asertywności jako metoda uczenia konstruktywnych zachowań

mgr Krystyna Gaweł
nauczyciel PSP nr 3
w Paczkowie

Słowo „asertywność” stosuje się do pewnego rodzaju zachowania, które pozwala nam konkretnie i

zdecydowanie komunikować nasze potrzeby, chęci i uczucia innym ludziom- bez naruszania w jakikolwiek

sposób ich praw.

Jest to alternatywa zachowań biernego, agresywnego i manipulacyjnego.

Bardzo nielicznym udaje się być asertywnymi we wszystkich dziedzinach życia. Niektórzy potrafią

być asertywni w domu , ale mają trudności w pracy. Inni czują

się

świetnie gdy są w pracy, nie potrafią być

asertywnymi w relacjach z innymi ludźmi.

Chcąc być asertywnymi musimy:
-

zdecydować czego chcemy

zdecydować, czy jest to uczciwe

wyraźnie o to poprosić

nie bać się podejmowania ryzyka

być wyciszeni i odprężeni

otwarcie wyrażać nasze uczucia

swobodnie przyjmować i mówić komplementy

wyrażać i przyjmować uczciwą krytykę

Nie wolno nam:

owijać w bawełnę

chować się za czyimiś plecami

znęcać się

zwymyślać kogoś

tłamsić swoje uczucia

Każdy z nas kiedyś musiał poradzić sobie z jakims problemem. Dwie główne instynktowne reakcje na
pojawienie się problemu to ucieczka (bierność) i walka (agresja).
Wiele problemów zdrowia psychicznego i problemów w relacjach międzyludzkich spowodowanych jest

Trening asertywności – metoda uczenia konstruktywnych zachowań

http://www.edujrinne4.republika.pl/asertywnosc.htm

1 z 5

2010-09-16 18:58

nadmiernym uleganiem tym dwóm, czysto zwierzęcym reakcjom.
Człowiek rozwinął jednak i trzeci typ zachowania, bardziej dostosowany do rozwiązywania tego rodzaju
kłopotów   w   relacjach   z   ludźmi,   jaki   napotyka   żyjąc   w   społeczeństwie.   Zachowanie   to   polega   na
wykorzystaniu bardziej złożonych umiejętności myślowych i werbalnych. Są to umiejętności :
dyskutowania
argumentowania
negocjowania
Negocjowanie   to   reakcja,   która   często   jest   bardziej   adekwatnym   i   skuteczniejszym   sposobem
nawiązywania porozumienia z innymi.
W    naszym  społeczeństwie   narasta   świadomość   istnienia   pułapek   agresji  i  bierności.   Zachowania   takie
często są dzisiaj uznawane za społecznie niedopuszczalne. Niestety, nie musi to oznacza, że zachowania te
są rzadsze – raczej, że znacznie lepiej są maskowane i nie tak łatwe do wykrycia.
„Jakże lubię być lubianym i czegóż ja nie robię aby być lubianym” – Charles Lamb.

Zachowanie asertywne oznacza bezpośrednie, uczciwe i stanowcze wyrażenie wobec innej osoby

swoich uczuć , postaw, opinii lub pragnień, ale w sposób respektujący uczucia, postawy, opinie, prawa i
pragnienia tej drugiej osoby. Asertywność, to umiejętność adekwatnego wyrażania siebie bez naruszania
praw innych osób z ang. „assertiweness”- „stanowczość”, „pewność siebie”, „apodyktyczność”.

Koncepcja treningu asertywności powstała w latach 50-tych, jej pionierami byli: Joseph

Wolpe(1958) i Andrew Salter (1949). Pragnęli oni zrealizować marzenie- znaleźć sposób, aby człowiek

mógł być sobą prawdziwym, bez lęku i poczucia winy.

Koncepcja zachowań asertywnych realizuje się w konkretnych sytuacjach. Różne osoby są

asertywne w różny sposób, gdyż każdy po swojemu przeżywa daną sytuację. Wspólnym mianownikiem
zachowań asertywnych jest jednak określona postawa interpersonalna. Asertywna postawa interpersonalna
oznacza komunikowanie otoczeniu dwóch przekazów:
„Ja   jestem  w  porzadku.   Mam  prawo   być   sobą   i  Ty   jestes  w  porzadku.   Masz  prawo   być   sobą”   .   W/g
Berne’a (1987)- jest to zachowanie racjonalne, zachowanie „dorosłego”.
Podczas   treningu   asertywności   klienci   (pacjenci)   uczą   się   kontroli,   ale   dotyczy   ona   jedynie   sposobu
wyrażania siebie. Dzięki temu, że coraz lepiej panują nad sposobem „wyrażania”, coraz bardziej pozwalają
sobie na swobodne „przeżywanie” i „myślenie.” Trenowaniu  podlegać mogą różne formy zachowania:-

wyrażanie i przyjmowanie uczuć np. złości, czułości, sympatii, zakłopotania itp.

wyrażanie i przyjmowanie potrzeb i próśb

wyrażanie poglądów np. sprzecznych z opiniami innej osoby i konstruktywne reagowanie na

odmienne poglądy innych

Ważnym tematem jest stanowienie i obrona swoich indywidualnych praw.
Klienci  mają   okazję   w   formie   psychodramatycznej  przećwiczyć   –   często   wielokrotnie    (aż  do   pełnego
opanowania) konkretne zachowania, stanowiące pożądane przez nich rozwiązania trudnych sytuacji z ich
życia.   Styl   zachowań   asertywnych   jest   wrażliwy   na   różnice   kulturowe   i   wiele   rozwiązań,   świetnie
przyjmowanych   w   innych   krajach,   dla   naszych   klientów   jest   nieprzydatna.   Każde   społeczeństwo   ma
specyficzne deficyty asertywnościowe- rodzaj”problemu społecznego” na  poziomie  osobistym i formuła
treningu  asertywności jeśli ma  być   przydatna   musi  zakładać   mierzenie   się  również  z  tym  szczególnym
problemem.
Trening asertywności ma na celu wprowadzenie konkretnych, konstruktywnych zmian w swoje codzienne
zachowanie,   przełamanie   nawykowych   reakcji   interpersonalnych.   Formuła   treningu   asertywności   nie
wymaga   od   klientów   specjalnego   przygotowania,   choć   ci   którzy   są   w   pełni   świadomi   tego   co   chcą
zmieniać w swoim zachowaniu korzystają najwięcej.
Trening asertywności może być całkowicie samodzielna propozycją. Jego celem jest wówczas zapoznanie
klientów z pewną atrakcyjna ofertą postawy interpersonalnej. Umiejętność swobodnego wyrażania swoich
postaw w sposób nie naruszający praw innych uczuć stanowi bowiem bezpośrednią realizację koncepcji

Trening asertywności – metoda uczenia konstruktywnych zachowań

http://www.edujrinne4.republika.pl/asertywnosc.htm

2 z 5

2010-09-16 18:58

demokratycznych na poziomie zachowań indywidualnych.

W zastosowaniu klinicznym trening asertywności jest techniką dla osób, które stale doznają

niepowodzeń w bronieniu swoich interesów, w stanowczy , efektywny i odpowiedni sposób. Stosowany
jest w terapii depresji, małżeństw, zaburzeń seksualnych, uzależnień i agresywnego antyspołecznego
zachowania, w kontekście pozaklinicznym dla nauczycieli. menedżerów kobiet i studentów.

Wśród potencjalnych skutków ubocznych i przeciwwskazań dla treningu asertywności zwraca się

uwagę na:

niepomyślne efekty w postaci negatywnych zachowań ludzi w odpowiedzi na nowe

zachowania jednostki

możliwość, ze klienci mogą okresowo wywoływać agresywne reakcje np. badania wykazują,

że osoby pasywne są bardziej lubiane od agresywnych

Najbardziej dokuczliwy z potencjalnych efektów związany jest  z pierwotnymi przeciwwskazaniami dla
użycia treningu asertywności. Sytuacja taka ma miejsce wówczas gdy prezentowane problemy są związane
raczej z opresyjnością środowiska niż cechami jednostki. W takich przypadkach koncentracja na cechach
jednostki   spowoduje   ograniczenie   efektów,   odwrócenie   uwagi   od   zasadniczego   problemu,   będzie
niepotrzebnie  deprymowała klienta  i doprowadzi raczej do „obwiniania  ofiary” niż zwrócenia uwagi na
rzeczywiste przeszkody środowiskowe.
Program treningu asertywności
Ćwiczenie zachowań asertywnych może mieć miejsce w kontakcie indywidualnym z klientem lub sytuacji
grupowej.
Przykład   scenariusza   do   realizacji   w   grupie   o   liczebności   od   6   do   20   osób,   obejmujący   4   pełne   dni
treningowe:

pierwsza sesja dwudniowa poświęcona jest edukacji podstawowych umiejętności z obszaru

zachowań asertywnych

druga sesja jednodniowa skoncentrowana jest na pracy nad monologiem wewnętrznym, a

szczególnie diagnozą i konstruktywnym przekształceniem tych zadań na własny temat, które
blokują uruchomienie zachowań asertywnych

trzecia sesja jednodniowa dotyczy zachowań asertywnych w kontakcie z ważnymi osobami

przy czym szczególnym tematem jest „asertywna reakcja na własne poczucie krzywdy lub
winy”

Na początku spotkania trener zawiera kontrakt , w którym podkreśla 3 ważne punkty:

„możesz odmówić udziału w każdym ćwiczeniu nie tracąc statusu członka grupy”

staraj się podczas treningu robić, to co uważasz za korzystne dla siebie

chcę, aby każdy zdecydował się podjąć odpowiedzialność za swój proces uczenia (biernego,

czynnego, ostrożnego, ryzykownego), tak jak pojmuje swoją osobistą korzyść i będę szanować
ten wybór”

Tworzenie scenariusza sesji podstawowej:

Mapa asertywności – wypełnienie jej. Zawiera ona opis 10 podstawowych tematów zachowań
asertywnych:

obrona swoich praw w sytuacjach społecznych

obrona swoich praw w kontaktach osobistych

inicjatywa i kontakty towarzyskie

oceny- wyrażanie i przyjmowanie krytyki i pochwał

wyrażanie próśb i potrzeb

wyrażanie uczuć

wyrażanie opinii

występy publiczne

kontakt z autorytetem

intruza na cudzym terytorium

Po wypełnieniu Mapy uczestnicy wybierają 3 temat, w których mają największe kłopoty z asertywnością i
3 które stanowią ich mocną stronę. Na tej podstawie trener proponuje uczestnikom programu treningu,

Trening asertywności – metoda uczenia konstruktywnych zachowań

http://www.edujrinne4.republika.pl/asertywnosc.htm

3 z 5

2010-09-16 18:58

uwzględniając ich największe potrzeby.
3.

Sposób realizacji ustalonego scenariusza

trener realizuje ustalone tematy programu treningu w odpowiedniej kolejności

uczestnicy uczą się minimum umiejętności, wyćwiczenie, których pozwala na swobodne

posługiwanie się asertywnością w trudnych interpersonalnych sytuacjach naturalnych.

W treningu asertywności stosuje się sposób podejścia i techniki wywodzącej się z terapii

behawioralnej, wyjaśnianie, odgrywanie ról, modelowanie, wzmacnianie („dobrze to zrobiłeś”),
przydzielanie „zadań domowych.”
Struktura pracy nad każdym tematem jest trzyczęściowa:
a)

trener wygłasza mini wykład zapoznając uczestników z koncepcją zachowań asertywnych w

określonym tematem obszarze

uczestnikom proponowane jest ćwiczenie podstawowe pokazujące w przejrzystej formie istotę

asertywnego rozwiązania omawianej sytuacji

uczestnicy zachęcani są do znalezienia podobnych sytuacji ze swojego życia, w których pragnęli

zmienić swoje zachowanie w kierunku większej asertywności

I. Następuje blok prac indywidualnych, które na treningu asertywności przebiegają według określonego
schematu :

uczestnik określa szczegółowo sytuację, nad którą chce pracować, swoje dotychczasowe

zachowanie, z którego jest niezadowolony oraz to, jak chciałby się zachować

uczestnik jasno deklaruje co uważa za swój sukces i określił to istotnie na poziomie własnego

zachowania

Po przygotowaniu wtedy kiedy wie czego chce i jak to wyrazić;

uczestnik przystępuje do odegrania zaplanowanego przez siebie, pożądanego

zachowania(zaplanowane powinno być też zachowanie partnera psychodramy)

Psychodrama   w   treningu   asertywności   ma   charakter   specyficzny   –   rzadko   używana   jest   do   celów
diagnostycznych.
Klient   (uczestnik)   i   jego   partner   powtarzają   scenkę   tyle   razy   aż   klient   jest   zadowolony   ze   swojego
zachowania i ma poczucie, że potrafi je swobodnie wykonywać. Decyzja o zakończeniu pracy należy do
uczestnika, ostatecznym kryterium sukcesu jest wyłącznie jego ocena. Najczęściej ćwiczący potrzebuje od
4 do 8 prób. Po każdej kolejnej próbie i po komentarzu klienta  (z czego jest  zadowolony, z czego jest
niezadowolony) włącza się trener, który przekłada pragnienia klienta na konkretne, możliwe do realizacji
zachowanie.
Może się zdarzyć, że mimo pracy trenera i uczestników klient nie jest w stanie zachować się asertywnie w
ćwiczonej   sytuacji-   należy   zaproponować   zmianę   sytuacji   na   łatwiejszą   tzw.   podejście   hierarchiczne
(można zmienić partnera, sprawę o którą chodzi, intensywność planowanej reakcji). Ważnym elementem,
kończącym pracę asertywnościową jest szczegółowa informacja zwrotna, dotycząca zmiany w zachowaniu
klienta między pierwszą a ostatnią próbą. klient doznaje zmiany samopoczucia, często ulgi, dumy, poczucia
siły jeśli ma  szansę  porównać  swoje  zachowanie  (powinniśmy w takim przypadku dysponować  kamera
video, mogą też zrelacjonować świadkowie).
Jeśli umiejętność realizowania wyuczonych zachowań ma być utrwalona, musi zostać włączona do obrazu
własnej osoby  i to w elementach określających  zachowanie   (musi być   świadomy zmiany zachowania).
Dopiero dokładny opis nowego funkcjonowania, dokonany przez otoczenie (grupę treningową) pozwala
mu stać się prawdziwym, świadomym właścicielem nowonabytych umiejętności.

II.   Zorganizowanie   drugiej  sesji  konieczne   jest   do   analizy   swoich   doświadczeń   w   realizacji  zachowań
asertywnych   w   sytuacjach   naturalnych.   Wiodącym   tematem   tej   sesji   jest   praca   nad   „monologiem
wewnętrznym”- zadaniem uczestników jest odnalezienie tych elementów monologu wewnętrznego, które
powodują   zablokowanie   zachowań   asertywnych.   Uczestnicy   analizują   szczegółowo   swój   monolog
wewnętrzny w tych sytuacjach, w których powstrzymywali się od asertywnego zachowania.
a)

przywołują negatywne zdania na temat własnej osoby („jestem egoistą”, „niewiele znaczę”)

Trening asertywności – metoda uczenia konstruktywnych zachowań

http://www.edujrinne4.republika.pl/asertywnosc.htm

4 z 5

2010-09-16 18:58

stawiają wygórowane warunki, pod którymi dana osoba gotowa jest do asertywności („powiem co

myślę, jak mnie o to ktoś spyta wprost”)

katastrofizują („nie powiedzie mi się”, „ pomyślą że jestem dziwakiem”)

karzą się po nie w pełni udanym zrealizowaniu zachowania asertywnego („jestem zwykłym

tchórzem”, „jestem do niczego, bo nawet nie potrafię się obronić”)

Po tej sesji praca domowa polega na celowej samoobserwacji monologu wewnętrznego
(   należy   policzyć   ile   razy   w  ciągu   wybranego   dnia   pojawiły   się   w  ich   monologu   wewnętrznym  teksty
antyasertywne).   Uczestnicy   uczą   się   także   zastępowania   tekstów   antyasertywnych,   tekstami
proasertywnymi (swego rodzaju afirmacjami, których cechą jest to, że powinny bazować na realistycznym
obrazie własnej osoby).
III.   Na   trzeciej  sesji  uczestnicy   mogą   już  zebrać   wiedzę   na   temat   własnej  asertywności  wynikającą   z
samoobserwacji   monologu   wewnętrznego   i   realizacji   zachowań   asertywnych   oraz   podzielić   się   nią.
Następuje   powrót   do   ćwiczenia   asertywnego   zachowania   w   ważnych   dla   uczestników   sytuacjach
życiowych   –   gotowi  są   do   podjęcia   pracy   nad   relacjami  z  ważnymi  osobami.   W   tej  sesji  prowadzący
podejmuje dwa szczegółowe tematy:
- asertywne zachowanie w sytuacji przeżywania przez człowieka :
1. poczucia winy
2. poczucia krzywdy

Grupy trenujące asertywność wytwarzają specyficzny klimat interpersonalny. Panuje w nich

zwykle wielka życzliwość, koncentracja na wzajemnej pomocy przy podejmowanych zadaniach i
wzajemny szacunek.

Piśmiennictwo:
1.

„Nowe zjawiska w psychterapii”- red. Maria Lis-Turlejska

„Asertywność, czyli jak być otwartym, skutecznym i naturalnym”- Gael Lindenfield :.

Trening asertywności – metoda uczenia konstruktywnych zachowań

http://www.edujrinne4.republika.pl/asertywnosc.htm

5 z 5

2010-09-16 18:58