Technik_pszczelarz_321[04].Z5.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Maria Kęska

Zarządzanie jednostką gospodarczą
321[04].Z5.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

dr inŜ. Grzegorz Borsuk

dr n. wet. Marek W. Chmielewski

Opracowanie redakcyjne:

mgr Edyta Kozieł

Konsultacja:

dr inŜ. Jacek Przepiórka

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczn

programu jednostki modułowej 321[04].Z5.02,

„Zarz

dzanie jednostk

gospodarcz

”, zawartego w modułowym programie nauczania dla

zawodu technik pszczelarz.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Przedsiębiorstwo w gospodarce rynkowej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Rachunek ekonomiczny

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Działalność podmiotu gospodarczego

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Biznesplan

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o podstawowych zagadnieniach

związanych z pojęciem przedsiębiorstwa i jego funkcjonowaniu w gospodarce rynkowej.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.
JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualnie sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po zrealizowaniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Jednostka modułowa „Zarządzanie jednostką gospodarczą”, której meritum teraz

poznasz, jest jednym z modułów koniecznych do poznania treści wymaganych do uzyskania
tytułu technik pszczelarz.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić cele i funkcje przedsiębiorstwa w agrobiznesie,

−

określić istotę i znaczenie rachunkowości,

−

rozróŜnić rodzaje, funkcje i zasady rachunkowości,

−

skorzystać z programów komputerowych stosowanych do prowadzenia rachunkowości,

−

obliczyć koszty i opłacalność działalności rolniczej, pszczelarskiej,

−

sporządzić kalkulację kosztów przy podejmowaniu decyzji gospodarczych,

−

wymienić, sklasyfikować i scharakteryzować składniki majątkowe podmiotów
gospodarczych,

−

odróŜnić majątek podmiotu gospodarczego od majątku prywatnego,

−

sklasyfikować i scharakteryzować kapitały własne i obce,

−

ustalić wysokość kapitału własnego,

−

sporządzić bilans majątkowy podmiotu gospodarczego,

−

przeprowadzić spis z natury w gospodarstwie rolnym, w tym pasiecznym,

−

obliczyć amortyzację środków trwałych,

−

wycenić typowe składniki majątkowe,

−

rozróŜnić rodzaje działalności w gospodarstwie,

−

rozróŜnić wpłaty i wypłaty gotówkowe, wpłaty na rachunek bankowy oraz w formie
rozliczeń barterowych,

−

dokonać ewidencji stanu początkowego oraz stanów miesięcznych inwentarza Ŝywego,
zasiewów i zbiorów,

−

określić sposób obliczania dochodu rolniczego na podstawie dokonywanych zapisów,

−

rozróŜnić uproszczone formy ewidencji gospodarczej w zaleŜności od form
opodatkowania,

−

wykorzystać dane z rachunkowości do zarządzania gospodarstwem rolnym, w tym
pasiecznym,

−

określić próg rentowności,

−

ocenić działalność firmy na podstawie danych uzyskanych z rachunkowości,

−

określić róŜnice w zarządzaniu małym i duŜym przedsiębiorstwem,

−

określić cele i strukturę oraz zasady konstruowania biznesplanu,

−

opracować biznesplan gospodarstwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Przedsiębiorstwo w gospodarce rynkowej

4.1.1. Materiał nauczania

Przedsiębiorstwo to niezaleŜna jednostka gospodarcza, wyodrębniona pod względem

ekonomicznym, techniczno-organizacyjnym i prawnym, której celem jest produkcja dóbr lub
usług.

Odrębność prawna oznacza posiadanie zdolności do zawierania umów i zaciągania

zobowiązań.

Odrębność organizacyjna oznacza wewnętrzną strukturę, zarząd, określone terytorium

działania, majątek, pracowników.

Odrębność ekonomiczna to samodzielne podejmowanie decyzji ekonomicznych,

samodzielność finansowa, kierowanie się w decyzjach własnym kryterium wyboru.

Przedsiębiorstwo jest podstawową jednostką działalności gospodarczej w gospodarce

rynkowej.

W praktyce stosowane są zamiennie nazwy podmiot gospodarczy lub firma.
Na przedsiębiorstwo składają się następujące elementy:

−

przedsiębiorca – organizuje czynniki produkcji (ziemię, kapitał, pracę), których jest
właścicielem, podejmuje ryzyko ich wykorzystania do wytwarzania nowych wyrobów lub
usług,

−

działalność w celu maksymalizacji korzyści przedsiębiorcy – osiąganie trwałej
i konkurencyjnej pozycji na rynku, rozwój przedsiębiorstwa, maksymalizacja zysku,

−

prowadzenie planowej działalności – szukanie odpowiedzi na pytania: co produkować,
jak produkować dla kogo produkować?
Zasady prowadzenia działalności gospodarczej reguluje ustawa z 19 listopada 1999 r

Prawo  o  działalności  gospodarczej  (Dz.U.  Nr  101,  poz.  1178  ze  zmianami),  która  weszła
w Ŝycie  1 stycznia  2001  r.  Zgodnie  z  tą  ustawą  przez  działalność  gospodarczą  naleŜy
rozumieć  zarobkową  działalność  wytwórczą,  budowlaną  i  usługową  oraz  poszukiwanie
i eksploatację zasobów naturalnych w sposób zorganizowany i ciągły.

Ustawie nie podlega działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz

chowu  i  hodowli  zwierząt,  ogrodnictwa,  warzywnictwa,  leśnictwa,  wynajmowanie  przez
rolników  pokoi,  sprzedaŜ  posiłków  domowych  i  świadczenie  usług  związanych  z  pobytem
turystów.

Formy organizacyjno prawne przedsiębiorstw

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub nie mająca osobowości prawnej

spółka  prawa  handlowego,  która  zawodowo,  we  własnym  imieniu  podejmuje  i  wykonuje
działalność  gospodarczą.  Za  przedsiębiorców  uznaje  się  takŜe  wspólników  spółki  cywilnej
w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy są zobowiązani
spełniać  przewidziane  prawem  warunki  prowadzenia  działalności  gospodarczej,  dotyczące
ochrony przed zagroŜeniem Ŝycia i zdrowia ludzkiego, a takŜe inne warunki określone m. in.
w przepisach dotyczących ochrony środowiska.
Pojęcie  przedsiębiorstwa  jest  bardzo  szerokie,  obejmuje  nie  tylko  jednoosobowe
przedsiębiorstwa  prywatne,  przedsiębiorstwa  państwowe,  lecz  takŜe  wszelkiego  rodzaju
spółki i spółdzielnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podział przedsiębiorstw ze względu na formę własności
1. Spółka cywilna to spółka oparta na przepisach prawa cywilnego, której umowa zawierana

jest w formie pisemnej.

Umowę spółki cywilnej zawierają wspólnicy (przynajmniej dwóch). Mogą to być

osoby  fizyczne  albo  osoby  prawne.  Wspólnikiem  nie  moŜe  być  jednak  inna  spółka
cywilna.  W umowie  spółki  cywilnej  wspólnicy  zobowiązują  się  dąŜyć  do  osiągnięcia
wspólnego celu gospodarczego poprzez działanie w oznaczony sposób. Działanie takie to
w szczególności  wnoszenie  wkładów.  Wkładem  moŜe  być  wniesienie  do  spółki
własności,  innych  praw  albo  świadczenie  usług.  Własność  to  nie  tylko  nieruchomości,
czy rzeczy ruchome ale i wierzytelności, oraz niematerialne prawa majątkowe, np. prawa
autorskie. Wspólnicy nowo zawiązanej spółki cywilnej muszą dokonać jej zgłoszenia do
sądu rejestrowego.

Za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiadają nie tylko majątkiem

wspólnym,  lecz  równieŜ  bez  Ŝadnych  ograniczeń  swoim  majątkiem  osobistym.
Wierzyciele  spółki  mogą  dochodzić  swoich  naleŜności  od  spółki,  od  jednego  ze
wspólników, od kilku z nich lub od wszystkich równocześnie.

Spółka cywilna nie posiada organów zarządzających jej sprawami i reprezentujących

ją na zewnątrz. Do prowadzenia spraw spółki oraz reprezentowania jej interesów na
zewnątrz uprawniony jest kaŜdy wspólnik

Spółka  cywilna  nie  posiada  osobowości  prawnej.  Nie  moŜe  być  podmiotem  praw
i obowiązków,  tzn.  nie  moŜe  nabywać  nieruchomości,  zaciągać  zobowiązań,  jest  tylko
podmiotem obrotu prawnego, dlatego moŜe pozywać i być pozywana przed sąd.

Od l stycznia 200l r. spółka cywilna w myśl Prawa o działalności gospodarczej nie

jest przedsiębiorcą, a działalność gospodarczą prowadzą wspólnicy na podstawie umowy,
a nie spółka jako jednostka organizacyjna. W konsekwencji tego postanowienia
rejestracji w rejestrze sądowym KRS podlegają odrębnie wspólnicy spółki cywilnej, a nie
spółka.

JeŜeli przychody netto ze sprzedaŜy towarów lub świadczonych usług przez spółkę

cywilną w kaŜdym z dwóch kolejnych lat obrotowych osiągną równowartość w walucie
polskiej, co najmniej 400 000 EURO, powstaje obowiązek przekształcenia spółki
w spółkę prawa handlowego.

2. Spółki osobowe.

Spółki osobowe mogą we własnym imieniu, pod własną firmą, zaciągać

zobowiązania pozywać i być pozywane. KaŜda spółka osobowa musi posiadać umowę,
która powinna zawierać:

–

nazwę firmy i siedzibę spółki;

–

określenie wkładów wnoszonych przez kaŜdego wspólnika i ich wartość;

–

przedmiot działalności spółki;

–

czas trwania spółki, jeŜeli jest oznaczony.
Spółki osobowe dzielą się na:

−

Spółki jawne są spółką osobową, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą,
a nie  jest  inną  spółką  handlową.  Spółka  nie  posiada  osobowości  prawnej.  Spółka
jawna moŜe zwierać umowy czy występować przed sądem jako strona, posiada swój
majątek,  a  więc  ma  cechy  osobowości  prawnej.  Do  powstania  spółki  jawnej
koniecznie  jest  zawarcie  umowy  w formie  pisemnej  oraz  wpis  do  rejestru.  Spółka
jawna moŜe powstać w drodze przekształcenia innej spółki handlowej.
KaŜdy  wspólnik  odpowiada  za  zobowiązania  spółki  osobiście,  nieograniczenie
i solidarnie z pozostałymi wspólnikami. KaŜdy wspólnik ma prawo reprezentowania

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

spółki  na  zewnątrz,  co  dotyczy  wszystkich  czynności  sądowych  i  pozasądowych.
Jednak  prowadzenie  spraw  spółki  moŜe  być  powierzone  jednemu  lub  kilku
wspólnikom,  bądź  na  mocy  umowy  spółki,  bądź  na  podstawie  późniejszej  uchwały
wspólników.  Pozostali  wspólnicy  są  wówczas  wyłączeni  od  prowadzenia  spraw
spółki.  W  spółce  nie  powołuje  się  organów  spółki.  Wszelkie  decyzje  podejmowane
są głosowaniem wszystkich wspólników.

−

Spółki  partnerskie  są  typem  handlowej  spółki  osobowej  przeznaczonej  do
prowadzenia  działalności  w  zakresie  wolnych  zawodów.  Jest  tworzona  przez
wspólników  (partnerów)  w celu  wykonywania  wolnego  zawodu  w  spółce
prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Firma tej spółki powinna zawierać
nazwisko  co  najmniej  jednego  partnera,  dodatkowe  oznaczenie,  Ŝe  chodzi  o  spółkę
partnerską  –  „i  partner”  „i  partnerzy”;  „spółka  partnerska”  oraz  określenie  wolnego
zawodu (bądź zawodów ) wykonywanego w spółce. Partnerami mogą być wyłącznie
osoby  fizyczne,  uprawnione  do  wykonywania  wolnych  zawodów:  adwokaci,
aptekarze,  architekci,  biegli  rewidenci,  brokerzy  ubezpieczeniowi,  doradcy
podatkowi,  inŜynierowie  budownictwa,  księgowi,  lekarze,  lekarze  stomatolodzy
i lekarze  weterynarii,  notariusze,  pielęgniarki,  połoŜne,  radcy  prawni,  rzecznicy
partnerowi,  rzeczoznawcy  majątkowi  i  tłumacze  przysięgli.  Spółka  partnerska  musi
posiadać umowę w formie aktu notarialnego, która musi zawierać określenie rodzaju
wykonywanego wolnego zawodu przez partnerów w ramach spółki.

−

Spółki komandytowe są spółką osobową, mającą na celu prowadzenie
przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której za zobowiązania spółki co najmniej
jeden

wspólnik

(komplementariusz)

odpowiada

bez

ograniczenia,

a odpowiedzialność  co  najmniej  jednego  wspólnika  (komandytariusza)  jest
ograniczona  do  wysokości  sumy  komandytowej.  Dla  tego  typu  spółki
charakterystyczne  jest  zróŜnicowanie  statutu  prawnego  wymienionych  kategorii
wspólników.  Ograniczenie  odpowiedzialności  komandytariusza  za  zobowiązania
spółki  jest  niezaleŜne  od  ich  tytułu  prawnego  –  ma  charakter  kwotowy.  Dalsze
ograniczenie  odpowiedzialności  komandytariusza  moŜe  być  skutkiem  wniesienia
wkładu  do  majątku  spółki  –  obowiązuje  w  tym  zakresie  zasada  wzajemnej
rozłączności  odpowiedzialności  osobistej  komandytariusza  i  ryzyka  ekonomicznego
utraty  wniesionego  przez  niego  wkładu.  Ceną  ograniczonej  odpowiedzialności
komandytariusza  jest  brak  bieŜącego  wpływu  na  funkcjonowanie  spółki.
Prowadzenie  spraw  i  reprezentacja  spółki  jest  zastrzeŜona  dla  komplementariuszy.
Poza  prawem  do  części  zysku  komandytariusz  ma  jedynie  uprawnienia  kontrolno-
informacyjne oraz prawo do współdecydowania w sprawach przekraczających zakres
zwykłych czynności spółki.

−

Spółki  komandytowo-akcyjne  zostały  zakwalifikowane  zgodnie  z  załoŜeniami
ustawy jako spółka osobowa. PoniewaŜ jednak konstrukcja prawna tego typu spółki
wykazuje  elementy  kapitałowe,  moŜna  równieŜ  mówić  o  jej  mieszanym,  osobowo-
kapitałowym  charakterze.  Cechy  konstrukcyjne  kwalifikują  spółką  komandytowo-
akcyjną  jako  formę  prowadzenia  średnich  i  większych  przedsiębiorstw
o ugruntowanej  pozycji  na  rynku.  Doświadczenia  państw  obcych  wskazują,  Ŝe  jest
ona  często  wybierana  przez  dynamiczne  rozwijające  się  przedsiębiorstwa  rodzinne.
Korzystne  łączenie  cech  właściwych  spółkom  osobowym  i  kapitałowym  stwarza
bowiem  moŜliwości  dekapitalizowania  przedsiębiorstwa  i  uczestnictwa  w  rynku
kapitałowym

przy

jednoczesnym

zagwarantowaniu

komplementariuszom

bezpośredniego wpływu na działalność spółki, bez groźby tzw. „wrogiego przejęcia”.
Spółką komandytowo-akcyjną jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przedsiębiorstwa  pod  własną  firmą,  w  której  za  zobowiązania  spółki  co  najmniej
jeden  wspólnik  (komplementariusz)  odpowiada  bez  ograniczenia,  a  co  najmniej
jeden  wspólnik  jest  akcjonariuszem.  Spółka  komandytowo-akcyjna  powstaje
podobnie  jak  spółka  akcyjna.  Konieczne  jest  sporządzenie  statutu  spółki  w  formie
aktu  notarialnego,  podpisanego  przynajmniej  przez  wszystkich  komplementariuszy,
a takŜe objęcie akcji. Kapitał zakładowy spółki wynosi minimum 50 000 zł.
W  spółce  komandytowo-akcyjnej  moŜe  równieŜ  działać  rada  nadzorcza,  wybierana
przez  walne  zgromadzenie,  o  kompetencjach  co  do  zasady  analogicznych  do  tych,
jakimi dysponuje rada nadzorcza w spółce akcyjnej. JeŜeli akcjonariuszy jest więcej
niŜ 25, ustanowienie rady nadzorczej jest obowiązkowe. Członkiem rady nadzorczej
nie  moŜe  być  –  jako  wspólnik  prowadzący  sprawy  spółki  –  komplementariusz,  jest
on  równieŜ  wyłączony  od  głosowania  w sprawie  powołania  i  odwołania  członków
rady nadzorczej.

3. Spółki kapitałowe.

Spółka w organizacji jest pierwotną (początkową) formą ustrojową danego typu

spółki  kapitałowej.  Powstaje  ona  w  momencie  zawarcia  umowy  spółki  z  ograniczoną
odpowiedzialnością  lub  zawiązania  spółki  akcyjnej.  Spółki  kapitałowe  w  organizacji,
mogą we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa
rzeczowe,  zaciągać  zobowiązania,  pozywać  i  być  pozywane.  Cechą  szczególną  spółek
kapitałowych  jest  reŜim  solidarnej  odpowiedzialności  za  zobowiązania.  Kodeks  spółek
handlowych  określa  odpowiedzialność  spółki,  a  takŜe  jej  wspólników  (akcjonariuszy)  –
do  wartości  zadeklarowanego  a  nie  wniesionego  wkładu  na  pokrycie  objętych  udziałów
lub  akcji.  Spółkę  w  organizacji  reprezentuje  zarząd,  a  do  momentu  jego  wyboru
pełnomocnik  powołany  jednomyślną  uchwałą  wspólników  spółki  z  o.o.  albo  załoŜycieli
spółki akcyjnej; spółkę akcyjną w organizacji mogą ponadto reprezentować w tym okresie
wszyscy  załoŜyciele  działający  łącznie.  Z  chwilą  wpisu  do  rejestru  spółka  kapitałowa
nabywa osobowość prawną.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością tworzona jest przez jedną lub więcej osób.

To jedyna moŜliwa forma spółki jednoosobowej. Zawiązanie spółki moŜliwe jest po
spełnieniu następujących czynności:

−

sporządzeniu umowy spółki,

−

wniesieniu kapitału zakładowego,

−

wyborze władz spółki,

−

dokonaniu wpisu do rejestru handlowego.
Wspólnicy spółki sporządzają umowę spółki, a jeŜeli spółka utworzona jest tylko

przez  jedną  osobę,  w  miejsce  umowy  spółki  sporządzany  jest  dokument  –  akt
załoŜycielski.  Umowa  spółki  z  ograniczoną  odpowiedzialnością  sporządzana  jest
w formie  aktu  notarialnego.  Wspólnicy  wnoszą  do  spółki  kapitał  zakładowy,  który  ma
postać udziałów. Minimalny kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
nie  moŜe  być  mniejszy  niŜ  50  000  zł,  a  pojedynczy  udział  nie  moŜe  być  mniejszy  niŜ
500 zł.  Wspólnicy  mogą  wnieść  swój  udział  do  spółki  w postaci  niepienięŜnej,  czyli
w postaci aportu. Wspólnicy spółki z o.o. mają równe prawa i obowiązki w spółce. KaŜdy
wspólnik posiada udziały, które są odzwierciedleniem głosów. Wspólnik posiada równieŜ
prawo do wypłaty dywidendy. Warunkiem nabycia przez wspólnika roszczenia o wypłatę
dywidendy  jest  powzięcie  przez  wspólników  uchwały  w sprawie  podziału  zysku
wykazanego w rocznym sprawozdaniu finansowym.

Organy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością:

−

zgromadzenie wspólników,

−

rada nadzorcza lub komisja rewizyjna i zarząd,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zgromadzenie wspólników, najwaŜniejszy organ spółki z o.o., podejmujący uchwały
w najwaŜniejszych dla spółki sprawach.
Uchwały podejmowane są większością głosów w głosowaniu jawnym, choć

w niektórych przypadkach, jak np.: wybór członków do rady nadzorczej czy zarządu,
stosuje się głosowanie tajne.

Rada nadzorcza sprawuje nadzór i kontrolę nad spółką z o.o. Rada składa się

przynajmniej  z trzech  członków,  wybieranych  na  okres  jednego  roku  (chyba,  Ŝe  umowa
spółki  zakłada  inny  okres  funkcjonowania  rady  nadzorczej)  przez  zgromadzenie
wspólników,  które  podejmuje  w tej  sprawie  odpowiednią  uchwałę.  Członkowie  rady
mogą  być  w  kaŜdej  chwili  odwołani  w wyniku  podjęcia  uchwały  przez  wspólników.
Obowiązek  stałego  nadzoru  nad  wszystkimi  działaniami  spółki  sprawia,  Ŝe  rada
nadzorcza ma prawo wglądu we wszystkie dokumenty spółki, a takŜe prawo uzyskiwania
wszelkiego  rodzaju  wyjaśnień  zarówno  od  zarządu,  jak  i poszczególnych  pracowników
spółki.

Komisja rewizyjna składa się z trzech członków, powoływanych i odwoływanych

w takim samym trybie jak członkowie rady nadzorczej. Zakres uprawnień komisji
rewizyjnej jest węŜszy niŜ zakres uprawnień rady nadzorczej.

Zarząd składa się z jednego lub większej liczby członków, wybieranych przez

wspólników,  którzy  podejmują  w  tej  sprawie  stosowną  uchwałę.  Umowa  spółki  moŜe
jednak przewidywać inny tryb powoływania członków zarządu, np.: przez radę nadzorczą
czy grupę wspólników. Członkiem zarządu moŜe być osoba, która nie jest wspólnikiem.
Do  zarządu  nie  moŜe  jednak  wybrać  członków  rady  nadzorczej  czy  komisji  rewizyjnej,
oznaczałoby  to  bowiem,  Ŝe  sprawują  oni  nadzór  nad  swoimi  działaniami.  Zarząd  spółki
reprezentuje spółkę na zewnątrz i prowadzi wszystkie jej sprawy.

Spółka akcyjna jest spółką kapitałową – powstaje ona przez połączenie kapitałów

wielu  osób.  Wspólnicy  (akcjonariusze)  nie  odpowiadają  osobiście  za  zobowiązania
spółki.  Pierwszym  krokiem  warunkującym  powstanie  spółki  akcyjnej  jest  sporządzenie
i podpisanie  przez  załoŜycieli  statutu  spółki.  Zawiązać  spółkę  akcyjną  moŜe  jedna  albo
więcej  osób.  Spółka  akcyjna  nie  moŜe  być  zawiązana  wyłącznie  przez  jednoosobową
spółkę  z  ograniczoną  odpowiedzialnością.  Akcjonariusze  są  zobowiązani  do  świadczeń
określonych  w  statucie.  Akcjonariusze  nie  odpowiadają  za  zobowiązania spółki. Kapitał
zakładowy  spółki  akcyjnej  dzieli  się  na  akcje  o  równej  wartości  nominalnej.  Kapitał
zakładowy  spółki  powinien  wynosić  co  najmniej  500.000  złotych.  Wartość  nominalna
akcji nie moŜe być niŜsza niŜ 1 zł. JeŜeli ustawa lub umowa spółki nie stanowi inaczej,
wspólnicy  mają  równe  prawa  i  obowiązki  w spółce.  Akcjonariusze  nie  odpowiadają
swoim osobistym majątkiem za zobowiązania spółki; ich odpowiedzialność ogranicza się
jedynie do wysokości wniesionego kapitału. Akcjonariusze uczestniczą w podziale zysku
przypadającym na kaŜdą akcję, czyli mają prawo do dywidendy. Wyjątek stanowią akcje
uprzywilejowane,  nadające  ich  posiadaczom  (z  reguły  załoŜycielom  spółki)  pewne
specjalne  uprawnienia,  których  nie  mają  inni  akcjonariusze.  Przywileje  mogą  dotyczyć
m.in. prawa głosu lub prawa do większej dywidendy w porównaniu z właścicielami akcji
zwykłych.  W  zasadzie  na  jedną  akcję  przypada  jeden  głos  na  walnym  zgromadzeniu
akcjonariuszy. Posiadacz akcji uprzywilejowanej moŜe mieć prawo, zgodnie ze statutem
spółki, do większej ilości głosów przypadających na jedną akcję.

Organy spółki akcyjnej:

−

walne zgromadzenie akcjonariuszy,

−

rada nadzorcza lub komisja rewizyjna,

−

zarząd.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Walne zgromadzenie decyduje w najwaŜniejszych sprawach dotyczących spółki

poprzez podejmowanie uchwał.

Rada nadzorcza lub komisja rewizyjna sprawuje nadzór nad spółką akcyjną. Statut

spółki moŜe przewidywać istnienie tych dwóch organów jednocześnie. W ich skład
wchodzi co najmniej 5 członków. W celu wykonania swoich obowiązków rada nadzorcza
moŜe badać wszystkie dokumenty spółki, Ŝądać od zarządu i pracowników sprawozdań
i wyjaśnień oraz dokonywać rewizji stanu majątku spółki.

Komisja rewizyjna zajmuje się oceną sprawozdań i wniosków zarządu dotyczących

podziału  zysku  lub  pokrycia  straty,  a  takŜe  składaniem  zgromadzeniu  wspólników
corocznego  pisemnego  sprawozdania  z  wyników  tej  oceny,  w  trybie  i  w  zakresie
określonym dla wykonywania tych czynności przez radę nadzorczą.

Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Zarząd składa się z jednego

albo  większej  liczby  członków.  Do  zarządu  mogą  być  powołane  osoby  spośród
wspólników  lub  spoza  ich  grona.  Członek  zarządu  jest  powoływany  i  odwoływany
uchwałą wspólników, chyba Ŝe umowa spółki stanowi inaczej. Prawo członka zarządu do
prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania dotyczy wszystkich czynności sądowych
i pozasądowych  spółki.  Prawa  członka  zarządu  do  reprezentowania  spółki  nie  moŜna
ograniczyć ze skutkiem prawnym wobec osób trzecich. JeŜeli zarząd jest wieloosobowy,
sposób reprezentowania określa umowa spółki.

4. Spółdzielnia jest samodzielnym, samorządnym i dobrowolnym zrzeszeniem członków.

Spółdzielnia prowadzi działalność gospodarczą i działalność społeczno-wychowawczą,
uwzględniając potrzeby zrzeszonych w spółdzielni członków. Spółdzielnia moŜe
prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich
ś

rodowiska.

Spółdzielnia moŜe być załoŜona przez osoby fizyczne (ich liczba nie moŜe być

mniejsza niŜ dziesięć) lub osoby prawne (ich liczba nie moŜe być mniejsza niŜ trzy).

Organy spółdzielni:

−

walne zgromadzenie,

−

rada nadzorcza,

−

zarząd.
Wybory do organów spółdzielni dokonywane są w głosowaniu tajnym spośród

nieograniczonej liczby kandydatów. Odwołanie członka organu następuje takŜe
w głosowaniu tajnym.

Walne zgromadzenie jest najwyŜszym organem spółdzielni. Członek moŜe brać

udział w walnym zgromadzeniu tylko osobiście, chyba Ŝe ustawa stanowi inaczej. Osoby
prawne  będące  członkami  spółdzielni  biorą  udział  w  walnym  zgromadzeniu  przez
ustanowionego w tym celu pełnomocnika.
Rada nadzorcza sprawuje kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni. Rada składa się
co najmniej z trzech członków wybranych stosownie do postanowień statutu przez walne
zgromadzenie, zebranie przedstawicieli lub zebrania grup członkowskich. Do rady mogą
być wybierani wyłącznie członkowie spółdzielni. JeŜeli członkiem spółdzielni jest osoba
prawna,  do  rady  moŜe  być  wybrana  osoba  nie  będąca  członkiem  spółdzielni,  wskazana
przez osobę prawną.

Zarząd kieruje działalnością spółdzielni oraz reprezentuje ją na zewnątrz. Skład

i liczbę członków zarządu określa statut. Nie moŜna być jednocześnie członkiem rady
i zarządu tej samej spółdzielni.

5. Przedsiębiorstwo państwowe to samodzielna, samorządna i samofinansująca się

jednostka

organizacyjna,

prowadząca

działalność

gospodarczą.

Samodzielność

przedsiębiorstwa państwowego oznacza m.in., Ŝe przedsiębiorstwo państwowe występuje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

jako  samodzielny  podmiot.  Samorządność  przedsiębiorstwa  państwowego  polega  na
zapewnianiu  załodze  moŜliwości  współdecydowania  o  sprawach  przedsiębiorstwa.
Przedsiębiorstwo  państwowe  gospodaruje  samodzielnie  wydzieloną  częścią  mienia
ogólnonarodowego  i ponosi  odpowiedzialność  majątkową  za  swoją  działalność.  Posiada
osobowość  prawną,  którą  uzyskuje  po  wpisaniu  do  rejestru  przedsiębiorstw
państwowych.

Przedsiębiorstwa państwowe tworzone są przez organ załoŜycielski, którym mogą

być naczelne oraz centralne organy administracji rządowej, tj. Minister Gospodarki lub
inny minister lub kierownik urzędu centralnego, terenowe organy administracji rządowej,
np.: wojewoda.

Przedsiębiorstwa państwowe mogą być tworzone jako:

−

przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych,

−

przedsiębiorstwa uŜyteczności publicznej.
Przedsiębiorstwa uŜyteczności publicznej mają przede wszystkim na celu bieŜące

i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb ludności. W szczególności przedsiębiorstwa te mają
na celu produkcję lub świadczenie usług w zakresie:

−

inŜynierii sanitarnej,

−

komunikacji miejskiej,

−

zaopatrzenia ludności w energię elektryczną, gazową i cieplną,

−

zarządu państwowymi zasobami lokalowymi,

−

zarządu państwowymi terenami zielonymi,

−

zarządu uzdrowiskami,

−

usług pogrzebowych i utrzymania urządzeń cmentarnych,

−

usług kulturalnych.

Organami przedsiębiorstwa państwowego są:

−

naczelne oraz centralne organy administracji państwowej,

−

Narodowy Bank Polski i banki państwowe.

6. Stowarzyszenia nie mają narzuconych celów działań. Zarówno swoje cele, programy

działania,  jak  i  struktury  organizacyjne  określają  samodzielnie.  Ponadto  stowarzyszenie
uchwala  akty  wewnętrzne  dotyczące  jego  działalności.  Działalność  stowarzyszenia  jest
oparta  na  pracy  społecznej  członków.  JednakŜe  do  prowadzenia  swych  spraw  (jak  na
przykład w kwestiach prawnych) stowarzyszenie moŜe zatrudniać pracowników.

W  zaleŜności  od  przyjętego  kryterium  klasyfikacji  przedsiębiorstwa  moŜna  podzielić

następująco:

−

w zaleŜności od przedmiotu działalności: przedsiębiorstwa produkcyjne, usługowe,
handlowe,

−

w zaleŜności od sektora gospodarki: przedsiębiorstwa przemysłowe, rolnicze, rybackie,
gastronomiczne, transportowe,

−

w zaleŜności od formy własności: przedsiębiorstwa sektora publicznego (własność
państwowa i komunalna), przedsiębiorstwa sektora prywatnego (własność osób
fizycznych i własność prywatna osób prawnych, własność zagraniczna),

−

w zaleŜności od formy prawnej: przedsiębiorstwa jednoosobowe osób fizycznych, spółki
cywilne,  spółki  prawa  handlowego  (osobowe:  jawna,  komandytowa,  partnerska,
komandytowo-  akcyjna,  a  takŜe  kapitałowe:  spółka  z  ograniczoną  odpowiedzialnością,
spółka akcyjna), przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie,

−

w zaleŜności od wielkości: mikroprzedsiębiorstwa, małe, średnie i duŜe przedsiębiorstwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przedsiębiorstwa róŜnią się następującymi cechami:

−

wielkością,

−

przedmiotem działalności,

−

strukturą organizacyjną.
Celem głównym przedsiębiorstwa jest misja firmy, która określa powód istnienia firmy,

nadaje ogólny kierunek jej rozwoju, wskazuje dziedziny, którymi firma się zajmuje.

Cele przedsiębiorstwa dzielimy następująco:

−

cele społeczne: tworzenie miejsc pracy, pomnaŜanie majątku narodowego, zaspokajanie
potrzeb społecznych

−

cele przedsiębiorstwa: zysk, wysoka marŜa handlowa, wzrost wartości sprzedaŜy, wzrost
udziału w rynku, zmniejszenie ryzyka działania, zmniejszanie kosztów, ugruntowanie
pozycji na rynku,

−

cele indywidualne pracowników przedsiębiorstwa: wzrost wynagrodzeń, udział
w zyskach, poprawa warunków pracy, dodatkowe korzyści.
Wszystkie cele przedsiębiorstwa powinny być ze sobą spójne, logiczne i powiązane, aby

przedsiębiorstwo mogło funkcjonować i prowadzić działalność.

Hierarchia celów firmy przedstawia się następująco:

−

maksymalizacja zysku w długim okresie czasu,

−

maksymalizacja produkcji, realizowana zgodnie z zasadą racjonalnego gospodarowania,

−

efektywne wykorzystanie wszystkich czynników produkcji,

−

wzrost wydajności poszczególnych czynników produkcji,

−

czynności, zadania, zabiegi wytwarzające konkretne efekty.
Celami ciągłymi wszystkich podmiotów gospodarczych są:

−

rentowność – zysk brutto lub netto jako odsetki od zainwestowanego kapitału,

−

pozycja na rynku – udział w rynku w porównaniu z konkurencyjnymi firmami,

−

ekonomiczność – relacje efektu do nakładu,

−

stan zasobów – zapewnienie i utrzymanie odpowiedniej kadry, urządzeń, pomieszczeń,

−

sprawność działania – terminowe i zadowalające reagowanie na potrzeby klientów,

−

innowacje – rozwój produktów i usług,

−

relacje z otoczeniem – poprawa stanu środowiska i jakości Ŝycia.
Cele dla przedsiębiorstwa mają następujące znaczenie:

−

stanowią wskazówkę i nadają jednolity kierunek działania pracownikom,

−

właściwie ustalone cele sprzyjają planowaniu,

−

mogą być źródłem motywacji pracowników,

−

cele są powiązane z oceną i kontrolą,

−

realizacja celów jest miarą skuteczności działań.
W formułowaniu celów naleŜy stosować zasady ujęte w formule SMART, cele powinny

być:

−

S – specyficzne, konkretne, jednoznacznie określone,

−

M – mierzalne, kwantyfikowane, określone liczbą,

−

A – ambitne, mobilizujące, pobudzające aktywność,

−

R – realne, wykonalne i dopuszczalne,

−

T – terminowe, określone w czasie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Funkcje przedsiębiorstwa

Przedsiębiorstwo swoje cele osiąga za pośrednictwem funkcji w nim realizowanych.

Funkcje dzielimy na:

−

podstawowe – obejmują produkcję, handel, dostarczanie oraz obsługę produktu usługi na
rynku,

−

pomocnicze – obejmują działania zapewniające realizację funkcji podstawowych I mają
wpływ na ich efektywność.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jak brzmi definicja przedsiębiorstwa. Na czym polega jego odrębność pod względem

prawnym, ekonomicznym i organizacyjnym?

2. Jak jest kolejność działań zmierzających do załoŜenia przedsiębiorstwa?
3. Jakie cechy charakterystyczne posiadają: spółki jawne, partnerskie, komandytowe,

akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością?

4. Jakie organy posiada spółka akcyjna?
5. Jakie cechy charakterystyczne posiada spółdzielnia?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź wniosek o rejestrację przedsiębiorstwa prowadzonego przez osobę fizyczną.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  pobrać odpowiedni wniosek z urzędu,
2)  zapoznać się z wytycznymi jego wypełnienia,
3)  wypełnić wniosek wprowadzając niezbędne dane.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

wzory dokumentów.

Ćwiczenie 2

Sporządź projekt umowy spółki jawnej, prowadzącej działalność w zakresie zaopatrzenia

rolnictwa w środki do produkcji rolnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z wzorem umowy spółki jawnej,

2) wprowadzić wszystkie wymagane dane spółki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

wzór umowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Rachunek ekonomiczny

4.2.1. Materiał nauczania

Rachunek ekonomiczny w gospodarstwie rolniczym

Rachunek ekonomiczny jest to zespół metod umoŜliwiających podejmowanie decyzji,

które zapewnią w danych warunkach najlepsze efekty. Podstawę rachunku ekonomicznego
stanowi zasada racjonalnego działania (gospodarowania), czyli zestawienie kosztów
i efektów.

Przedmiot i podmiot rachunkowości

Jednostką gospodarującą moŜna kierować podejmując decyzje intuicyjnie, lecz efekty

ekonomiczne  nie  zawsze  będą  najkorzystniejsze.  Aby  jednostka  gospodarująca  osiągała
najlepsze  efekty  ekonomiczne,  konieczne  jest  dokonywanie  obserwacji,  pomiaru  i  rejestracji
zjawisk związanych z wykonywaniem procesów gospodarczych, czyli prowadzenie ewidencji
gospodarczych, na które składają się:

Ewidencja gospodarcza

Ewidencja operatywna

Statystyka

Rachunkowość

Rys. 1. Ewidencja gospodarcza [opracowanie własne]

Ewidencja operatywna (rachunek operatywny) jest nieusystematyzowaną formą

ewidencji,  pozwalającą  na  otrzymywanie  „dorywczych”  informacji  w  postaci  róŜnych  liczb
lub  zestawień,  w  zaleŜności  od  konkretnych  potrzeb.  Sprowadza  się  głównie  do  ilościowej
rejestracji  zjawisk  gospodarczych  (np.:  wykorzystanie  czasu  pracy  maszyn,  urządzeń
i robotników).  Dostarcza  danych  liczbowych  do  podejmowania  bieŜących  decyzji
gospodarczych.

Statystyka zajmuje się głównie procesami i zjawiskami masowymi, jakościowo

jednorodnymi (zjawiska przyrodnicze, społeczne, ekonomiczne, itp.). Posługuje się przy tym
metodą  pełnej  rejestracji  faktów  lub  metodą  badań  reprezentacyjnych  (badanie  faktów
wybranych  ze  zbiorowości,  które  mają  reprezentować  interesującą  badającego  grupę),
np.: wielkości średnie, wskaźniki, itp.

Rachunkowość stanowi sporządzony na podstawie dokumentów, zamknięty i bilansujący

się system ewidencji gospodarczej. Ujmuje w sposób systematyczny i ciągły przebieg oraz
skutki procesów gospodarczych w jednostkach gospodarujących (np. zaopatrzenie, produkcję,
zbyt, itp.). Posługuje się ona miernikiem pienięŜnym i w pieniądzu wyraŜa przebieg zjawisk
gospodarczych. Często dane wartościowe są uzupełniane danymi wyraŜanymi w naturalnych
jednostkach miary (np.: z ewidencji operatywnej).

Przedmiotem rachunkowości są zdarzenia gospodarcze (zjawiska i procesy gospodarcze)

występujące  w  jednostkach  gospodarujących,  a  związane  z  ruchem  środków  i  towarów.
Podmiotami rachunkowości są wszystkie jednostki gospodarujące, prowadzące rachunkowość
bez  względu  na  to,  jakie  procesy  gospodarcze  występują  w  tych  jednostkach,  czyli
rachunkowość prowadzi kaŜda majątkowo wyodrębniona jednostka gospodarcza.

RozróŜniamy dwa podstawowe wyodrębnienia majątkowe:

1) Formalnoprawne – występują w wypadku powołania do Ŝycia danej jednostki

gospodarczej jako jednostki prawnej. Powierzony tej jednostce majątek osób prawnych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

lub fizycznych tworzy materialną podstawę jej działania. Majątek ten stanowi nadal
własność właścicieli, lecz jest przez tę jednostkę wykorzystywany i pomnaŜany.

2) Umowne – występują, jeŜeli jednostka gospodarująca ma osobowość prawną. W skład

takiej jednostki mogą wchodzić wyodrębnione zakłady lub wydziały nie posiadające tej
osobowości. Zgromadzony majątek stanowi własność tych jednostek.

Wyodrębnienie majątku podmiotu stanowi podstawową przesłankę, na podstawie której

opiera się rachunkowość.

Zakres, zadania i podstawowe warunki realizacji zadań rachunkowości

Dokumenty potrzebne do prowadzenia rachunkowości sporządzają wyspecjalizowane

komórki organizacyjne lub wyznaczeni pracownicy. Są to najczęściej: księgowość,
kalkulacja, sprawozdawczość finansowa i dział interpretacji danych sprawozdawczych.

Księgowość ma za zadanie odzwierciedlać, w mierniku pienięŜnym, stan i zmiany

składników  majątkowych  przedsiębiorstwa,  źródła  ich  pochodzenia  oraz  przebieg  procesów
gospodarczych  w  jednostce.  Osiąga  się  to  przez  ewidencjonowanie  tych  wartości  w  sposób
ciągły,  na  podstawie  odpowiednich  dokumentów.  Kalkulacja  zajmuje  się  ustalaniem,
w jednostkach  pienięŜnych  i  naturalnych,  wielkości  zuŜycia  środków  gospodarczych
wykorzystanych  lub  potrzebnych  do  wykonania  określonych  zadań.  Sprawozdawczość
finansowa  stanowi  wybór  informacji  ujednoliconych  pod  względem  tematycznym,
uzyskiwanych  w  ramach  księgowości  i  kalkulacji.  Informacje  te  są  prezentowane  w  formie
okresowych zestawień liczbowych (sprawozdań), przeznaczonych dla pionu zarządzania, jak
i dla  jednostek  nadrzędnych  (róŜnych  szczebli).  Interpretacja  danych  sprawozdawczych
umoŜliwia  ocenę  sytuacji  majątkowej  i  rezultatów  działalności  w porównaniu z załoŜeniami
planu, danymi uzyskiwanymi w okresach ubiegłych oraz przez inne jednostki. Na podstawie
tej oceny są podejmowane decyzje co do eliminacji zjawisk negatywnych.

Rachunkowość informuje o stanie środków gospodarczych i źródłach ich pochodzenia,

a takŜe  o  wszelkich  zmianach  w  tym  zakresie;  o  stopniu  zuŜycia  środków  gospodarskich;
o wykonaniu  zadań  gospodarczych  (planie  płac,  zaopatrzeniu,  produkcji,  zbycie,  itp.);
o rezultatach  finansowych  jednostki  (dzięki  rejestrowaniu  wyników  finansowych);
o przeznaczaniu na określone cele zysku z działalności gospodarczej. Ponadto rachunkowość
stwarza  warunki  sprzyjające  ochronie  mienia.  Przyczynia  się  to  do  właściwego  uŜytkowania
składników majątkowych, a takŜe dostarcza danych liczbowych, które są wykorzystywane dla
potrzeb:

−

kontroli (ewidencji składników i źródeł pochodzenia),

−

zarządzania

(decyzje

prawidłowym

wykorzystaniu

rodków

materialnych

i finansowych).

Aby rachunkowość mogła skutecznie realizować swoje zadania muszą być spełnione

podstawowe zasady:

−

wiarygodność i jednorodność danych liczbowych,

−

kompletność danych (np. zuŜycia materiałów, czasu pracy, sprzedaŜy, itp.),

−

aktualność danych liczbowych (niezbędna do podejmowania właściwych decyzji),

−

cisłe powiązanie danych ewidencji z danymi uzyskiwanymi poza księgowością

(zaopatrzenie, zatrudnienie, ewidencja operatywna, itp.).

Komputeryzacja ewidencji księgowej pozwoliła na przyspieszenie prac ewidencyjnych,

poprawienie jakości i dostępności do danych, ułatwia interpretację danych i zjawisk
(dodatkowe przekroje) oraz zmniejsza nakłady na prace ewidencyjne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Środki gospodarcze i źródła ich finansowania

rodkami gospodarczymi nazywamy składniki majątkowe, którymi rozporządza

jednostka  gospodarująca.  Mogą  one  występować  w  róŜnej  postaci.  Dla  potrzeb  ewidencji  są
ujmowane  w  jednorodne  grupy,  zgodnie  z  zasadą  wzrastającej  płynności,  która  polega  na
uszeregowaniu  środków  gospodarczych  wg  stopnia  moŜliwości  ich  „spienięŜenia”.  Środki
gospodarcze  mają  swoje  źródła  pochodzenia,  gdyŜ  właściciele  tych  środków  musieli  je
w jakiś  sposób  powierzyć  danej  jednostce  w  trwałe  lub  czasowe  uŜytkowanie.  Źródła
pochodzenia

(finansowania)

wskazują,

kto

wyposaŜył

jednostkę

gospodarującą

w odpowiednie środki gospodarcze.

Bilansowanie środków gospodarczych i źródeł ich pochodzenia

Majątek jednostki gospodarującej moŜe być rozpatrywany z punktu widzenia rodzajów

rodków, które się na ten majątek składają, bądź pochodzenia źródeł jego finansowania.

Klasyfikacja  rodzajów  środków  gospodarczych  umoŜliwia  ustalenie  wartości  kaŜdej
wyodrębnionej grupy środków oraz wykazanie struktury posiadanego majątku. Spojrzenie na
majątek  z  punktu  widzenia  źródeł  pochodzenia  pozwala  przypisać  poszczególne  części  tego
majątku funduszom własnym i obcym.

Zestawienie majątku i źródeł jego pochodzenia, opracowane szczegółowo oraz

uwzględniające wartość poszczególnych pozycji, jest nazywane bilansem. W bilansie ogół
ś

rodków gospodarczych nazywamy aktywami, natomiast wszystkie naleŜności pasywami.

Zwyczajowo  aktywa  są  wykazywane  po  lewej  stronie,  a  pasywa  po  prawej  stronie  bilansu.
Wobec  tego,  Ŝe  w  bilansie  po  jednej  i  drugiej  stronie  są  wykazywane  te  same  środki,  tylko
z róŜnych punktów widzenia, ogólna suma aktywów musi być równa ogólnej sumie pasywów.
PowyŜsza  równość  jest  podstawową  prawidłowością,  odnoszącą  się  nie  tylko  do  bilansu
jednostki gospodarującej, lecz równieŜ do zasad funkcjonowania księgowości.

Aktywa (środki gospodarcze)

Pasywa (źródła pochodzenia)

Majątek trwały

Fundusze (kapitały) własne
Kredyty bankowe i poŜyczki

Rzeczowe składniki majątku obrotowego (towary,
materiały, wyroby gotowe, produkcja niezakończona)

Pozostałe składniki majątku obrotowego (środki
pienięŜne w kasie i na rachunkach bankowych,
naleŜności od odbiorców i pracowników)

Pozostałe  fundusze  obce  (zobowiązania  wobec
dostawców,  wobec  pracowników,  wobec  organów
finansowych i instytucji ubezpieczeniowych, itd.)

SUMA AKTYWÓW = SUMIE PASYWÓW

KaŜdy bilans jednostki gospodarującej (nazywany księgowym, finansowym, majątkowym

lub rocznym) powinien zawierać następujące elementy:

−

określenie jednostki sporządzającej bilans,

−

określenie tzw. momentu bilansowego, tj. dnia, na który sporządzono bilans,

−

wyszczególnienie nazw i wartości grup środków gospodarczych (aktywów i pasywów),

−

sumy bilansowe po stronie aktywów i pasywów, które muszą być sobie równe,

−

równość tych sum jest określana mianem równowagi bilansowej,

−

datę sporządzenia bilansu,

−

podpisy osób odpowiedzialnych za gospodarkę finansową oraz za rzetelność
i prawidłowość bilansu (główny księgowy i dyrektor).

Bilans spełnia dwa zadania. Jest dokumentem księgowym oraz sprawozdaniem

finansowym. Bilans, jako dokument księgowy, jest sporządzany na koniec roku (na 31 XII),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a tylko wyjątkowo równieŜ w ciągu roku. Stanowi on swego rodzaju pomost między dwoma
okresami. Dla jednego okresu jest bilansem końcowym (bilans zamknięcia), zaś dla drugiego
– bilansem początkowym (bilans otwarcia). Bilans stanowi równieŜ integralną część składową
sprawozdania  finansowego.  Zawiera  on  informacje  o  stanie  majątku  i  sytuacji  finansowej
jednostki  gospodarującej,  dlatego  bilans  najczęściej  stanowi  tajemnicę.  MoŜe  być
wykorzystywany nie tylko dla potrzeb wewnętrznych sporządzającego, lecz takŜe dla innych
instytucji  zainteresowanych.  Dla  potrzeb  odbiorców  sprawozdawczości  (GUS),  oprócz
bilansu rocznego mogą być sporządzane bilanse lub ich wycinki dla krótszych okresów.

Tabela 1. Przykładowy arkusz bilansowy [opracowanie własne]
Bilans sporządzony na dzień 31 XII 2006 r.

BILANS

AKTYWA

PASYWA

A. MAJĄTEK TRWAŁY

A. KAPITAŁY WŁASNE

Rzeczowe

składniki

majątku

trwałego

I Kapitały (fundusze)

1. Środki trwałe

60000

l. Fundusz powierzony

26000

2. WyposaŜenie

5000

2. Fundusz samofinansujący

59000

Razem A

65000

Razem A

85000

B. MAJĄTEK OBROTOWY

B.KREDYTYIPOśYCZKI

I. Zapasy

I Długoterminowe

1. Materiały

15000

l. Kredyty bankowe

9000

2. Prod. nie zakończona

4000

Razem B

9000

3. Wyroby gotowe

9000

C. ZOBOWIĄZANIA

II NaleŜności

I Zobowiązania

1. NaleŜn. od odbiorców

3000

l Zob. wobec dostawców

5000

III Środki pienięŜne

2. Zob. wobec pracowników

1000

1. Kasa

400

Razem C

6000

2. Rachunek bieŜący

3600

Razem B

35000

SUMA BILANSOWA (A+B) 100000

SUMA BILANSOWA (A+B+C) 100000

Miejscowość i data
Główny księgowy

Dyrektor

Wpływ operacji gospodarczych na zmiany w aktywach i pasywach bilansu

Przez pojęcie operacji gospodarczej w rachunkowości rozumie się kaŜdy fakt, który

wywiera wpływ na aktywa, pasywa lub wyniki finansowe danej jednostki i w związku z tym
podlega zapisowi w urządzeniach ewidencyjnych księgowości. Oto przykład takiej operacji:

Tabela 2. Bilans przed zaksięgowaniem operacji [opracowanie własne]
W bilansie na dzień 31.Xll wykazano następujące składniki:

BILANS

AKTYWA

PASYWA

l. Środki trwałe

80000

1. Fundusz powierzony

80000

2. Materiały

42000

2. Fundusz samofinansujący

57000

3. Wyroby gotowe

17000

3. Kredyty bankowe

27000

4. Kasa

3000

4. Zobowiązania wobec dostawców

8000

5. Rachunek bieŜący

20000

6. NaleŜności od

odbiorców

10000

172000

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

NaleŜy zaksięgować dwie operacje gospodarcze:

1) Odbiorca wpłacił naleŜność na rachunek bieŜący w banku – 8000 zł.
2) Spłacono zobowiązanie wobec dostawcy z przyznanego na ten cel kredytu bankowego –

5000 zł.

Tabela 3. Bilans po zaksięgowaniu pierwszej operacji [opracowanie własne]

BILANS

AKTYWA

PASYWA

1. Środki trwałe

80000 l. Fundusz powierzony

80000

2. Materiały

42000 2. Fundusz samofinansujący

57 000

3. Wyroby gotowe

17000 3. Kredyty bankowe

27000

4. Kasa

3000 4. Zobowiązania wobec dostawców

8000

5. Rachunek bieŜący

28000

6. NaleŜności od odbiorców

2000

172000

Zmiana nastąpiła tylko w aktywach bilansu. Zwiększeniu o 8000 zł uległ stan środków

pienięŜnych na rachunku bieŜącym i jednocześnie zmniejszył się stan naleŜności od
odbiorców o 8000 zł. Operacja ta nic wpłynęła na zmianę sumy bilansowej.

Tabela 4. Bilans po zaksięgowaniu drugiej operacji [opracowanie własne]

BILANS

AKTYWA

PASYWA

1. Środki trwałe

80000 l. Fundusz powierzony

80000

2. Materiały

42000 2. Fundusz samofinansujący

57000

3. Wyroby gotowe

17 000 3. Kredyty bankowe

32000

4. Kasa

3000

4. Zobowiązania wobec

dostawców

3000

5. Rachunek bieŜący

28000

6. NaleŜności od

odbiorców

2000

1. Środki trwałe

172000

Zmiana nastąpiła tylko w pasywach bilansu. Zwiększył się stan zadłuŜenia w banku

o5000  zł  i  jednocześnie  zmniejszyło  się  zobowiązanie  wobec  dostawców  o  tę  samą  kwotę.
Operacja ta nie wpłynęła na sumę bilansową.
1)  KaŜda  zmiana  w  bilansie,  spowodowana  zarejestrowaniem  określonej  operacji

gospodarczej, umoŜliwia zachowanie zasady równowagi bilansowej.

2) KaŜda operacja gospodarcza dotyczy dwóch składników bilansu (po stronie aktywów,

pasywów albo jednego aktywów i jednego pasywów).

3) JeŜeli operacja gospodarcza dotyczy dwóch składników po tej samej stronie bilansu, to

zwiększeniu jednego z nich odpowiada zmniejszenie drugiego o tę samą kwotę operacji
gospodarczej (suma bilansowa bez zmian).

4) JeŜeli operacja gospodarcza dotyczy jednego składnika aktywów i jednego pasywów, to

zwiększenie  składnika  aktywów  powoduje  jednoczesny  wzrost  składnika  pasywów  oraz
zwiększenie  sumy  bilansowej  o  kwotę  danej  operacji  gospodarczej.  Natomiast  kaŜde
zmniejszenie  składnika  aktywów  powoduje  równoczesne  zmniejszenie  składnika
pasywów i zmniejszenie sumy bilansowej.

Przedstawiony sposób ewidencji, mimo poprawności teoretycznej, nie moŜe być

stosowany w praktyce, występowałaby konieczność sporządzania nowego bilansu po kaŜdej
operacji gospodarczej, co jest nie moŜliwe do wykonania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ogólna charakterystyka kont księgowych

Zadanie ewidencji zmian w stanie środków gospodarczych i źródeł ich pochodzenia jest

wypełniane za pomocą odpowiednich urządzeń księgowych, zwanych kontami księgowymi.

Na koncie moŜna rejestrować (w ujęciu wartościowym) stan początkowy składnika

aktywów bądź pasywów, zachodzące w nim zmiany na skutek dokonywanych operacji
gospodarczych oraz jego stan końcowy. Funkcjonowanie kaŜdego konta opiera się na dwóch
działaniach arytmetycznych – dodawaniu i odejmowaniu.

Otwarcie kaŜdego konta polega na jego zatytułowaniu, oznaczeniu symbolem i na

wpisaniu  stanu  początkowego  z  bilansu,  a  jeśli  składnik  nie  występował  w  bilansie  –  na
wpisaniu  pierwszej  operacji  gospodarczej,  dotyczącej  danego  składnika.  Do  stanu
początkowego  dodawane  są  następnie  kwoty  wpływające  na  zwiększenie  danego  składnika
oraz odejmowane są kwoty, które dany składnik zmniejszają. Przy tak prowadzonej ewidencji
księgowej ustalenie stanu danego składnika jest moŜliwe w kaŜdym momencie.

KaŜde konto zawiera zwykle następujące dane:

−

tytuł (nazwę) danego konta,

−

symbol (literowy lub cyfrowy) konta,

−

dwie przeciwstawne strony (lewą i prawą) konta,

−

datę zapisu,

−

odsyłacze do dowodów księgowych, które były podstawą zapisu, krótką treść zapisu
i kwoty operacji gospodarczych zaksięgowanych na koncie.

Do nauki księgowania słuŜą tzw. konta „teowe” (od kształtu litery T):

Debet (Dt)

Winien (Wn)

Nazwa konta i jego symbol

Credit (Ct)

−

obciąŜanie konta,

−

zapisywanie na stronie Dt (Wn),

−

zapisywanie na stronie debetowej,

−

zapisywanie w cięŜar konta

−

kredytowanie konta,

−

zapisywanie na stronie Ct (Ma),

−

zapisywanie na dobro konta,

−

uznanie konta

Ogólna suma kwot zarejestrowanych na jednej ze stron konta, to obroty konta. RóŜnica

między obrotami konta nazywana jest saldem konta – nazwa pochodzi od strony większej.
Saldo moŜe być debetowe lub kredytowe.

Ewidencja składników aktywów i pasywów jest prowadzona na tzw. kontach

bilansowych. Formalne części składowe konta są zawsze identyczne, jednak konta słuŜące do
ewidencji zmian w aktywach i pasywach prowadzi się nieco inaczej.

Konta aktywów (inaczej aktywne) funkcjonują w następujący sposób:

−

na stronie Dt wpisuje się stan początkowy danego składnika aktywów oraz wszelkie
zwiększenia tego stanu,

−

na stronie Ct są zapisywane wszelkie zmniejszenia stanu danego składnika aktywów.

KaŜde konto aktywów odznacza się stałą nadwyŜką obrotu debetowego nad kredytowym.
Konta pasywów (inaczej pasywne) funkcjonują odwrotnie:

−

po stronie kredytowej wpisuje się stan początkowy danego składnika pasywów oraz
wszelkie zwiększenia tego stanu,

−

po stronie debetowej rejestrowane są wszelkie zmniejszenia stanu danego składnika
pasywów.

Konta pasywów wykazują salda kredytowe, gdyŜ kredytowy obrót tych kont nie moŜe być

mniejszy od obrotu debetowego.

Dla zbilansowania konta saldo wpisuje się po stronie przeciwnej. Ewidencję księgową na

kontach rozpoczyna się z początkiem kaŜdego roku od otwarcia kont (saldami). Na koniec

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

okresu sprawozdawczego, po zbilansowaniu kont (ustaleniu sald końcowych), a następnie po
ich skonfrontowaniu z rzeczywistością za pomocą inwentaryzacji – sporządza się bilans
końcowy. W bilansie tym salda Dt są wykazywane po stronic aktywów, a salda Ct po stronie
pasywów.

Przykłady księgowania operacji:

Rachunek bankowy

NaleŜności od odbiorców

(Sp.) 20000

(1) 8000

(Sp. ) 10000

8000 (1)

Kredyt bankowy

Zobowiązania wobec dost.

27000 (Sp.)

5000 (2)

(2) 5000

8000 (Sp.)

KaŜda operacja gospodarcza musi być księgowana dwukrotnie, tj. na przeciwstawnych

stronach (Dt i Ct) dwóch kont, w kwocie jaka dotyczy danej operacji. Jest to zasada
podwójnego księgowania, która stanowi podstawę systemu ewidencji księgowej.

Konta syntetyczne są to konta słuŜące do ujmowania w zbiorczych zapisach operacji

gospodarczych  dotyczących  całych  grup  środków  gospodarczych  i  źródeł  ich  pochodzenia.
Z kont syntetycznych wynikają na ogół dane liczbowe, które są wykazywane w bilansie oraz
w innych  sprawozdaniach  sporządzanych  przez  daną  jednostkę.  Do  wybranych  kont
syntetycznych są prowadzone zespoły kont analitycznych.

Konta analityczne są wykorzystywane do szczegółowego rozwinięcia obrotów i sald

danego konta syntetycznego. Na kontach analitycznych stosowany jest tzw. zapis
powtarzalny, który polega na tym, Ŝe zapis na koncie analitycznym jest dokonywany w takiej
samej kwocie i po tej samej stronie, co zapis na „macierzystym” koncie syntetycznym.

RóŜnica między zapisami na kontach syntetycznych i analitycznych sprowadza się do

tego, Ŝe w odniesieniu do kont syntetycznych obowiązuje zawsze zasada podwójnego zapisu
(między kontami syntetycznymi), natomiast na kontach analitycznych zapisy są dokonywane
jednostronnie, gdyŜ stanowią tylko powtórzenie zapisu występującego na koncie
syntetycznym.

Zapisy korygujące na kontach są dokonywane za pomocą specjalnego księgowania,

zwanego stornem, spełniającego wszystkie warunki zasady podwójnego zapisu. Storno czarne
polega na dokonaniu zapisu korygującego na tych samych kontach, na których dokonano
błędnego księgowania, lecz po odwrotnej stronie. Storno czerwone polega na dokonaniu
zapisu korygującego na tych samych kontach i po tych samych stronach, na których dokonano
błędnego księgowania, ale za pomocą liczb ujemnych (lub kolorem czerwonym).

Inwentaryzacja i inwentura

Inwentaryzacja polega na:

−

przeprowadzeniu spisu z natury (liczenie, mierzenie, waŜenie) pienięŜnych i rzeczowych
składników majątku oraz na ustaleniu ich wartości,

−

uzyskaniu pisemnych potwierdzeń sald rachunków bankowych oraz naleŜności
i zobowiązań,

−

porównaniu

danych

księgowych

odpowiednimi

dokumentami

składników

majątkowych, które nie mogą być objęte spisem z natury.

Inwentaryzacja środków pienięŜnych, produkcji w toku oraz zapasów nie objętych

bieŜącą  ewidencją  powinna  być  dokonana  na  ostatni  dzień  kaŜdego  roku.  Inwentaryzację
materiałów  i produktów  gotowych  oraz  naleŜności  i  zobowiązań  naleŜy  przeprowadzać
w kwartale  kończącym  rok  obrotowy,  nie  rzadziej  niŜ  raz  na  dwa  lata.  Inwentaryzację
ś

rodków trwałych i wyposaŜenia na terenie strzeŜonym przeprowadzać moŜna nie rzadziej niŜ

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

raz na 5 lat. Pełną inwentaryzację przeprowadza się natomiast na dzień rozpoczęcia likwidacji
lub reorganizacji przedsiębiorstwa.

Jako formę kontroli osób odpowiedzialnych lub w przypadku zmiany na stanowisku

z odpowiedzialnością materialną, przeprowadza się inwentaryzację częściową.

Inwentaryzację przeprowadza komisja inwentaryzacyjna powołana przez kierownika

jednostki  (dyrektor,  prezes).  Przewodniczący  komisji  dzieli  członków  komisji  na  zespoły
spisowe  (minimum  dwie  osoby),  przydzielając  im  pola  spisowe.  Pole  spisowe  obejmuje
składniki majątkowe w jednym pomieszczeniu, w jednym wydziale lub w jednym zakładzie.

Arkusze spisu z natury (formularze drukowane) wydaje księgowy, za pokwitowaniem, po

ich ostemplowaniu i ponumerowaniu.

Wszelkie poprawki na arkuszach spisowych muszą być opisane na końcu spisu.
Przed rozpoczęciem spisu z natury naleŜy:

−

zebrać oświadczenia osób materialnie odpowiedzialnych o udokumentowaniu wszystkich
operacji i przekazaniu wszystkich dokumentów do księgowości;

−

spisać numery wszystkich ostatnich wypełnionych pól spisowych oraz formularzy
dowodów własnych;

−

wpisać datę i godzinę rozpoczęcia spisu.

Po wypełnieniu ostatniego pola spisowego naleŜy pod ostatnią pozycją wpisać adnotację

„Spis zakończono pod pozycją...”, a od osoby materialnie odpowiedzialnej przyjąć deklarację,
Ŝ

e w spisie ujęto wszystkie składniki majątkowe i Ŝe z tego tytułu nie wnosi zastrzeŜeń.

Celem  inwentaryzacji  jest  ustalenie  i  wyjaśnienie  róŜnic  pomiędzy  stanem  księgowym
a stanem  faktycznym  w  odniesieniu  do  poszczególnych  składników  majątkowych
i rozliczenie osób materialnie odpowiedzialnych.

Komisja inwentaryzacyjna, po zakończeniu spisu, przekazuje arkusze spisowe do działu

księgowego,  który  dokonuje  porównania  ze  stanem  księgowym  i  wycenia  poszczególne
składniki  majątkowe.  Przyczyną  róŜnic  mogą  być  błędy  w  ewidencji  księgowej  lub
w arkuszach spisowych, a takŜe ubytki naturalne w zapasach magazynowych. Po wykluczeniu
lub  poprawieniu  błędów  i  obliczeniu  (wg  norm)  ubytków  dopuszczalnych,  wylicza  się
niedobory zawinione (manko).

Inwentura to dokumentacja, która powstała w wyniku przeprowadzenia inwentaryzacji.

Dokumentacja zdarzeń gospodarczych

Ze względu na rolę zdarzeń gospodarczych i ich skutki ekonomiczne kaŜde zdarzenie

musi  być  w  sposób  właściwy  udokumentowane.  Dokumenty  stanowią  podstawę  zapisu
księgowego. Obowiązuje przy tym zasada, Ŝe nie ma zapisu bez dokumentu (dowodu). JeŜeli
dowodu  nie  ma,  a  zapis  musi  być  dokonany,  wówczas  księgowy  sporządza  wewnętrzny
dokument księgowy, zwany” notą memoriałową” (dla pamięci).

Dokumentem księgowym jest sporządzone w odpowiedniej formie, pisemne stwierdzenie

zdarzenia gospodarczego. Poprawnie sporządzony dokument powinien zawierać następujące
elementy:

−

nazwę i adres wystawcy,

−

nazwę i adres partnera operacji gospodarczej,

−

datę sporządzenia,

−

opis przedmiotu operacji,

−

ilościowe lub jakościowe określenie operacji,

−

podpisy osób odpowiedzialnych za dokonanie operacji i jej udokumentowanie.

Dokument powinien być sprawdzony pod względem formalnym i rachunkowym

(księgowy) oraz merytorycznym (dyrektor) oraz mieć kolejny numer nadany przez
księgowość.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po sprawdzeniu dokumentów trzeba je opracować, co polega na ich segregacji, czyli

dzieleniu na określone grupy, oraz dekretacji. Dekretacja to oznaczenie, na jakich kontach ma
być dany dokument zaksięgowany.

Po zaksięgowaniu dokument trafia do teczek, segregatorów lub szaf z archiwum.
Przedsiębiorstwo ma obowiązek przechowywania dokumentów przez określony czas, np.:

−

bilans powyŜej 50 lat (bezterminowo),

−

inwenturę powyŜej 50 lat (bezterminowo),

−

listy płac powyŜej 12 lat,

−

większość dokumentów – 5 lat, dzienniki lekcyjne 5 lat,

−

arkusze ocen powyŜej 50 lat (bezterminowo),

−

prace z egzaminów dojrzałości 2 lata,

−

prace dyplomowe 2 lata.

Podczas sporządzania dokumentów obowiązują liczne zasady, których naleŜy

przestrzegać:

−

na kaŜde zdarzenie moŜe być wystawiony tylko jeden dokument w potrzebnej liczbie
kopii,

−

dokumenty muszą być wystawione na bieŜąco,

−

dokumenty mogą być wystawiane tylko przez osoby upowaŜnione,

−

dokumenty muszą być wypełnione czytelnie atramentem lub tuszem,

−

dokumentów nie moŜna przerabiać, a w wypadku dokonania poprawek, co w niektórych
dokumentach jest dozwolone, poprawki muszą sygnować osoby upowaŜnione,

−

błędnie wypełnione dokumenty stają się niewaŜne, co powinno być zaznaczone przez ich
przekreślenie i napis „anulowano”.

Podstawowe dokumenty księgowe

Dokumentacja w rolniczych jednostkach produkcyjnych obejmuje:

−

dokumentację obrotu środkami trwałymi: protokół przyjęcia środka trwałego, protokół
likwidacji środka trwałego, protokół zmiany miejsca uŜytkowania, protokół zdawczo-
odbiorczy,

−

dokumentację obrotu inwentarzem Ŝywym: kwity przychodu i rozchodu, protokół
urodzenia i wybrakowania, protokół waŜenia inwentarza, protokół przeklasowania,
protokół padnięcia lub uboju z konieczności,

−

dokumentację obrotu materiałami i produktami: – „Magazyn przyjmie” i „Magazyn
wyda”, protokół zbioru, protokół lub kwit omłotu, kwit przewozu, protokół zniszczenia
i ubytków magazynowych, protokół przerobu, raport zuŜycia pasz,

−

dokumentację obrotu środkami finansowymi: asygnaty: „Kasa przyjmie” i „Kasa wypłaci”,
raporty kasowe, faktury lub rachunki, czeki (gotówkowe i rozliczeniowe), polecenia
przelewu, akredytywy, Ŝądania zapłaty (listy inkasowe, inkaso bankowe), weksle,

−

dokumentację  siły  roboczej  (płacy  i  pracy):  dzienniczek  brygadzisty  -dokument
pierwotny,  miesięczna  karta  pracy  (zarobków)  jako  dokument  wtórny,  lista  płac  jako
dokument wtórny, dziennik gospodarczy.

Charakterystyka i znaczenie zunifikowanego systemu rachunkowości gospodarstw
rolniczych

Do oceny funkcjonowania gospodarstwa rolnego w warunkach gospodarki rynkowej

konieczne  są  odpowiednie  dane,  które  odzwierciedlać  będą  w  szczególności  jego  kondycję
finansową.  Powszechnie  uznaje  się,  Ŝe  danych  takich  moŜe  dostarczyć  odpowiednio
prowadzona rachunkowość.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W świetle obowiązujących w 2002 r. przepisów, gospodarstwa rodzinne rolne formalnie

nie podlegają ustawowemu obowiązkowi prowadzenia rachunkowości w myśl ustawy z dnia
29  września  1994  r.  (Dz.  U.  Nr  121,  poz.  591)  o  rachunkowości.  W  związku  z  tym
prowadzenie  przez  rolników  rachunkowości  słuŜy  głównie  jako  narzędzie  wspomagające
zarządzanie  gospodarstwem  rolnym,  stwarza  moŜliwość  korzystania  z  porad  ekonomiczno-
gospodarczych udzielanych przez doradców Ośrodków Doradztwa Rolniczego. Od 1997 roku
rolnicy, którzy chcą skorzystać z kredytów, preferencyjnych dofinansowanych przez ARiMR,
są  zobligowani  do  prowadzenia  rachunkowości  w  układzie  Zunifikowanego  Systemu
Rachunkowości  Gospodarstw  Rolniczych  (ZSRGR).  System  ten  pozwala  dostarczyć  dane,
które precyzyjnie odzwierciedlają sytuację produkcyjno-ekonomiczną gospodarstwa.

Prowadzenie rachunkowości w układzie ZSRGR nie zwalnia z obowiązku prowadzenia

rachunkowości

zgodnie

zasadami

zawartymi

ustawie

rachunkowości

w gospodarstwach,  których  dotyczy  ta  ustawa.  Natomiast  moŜliwe  jest  równoległe
prowadzenie  rachunkowości  na  zasadach  ZSRGR  i  zasadach  określonych  w  ustawie
o rachunkowości.

Głównym celem ZSRGR jest:

−

dostarczenie  rolnikowi  i  współpracującemu  z  nim  doradcy  informacji  o  stanie
majątkowym  i  finansowym  gospodarstwa,  strukturze  produkcji  i  poziomie  kosztów
w gospodarstwie.  Dane  te  pozwolą  na  poprawę  efektywności  zarządzania.  UmoŜliwią
opracowanie raportu indywidualnego porównującego wyniki tego gospodarstwa z innymi
podobnymi  gospodarstwami.  Dzięki  systemowi  jest  moŜliwe  opracowanie  okresowych
sprawozdań o przepływie środków pienięŜnych w gospodarstwie,

−

dostarczenie  bankom,  instytucjom  finansowym  czy  innym  partnerom  rynkowym
współpracującym  z  gospodarstwem  wiarygodnych  informacji  o  kondycji.  finansowej
gospodarstwa.  Dane  te  umoŜliwią  pozyskiwanie  obcego  kapitału  (np.  kredytów)  dla
gospodarstwa,

−

dostarczanie  informacji  dla  ośrodków  decyzyjnych  (rządu),  dysponentów  funduszy
publicznych  (agencji)  kierowanych  do  gospodarstw  rolnych.  Z  danych  ośrodki  te  będą
wnioskować  o  efektywności  i  skuteczności  podjętych  działań  wspomagających  sektor
rolnictwa,  moŜliwość  opracowania  raportów  porównujących  wyniki  polskich
gospodarstw rolnych z wynikami gospodarstw krajów Unii Europejskiej.
W  Zunifikowanym  Systemie  Rachunkowości  Gospodarstw  Rolniczych  obowiązują

następujące zasady:

−

dobrowolność uczestniczenia rolników w prowadzeniu rachunkowości, czyli
o przystąpieniu do prowadzenia rachunkowości decyduje sam rolnik,

−

tajność danych indywidualnych, oznacza, Ŝe bez wiedzy i zgody rolnika, do danych
ź

ródłowych nie moŜe mieć dostępu nikt, z wyjątkiem operatora (osoby prowadzącej

ewidencję gospodarstwa). W związku z tym kaŜde sprawozdanie wytworzone w ramach
ZSRGR opatrywane jest numerem identyfikacyjnym gospodarstwa (zamiast danych
osobowych),

−

standaryzacja  metodyczna,  w  tym  porównywalność  z  systemem  danych  Rachunkowości
Gospodarstw Rolniczych Unii Europejskiej (FADN). Oznacza to, Ŝe bez względu, gdzie
znajduje  się  gospodarstwo  oraz  kto  prowadzi  i  nadzoruje,  rachunkowość  wszystkie
zmienne  opisujące  gospodarstwo  są  określane  według  takich  samych  zasad.  Gwarantuje
to utworzenie jednolitej bazy danych Systemu,

−

jednolity okres obrachunkowy, obejmuje pełny rok kalendarzowy (do l stycznia do
31 grudnia),

−

zastosowanie techniki komputerowej do gromadzenia danych źródłowych i ich
opracowywania. Zgromadzone w dokumentach źródłowych dane są podstawą do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

tworzenia zamknięcia rocznego, wykonywanego za pomocą programu komputerowego
np. PORR; FADN,

−

wycena według wartości odtworzeniowej rzeczowych aktywów trwałych.
Przyjęta koncepcja ZSRGR uwzględnia ogólne zasady rachunkowości, ale

z następującymi modyfikacjami:

−

załoŜenie kontynuacji działalności jednostki gospodarczej, przyjmuje, Ŝe jednostka będzie
kontynuowała w dającej się przewidzieć przyszłości działalność w niezmniejszonym
istotnie zakresie, bez postawienia jej w stan likwidacji lub upadłości,

−

uwzględnienie  zasady  istotności rachunkowość gromadzi. dane pozwalające na rzetelne
i jasne  przedstawienie  sytuacji  majątkowej  i  finansowej  gospodarstwa  rolniczego.
Dlatego  inwentaryzacja  zawiera  wszystkie  składniki  majątku,  łącznie  z  wyceną
produktów nietowarowych,

−

zasada kasowa weryfikowana, zastępuje zasadę memoriałową, polega na tym, Ŝe wpłata
(potencjalny  przychód)  rejestrowana  jest  w  momencie  faktycznej  zapłaty  i  wpływu
pieniędzy  do  gospodarstwa.  Podobnie  wypłata  jest  rejestrowana  w  momencie
wydatkowania pieniędzy z gospodarstwa.
Sporządzone  sprawozdania  finansowe  gospodarstwa  na koniec okresu obrachunkowego

mogą być porównywalne ze sprawozdaniami gospodarstw, które stosują metodę
memoriałową (gospodarstwa wielkoobszarowe).

W celu przeprowadzenia analizy finansowej gospodarstwa w warunkach gospodarki

rynkowej niezbędne jest posiadanie następujących informacji:

−

sprawozdań okresowych o przepływie środków pienięŜnych,

−

rachunku wyników działalności operacyjnej gospodarstwa,

−

bilansu,

−

rachunku kapitału i ewentualnie rachunek dochodu ogólnego rodziny rolnika.
Na podstawie danych zawartych w tych dokumentach moŜliwe jest przeprowadzenie

analizy:

−

płynności,

−

wypłacalności,

−

rentowności,

−

zdolności obsługi zadłuŜenia,

−

sprawności finansowej,

−

innych wskaźników przydatnych w zarządzaniu gospodarstwem.

Pełna wersja ZSRGR wymaga zastosowania techniki komputerowej. SłuŜy temu

opracowany program komputerowy pod nazwą PORR (Program Obsługi Rachunkowości
Rolnej). Dzięki temu moŜliwa jest:

−

automatyczna weryfikacja zapisów prowadzonych w ksiąŜkach,

−

automatyczna wycena niektórych składników majątku trwałego,

−

obliczanie kwot amortyzacji i wartości stanów końcowych oraz innych rachunków
pomocniczych,

−

automatyczne tworzenie wynikowych raportów, sprawozdań, bilansu.
Na podstawie danych zgromadzonych w ZSRGR moŜliwe jest otrzymanie następujących

raportów:

−

bilansu otwarcia – jest to sprawozdanie odzwierciedlające stan majątku gospodarstwa
rolnego i źródeł jego finansowania w pierwszym dniu okresu obrachunkowego,

−

kwartalnego sprawozdania o przepływach środków pienięŜnych – jest to sprawozdanie
o wpłatach i wypłatach pienięŜnych, dokonanych w poszczególnych kwartałach roku
obrachunkowego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

indywidualnego raportu gospodarstwa rolniczego – zawiera wyniki uzyskane przez
gospodarstwo i zawiera informacje przedstawiające zasoby gospodarstwa, strukturę
produkcji, przepływy środków pienięŜnych, rachunek wyników i bilans finansowy,

−

raportu dla grup gospodarstw – zawiera średnie wyniki ekonomiczne grup gospodarstw
rolniczych,

−

raportu  porównawczego  –  zawiera  podstawowe  wynik  gospodarstwa  zestawione
z wynikami gospodarstw podobnych.
Zunifikowany  System  Rachunkowości  Gospodarstw  Rolniczych  składa  się  z  czterech

dokumentów w formie ksiąŜek, ma to na celu usprawnienie gromadzenia danych, jak równieŜ
ich kontroli. KsiąŜki te to:

−

instrukcja prowadzenia ksiąŜek rachunkowych,

−

ksiąŜka inwentarzowa gospodarstwa rolnego,

−

ksiąŜka wpłat i wypłat gospodarstwa rolnego,

−

ksiąŜka obrotów i zaszłości gospodarstwa rolnego.
KsiąŜka inwentarzowa zawiera tabele do rejestracji danych uzyskanych na podstawie

spisu z natury (inwentaryzacji) stanu majątkowego i zobowiązań gospodarstwa. W pierwszym
roku  prowadzenia  rachunkowości  gospodarstwa  w  ZSRGR  spis  przeprowadzany  jest  na
początku  i na  końcu  roku  obrachunkowego.  W  latach  kolejnych  inwentaryzacje
przeprowadzane  są  tylko  na  koniec  roku  obrachunkowego.  Stan  z  końca  roku  staje  się
automatycznie stanem początkowym nowego okresu obrachunkowego.

KsiąŜka zawiera 29 tabel, które ułatwiają przeprowadzenie inwentaryzacji składników

majątkowych. Składniki te spisywane są według grup tematycznych przedstawionych
w tabeli.

Tabela 5. Składniki majątkowe gospodarstwa wg ZSRGR [opracowanie własne]

ziemia
melioracje
sady i plantacje wieloletnie
lasy
budynki i budowle
ś

rodki transportu

maszyny i urządzenia techniczne,
zwierzęta stada podstawowego
inwestycje rozpoczęte

Rzeczowe

zaliczki na poczet inwestycji

Finansowe

np. udziały w jednostkach
współpracujących z gospodarstwem

Aktywa trwałe

Wartości niematerialne
i prawne

np. oprogramowanie komputerowe
uŜywane na potrzeby gospodarstwa

zwierzęta stada obrotowego
zapasy środków produkcji
produkty gotowe własne
produkcja roślinna w toku
zaliczki na poczet dostaw
naleŜności i roszczenia

Aktywa obrotowe

rodki pienięŜne

kredyty i poŜyczki długoterminowe

Długoterminowe

pozostałe zobowiązania długoterminowe
kredyty i poŜyczki krótkoterminowe

Zobowiązania

Krótkoterminowe

zobowiązania pozostałe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyceny majątku gospodarstwa dokonuje się według obowiązujących zasad

w jednostkach prowadzących działalność gospodarczą. Stosować naleŜy zasadę ostroŜnej
wyceny, biorąc pod uwagę cenę nabycia lub koszt wytworzenia składnika majątkowego.

Rzeczywista cena zakupu składnika majątkowego jest to kwota zapłacona sprzedawcy

(bez podatku VAT), powiększona o koszty związane z zakupem, np.: koszt transportu, koszty
ubezpieczenia  w  czasie  transportu  itd.  Cena  moŜe  być  zmniejszona,  np.:  o  udzielone rabaty,
upusty,  itp.  W  wypadku  otrzymania  składnika  majątkowego  w  postaci  darowizny  naleŜy
przyjąć cenę sprzedaŜy takiego samego lub podobnego składnika.

Koszt wytworzenia jest to koszt poniesiony na wyprodukowanie gotowych produktów,

w toku produkcji i półproduktów oraz przypadająca na okres ich wytworzenia część kosztów
pośrednich związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa jako całości. JeŜeli nie jest moŜliwe
ustalenie kosztu wytworzenia, naleŜy do wyceny przyjąć ceny sprzedaŜy takich samych
produktów lub podobnych, pomniejszonych o przeciętnie osiągany zysk.

Zasady obowiązujące przy wycenie poszczególnych składników majątkowych:

1) Wycena rzeczowego majątku trwałego.

Wycena gruntów – stawka szacunkowa gruntu wyraŜona w decytonach (kwintalach)

yta zaleŜy od rodzaju uŜytku i klasy gleby określonej w ewidencji gruntów oraz okręgu

podatkowego wg przepisów o podatku rolnym. Wartość gruntu otrzymuje się mnoŜąc
powierzchnię danej klasy przez odpowiednią stawkę szacunkową.

Tabela 6. Stawki szacunkowe do wyceny gruntów rolnych [opracowanie własne]

Stawki szacunkowe w dt (q) Ŝyta/ha gruntu ornego wg klas

Okręg

podatkowy

IIIa

IIIb

IVa

IVb

VIz

145

132

118

100

126

115

103

III

110

100

Tabela 7. Stawki szacunkowe do wyceny uŜytków zielonych [opracowanie własne]

Stawki szacunkowe w dt (q) Ŝyta/ha gruntu ornego wg klas

Okręg podatkowy

III

VIz

145

118

126

103

III

110

Stawka szacunkowa dla gruntów leśnych, zadrzewionych czy zakrzewionych wynosi

50% stawki gruntu ornego dla tego gruntu, w razie braku klasyfikacji stawkę szacunkową
ustala  się  według  gruntu  ornego  klasy  VI.  Dla  gruntów  pod  wodami  nadającymi  się  do
chowu  lub  hodowli  ryb  równa  jest  stawce  gruntu  pod  tymi  wodami  lub  stawce  uŜytku
zielonego  klasy  IV,  gdy  brak  jest  klasyfikacji.  Dla  pozostałych  gruntów  stawka
szacunkowa wynosi 50% stawki uŜytku zielonego klasy VI.

Budynki i budowle, środki transportu oraz maszyny i urządzenia techniczne – środki

te  wyceniane  są  metodą  odtworzeniową.  Wartość  bieŜąca  jest  wartością  początkową
pomniejszoną  o  oszacowaną  wartość  zuŜycia.  W  wypadku  ulepszenia  (przebudowy,
rozbudowy,  rekonstrukcji,  adaptacji,  modernizacji)  środka  trwałego  jego  wartość
początkową naleŜy powiększyć o koszty tego ulepszenia. Wartość początkowa to koszty
nabycia, wytworzenia lub odtworzenia środka trwałego określone w cenach bieŜących.

Zwierzęta stada podstawowego zaliczone zostały do składników majątku trwałego.

Stado podstawowe to zwierzęta pełniące w gospodarstwie funkcję reprodukcyjną
określonego gatunku zwierząt oraz konie robocze. NaleŜy pamiętać, Ŝe zwierząt się nie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

amortyzuje.  Wycenia  się  je  według  cen  rynkowych  z  terenu  danego  gospodarstwa,  dla
odpowiedniej  jakości  i  kondycji  określonych  sztuk.  Do  ceny  naleŜy  doliczyć  takŜe
uzyskane ewentualne premie, np.: za pochodzenie.

Plantacje wieloletnie, sady i drzewostan. Przy wycenie nie uwzględnia się wartości

ziemi,  a  wyceny  dokonuje  się  według  kosztu  załoŜenia  plantacji  i  sadu.  W  pierwszym
roku  wartość  plantacji  i  sadu  oblicza  się  na  podstawie  kosztów  poniesionych  na
przygotowanie  stanowiska,  materiał  nasadzeniowy  i  inne  nakłady.  W  latach  następnych,
aŜ  do  momentu  wejścia  w owocowanie,  wartość  plantacji  i  sadu  jest  powiększana
o koszty  ponoszone  na  prowadzenie  uprawy  i  koszty  majątkowe  liczone  w  cenach
bieŜących  danego  roku.  Wartość  plantacji  i  sadu  w  latach  produktywnego  uŜytkowania
pomniejsza się corocznie o ratę amortyzacyjną.

Drzewostan leśny wyceniamy zaleŜnie od wieku. Wartość drzewostanu młodego

(przed  osiągnięciem  wieku  rębności)  ustala  się  według  poniesionych  kosztów  załoŜenia
i uprawy,  a starszych  metodą  dochodową  (ceny  sprzedaŜowej).  Przy  wycenie  posługuje
się  zestawem  odpowiednich przeliczników zawartych w tabelach instrukcji prowadzenia
ksiąŜek rachunkowych.

Inwestycje rozpoczęte wyceniane są według ceny nabycia lub kosztów wytworzenia

rodków trwałych, wyposaŜenia oraz wartości niematerialnych i prawnych, które powstają

po zakończeniu inwestycji. Koszty te to: koszty nabycia gruntów, maszyn i urządzeń,
ś

rodków transportowych, koszty budowy, nadzoru budowlanego, dokumentacji budowlanej,

projektowej, ubezpieczenia inwestycji, odsetki i prowizje od kredytów, poŜyczek, itp.

2) Wycena finansowego majątku (aktywów) trwałego

Udziały w innych jednostkach i akcje. Wyceny dokonuje się w wypadku posiadania

przez  gospodarstwo  udziałów  w  instytucjach  współpracujących  z  gospodarstwem,
np.: mleczarniach,  cukrowniach,  zakładach  przetwórstwa  rolno-spoŜywczego,  zakładach
mięsnych,  banku  spółdzielczym,  itp.  Udziały  te  wyceniane  są  według  cen  nabycia,
pomniejszonych  o  odpisy  spowodowane  trwałą  utratą  wartości.  JeŜeli  nastąpiło  trwałe
zwiększenie wartości to podwyŜsza się wartość lokat do pierwotnej ceny nabycia.

Wartości niematerialne i prawne. Wyceniane są według rzeczywiście poniesionych

kosztów ich nabycia, np.: oprogramowanie komputerowe na potrzeby gospodarstwa
rolnego – według ceny zakupu.

3) Wycena majątku (aktywów) obrotowego.

Przy wycenie majątku obrotowego stosuje sie zasadę ostroŜnej wyceny zapasów

materiałów, towarów i usług – ich wartość nie moŜe być wyŜsza od cen sprzedaŜy netto
obowiązujących w dniu sporządzania bilansu.

Zapasy produktów obcych wyceniane są według cen nabycia ostatnio zrealizowanego

zakupu określonego środka, a zapasy potencjalnie towarowych produktów roślinnych
według cen rynkowych moŜliwych do uzyskania w gospodarstwie.

Zapasy nietowarowych produktów roślinnych, tj. pasz, obornika, wycenia się według

cen zaliczeniowych, wyraŜonych w ekwiwalentnej cenie rynkowej jęczmienia paszowego
moŜliwej do osiągnięcia przez gospodarstwo. Cenę obornika (kaŜdego rodzaju) ustala się
na podstawie zawartości składników nawozowych NPK i l dt (q) słomy.

Produkcję roślinną w toku wycenia się na podstawie wielkości poniesionych

kosztów bezpośrednich uprawy, tzn. materiału siewnego i sadzeniaków, nawozów
mineralnych, środków ochrony roślin, nawozów organicznych z zakupu.

Zwierzęta stada obrotowego (produkcyjnego) wycenia się według cen rynkowych

moŜliwych do osiągnięcia przez gospodarstwo.

NaleŜności z tytułu dostaw, robót i usług, zaliczki wycenia się w kwocie wymaganej

zapłaty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KsiąŜka wpłat i wypłat

KsiąŜka wpłat i wypłat gospodarstwa rolnego przeznaczona jest do systematycznego

rejestrowania  wszelkich  rozliczeń  transakcji  rynkowych  (pienięŜnych  lub  barterowych),
dokonanych  przez  rolnika  w  okresie  obrachunkowym.  Przy  rejestracji  naleŜy
w odpowiednich  pozycjach  tabel  ksiąŜki  określać  rodzaj  transakcji,  wartość  i  sposób  jej
rozliczenia.

Zebrane w ksiąŜce dane odzwierciedlą przepływy pienięŜne w gospodarstwie w okresie

miesięcznym  danego  kwartału  i  narastająco,  według  kolejnych  kwartałów  roku
sprawozdawczego.  W  celu  właściwego  klasyfikowania  danych  źródłowych  i  wykonywania
obliczeń  w  ramach  ZSRGR,  przepływy  pienięŜne  uporządkowane  są  w  cztery  grupy
działalności:
1)  Działalność  operacyjna  gospodarstwa  dotyczy  bieŜącego  funkcjonowania  gospodarstwa.

Zawierane  transakcje  stanowią  przychody  ze  sprzedaŜy  produkcji  roślinnej,  zwierzęcej
i działalności  dodatkowej  (np.:  świadczenie  usług)  oraz  tych,  które  tworzą  koszty
wynikające z bieŜącej działalności gospodarstwa, bądź jego istnienia.

2) Działalność inwestycyjna gospodarstwa dotyczy nabywania i zbywania składników

majątku trwałego gospodarstwa rolnego.

3) Działalność finansowa dotyczy działalności związanej z operacjami prowadzącymi do

zmiany wielkości i struktury kapitałów zaangaŜowanych w gospodarstwie. Działalność ta
obejmuje głównie pozyskiwanie kapitału na cele gospodarstwa, najczęściej w postaci
kredytów i poŜyczek oraz ich spłacanie (bez prowizji bankowych i odsetek).

4) Działalność prywatna dotyczy pozostałej działalności gospodarstwa, która nie jest

bezpośrednio związana z funkcjonowaniem gospodarstwa, np.: wyodrębniona
pozarolnicza działalność gospodarcza (handel, usługi rzemieślnicze, przetwórstwo), praca
zarobkowa.

Ewidencja wpłat i wypłat musi być prowadzona na bieŜąco, zapisów dokonuje się na

oddzielnych  stronach  w  układzie  miesięcznym  pod  odpowiednią  datą  oraz  zaznaczeniem
pochodzenia  gotówki  czy  jej  przeznaczenia.  Po  zakończeniu  zapisów  w  danym  miesiącu
naleŜy  podsumować  kolumny  w  ostatnim  wierszu  tabeli  wpłaty  lub  wypłaty,  a  następnie
wartości przenieść do tabeli pomocniczej przepływów pienięŜnych

Przedmiotem ewidencji w tabeli wpłaty i tabeli wypłaty są środki pienięŜne i rozliczenia

barterowe (naturalne), pełne lub częściowe, z tytułu przeprowadzenia transakcji
w wyodrębnionych czterech obszarach działalności gospodarstwa. przez gospodarstwo.

Celem prowadzenia zapisów w ksiąŜce wpłat i wypłat jest rejestrowanie i bieŜąca

kontrola obrotów pienięŜnych oraz sprawdzenie stanu końcowego i bilansu tych obrotów na
koniec roku obrachunkowego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 8. Przykładowe przedmioty ewidencji tabel wpłat i wypłat [opracowanie własne]

Rodzaj działalności

Wpłaty

Wypłaty

Działalność operacyjna

za produkty roślinne, zwierzęta, produkty
zwierzęce, czynsze za wydzierŜawienie
ś

rodków naleŜących do gospodarstwa,

dywidendy od udziałów z tytułu ich
posiadania

jednostkach

współpracujących z gospodarstwem

za  zakupione  nasiona,  nawozy,  środki
ochrony  roślin,  pasze,  zwierzęta,  usługi
i środki  weterynaryjne,  paliwa  i  smary,
usługi

remontowe,

budowlane,

produkcyjne,

podatki,

czynsze

dzierŜawne, odsetki za pobrane kredyty
lub poŜyczki

Działalność inwestycyjna

sprzedaŜy

składników

majątku

trwałego, rzeczowego lub finansowego

zakupione

rzeczowe

składniki

majątku

trwałego

oraz

finansowe

składniki majątku trwałego, tj. udziały
wpłacone

instytucji

współpracujących

gospodarstwem,

zakup papierów wartościowych

Działalność finansowa

z uzyskanych kredytów i poŜyczek
pobranych na potrzeby gospodarstwa
rolniczego

związane ze spłatą kredytów i poŜyczek
pobranych na potrzeby gospodarstwa
rolniczego

Działalność prywatna

zarobek uzyskany poza gospodarstwem,
ś

wiadczenia

emerytalno-rentowe,

prowadzenie

wyodrębnionej

pozarolniczej działalności gospodarczej
(np.

handel,

rzemiosło,

usługi),

utrzymania rodziny i domu oraz innego
majątku

osobistego,

lokat,

akcji,

darowizn, wydatków okolicznościowych

z tytułu kosztów uzyskania zarobków
(np. dojazd do pracy), na potrzeby
bytowe

rodziny,

zdarzeń

okolicznościowych

(prezenty,

darowizny,

wiadczenia

finansowe

realizowane

okresowo,

spłaty

rat

kredytów zaciągniętych na cele osobiste
itd.),z tytułu prowadzonej pozarolniczej
działalności gospodarczej

KsiąŜka wpłat i wypłat obejmuje wszystkie obroty pienięŜne tzn. gotówkowe i kredytowe.

Jeśli transakcja nie została rozliczona do końca roku obrachunkowego, tj. 31 grudnia,

czyli  nie  otrzymano  pieniędzy  lub  towarów  za  przekazane  odbiorcy  produkty,  usługi,
wówczas  wartość  tę  naleŜy  wpisać  do  ksiąŜki  inwentarzowej  gospodarstwa  w  tabeli
NaleŜności  (Winien)  z  określeniem,  za  co  nie  otrzymano  zapłaty.  JeŜeli  mamy  do  czynienia
z sytuacją  odwrotną  tzn.  nie  zapłaciliśmy  za  otrzymane  od  dostawcy  produkty,  rzeczy  czy
usługi,  to  wartość  tę  wpisujemy  do  tabeli  Zobowiązania  (Ma)  ksiąŜki  inwentarzowej
z podaniem tytułu jego powstania.

Tabela 9. Przykładowy wzór konta rozliczeń z dostawcami i odbiorcami [opracowanie własne]

Data

Wyszczególnienie
(dokładnie, za co)

Winien o Ma

Razem obroty

Saldo na dzień 31.12 200... r.

Ogółem

Na podstawie zarejestrowanych w KsiąŜce wpłat i wypłat danych sporządza się

Kwartalne sprawozdania o przepływie pieniędzy.

KsiąŜka obrotów i zaszłości w gospodarstwie rolnym

Nie wszystkie zdarzenia gospodarcze zachodzące w gospodarstwie rolnym mają

charakter  transakcji  rynkowych.  Część  z  nich  nie  ma  Ŝadnego  związku  z  rynkiem.  Do
rejestracji  tych  danych  słuŜy  KsiąŜka  obrotów  i  zaszłości.  Na  jej  podstawie  tworzone  są
raporty  indywidualne  i  porównawcze  gospodarstwa  rolniczego.  KsiąŜka  ta  składa  się
z 14 tabel, w których gromadzone są dane dotyczące:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1) Zasobów oraz nakładów pracy własnej i najemnej. Wpisujemy dane dotyczące

wszystkich  członków  rodziny  (imię,  rok  urodzenia,  płeć,  sprawność  fizyczną,  stopień
pokrewieństwa) na stałe zamieszkujących w gospodarstwie. Określamy równieŜ kategorię
ich pracy poprzez wpisanie cyfrowego oznaczenia w skali od 1 do 6, a takŜe sprawowaną
funkcję  w  skali  1  do  5.  Główną  funkcją  tej  tabeli  jest  ustalenie  nakładów  pracy  na
działalność  podstawową  gospodarstwa.  W  tym  celu  naleŜy  systematyczne,  w  przedziale
miesięcznym, określać czas pracy członków rodziny w tej działalności.

2) Inwentarza Ŝywego w ujęciu stanów miesięcznych. Stan inwentarza Ŝywego rejestrujemy

z podziałem na gatunki i grupy uŜytkowe. Tabele te pozwolą na określenie średniego
stanu inwentarza w gospodarstwie w ciągu roku obrachunkowego.

3) Powierzchni zbiorów i zasiewów na uŜytkach rolnych (UR). Dane dotyczą powierzchni

zbiorów  i  zasiewów  z  UR:  na  gruntach  ornych  w  plonie  głównym,  sadach,  łąkach
i pastwiskach,  wsiewek  i  poplonów,  upraw  w  sadach,  sadach  i  warzywnikach
przydomowych.

4) Powierzchni zbiorów z sadów owocujących. Informacje dotyczą powierzchni upraw

i zbiorów z sadów oraz plantacji owocujących załoŜonych na UR.

5) Upraw pod osłonami ogrzewanymi. Dane o powierzchni uprawy (w m

) warzyw,

kwiatów, owoców (truskawek, winogron), roślin trwałych, grzybów jadalnych.

6) ZuŜycia własnych produktów potencjalnie towarowych.
7) Nieodpłatnego przekazania z gospodarstwa rolnego. Dane te dotyczą wszystkich

rodzajów produktów, zwierząt, usług, środków produkcji i majątku trwałego otrzymanych
nieodpłatnie z zewnątrz (np. darowizny) do gospodarstwa w danym okresie
obrachunkowym.

8) Nieodpłatnego przekazania do gospodarstwa rolniczego i do działalności inwestycyjnej.
9) Produkcji roślinnej w toku – rośliny wieloletnie, np. szkółki sadzonek, plantacje choinek.

wpisujemy: ilość i wartość nakładów poniesionych w roku obrachunkowym oraz kosztów
poniesionych w latach poprzednich na poszczególne uprawy, których cykl produkcji jest
dłuŜszy niŜ 1 rok

10) Inwestycji w toku – budowlano-montaŜowych, sadów i plantacji wieloletnich

nieowocujących,

11) Strat i zysków losowych na majątku gospodarstwa,
12) Procentowych wskaźników podziału kosztów wspólnych.

Zastosowanie techniki komputerowej do wspomagania systemu rachunkowości.

Korzystając z osiągnięć techniki, do obsługi systemu rachunkowości wykorzystywana jest

technika informatyczna. Polega ona na powszechnym wykorzystaniu komputerów osobistych
jako  narzędzi  do  wczytywania  danych  źródłowych  z  gospodarstwa  rolnego,  tworzenia
i zarządzania  bazami  danych  oraz  wytwarzania  raportów.  W  tym  celu  opracowane  zostało
specjalne oprogramowanie pod nazwą FADN.

FADN – to europejski system zbierania i wykorzystania danych rachunkowych

z gospodarstw rolnych, powstawał w miarę poszerzania Unii Europejskiej.

UŜycie techniki komputerowej zapewnia między innymi:

−

automatyczną wycenę niektórych składników majątku trwałego (np. ziemi, drzewostanu
leśnego),

−

obliczanie kwot amortyzacji i wartości składników majątku trwałego w końcu roku,
a takŜe innych pomocniczych rachunków,

−

dokonywanie zamknięcia rocznego obliczeń,

−

automatyczne wytwarzanie raportów, zawierających zestawy wyników,

−

tworzenie komputerowej bazy danych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

automatyczne przenoszenie do stanu początkowego następnego roku obrachunkowego
danych bilansowych z końca roku.
Dla uzyskania moŜliwości zastosowania komputerów naleŜy oznaczać wszystkie dane za

pomocą specjalnie opracowanego systemu kodów. Identyfikacja kodowa umoŜliwia
programowe rozpoznawanie zmiennych wprowadzanych do komputera.

Prowadzenie rachunkowości w gospodarstwie rolnym dostarcza rolnikowi szereg

korzyści, m.in. takich jak:

−

ogólne podwyŜszenie wiedzy z zakresu ekonomiki i zarządzania, co przejawia się
podejmowaniem trafnych decyzji w gospodarstwie i uzyskiwaniem lepszych wyników
ekonomicznych,

−

moŜliwość bieŜącej oceny wyników, kontroli rozliczeń z odbiorcami produktów
i dostawcami materiałów oraz porównań uzyskanych wyników z planowanymi,

−

przyzwyczajenie do systematycznego prowadzenia i dokumentowania zdarzeń
gospodarczych, które są niezbędne do np. do wniosku kredytowego czy do wykorzystania
innych źródeł finansowania gospodarstwa (programy pomocowe),

−

uzyskanie danych do sporządzania kalkulacji opłacalności produkcji rolnej, w tym dane
o przychodach i kosztach prowadzonej produkcji.
Prowadzenie rachunkowości według systemu FADN przyczynia się do sprawniejszego

zarządzania gospodarstwem, ma teŜ wpływ na wykorzystanie oraz poziom pomocy
finansowej przysługującej gospodarstwom po integracji z Unią Europejską.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie znasz podstawowe zasady rachunkowości?
2. Co to są kapitały własne występujące w róŜnych jednostkach gospodarczych i czym się

charakteryzują?

3.  Co to jest bilans i jakie są zasady jego sporządzania?
4.  Na czym polega zasada wypełniania kont księgowych?
5.  Jaki jest cel prowadzenia rachunkowości w gospodarstwach rolniczych?
6.  Jakie  ogólne  zasady  rachunkowości  są  uwzględniane  w  prowadzeniu  rachunkowości

w gospodarstwie rolnym?

7. Jakie informacje moŜna uzyskać z analizy raportu indywidualnego gospodarstwa

rolniczego i kwartalnego sprawozdania o przepływach środków pienięŜnych?

8. Jakie są zasady wyceny gruntów, zwierząt, plantacji wieloletnich, produkcji towarowej

i produktów nietowarowych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj klasyfikacji poniŜszych składników na aktywa trwałe i obrotowe

przedsiębiorstwa rolniczego:

−

magazyn zboŜowy,

−

rodki pienięŜne na rachunku bankowym,

−

stado podstawowe krów mlecznych,

−

ciągniki rolnicze,

−

gotówka w kasie,

−

garaŜe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

hala udojowa w budowie,

−

naleŜności za sprzedane mleko,

−

wełna owcza przeznaczona na sprzedaŜ,

−

wypłacona zaliczka na koszty podróŜy słuŜbowej,

−

pasze dla bydła i owiec,

−

ziarno siewne,

−

obligacje półroczne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z klasyfikacją majątku trwałego i obrotowego jednostki gospodarczej,
2) przyporządkować poszczególne składniki majątku do poszczególnych grup.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

−

Oblicz wartość kapitałów własnych i kapitałów obcych w spółce S.A., w której
stwierdzono następujący stan kapitałów:

−

kredyt bankowy 6-cio miesięczny

32 000 zł,

−

zobowiązania wobec dostawców

10 500 zł,

−

kapitał rezerwowy

12 200 zł,

−

akcje własne według wartości nominalnej

84 300 zł,

−

weksle własne

8 400 zł,

−

kapitał zapasowy

25 100 zł,

−

zaległe wynagrodzenia pracowników

30 080 zł,

−

niezapłacony rachunek za energię elektryczną

630 zł,

−

niezapłacone składki do ZUS z tytułu ubezpieczenia społecznego 1 890 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z źródłami pochodzenia środków w jednostce gospodarczej,
2)  przyporządkować poszczególne składniki do poszczególnych grup,
3)  dokonać obliczenia kapitałów własnych i obcych.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Sporządź bilans na podstawie następujących danych:

−

rachunek bankowy

62 320 zł,

−

produkcja w toku

83 280 zł,

−

towary

126 400 zł,

−

rodki trwałe

360 800 zł,

−

produkty gotowe

80 000 zł,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

akcje 6-cio miesięczne

23 600 zł,

−

kredyt bankowy

30 000 zł,

−

kapitał akcyjny

700 000 zł,

−

zobowiązania wobec pracowników

26 750 zł,

−

udziały w obcych firmach

60 400 zł,

−

zobowiązania wekslowe

2 150 zł,

−

kapitał zapasowy

50 000 zł,

−

kasa

3 000 zł,

−

zobowiązania wobec dostawców

27 000 zł,

−

kapitał rezerwowy

20 000 zł,

−

naleŜności od odbiorców

20 700 zł,

−

zobowiązania publiczno-prawne

1 500 zł,

−

wartości niematerialne i prawne

36 900 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z zasadą sporządzania bilansu,
2)  dokonać podziału poszczególnych składników na aktywa i pasywa,
3)  przyporządkować poszczególne składniki do poszczególnych grup aktywów i pasywów,
4)  dokonać obliczeń,
5)  sprawdzić czy suma aktywów jest równa sumie pasywów.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 4

Oblicz wartość ziemi w gospodarstwie połoŜonym w III okręgu podatkowym stosując

cenę Ŝyta przyjmowaną do obliczania wymiaru podatku rolnego, jeŜeli gospodarstwo posiada:

−

grunty orne: 5 ha kI. II; 14 ha kI. III a; 42 ha kI. IV a,

−

uŜytki zielone: 20 ha łąk kL III; 5 ha pastwisk kI. IV.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odczytać stawkę szacunkową gruntu wyraŜoną w decytonach (kwintalach) Ŝyta,
2) obliczyć wartość gruntu, uwzględniając powierzchnię danej klasy oraz odpowiednią

stawkę szacunkową.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 5

Dokonaj wpisu do ksiąŜki obrotów i zaszłości informacji dotyczących zasobów

i nakładów pracy w gospodarstwie rolnym, opierając się na danych z wybranego
gospodarstwa rolnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z tabelami, z których składa się ksiąŜka obrotów i zaszłości,
2)  dokonać odpowiedniego zaszeregowania informacji,
3)  dokonać wpisu do odpowiedniej tabeli.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

ksiąŜka obrotów i zaszłości.

Ćwiczenie 6

Dokonaj wpisu do księgi wpłat i wypłat następujących operacji, które wystąpiły

w miesiącu maju 2006 r.:

−

sprzedaŜ mleka do OSM za 1860 zł, (bezgotówkowa),

−

sprzedaŜ 5 tuczników o łącznej wadze 465 kg i cenie 4,30 zł za l kg, (gotówka),

−

sprzedaŜ 2 t pszenicy po 545 zł za 1 t, (bezgotówkowa),

−

sprzedaŜ 1,5 t ziemniaków jadalnych po 50 gr za 1 kg, (gotówka)

−

opłata za energię elektryczną 240 zł, (zapłacono przelewem),

−

zapłata za olej napędowy l295 zł, (zapłacono gotówką),

−

zapłata za usługi weterynaryjne 95 zł, (zapłacono gotówką),

−

opłacenie turnusu obozu językowego dla dzieci 800 zł (zapłacono przelewem).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z rodzajami działalności zapisywanymi w księdze wpłat i wypłat,
2) dokonać klasyfikacji wyŜej wymienionych operacji do poszczególnych rodzajów

działalności,

3) dokonać odpowiednich zapisów w księdze

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

ksiąŜka wpłat i wypłat.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: rachunkowość, księgowość, bilans,

inwentaryzacja, inwentura?

2) zdefiniować zasady sporządzania bilansu?

3) określić cele i zasady ZSRGR

4) określić zasady i zadania rachunkowości?

5) rozróŜnić: elementy bilansu, podstawowe dokumenty księgowe?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Działalność podmiotu gospodarczego

4.3.1. Materiał nauczania

Finansowanie działalności przedsiębiorstwa

Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga kapitału, utrzymywanego na

odpowiednim poziomie. Dla małej firmy duŜe znaczenie ma kapitał krótkookresowy. Źródła
pozyskiwania kapitału dzieli się na:

−

własne (wewnętrzne),

−

obce (zewnętrzne).
Kapitał własny, słuŜący finansowaniu rozwoju firmy funkcjonującej pochodzi głównie

z zysków i amortyzacji. Firma dąŜąca do utrzymania czy wzmocnienia pozycji na rynku,
wykorzystuje całość lub w znacznej części wypracowane zyski. W małych i średnich firmach
waŜne jest umiejętne zarządzanie posiadanym kapitałem.

Wykorzystując obce źródła finansowania, naleŜy przede wszystkim uwzględnić ich cenę

oraz formę zastosowania. Głównym miejscem występowania moŜliwości finansowania jest
bank. Natomiast najpopularniejszą formą finansowania działalności są kredyty.

Źródła finansowania krótko- i długookresowego

Ze względu na długość okresu finansowania źródła finansowania moŜna podzielić na:

−

krótkookresowe, do jednego roku,

−

redniookresowe, od roku do trzech lat,

−

długookresowe, powyŜej trzech lat.
Do finansowania swojej działalności firma moŜe korzystać z następujących kredytów:

1) Kredyt handlowy (kupiecki) jest udzielany przez kontrahentów firmy, czyli dostawców

i odbiorców z nią współpracujących. WyróŜnia się dwa rodzaje kredytu handlowego:

−

kredyt  dostawcy,  gdzie  kredytodawcą  jest  dostawca,  surowców,  narzędzi,  maszyn
i urządzeń,  natomiast  kredytobiorcą  firma,  która  te  materiały  nabywa.  Jest  to
odłoŜenie terminu płatności przez dostawcę. Zabezpieczeniem finansowym dostawcy
są  jego  wyroby,  które  znajdują  się  u  kredytobiorcy,  natomiast  potwierdzeniem
dokumentem jest faktura z odroczonym terminem płatności,

−

kredyt odbiorcy, gdzie kredytodawcą jest odbiorca wyrobów lub usług, kredytobiorcą
jest dostawca lub wykonawca, który otrzymuje zaliczkę lub przedpłatę na poczet
przyszłych naleŜności.

2) Kredyt w rachunku bieŜącym jest jednym z najtańszych kredytów oferowanych przez

banki. Firma musi spełnić pewne warunki: być klientem banku, posiadającym rachunek
bieŜący przez określony okres i przeprowadzać za jego pośrednictwem transakcje
finansowe. Spłata kredytu następuje z bieŜących wpływów na rachunek.

3) Kredyt obrotowy jest jednym z najpopularniejszych źródeł finansowania, udzielany jest

w celu  dofinansowania  rozwoju  bieŜącej  działalności.  Firma  musi  podać  dokładne
przeznaczenie,  posiadać  zdolność  spłaty  oraz  zabezpieczenie  kredytu.  Dla  banku
najistotniejsze  jest  podanie  celu  na  jaki  kredyt  ma  być  przeznaczony  oraz
udokumentowanie,  skąd  firma  weźmie  środki  na  spłatę  zadłuŜenia.  Najczęściej
wymaganiem  banku  jest  przedstawienie  prognozy  finansowej  (biznesplanu),  w  której
firma  przedstawia  realne  moŜliwości  finansowe  przedsiębiorstwa.  Biznesplan  jest
najwaŜniejszym elementem procedury kredytowej i stanowi podstawę udzielenia kredytu.
Zabezpieczeniem  kredytu  jest  wszystko,  co  zapewnia  bankowi  uzyskanie  z  powrotem
kwoty  kredytu  wraz  z  odsetkami  i  prowizją,  zwrotem  kosztów  udzielania  kredytu  i

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ewentualnie, jeśli kredytobiorca nie uregulował tych płatności – kosztów, przymusowego
dochodzenia  wszystkich  tych  roszczeń.  Zabezpieczenia  mogą  być  dokonane  w  majątku
trwałym jak obrotowym.
Dla firmy najistotniejsza jest wysokość oprocentowania oraz harmonogram spłat kredytu.
Oprocentowanie  kredytu  uzaleŜnione  jest  przede  wszystkim  od  ogólnej  sytuacji
finansowej  kredytobiorcy  oraz  ryzyka  przedsięwzięcia.  Przyjęte  jest,  Ŝe  starając  się
o kredyt  w  banku,  w którym  firma  posiada  rachunek,  przez  który  realizuje  transakcje
finansowe,  moŜe  liczyć  na  korzystniejsze  warunku,  niŜ  w  banku  gdzie  nie  posiada
rachunku.  Harmonogram  spłat  kredytu  powinien  być  dostosowany  do  moŜliwości
finansowych firmy.

4) Kredyt dyskontowy (wekslowy). Weksel pełni rolę środka płatniczego, jest papierem

wartościowym  którym  moŜna  obracać  i  przekazywać  innym  jednostkom  gospodarczym.
Atrybutem  weksla  jest  odroczenie  płatności.  Gdy  firma  otrzymuje  zapłatę  w  postaci
weksla,  jest  zmuszona  czekać  do  momentu  jego  wykupu  przez  wystawcę.  MoŜe skrócić
czas oczekiwania poprzez przekazanie weksla innej firmie lub bankowi.

5) Leasing, to dzierŜawienie środków trwałych, jest instrumentem finansowym

pozwalającym na pozyskanie środka trwałego przez firmę bez konieczności jego zakupu.
WyróŜnia się dwa rodzaje leasingu:

−

leasing  operacyjny,  polega  na  tym,  Ŝe  firma  finansująca  oddaje  w  uŜytkowanie
korzystającemu,  czyli  leasingobiorcy  środek  trwały  na  warunkach  określonych
w umowie leasingowej i na określony czas. Korzystający zobowiązuje się do zapłaty
określonej  liczby  rat.  Właścicielem  przedmiotu  leasingu  przez  czas  trwania  umowy
jest  firma  leasingowa  i ma  ona  obowiązek  amortyzowania  go.  Po  zakończeniu
umowy  leasingu  leasingobiorca  moŜe  zwrócić  przedmiot,  przedłuŜyć  umowę  lub
kupić przedmiot leasingu,

−

leasing finansowy, podstawową róŜnicą jest to, Ŝe korzystający staje się właścicielem
przedmiotu leasingu, zalicza się go do jego majątku i dokonuje amortyzacji.

6) Faktoring jest sposobem finansowania działalności gospodarczej polegającym na

„wykupie” przez inną instytucję finansową – faktora (najczęściej bank) faktur, których
termin płatności jeszcze nie upłynął.

7) PoŜyczki lombardowe. Lombard udziela poŜyczek bez konieczności określania

przeznaczenia uzyskanych środków, jedynym zabezpieczeniem jest zastaw, którym mogą
być nieruchomości, samochody, sprzęt elektroniczny, dzieła sztuki.

8) Lokowanie wolnych środków, jest moŜliwością pomnaŜania kapitału, w róŜnych

inwestycjach, w tym głównie w rynku kapitałowym, aby uzyskać dodatkowe środki,
posiadane nadwyŜki finansowe moŜemy:

−

włoŜyć do banku na lokatę terminową,

−

powierzyć funduszom inwestycyjnym,

−

nabyć akcje, obligacje,

−

ulokować kapitał w nieruchomościach, dziełach sztuki, antykach, złocie,

−

nabyć lub sprzedać długi lub wierzytelności.

Mała firma na rynku

W Polsce około 97% działających firm na rynku stanowią przedsiębiorstwa zaliczane do

małych i średnich firm. Firmy te zatrudniają 60% pracujących.

Pojecie mała firma jest określeniem umownym, stosowanym w zaleŜności od poziomu

rozwoju gospodarczego kraju, branŜy i celów, którym słuŜy podział firm według ich wielkości

Zasadniczym kryterium, na podstawie którego klasyfikuje się przedsiębiorstwo jest jego

wielkość wyraŜona za pomocą róŜnych mierników:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

liczba zatrudnionych (najbardziej powszechny)

−

wielkość produkcji, obrotu, dochodu,

−

wielkość majątku trwałego,

−

wielkość powierzchni produkcyjnej, handlowej,

−

moc podstawowych maszyn,

−

wielkość zaangaŜowanych środków obrotowych oraz szybkość obrotu tych środków.
Na podstawie Ustawy prawo o działalności gospodarczej za małego przedsiębiorcę uwaŜa

się przedsiębiorcę, który w poprzednim roku obrotowym:

−

zatrudniała średniorocznie mniej niŜ 50 pracowników,

−

osiągnął przychód netto ze sprzedaŜy nie przekraczający 7 mln euro.
Za średniego przedsiębiorcę uwaŜa się:

−

zatrudniał średniorocznie mniej niŜ 250 pracowników,

−

osiągnął przychód netto ze sprzedaŜy nie przekraczający 40 mln euro.
Dokonując charakterystyki małego czy średniego przedsiębiorstwa, naleŜy brać pod

uwagę następujące aspekty:

−

wpływ otoczenia,

−

ukształtowanie organizacyjne,

−

specyfika zarządzania.
Oprócz określonej liczby pracowników, małe przedsiębiorstwo cechuje:

−

mały udział w rynku,

−

bezpośrednie zarządzanie firmą przez właściciela lub właścicieli,

−

uproszczona struktura organizacyjna,

−

brak dostępu do rynku kapitałowego (giełdy).

Małe przedsiębiorstwo jest bardzo podatne na wpływ otoczenia. Ma ograniczony dostęp

do  źródeł  zaopatrzenia  w  środki  produkcji  i  gotówkę,  a  takŜe  trudniejszą  drogę  do
wykorzystania  wyników  działalności  badawczej,  problemy  z  zatrudnieniem  wysoko
wykwalifikowanej  kadry.  Dystans  między  najwyŜszym  a  najniŜszym  szczeblem  hierarchii
organizacyjnej  jest  niewielki,  skraca  to  proces  decyzyjny.  Decyzje  najczęściej  są
podejmowane  z  góry  na  dół.  Mała  firma  odznacza  się  duŜą  intensyfikacją  pracy,
podporządkowany jest temu odpowiedni dobór załogi.

W małych firmach występują najczęściej tylko dwa szczeble organizacyjne, kierownik-

właściciel  i  wykonawcy,  często  właściciel  łączy  pracę  kierowniczą  z  wykonawczą.
Przedsiębiorca łączy funkcje zarządzania i administrowania, pełni wiele funkcji, które duŜych
przedsiębiorstwach  są  rozdzielane  pomiędzy  róŜne  szczeble  zarządzania.  Specyfika
zarządzania małą firmą polega na wprowadzeniu większego zakresu współodpowiedzialności.
Często  właściciel  przekazuje  swoje  funkcje  pracownikom,  przy  zachowaniu  silnej  pozycji
w strukturze organizacyjnej.

Do specyficznych cech zarządzania małą firmą naleŜy:

−

organizowanie – dotyczy przede wszystkim organizacji pracy wykonawczej innych ludzi
oraz pracy własnej przedsiębiorcy, w tym umiejętności delegowania uprawnień przez
właściciela,

−

koordynowanie – właściciel małej firmy zna cele i kierunki rozwoju firmy, w swoich
działaniach musi pełnić rolę koordynatora oraz łagodzić powstałe konflikty,

−

komunikowanie  –  właściciel  ma  moŜliwość  osobistego  komunikowania  się  z  klientami
i pracownikami  swojej  firmy,  ułatwia  to  porozumiewanie  się  i  wzbudzanie  wzajemnego
zaufania,  wymaga  umiejętności  wysłuchiwania  uwag  i  uwzględniania  opinii
pracowników i kontrahentów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

negocjowanie  –  wymaga  od  właściciela,  który  najczęściej  jest  osobiście  zaangaŜowany
w prowadzenie  negocjacji  z  kontrahentami,  szerokiej  wiedzy  i  umiejętności
przekazywania  swoich  argumentów  oraz  słuchania  i  rozumienia  argumentów  drugiej
strony,

znajomości

omawianej

sprawy,

obiektywizmu,

dobrej

komunikacji

interpersonalnej,

−

rozwiązywanie  problemów  –  szef  małej  firmy  musi jednocześnie zajmować się róŜnymi
waŜnymi  sprawami,  potrzebna  jest  umiejętność  szybkiego  myślenia,  ustalania  pilności
i waŜności spraw, szybkiego podejmowania decyzji i sprawnego wydawania poleceń.
Do  podstawowych  zagroŜeń  rozwoju  małych  przedsiębiorstw  naleŜą  ograniczenia

w sferze:
1) materialnej (potencjał wytwarzania), w tym:

−

trudności w utrzymaniu płynności finansowej i w finansowaniu rozwoju,

−

trudności z otrzymaniem kredytu,

−

trudności w zapewnieniu konkurencyjności i innowacyjności wykorzystywanej
technologii,

−

ograniczona działalność marketingowa,

−

brak specjalistów,

−

ograniczony dostęp do informacji,

2) intelektualnej (potencjał zarządzania), w tym:

−

niedostatek kwalifikacji menedŜerskich,

−

niedocenianie niektórych waŜnych dla firmy działań, np. badania rynkowe,

−

niewydolność kierowania jako konsekwencja nieumiejętności podziału i organizacji
pracy,

−

nieumiejętność perspektywicznego myślenia,

−

nieumiejętność delegowania władzy,

−

niedocenianie zagroŜeń, niewykorzystywanie szans.

Do pozytywnych cech małych przedsiębiorstw moŜna zaliczyć:

−

duŜą dynamikę, Ŝywotność, wyraŜającą się w łatwości podejmowania ryzyka,

−

gotowość do działań,

−

elastyczność co do przedmiotu, struktury i miejsca działania,

−

szybką reakcję na zmiany potrzeb i zainteresowań klientów,

−

swoją działalność kierują na rynki nieopłacalne dla duŜych przedsiębiorstw,

−

do uruchomienia działalności potrzebują znacznie mniejszych środków niŜ duŜa
firma,

−

są chłonne na upowszechniane innowacje, nowości.

Z przedstawionych cech wynika, Ŝe małe firmy mogą działać na róŜnych rynkach,

zwłaszcza na obszarach wiejskich, które nie sprzyjają rozwojowi duŜych przedsiębiorstw.

Planowanie i kontrola w przedsiębiorstwie

Planowanie stanowi szczególny rodzaj podejmowania decyzji dotyczących przyszłego

działania. Jest to pierwsza funkcja kierownicza, która występuje w kaŜdym przedsiębiorstwie
niezaleŜne od jego statusu prawnego, formy własności, formy organizacyjnej oraz wielkości.
Jednak sposób realizacji tej funkcji jest inny dla kaŜdego przedsiębiorstwa.

Planowanie to proces ustalania celów i wybierania najkorzystniejszych sposobów ich

realizacji.

Planowanie nie jest zdarzeniem jednostkowym, o wyraźnym początku i końcu. Jest

procesem ciągłym stanowiącym odzwierciedlenie zmian, zachodzących w otoczeniu kaŜdego
przedsiębiorstwa, i dostosowującym się do nich. Istota planowania wynika równieŜ

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z podstawowych zasad wiąŜących się z tą funkcją zarządzania. Są to:

−

celowość – kaŜdy plan formułowany jest dla zapewnienia realizacji postawionego celu.
Bez planu działania przedsiębiorstwa opierałyby się na zbiorze przypadkowych decyzji,
plany wytyczają kierunek działań prowadzących do osiągnięcia wskazanego celu,

−

pierwszeństwo  planowania  –  to  planowanie  jest  podstawą  wszystkich  innych  funkcji
zarządzania.  Bez  planowania  trudno  sobie  wyobrazić  dobrą  organizację,  zarządzanie
zasobami  ludzkimi  lub  kontrolę.  Kontrola  m.in.  polega  na  korygowaniu  odchyleń  od
planu,

−

kompletność – planowanie musi występować na kaŜdym szczeblu zarządzania i być
spójne,

−

skuteczność  we  wdraŜaniu  –  plan  będzie  skuteczny,  gdy  podczas  wdraŜania  zostanie
osiągnięty  cel,  negatywne  skutki  będą  zminimalizowane,  a  wyniki  będą  przewyŜszały
poniesione  nakłady.  Okresy  planistyczne  powinny  być  dostosowane  do  rodzaju
prowadzonej działalności.
Planowanie to proces bardzo złoŜony, dlatego powinno być odpowiednio zorganizowane.

Opracowując plany naleŜy wziąć pod uwagę:

−

przedmiot planu – określenie obszarów działalności przedsiębiorstwa poddanych
planowaniu. MoŜna planować działalność marketingową, produkcyjną, handlową,
inwestycyjną, finansową, nabór pracowników, itp.,

−

elementy  planu  –  obejmują  np.  projekt  statutu  nowego  przedsiębiorstwa,  zasady  jego
funkcjonowania,  określenie  misji  (celu  głównego),  celów  cząstkowych,  programów
i etapów  oraz  finansowanie  wdraŜania  planu,  zadania  stojące  przed  zarządem
przedsiębiorstwa, a mające prowadzić do wdroŜenia planu, itd.,

−

układ  organizacyjny  –  określenie  szczebla  organizacji,  dla  którego  opracowywany  jest
plan,  wyznaczenie  komórek  organizacyjnych  odpowiedzialnych  za  opracowanie  planu
i wdroŜenie  go.  Określane  są  jako  plany  przedsiębiorstwa,  wydziału,  filii,  zakładu,
produktu,

−

cechy planowania – określenie znaczenia planu dla bieŜącej i strategicznej działalności
przedsiębiorstwa, elastyczność i racjonalność planu, spójność z aktualną sytuacją
przedsiębiorstwa i jego otoczenia, łatwość wdroŜenia, koszty opracowania,

−

czas  –  określenie  okresu,  na  jaki  opracowywany  jest  plan.  Mogą  to  być  okresy  krótkie
(miesiąc,  kwartał,  rok),  długie  (kilkuletnie)  czy  plany  stałe  (wieloletnie  plany  realizacji
strategii).
Proces  planowania  polega  na  stawianiu  pytań  i  udzielaniu  odpowiedzi.  Pytania

szczególnie waŜne, na które naleŜy odpowiedzieć podczas planowania, to:
1)  Dokąd zmierzamy?
2)  Gdzie się znajdujemy?
3)  Jak dostać się tam, dokąd zmierzamy?

Pierwsze pytanie zmusza do określenia misji przedsiębiorstwa oraz głównych celów jej

działania. Odpowiedź na drugie pytanie znajduje się wewnątrz przedsiębiorstwa, naleŜy
poznać mocne i słabe strony, określić szanse i zagroŜenia przedsiębiorstwa na rynku.

Trzecie pytanie jest trudne, poniewaŜ nie moŜna przewidzieć wszystkich uwarunkowań

mających wpływ na osiągnięcie wyznaczonego celu. Wymaga to przygotowania wielu
alternatywnych rozwiązań. Kilka wersji realizacji planu pozwoli na wybór najlepszego
wariantu. W ten sposób będzie moŜna zminimalizować ryzyko związane z wdraŜaniem planu.

Proces planowania składa się z następujących etapów:

−

ustalanie celów – następuje wyznaczenie celów do osiągnięcia,

−

identyfikacja problemów – następuje zdefiniowanie problemu, który naleŜy rozwiązać,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

tworzenie alternatywnych rozwiązań – rozwiązania te mają pomóc w wyborze
najskuteczniejszego działania, które doprowadzi do wyznaczonego celu,

−

ocenianie konsekwencji – ocena planu pod kątem moŜliwych korzyści, uzyskanych po
wprowadzeniu planu, naleŜy rozwaŜyć teŜ utracone korzyść, które pojawią się
w momencie gdy nie uda się planu wdroŜyć,

−

dokonanie wyboru – etap ten obejmuje wybór najlepszego wariantu rozwiązania planu,

−

wdraŜanie planu – wymaga od zarządzających przedsiębiorstwem ciągłego
monitorowania zmian zachodzących w przedsiębiorstwie w czasie wprowadzania planu,

−

kontrola  realizacji  planu  –  na  podstawie  informacji  płynących  z  monitoringu  następuje
porównywanie rezultatów i następstw z ustalonymi celami planu.
Plany  moŜemy  klasyfikować,  biorąc  pod  uwagę  szereg  kryteriów,  istnieje  moŜliwość

róŜnorodnego ujmowania planów.

Tabela 10. Rodzaje planów [opracowanie własne]

LP.

Kryterium

Rodzaj planów

1 podmiotowe

przedsiębiorstwa, zakładu, jednostki organizacyjnej,

2 przedmiotowe

branŜowe, sektorowe, ogólnogospodarcze, finansowe

3 obszar planu

wycinkowe, problemowe, kompleksowe

4 charakter planu

operacyjne, taktyczne, strategiczne

5 forma planu

deklaratywne, proceduralne

6 czas planowania

krótkookresowe, średniookresowe, długookresowe

W zarządzaniu przedsiębiorstwem rynkowym szczególne znaczenie w procesie

planowania posiada kryterium „charakter planu”, które dzieli plany na operacyjne, taktyczne
i strategiczne.

Plany strategiczne są opracowywane na najwyŜszym szczeblu zarządzania i wytyczają

zasadnicze  kierunki  działania  oraz  określają  ogólne  cele  przedsiębiorstwa.  Jest  to  zbiór
decyzji  określających  cele  i  ich  zmiany  wynikające  z  konieczności  przystosowania  się  do
zmian w otoczeniu, niezbędne zasoby i sposoby ich pozyskiwania, alokacji (rozdysponowania
zasobów materiałowych, finansowych i osobowych do konkretnych zadań lub przedsięwzięć)
oraz wykorzystania dla osiągnięcia wytyczonych celów. Ich horyzont czasowy jest zazwyczaj
bardzo  długi  i  wynosi  5 lat  i  więcej,  dlatego  skutki  decyzji  strategicznych  trudne  są  do
zmierzenia.

Plan taktyczny to zbiór decyzji określających cele pośrednie względem celów

strategicznych. Precyzuje cele i kierunki wytyczone przez cele strategiczne, aktualizuje je
i dostosowuje do warunków otoczenia przedsiębiorstwa.

W planie tym następuje wyznaczenie konkretnych zadań do wykonania oraz przydziela

się im właściwe zasoby do ich realizacji. Plan taktyczny ustala reguły efektywnego
wykorzystania potencjału zasobów podczas realizacji zadań.

Opracowywany jest na wyŜszych i średnich szczeblach zarządzania i obejmuje zazwyczaj

roczny lub kilkuletni horyzont czasowy.

Plan operacyjny zawiera szczegółowe ustalenia dotyczące wykonania lub wdroŜenia

planów strategicznych lub taktycznych w codziennych działaniach. NaleŜy przez nie rozumieć
zbiór  decyzji  określających  konkretne  zadania  i  działania  konieczne  do  poprawnego  ich
wykonania w ściśle określonym przedziale czasowym oraz warunki wewnętrzne i zewnętrzne,
które  muszą  być  spełnione  przy  realizacji  poszczególnych  zadań  i  czynności.  Plany  te
nazywane  są  równieŜ  planami  wykonawczymi  i  obejmują  krótki  horyzont  czasowy
(np.: dzienny, tygodniowy, dekadowy, miesięczny, itd.).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 11. Cechy planów strategicznych, taktycznych i operacyjnych [opracowanie własne]

Plan

Cechy

Strategiczny

Taktyczny

Operacyjny

zakres planu

jeden główny aspekt

rozwoju

duŜa liczba obszarów

pojedyncze działanie lub

zadanie

złoŜoność

bardzo duŜo

zmiennych

wiele zmiennych

mała liczba zmiennych

cel planowania

misja

przedsiębiorstwa

doprowadzenie do

poŜądanych rezultatów

w krótkim okresie

wykonanie zadania

charakter czynności

planistycznych

twórczy

bilansujący i lokacyjny

odtwórczy, postępowanie

według wytycznych

agregacja informacji

wysoka

niska

Zdarza się, Ŝe niektórzy uwaŜają planowanie za stratę czasu. Podstawowy argument,

którego uŜywają, to szybkie zmiany zachodzące w otoczeniu, duŜa zmienność warunków,
przez co plany ulegają gwałtownie dezaktualizacji. Powoduje to oczywiście bardzo duŜą
niepewność co do celów ustalonych w planach. Jednak im więcej wątpliwości i niepewności
tym większa jest potrzeba planowania, a mniej przypadkowości i chaosu w działaniu.

Kontrola w przedsiębiorstwie

Przedsiębiorstwa posługują się procedurami kontrolnymi w celu upewnienia się czy

w zadowalającym stopniu osiągają zamierzone cele i czy sprawnie wykorzystują zasoby.
Jednym z powodów, dla których kontrola jest potrzebna, jest to, Ŝe nawet najlepszy plan moŜe
zawieść.

Kontrola pomaga sprawdzić zmiany zachodzące w otoczeniu oraz badać, w jaki sposób

zmiany te wywierają wpływ na postępy osiągane przez przedsiębiorstwo. Szczególne
znaczenia ma w okresie szybkiego tempa zmian zachodzących w otoczeniu przedsiębiorstwa.
Do zmian tych naleŜy zaliczyć: silną konkurencję, skracanie cyklu od złoŜenia zamówienia do
dostawy, narastająca konieczność delegowania uprawnień i przechodzenia do pracy
zespołowej.

Kontrola to proces zapewniający, zgodność działań z planem. Ma na celu wykrywanie

odchyleń przez porównanie stanu faktycznego ze stanem poŜądanym.

Celem kontroli w firmie jest realizacja planów z przyjętymi wstępnie załoŜeniami oraz

pozwala ona na wykrywanie nieprawidłowości zarówno w działalności formalnej, jak
i merytorycznej firmy. Kontrola dostarcza wniosków dotyczących sprawności funkcjonowania
oraz prawidłowości struktury organizacyjnej firmy. Na proces kontroli składają się cztery
etapy:

Rys. 2. Schemat procesu kontroli [opracowanie własne]

ETAP

Ustalenie norm i metod

pomiaru efektywności

ETAP

Pomiar efektywności

ETAP 3

Czy efektywność jest

zgodna z normami?

Brak podejmowania

działań

ETAP 4

Podjęcie działań

korygujących

TAK

NIE

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Normy (standardy) kontroli to kryteria, przez porównanie z którymi mierzy się aktualne

wyniki.  Wynikają  one  z  celów  przyjętych  podczas  planowania.  Powinny  być  sformułowane
czytelnie, zrozumiale i akceptowane przez zainteresowanych. Mogą dotyczyć, np.: sprzedaŜy,
kosztów,  zadań  produkcyjnych,  stanu  bezpieczeństwa  pracy  itd.  Standardy  ustalane  są
najczęściej  w  oparciu  o  doświadczenie,  dane  statystyczne  czy  historyczne  o  działaniu
przedsiębiorstwa.

Pomiar

efektywności

(stanu

rzeczywistego)

ocena

aktualnych

wyników

funkcjonowania przedsiębiorstwa, a takŜe wykorzystywanych środków, warunków
i sposobów działania. Jest to proces trwały i powtarzalny, a jego częstotliwość i zakres zaleŜy
od rodzaju mierzonej działalności.

Aby mieć pewność, Ŝe ocena efektywności przedsiębiorstwa mierzona za pomocą

określonych standardów jest poprawna, naleŜy zwracać uwagę na: aktualność, zgodność
z załoŜonymi normami, obszar, stopień waŜności, odbiorców, elastyczność i obiektywizm
otrzymywanych informacji.

Porównanie poziomu rzeczywistego wykonania zadań z ustaloną normą (standardem).

Dobrze  zorganizowany  system  kontroli  powinien  zawierać  sposoby  i  techniki  dokonywania
i odczytywania  porównań  tak,  aby  moŜna  było  szybko  stwierdzić,  czy  utrzymywane  jest
prawidłowe kierowanie przedsiębiorstwem. Problemem jest ustalenie odchyleń od norm, które
mają  istotne  znaczenie  podczas  podejmowała  decyzji  korygujących  w  prowadzonych
działaniach.

Wyciąganie wniosków i na ich podstawie podejmowanie działań korygujących,

w sytuacji, gdy realizacja zadań nie odpowiada normom i istnieje konieczność dostosowania
jej do stanu obowiązującego, bądź wymagana jest zmiana tego stanu.

Kryteriów wyodrębniających rodzaje kontroli jest bardzo wiele. Kontrola moŜe być

skoncentrowana  na  ocenie  róŜnych  zasobów  przedsiębiorstwa,  opisywana  przez  podmiot
i przedmiot  kontroli,  cechy  organizacyjne,  usytuowanie  organów  kontroli,  okres  czasowy
i zakres  działań  kontrolnych,  tryb  oraz  charakter.  Lista  rodzajów  kontroli  jest  bardzo  długa,
w praktyce kontroli poddaje się zasoby: finansowe, społeczne i rzeczowe przedsiębiorstwa.

Najczęściej spotykaną klasyfikacją kontroli jest ujęcie czasowe, które wyróŜnia

następujące rodzaje kontroli:

−

prospektywną  (wstępną)  –  kontrola  ta  jest  ukierunkowana  na  przyszłe  działania.
Poprzedza  realizację  procesu  wytwarzania  dóbr  i  usług. Sprawdza poprawność ustalania
procesu  produkcyjnego  i  struktury  organizacyjnej.  Proces  tej  kontroli  ma  na  celu
poddanie  ocenie  poszczególnych  etapów  konstruowania  planu  działania  i  tworzenia
struktury organizacyjnej,

−

bieŜącą  (sterującą)  –  polega  na  obserwowaniu  przebiegu  procesu  wykonawczego  pod
względem  zgodności  ilościowej,  jakościowej  i  czasowej  osiąganych  efektów
z wytyczonymi  celami  i  zadaniami.  W  ten  sposób  ujawnione  odchylenia  lub
prawdopodobieństwo ich wystąpienia pozwoli na wprowadzenie korekty zmierzającej do
realizacji zaplanowanych działań. Prowadzona jest w trakcie procesu produkcyjnego,

−

retrospektywną  (końcową)  –  przeprowadzana  jest  po  zakończeniu  zaplanowanych
działań.  Porównuje  osiągnięte  rezultaty  z  wyznaczonymi  celami.  Na  jej  podstawie
moŜliwa  jest  ocena  działalności  przedsiębiorstwa  pod  względem  sprawności  jego
funkcjonowania,  prawidłowości  doboru  celów,  sposobów  ich  realizacji  i  konstrukcji.
Kontrola ta odgrywa duŜe znaczenie w planowaniu i organizowaniu zamierzeń firmy.
Kontrola  firmy  moŜe  obejmować  całość  jej  działalności  gospodarczej  –  kontrolą

kompleksową (pełną) lub dotyczyć tylko określonego fragmentu (wycinka) – kontrola
tematyczna. Ten rodzaj kontroli moŜe mieć charakter wewnętrzny – przeprowadzany przez
wyspecjalizowane własne komórki kontrolne w przedsiębiorstwie lub zewnętrzny wynikający

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z funkcjonowania władzy oraz administracji państwowej i gospodarczej, a takŜe prokuratury
i wymiaru sprawiedliwości.

W zaleŜności od zakresu szczegółowości kontroli moŜemy wyróŜnić:

−

lustrację – czyli kontrolę o charakterze orientacyjnym,

−

inspekcję – która jest dokładniejsza od lustracji i obejmuje bezpośrednie obserwowanie
czynności oraz zasobów materiałowych,

−

rewizję – która charakteryzuje się większą szczegółowością od poprzednich kontroli.
Skupia się na ogół na analizie dokumentów.
Czynnikiem nowoczesnego zarządzania przedsiębiorstwem jest controlling, czyli system

sterowania przedsiębiorstwem, zorientowany na wynik i realizowany poprzez planowanie,
kontrolę i kierowanie.

Controlling obejmuje całokształt działań związanych z planowaniem i kontrolą,

zapewniając bieŜącą informację, przez co wpływa na osiąganie celów w przedsiębiorstwie.
Jest to system słuŜący nie tylko kontrolowaniu, lecz w większym stopniu zapobieganiu. Jest to
system wczesnego ostrzegania. Pozwala na wykrywanie wszelkich odchyleń wcześniej, przed
wystąpieniem niepoŜądanych skutków.

Specjalnym rodzajem kontroli jest równieŜ auditing. Polega na niezaleŜnej rewizji

i sprawdzaniu

oraz

ocenie

działalności

gospodarczej

przedsiębiorstwa.

Auditing

przeprowadzany  jest  przez  niezaleŜnych  audytorów,  czyli  ekspertów  działających  jako
indywidualni  rewidenci  lub  przedstawiciele  firm  audytorskich.  Szczególną  rolę  w  auditingu
pełnią  biegli  rewidenci,  których  zadaniem  jest  badanie  rzetelności  i  wiarygodności  zapisów
księgowych oraz sprawozdań finansowych.

Celem

końcowym

kaŜdej

kontroli

jest

podniesienie

sprawności

działania

przedsiębiorstwa przez usuwanie przyczyn nieprawidłowości oraz pobudzanie do
konstruktywnych działań pracowników kontrolowanego przedsiębiorstwa.

Strategia przedsiębiorstwa na rynku
Pojęcie strategii

W dynamicznie zmieniającym się rynku szansę na utrzymanie się i dalszy rozwój mają

tylko te przedsiębiorstwa, które:

−

dysponują jasno określoną strategią działania skierowaną na systematyczne badanie
otoczenia oraz stałe wprowadzanie innowacji,

−

mają sprawny system zarządzania działalnością przedsiębiorstwa ukierunkowany na
osiąganie celów określonych w strategii przedsiębiorstwa,

−

mają skuteczny system łączenia interesów przedsiębiorstwa i pracowników.
Przetrwanie i rozwój przedsiębiorstwa wiąŜe się z posiadaniem jasnej strategii

i skutecznej jej realizacji. Termin strategia wywodzi się od greckiego słowa strategia, oznacza
sztukę dowodzenia i stopniowo zaczął pojawiać się w polityce oraz działalności gospodarczej
na określenie działań mających charakter długoterminowy.

Strategia definiowana jest na wiele róŜnych sposobów, najczęściej określana jest jako:

−

plan, który określa sposób rozwoju firmy w przyszłości,

−

formułowanie celów oraz sposobów ich osiągania,

−

proces przygotowania i prowadzenia działalności zmierzającej do osiągnięcia poŜądanego
celu,

−

koncepcję dostosowania firmy do zmian w otoczeniu,

−

sposób urzeczywistniania misji firmy, czyli proces osiągania sukcesu,

−

proces określania podstawowych, długoterminowych celów przedsiębiorstwa.
Przez strategię rozumie się plan działania przedsiębiorstwa, związany z jego pozycją

w otoczeniu oraz pewien względnie trwały i konkretny sposób działania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Strategia powinna wyraźnie określać, w jakim obszarze przedsiębiorstwo ma zamiar

działać i z jakich powodów wybrało właśnie ten obszar. Na strategię firmy składają się
następujące elementy:

−

domena działania – polega na wyborze grup odbiorców i potrzeb, które przedsiębiorstwo
będzie zgodnie z oczekiwaniami tych odbiorców zaspokajać,

−

strategiczna  przewaga  nad  konkurentami  –  polega  na  zapewnieniu  skutecznej  przewagi
konkurencyjnej  w  ramach  wybranej  domeny  działania,  np.  unikatowa  technologia
wytwarzania,  dogodna  lokalizacja,  system  dystrybucji,  terminy  dostaw,  jakość
produktów, patenty, tanie źródła zaopatrzenia, sprawny serwis, itd. Nie ma znaczenia, co
daje  firmie  tą  strategiczną  przewagę,  waŜne  jest  natomiast,  Ŝeby  ją  mieć  i  umieć  z  niej
korzystać,

−

cele strategiczne – wskazują, co i kiedy przedsiębiorstwo chce osiągnąć. Pozwalają na
prowadzenie kontroli działań, na których podstawie moŜliwe jest stwierdzenie, czy osiąga
ono sukces. Cele te mogą być określane wskaźnikami, np.: wzrostem udziału w rynku,
wzrostem osiąganych dochodów, uruchomieniem nowych działalności,

−

funkcjonalne  programy  działania  –  to  konkretne  działania  na  kaŜdym  stanowisku,
codzienne  zachowania  pracownika  wynikające  z  przyjętej  strategii.  Programy  te
dokładnie  określają  zadania  do  wykonania  i  przydział  osób.  Zakładają  konieczność
ciągłego usprawniania prowadzonych działań. Ujmują systemowo całość funkcjonowania
przedsiębiorstwa, finanse, produkcję, zaopatrzenie, marketing, kierowanie ludźmi. KaŜdy
z tych  obszarów  wymaga  opracowania  programów  działania  ze  ściśle  określonym
okresem  realizacji  i  oceny.  Dzięki  temu  moŜliwa  jest  ewentualna  korekta  strategicznej
ś

cieŜki rozwoju przedsiębiorstwa.

Strategia jest jednym z podstawowych instrumentów zarządzania, które nazywamy

zarządzaniem strategicznym. Koncepcja zarządzania strategicznego obejmuje następujące
elementy:

−

misję przedsiębiorstwa – określa przyczynę powstania i istnienia przedsiębiorstwa.
Nadaje kierunek i wyznacza dziedziny jego działalności oraz określa wartości związane
z realizacją przyjętych celów,

−

wizję strategiczną – wskazuje sytuację, w jakiej chce i moŜe znaleźć się przedsiębiorstwo
w przyszłości,

−

cele i zadania – określają wszystko to, co przedsiębiorstwo chce i zamierza osiągnąć
w przyszłości i sposób w jaki chce to osiągnąć,

−

strategię działania – wskazuje ona zasadnicze kierunki, reguły i instrumenty działań
przedsiębiorstwa. Są one odpowiedzią na zmiany otoczenia, która ma mu zapewnić
długotrwałe trwanie i rozwój.

Rodzaje strategii

Strategie przedsiębiorstwa odnoszą się do trzech podstawowych obszarów:

−

przedsiębiorstwa jako całości,

−

działu lub wybranej działalności (strategia działalności – biznesu),

−

przekroju funkcjonalnego (operacyjna).
KaŜda z grup strategii składa się z wielu strategii wycinkowych moŜliwych do przyjęcia

przez przedsiębiorstwo w danych warunkach wewnętrznych i zewnętrznych.
1) Ogólna strategia przedsiębiorstwa odnosi się do celów i głównych kierunków działania

całego przedsiębiorstwa. W ogólny sposób podaje informację, jak firma zamierza
osiągnąć sukces na rynku. Konkretyzuje główne obszary działalności przedsiębiorstwa,
na których ono działa lub zamierza rozwijać swoją działalność oraz sposób prowadzenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

firmy. W tej grupie strategii moŜemy wyróŜnić:

−

strategię  ustabilizowanego  rozwoju  –  przyjmowana  jest  w  przedsiębiorstwie
wówczas,  gdy  wyniki  ekonomiczne  oraz  finansowe  satysfakcjonują  właścicieli.
Podstawowym  załoŜeniem  jest  kontynuacja  dotychczasowych  kierunków  rozwoju
przez  osiąganie  tych  samych  celów  w  następnych  okresach  działalności
przedsiębiorstwa.  Strategię  moŜemy  stosować  w  krótkich  okresach  przy  stabilnej
gospodarce,

−

strategię wzrostu – stosowana jest przez przedsiębiorstwo regularnie wprowadzające
nowe produkty i technologie oraz zdobywające nowe rynki. Realizowanie tej strategii
moŜe  odbywać  się  przez  zastosowanie  kilku  jej  wariantów.  Jednym  z  nich  jest
strategia  koncentracji,  która  polega  na  wyborze  jednego  rodzaju  produktów  (usług),
określonego  segmentu  rynku  lub  danego  obszaru  geograficznego.  Oznacza  ona
zazwyczaj  rezygnowanie  z  innych  produktów  na  korzyść  wybranego  i  wzrost  jego
produkcji  (specjalizacja  produkcji)  oraz  ograniczenie  poziomu  produkcji
pozostałych.  Inną  strategią  jest  strategia  dywersyfikacji  koncentrycznej.  Polega  ona
na  wprowadzaniu  nowych  wyrobów,  które  zbliŜone  są  do  dotychczasowych  pod
względem technologicznym, a ich produkcja odbywa się w ramach dotychczasowego
doświadczenia  technologicznego  oraz  umiejętności.  Przykładem  moŜe  tutaj  być
wprowadzenie konfekcjonowania soków owocowych przez mleczarnię do opakowań
kartonowych.  Kolejną  grupę  stanowią  strategie  integracji,  które  mogą  występować
w układzie  pionowym  lub  poziomym.  Integracja  pionowa  polega  na  rozszerzeniu
działalności  zaopatrzeniowej  w  surowce  do  produkcji  (organizacja  własnej  bazy
surowcowej)  lub  podjęcie  dystrybucji  własnych  wyrobów.  W  integracji  poziomej
mamy  do  czynienia  zazwyczaj  z  wykupieniem  firmy  konkurencyjnej,  jej
zdominowaniem, nabyciem aktywów lub akcji,

−

strategię redukcji – stosowana jest w okresach recesji gospodarczej czy niekorzystnej
pozycji

finansowej

przedsiębiorstwa.

Polega

wprowadzaniu

zmian

organizacyjnych, zmian w zarządzaniu, polityce finansowej oraz wyprzedaŜy
własnego majątku i ograniczaniu rozmiarów najmniej rentownych działalności,

−

strategię ograniczania inwestycji – stosowana jest w okresie pogarszającej się
sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i potrzeby jego restrukturyzacji,

−

strategię fuzji – zakłada wykorzystanie środków zewnętrznych do realizacji swoich
celów. W tym celu następuje łączenie (fuzja) firm w nową organizację gospodarczą.

Tabela 12. Ogólne strategie przedsiębiorstwa [opracowanie własne]

OGÓLNE STRATEGIE PRZEDSIĘBIORSTWA

strategia

ustabilizowanego

rozwoju

strategia wzrostu strategia redukcji

strategia

ograniczenia

inwestycji

strategia fuzji

strategia

koncentracji

strategia zwrotu

fuzja pozioma

strategia

dywersyfikacji

koncentrycznej

strategia redukcji

potencjału

fuzja pionowa

strategia integracji strategia potencjału

fuzja konglomeratu

2) Strategia działalności (biznesu) odpowiada na pytanie dotyczące produktu, którym

przedsiębiorstwo zamierza konkurować na rynku oraz sposobu konkurencji. Strategia ta
zorientowana jest na produkt lub rynek. W tej grupie strategii wyróŜniamy:

−

strategie produktowe (zorientowanie na produkt) – realizowane mogą być poprzez
innowację produktową, modyfikację produktu lub jego eliminację. Strategie te wiąŜą

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

się np. ze zmianą produktu, jego cech uŜytkowych, zmianą technologii wytwarzania,
udoskonalaniem

cech

uŜytkowych

czy

składników

procesu

produkcji.

Przedsiębiorstwo próbuje uzyskać lepszą pozycję w wybranym segmencie rynku, np.:
przez podwyŜszanie jakości produktów,

−

strategie  marketingowe  (zorientowanie  na  rynek)  –  koncentrują  się  na  odbiorcy.
Celem  tych  strategii  jest  podejmowanie  działań  zwiększających  sprzedaŜ  produktu
dotychczasowym  odbiorcom  lub  pozyskanie  nowych  odbiorców  na  innych
segmentach  rynku.  Zdobywanie  nowych  rynków  w  długim  okresie  jest  dla
przedsiębiorstwa korzystniejsze, gdyŜ prowadzi do jego rozwoju,

−

strategie dywersyfikacji typu produkt/rynek – zaliczane są do strategii
zapewniających ekspansję i rozwój. Dywersyfikacja oznacza wprowadzenie nowych
wyrobów na nowe rynki. Jest strategią kosztowną, wymaga nowych technologii,
ś

rodków, kwalifikacji i pomysłów. W tym sensie jest ona przeciwieństwem strategii

produktowych i marketingowych, które wykorzystują z reguły dotychczasowe zasoby
i potencjał techniczny.

Rys. 3. Strategie działalności [opracowanie własne]

3) Strategie funkcjonalne (operacyjne) są odnoszone do poszczególnych funkcjonalnych

obszarów  działalności  przedsiębiorstwa.  Określają,  w  jaki  sposób  przedsiębiorstwo
będzie realizowało ogólną strategię oraz strategie poszczególnych jednostek. Strategie te
nazywane  są  operacyjnymi  zasadami  postępowania,  gdyŜ  wytyczają  sposoby  osiągania
celów  zawartych  w  strategii  przedsiębiorstwa.  Opisują  one  wpływ  tych  strategii  na
poszczególne obszary działalności przedsiębiorstwa, tj. zaopatrzenie, produkcję, sprzedaŜ
i marketing, finanse i kontrolę, zasoby ludzkie.

Formułowanie strategii

Formułowanie strategii to proces, na który składa się określenie głównych kierunków

rozwoju przedsiębiorstwa.

Na proces formułowania strategii składają się następujące etapy:

−

analiza atrakcyjności rynkowej przedsiębiorstwa,

−

analiza relatywnych korzyści z konkurencji (mocnych stron przedsiębiorstwa),

STRATEGIE

PRODUKTOWE

Innowacja produktowa

Modyfikacja produktu

Eliminacja produktu

Wprowadzenie nowego

produktu

STRATEGIE

MARKETINGOWE

Umocnienie rynku

Obrona rynku

Opuszczenie rynku

Zdobywanie nowego

rynku

STRATEGIE

DYWERSYFIKACJI

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

analiza aktualnej oferty rynkowej przedsiębiorstwa,

−

określenie celów strategicznych,

−

określenie strategii alternatywnych zapewniających osiągnięcie załoŜonych celów,

−

ocena poszczególnych strategii,

−

wybór  strategii  i  budowa  planu  strategii  przedsiębiorstwa,  wybór  strategii  jest
najtrudniejszym  etapem  procesu  formułowania  strategii.  Decyzja  o  wyborze
odpowiedniej strategii będzie miała wpływ na wybór produktów, które będą wytwarzane,
rynków,  jakie  będą  zaopatrywane,  konkurentów,  z  którymi  będzie  przedsiębiorstwo
rywalizować.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są róŜnice miedzy leasingiem operacyjnym a finansowym?
2.  Co to jest faktoring i jakie korzyści daje przedsiębiorcy?
3.  Jakie korzystne cechy posiada małe przedsiębiorstwo?
4.  Jakie są bariery w rozwoju małych przedsiębiorstw?
5.  Jakie  cele  moŜna  wyznaczyć  dla  gospodarstwa  zajmującego  się  hodowlą  zwierząt,

agroturystyką lub prowadzeniem pasieki?

6. Wyjaśnij, na czym polega kontrola w przedsiębiorstwie. Co moŜe być przedmiotem

kontroli?

7. Czym róŜni się lustracja od inspekcji i rewizji?
8. Czym róŜni się controlling od auditingu? Które działania moŜna realizować

w przedsiębiorstwie we własnym zakresie?

9.  Co to jest strategia?
10.  Co oznacza pojęcie zarządzanie strategiczne?
11.  Jakie znasz podstawowe obszary strategii?
12.  Na czym polega strategia dywersyfikacji?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj ofertę banków znajdujących w najbliŜszej okolicy, skierowaną do małych firm.

Wybierz ofertę najkorzystniejszą.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie:

1)  odwiedzić siedziby banków znajdujących się najbliŜszej okolicy,
2)  zapoznać się z ofertą banków skierowaną do małych firm,
3)  dowiedzieć się jakie wymagania powinna spełnić firma,
4)  przeanalizować poszczególne oferty i wybierz najkorzystniejszą.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

oferty banków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przygotuj projekt planu strategicznego i operacyjnego dla gospodarstwa zajmującego się

prowadzeniem pasieki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie:

1) określić cele i kierunki rozwoju gospodarstwa, niezbędne do przygotowania planu

strategicznego,

2) przygotować zadania i konkretne decyzje do opracowania planu operacyjnego,
3) określić przedział czasowy wykonania poszczególnych planów.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

kalkulator.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: leasing, planowanie, kontrola, strategia?

2) zdefiniować pojęcie małej firmy, planowania strategicznego?

3) określić i scharakteryzować:

−

rodzaje planów,

−

etapy kontroli,

−

rodzaje strategii.

4) rozróŜnić kapitały własne i obce, rodzaje kredytów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Biznesplan

4.4.1. Materiał nauczania

Pojęcie biznesplanu

Planowanie jest jednym z najistotniejszych funkcji zarządzania. Zwiększa ono szansę

osiągnięcia powodzenia w działalności gospodarczej, pod warunkiem dobrego przygotowania
jej planu, czyli biznesplanu. W biznesplanie przedsiębiorca określa cele, jakie zamierza
osiągnąć, strategię i taktykę działania w określonym czasie tak, aby te cele i zamierzenia
osiągnąć.

Biznesplan to instrument (narzędzie) planowania, zawierający zwięzły program

finansowo-marketingowy

nowych

(rozwojowych)

zamierzeń

lub

przedsięwzięć

przedsiębiorstwa.

Biznesplan nazywany jest równieŜ planem przedsięwzięcia gospodarczego, jest to

dokument  zawierający  zwięzły i wyczerpujący opis przedsięwzięcia, jego otoczenia i sposób
zarządzania. Jest podstawowym dokumentem, bez którego nie moŜna uruchomić i prowadzić
przedsięwzięcia  gospodarczego.  Od  sporządzenia  biznesplanu  rozpoczynamy  prowadzenie
działalności  gospodarczej  lub  wdraŜanie  nowego  przedsięwzięcia  w  firmie  juŜ  istniejącej.
Z tego  dokumentu  przyszli  inwestorzy,  wspólnicy,  banki,  instytucje  finansujące  dane
przedsięwzięcie  gospodarcze  powinni  poznać  sposoby  wykorzystania  środków  pienięŜnych,
zasobów materialnych oraz pracowników firmy do realizacji wykazanych w planie celów.
Budowanie  biznesplanu  jest  podporządkowane  określonym  procedurom,  istnieją  ściśle
określone wymagania, jakim musi on odpowiadać. Zarówno rodzaj informacji oraz ich forma
prezentacji w biznesplanie są precyzyjnie określone. Stopień szczegółowości poszczególnych
części biznesplanu zaleŜy od tego, komu on ma słuŜyć i czego oczekuje adresat.

Cechy biznesplanu:

−

zwięzły i konkretny,

−

realny, powinien ukazywać trudności oraz sposoby ich pokonywania, skupiać się na
potencjale i moŜliwościach przedsiębiorstwa, tak by przyszły inwestor był przekonany
o słuszności danego przedsięwzięcia,

−

obiektywny,  nie  naleŜy  przemilczać  słabych  stron  danego  przedsięwzięcia.  Zbyt
optymistycznie  napisany  plan  moŜe  wzbudzać  nieufność  i  nie  będzie  powaŜnie
traktowany.
Przygotowanie  biznesplanu  wymaga  wielkiego  wysiłku  i  sporo  czasu,  w  zaleŜności  od

charakteru  przedsięwzięcia  oraz  ilości  zebranych  danych.  JeŜeli  chcemy  nadać  swoim
pomysłom  realny  kształt,  rozwinąć  działalność  firmy,  to  wysiłek  ten  się  opłaci.  Raz
opracowany  biznesplan  będzie  podstawą  działań,  zwiększy  szansę  osiągnięcia  sukcesu  na
rynku.

Cele biznesplanu

Podstawowym celem biznesplanu jest dostarczenie firmie swoistego przewodnika,

umoŜliwiającego krok po kroku przeprowadzenie jej przez działania zmierzające do realizacji
załoŜonych celów.

Do najwaŜniejszych celów, dla których sporządzany jest biznesplan, zalicza się:

−

dokładne określenie zasobów, kosztów, efektywności i czasu niezbędnego do wdroŜenia
planowanego przedsięwzięcia,

−

koordynację działań związanych z załoŜonymi celami, które chcemy osiągnąć,

−

uzasadnienie, Ŝe prowadzone działania przyniosą określone zyski, które będą zgodne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z potrzebami inwestorów, kredytodawców, akcjonariuszy, udziałowców, organów
zarządzających,

−

udowodnienie, Ŝe planowanie pozwala unikać strat, przeciwdziała nieprzewidzianym
negatywnym skutkom wdraŜanego przedsięwzięcia, przygotowuje przyszłe zadania do
realizacji,

−

moŜliwości prowadzenia negocjacji z zarządem firmy, bankami czy innymi inwestorami,

−

wskazywanie załodze i współpracownikom wspólnego celu działania,

−

ocenę ryzyka związanego z inwestowaniem kapitału, angaŜowaniem ludzi i innych
zasobów do planowanego przedsięwzięcia,

−

moŜliwość porównywania opłacalności róŜnych wariantów inwestowania w planowane
przedsięwzięcie,

−

podstawę kontroli stopnia realizacji wytyczonego celu.
Przedstawione cele mają róŜne znaczenie, w zaleŜności od tego, do jakich potrzeb

biznesplan jest sporządzany i kto jest jego odbiorcą. Opracowywany biznesplan jest dla wielu
z nich podstawą podejmowania decyzji lub działań. Pisząc biznesplan, naleŜy mieć na uwadze
to, jakimi kryteriami kierują się osoby czy instytucje, podejmujące decyzje, np.: inwestorzy
i kredytodawcy biorą pod uwagę takie czynniki, jak:

−

ile firma pragnie poŜyczyć,

−

na jaki cel będą przeznaczone poŜyczone środki,

−

kiedy nastąpi zwrot poŜyczonych pieniędzy,

−

czy i kiedy wdraŜane przedsięwzięcie przyniesie zysk,

−

czy firma przetrwa, jeśli przedsięwzięcie nie przyniesie oczekiwanego rezultatu,

−

jakie będzie zabezpieczenie poŜyczanych pieniędzy.
Oczekiwania inwestorów i kredytodawców skupiają się przede wszystkim na tym, czy

dane przedsięwzięcie zakończy się sukcesem, a oni otrzymają zwrot poŜyczonych środków
wraz z odsetkami.

Podobnych informacji finansowych, co inwestorzy i kredytodawcy potrzebują

zarządzający firmą. Do najwaŜniejszych korzyści, jakie daje przygotowanie biznesplanu dla
kierownictwa firmy moŜna zaliczyć:

−

poznanie mocnych i słabych stron oraz zagroŜeń prowadzonej działalności,

−

moŜliwość określenia kierunków i celów prowadzonych przedsięwzięć oraz sposobów
ich osiągania,

−

dokładne określenie inwestorów, dostawców i rynków, na których będzie działać firma,

−

określenie celów działania dla poszczególnych działów przedsiębiorstwa,

−

jakich ludzi i ilu naleŜy zatrudnić lub ilu dotychczas zatrudnionych przeszkolić,

−

stworzenie zabezpieczania finansowego na podstawie analiz i informacji płynących
z realizacji biznesplanu.
RównieŜ dla innych instytucji opracowany biznesplan ma duŜe znaczenie, zwłaszcza dla

tych,  które  muszą  wyrazić  zgodę  na  uruchomienie  działalności,  udzielających  wsparcia
finansowego  oraz  kontrolujących  firmę.  Swoje  decyzje  podejmują  najczęściej  na  podstawie
przedstawionego  biznesplanu,  z  którego  wynika  rodzaj  podejmowanej  działalności  i  cel
przeznaczenia  przydzielonych  środków  finansowych.  Z  biznesplanu  wynika,  czy  działalność
będzie  uŜyteczna  społecznie  i  zgodna  z  planami  zagospodarowania  terenu  oraz  nie  będzie
uciąŜliwa  dla  środowiska.  Biznesplan  uświadamia  kierownictwu  wiele  waŜnych  rezultatów,
których  osiągnięcie  zapewnia  jaśniejszą  perspektywę  rozwoju  firmy.  Zarząd  takŜe  lepiej
rozumie,  z  czym  ich  firma  przychodzi  i  co  ich  firma  powinna  osiągnąć  oraz  jakie  środki
zapewnić, aby zrealizować załoŜony plan rozwoju firmy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasady konstruowania biznesplanu

Przygotowanie biznesplanu wymaga wykonania szeregu podstawowych analiz, które

pozwolą ustalać czynniki mające wpływ na prowadzone przedsięwzięcie. Etapy
przygotowania biznesplanu przedstawiają się następująco:

Analiza działalności firmy. Przedstawia rodzaj podejmowanej działalności, ze

szczególnym  uwzględnieniem  genezy  projektu,  danych  historycznych,  charakterystyki
produktów,  rynków  zbytu,  klientów,  stanu  technologii,  zasobów.  Rozdział  ten  zawiera
omówienie równieŜ słabych i mocnych stron oraz szans i zagroŜeń przedsięwzięcia.

Analiza branŜy. Przedstawia stan branŜy, w której firma zamierza działać, prognozę

i warunki  rozwoju  i  na  tym  tle  moŜliwości  wytwórcze.  NaleŜy  uwzględnić  tutaj
charakterystykę  branŜy  w  układzie  lokalnym,  regionalnym,  krajowym,  a  nawet
międzynarodowym. Istotne jest to, jak długi jest cykl Ŝycia branŜy i sytuacja finansowa.

Analiza rynku. Ma na celu ustalenie popytu na dane produkty czy usługi, sposobów

dystrybucji  produktów  firmy.  DuŜe  znaczenie  ma  dokonanie  segmentacji  rynku
z uwzględnieniem  charakterystyki  geograficznej,  demograficznej  i  psychologicznej,
preferencji  i  upodobań  klientów.  Szczególne  znaczenie  w  tej  analizie  będą  miały  prognozy
cenowe, sposoby sprzedaŜy, kanały dystrybucji oraz promocja i reklama.

Analiza konkurencji. Ma na celu identyfikację głównych konkurentów, określenie słabych

i mocnych  stron  kaŜdego  z  nich,  rozmiarów  produkcji  i  sprzedaŜy,  kanałów  dystrybucji,
promocji  i  reklamy,  zamierzeń  strategicznych,  kosztów  i  cen  czy  wskaźników  wzrostu.  Na
tym tle przedstawia się sprzedaŜ i udział w rynku firmy oraz moŜliwości jej ekspansji.

Planowanie strategiczne. Określenie celów strategicznych dotyczących długookresowych

zamierzeń  firmy,  np.:  wprowadzenie  nowych  produktów,  technologii,  zdobycie  nowych
rynków  czy  rozszerzenie  dotychczasowych  itp.  Plan  ten  powinien  uwzględniać  okazje
strategiczne i analizę ryzyka, mając na uwadze słabe i mocne strony firmy.

Analiza zarządzania. Przedstawia potencjalne moŜliwości kierownictwa firmy, system

i strukturę zarządzania oraz zasady odpowiedzialności personelu kierowniczego za realizację
poszczególnych celów i zadań wynikających z biznesplanu.

Analiza finansowa. Pozwala dokonać ustalenia bieŜących dochodów na podstawie

przewidywanych  wyników,  opracować  przepływy  gotówki  i  rachunek  wyników.  W  analizie
finansowej  wykorzystujemy  m.in.  analizę  rentowności,  ustalenie  progu  rentowności
i opłacalności.

Efekty. Zawierają syntezę wyników analiz, genezę projektu, produktu lub usługi,

charakterystykę  kadry  kierowniczej  i  załogi,  sposobu  zarządzania,  rynku  i  marketingu,
procesu  produkcji,  podstawowych  wskaźników  finansowych,  ryzyko  i  korzyści  płynących
z jego podjęcia oraz harmonogram realizacji.

Struktura biznesplanu

Struktura treści typowego biznesplanu przedstawia się następująco:

1) Strona tytułowa, zawierająca podstawowe informacje o dokumencie.
2) Krótki opis przedsięwzięcia.

Jest to część biznesplanu zawierająca jego streszczenie. Rozdział ten ma zapoznać

czytającego  z  typem  firmy  (produkcja,  usługi,  handel),  rodzajem  produktu  (czy  usługi)
oraz  wyjaśnić,  dlaczego  przedsięwzięcie  ma  przynieść  zysk.  W  części  tej  powinny
znaleźć się takie informacje jak:

−

jaki jest cel przedsięwzięcia,

−

opis produktu lub usługi,

−

umiejętności i doświadczenia kadry zarządzającej,

−

szacunkowe potrzeby finansowe (zyski finansowe, potrzeby kredytowe, sposób spłaty).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Konieczne jest zaznaczenie, iŜ z analizy finansowej wynika, Ŝe podejmowane

przedsięwzięcie przyniesie zysk. Trzeba równieŜ wskazywać, co będzie zabezpieczaniem
spłaty kredytu.

Cały ten rozdział powinien być napisany rzeczowo i zwięźle.
Opis przedsięwzięcia, chociaŜ zamieszczony na początku, winien być pisany na

końcu  opracowania  planu,  aby  informacje  podane  na  początku  były  zgodne  i  spójne
z pozostałymi  częściami  biznesplanu.  Opis  przedsięwzięcia  jest  wizytówką  biznesplanu,
musi zachęcać czytającego do przeczytania planu w całości.

3) Historia firmy, gospodarstwa.

Jest opisem przedsiębiorstwa (gospodarstwa) z podkreśleniem jego dotychczasowej

działalności. W treści powinny się znaleźć informacje dotyczące:

−

firmy, tj. data i miejsce załoŜenia, stan prawny, stadium rozwoju firmy, kondycja
finansowa, najwaŜniejsze osiągnięcia firmy, itp.,

−

kadry zarządzającej, a takŜe właściciela (współwłaścicieli), załoŜycieli, przesłanek
skłaniających do rozszerzenia, zmiany działalności czy podjęcia nowej działalności.
W wypadku firmy nowo zakładanej naleŜy podać informacje dotyczące:

−

historii pracy i osiągnięć zawodowych naczelnego kierownictwa, załoŜycieli (a takŜe
ukazać status materialny tych osób),

−

przesłanek, na których podstawie podjęto decyzję o realizacji projektu
prezentowanego biznesplanu (tj. kiedy i jak powstał pomysł zorganizowania firmy).

4) Nowa firma i jej rozwój.

U jednych będzie to rzeczywiście powstanie nowej firmy, u innych rozwój juŜ

istniejącej. NaleŜy określić formę prawną przedsiębiorstwa.

WaŜnym czynnikiem przyszłego sukcesu jest połoŜenie przedsiębiorstwa.
Aby udowodnić trafność swojej decyzji w tej kwestii naleŜy w opisie uwzględnić

następujące elementy:

−

surowce, ich dostępność w okolicy, sposób dostosowania do przedsiębiorstwa, koszty
transportu, sposób rozliczania z dostawcami,

−

wodę, źródło zaopatrzenia w wodę, jej jakość, koszty związane z doprowadzeniem
wody do przedsiębiorstwa,

−

oczyszczanie ścieków, sposób ich usuwania, koszty związane z budową
oczyszczalni, rodzaj oczyszczalni,

−

energię elektryczną, dostępność energii elektrycznej, zgoda zakładu energetycznego
na uruchomienie tego rodzaju produkcji, koszty związane z doprowadzeniem energii
do przedsiębiorstwa,

−

ciepłą wodę, sposób ogrzewania wody (rodzaj uŜytej energii),

−

zatrudnienie, poziom bezrobocia w okolicy, poziom wykształcenia i kwalifikacje siły
roboczej, koszty szkolenia pracowników, atrakcyjność warunków pracy w firmie,

−

połoŜenie, odległość od sieci głównych dróg i linii kolejowych, koszty związane
z budową dróg dojazdowych do zakładu, odległość od rynków zbytu,

−

sytuację lokalną, poparcie lub sprzeciw lokalnej ludności wobec połoŜenia zakładu,

−

usługi, obecność na danym terenie firm świadczących usługi pomocnicze, np.:
transportowe, hydrauliczne, itp.,

−

podatki, czy istnieją specjalne podatki lub subsydia w związku z miejscem budowy
zakładu,

Wykorzystując zebrane i przeanalizowane informacje naleŜy opracować strategię

firmy, uwzględniając:

−

etapy rozwoju firmy w ciągu najbliŜszych 3 lat,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

strategię zarządzania i marketingu (politykę cen, promocji i sprzedaŜy zgodnej
z docelowym segmentem rynku),

−

moŜliwości zgromadzenia funduszy,

−

przewagę nad konkurencją.

5) Produkt. Proces produkcyjny.

Sprawą pierwszoplanową związaną z wyborem przedsięwzięcia jest sam pomysł –

koncepcja świadczenia usługi, podjęcie konkretnej produkcji. W wypadku rolników jest
to umiejętne, plastyczne dostosowywanie swojej produkcji rolniczej do potrzeb rynku.

Wybieramy konkretny produkt, produkcję, które mogą zaspokoić potrzebę lub

wymagania odbiorców. Następnie naleŜy dokonać analizy całego biznesu pod kątem
charakterystyki produktu czy usługi, jaką mamy zamiar wytwarzać.

Charakterystyka produktu powinna zawierać:

−

precyzyjny opis produktu, głównie z punktu widzenia potrzeb, które ma zaspokoić,

−

cechy charakterystyczne odróŜniające go od innych, dostępnych na rynku,

−

korzyści, jakie zapewnia konsumentom (jakość, cena, wielkość, kształt, pojemność,
trwałość), wszechstronność zastosowania, opakowanie,

−

jaka jest zyskowność produktu (jaki jest koszt jednostkowy np. produkcji mleka).
Następnie podajemy zgodność produktu z obowiązującymi normami i przepisami,

zakłady przetwórcze, importerzy oczekują produktów rolnych o określonych parametrach
spełniających wymagania jakościowe.

Proces produkcyjny. W tej części biznesplanu naleŜy przedstawić techniczny aspekt

przeprowadzanego przedsięwzięcia.

Zadaniem tego rozdziału jest omówienie technologii produkcji, poszczególnych faz

procesu produkcyjnego. NaleŜy odpowiedzieć na kilka przykładowych pytań, które mają
decydujące znaczenie dla sprawnego i ekonomicznego przygotowania dla rynku
określonego wcześniej produktu, czy usługi:

−

jakie są fazy procesu produkcyjnego,

−

jakie maszyny, budynki biorą udział w procesie produkcji. W wypadku zakładu
przetwórczego opisujemy linię technologiczną, jej parametry i miejsce zakupu,

−

czy maszyny, środki transportu, budynki są własne, dzierŜawione, czy kupione za
kredyt,

−

jaka jest zdolność produkcyjna obecna i przyszła,

−

jaki jest system gwarancji dostaw, np.: pasz, innych środków produkcji,
i alternatywnych źródeł zaopatrzenia,

−

czy jest umowa na dostawę surowca,

−

jaki jest planowany stan zapasów magazynowych, sposób przechowywania, koszty
transportu.

6) Zarządzanie firmą, gospodarstwem.

Czynnik ludzki (kadra kierownicza, personel wykonawczy) odgrywa decydującą rolę

w prowadzeniu kaŜdej firmy (moŜe pomóc w sukcesie lub przyczynić się do poraŜki
prowadzonej działalności). Rozdział ten powinien przedstawiać:

−

kadrę kierowniczą firmy (z uwzględnieniem wieku, doświadczenia, kwalifikacji, itp.),

−

układ między właścicielem firmy a kadrą kierowniczą,

−

schemat organizacyjny (ewentualne zmiany w najbliŜszym okresie w postaci opisu
czy, np.: schematu),

−

sposób naboru, system wynagradzania, szkolenia pracowników,

−

powiązania wynagrodzenia kierownictwa firmy z wynikami ekonomicznymi firmy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Innymi załącznikami do tego rozdziału mogą być, np.: dokumenty dotyczące osób na

znaczących stanowiskach, tj. Ŝyciorysy, dokumenty kwalifikacji, opinie, itp.

7) Rynek, klienci, konkurencja, marketing.

Jest to jeden z najwaŜniejszych rozdziałów biznesplanu. Pozwoli stwierdzić, czy

istnieje moŜliwość sprzedaŜy produktu. W tym celu naleŜy przeprowadzić analizę rynku,
klienta, konkurencji.

NaleŜy najpierw znaleźć odpowiedź na pytanie: Czy konsumenci na wybranym przez

nas rynku rzeczywiście potrzebują tych produktów i usług, jakie będzie sprzedawać nasza
firma?

Prowadząc rozpoznanie rynku, przedsiębiorca przed podjęciem działania powinien

ustalić:

−

jakie rozmiary ma rynek na produkty, których chcemy dostarczać (ilu jest na rynku
potencjalnych nabywców tego produktu),

−

kim są konsumenci, którzy potrzebują naszego produktu,

−

jaka konkurencja działa na rynku, który nas interesuje,

−

jakie obroty moŜe osiągnąć nasze przedsiębiorstwo, działając na wybranym obszarze.
ś

eby to ustalić, przedsiębiorca musi zebrać szereg informacji o rynku, a następnie

w odpowiedni sposób je zinterpretować.

Fachowe rozpoznanie rynku pozwoli:

−

dowiedzieć się, kim są potencjalni klienci i jak ich znaleźć na danym rynku,

−

ustalić, jakie obroty firma moŜe osiągnąć na wybranym obszarze,

−

sprawdzić, jak silna jest konkurencja na tym rynku.
Charakterystyka klienta – odbiorcy naszego produktu czy usługi.
WaŜną częścią biznesplanu jest rozpoznanie grupy nabywców naszych towarów.
Powinniśmy ustalić:

−

kim są klienci,

−

jaka jest grupa wiekowa (młodzieŜ, ludzie starsi, itp.),

−

jaki jest stopień zamoŜności klientów,

−

jaka jest płeć odbiorcy,

−

jakimi cechami się charakteryzują,

−

jak często kupują dany produkt,

−

jaka jest ich reakcja na cenę produktu,

−

jaki jest ich stosunek do jakości produktu,

−

jakie cechy charakterystyczne produktu ich interesują,

−

jakiego rodzaju obsługa związana z danym produktem jest potrzebna i czy klient jest
gotów za nią zapłacić,

−

gdzie dany produkt moŜe być najczęściej kupowany,

−

czy przed zakupem klienci dokonują porównania kilku podobnych produktów,

−

jakiego rodzaju reklama moŜe najłatwiej do nich dotrzeć,

−

czy są usatysfakcjonowani obecnie zakupionym produktem.
W analizie klienta pomocna moŜe być ankieta, przeprowadzona wśród

konsumentów, jej wzór moŜna dołączyć jako załącznik do biznesplanu.

Charakterystyka pośredników

Wielu producentów nie sprzedaje bezpośrednio swoich towarów klientom. Wolą

sprzedawać towary dystrybutorom, którzy z kolei sprzedają je ponownie. WaŜne jest, aby
wiedzieć, co pośrednicy uwaŜają za istotne w decyzjach kupna, z uwzględnieniem
wymagań klienta. Większość pośredników ma ograniczone moŜliwości magazynowania

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i będzie  chciała  dowiedzieć  się,  np.:  o  rodzaju  opakowań,  jak  często  będą  się  odbywały
dostawy,  jakie  będą  warunki  płatności  i  zwrotu  towarów,  itp.  NaleŜy  uzgodnić
z pośrednikami  warunki  współpracy  i  ustalić,  co  jest  istotne  dla  nich  w  wyborze
dostawcy.

Charakterystyka konkurencji

NaleŜy znać silne i słabe strony konkurentów i w trakcie analizy ocenić:

−

strukturę przemysłu: kto tworzy aktualną konkurencję,

−

jakość i róŜnorodność produktów lub usług oferowanych przez konkurencję,

−

wydajność produkcji,

−

metody dystrybucji,

−

zasady udzielania gwarancji,

−

stopień opanowania rynku zbytu,

−

zaplecze finansowe (środki własne, dostęp do kredytów),

−

kadrę kierowniczą (jej fachowość, stopień przygotowania),

−

powodzenie, jakim cieszą się konkurencyjne produkty na rynku,

−

oferowany przez konkurencję typ gwarancji,

−

renomę konkurencji.
WaŜną sprawą jest porównanie konkurentów między sobą. Powinniśmy takŜe ocenić:

−

czy konkurencja opiera swój sukces na jakości i cenie, czy dostępności produktu do
sieci sprzedaŜy,

−

na jakiej zasadzie inne firmy są konkurencyjne,

−

czy nasza firma będzie dostatecznie elastyczna, by reagować na działalność
konkurencji,

−

ile podobnych firm weszło ostatnio na rynek,

−

ile podobnych firm wypadło ostatnio z rynku,

−

jaka moŜe być potencjalna konkurencja w przyszłości.

Marketing to przede wszystkim sposób myślenia w biznesie

Przedsiębiorca stosujący działania marketingowe na pierwszym planie stawia

potrzeby konsumentów: tak organizuje on działalność swego przedsiębiorstwa, by
potrzeby nabywców zaspokoić z zyskiem dla firmy.

W praktyce marketing polega na tym, by odpowiednio dobrać poszczególne składniki

oferty  rynkowej  swej  firmy  (produkt,  jego  dystrybucję,  promocję  i  cenę).  KaŜda  firma
powinna  dąŜyć  do  tego,  by  składniki  te  jak  najlepiej  dopasować  do  wymagań  nabywcy,
któremu chce produkt sprzedać.

Strategia marketingu powinna bezpośrednio wspierać ogólną strategię konkurencji.

NaleŜy ustalić:

−

planowany terytorialny zasięg rynku zbytu,

−

politykę cenową,

−

zasady udzielania gwarancji, obsługę eksploatacyjną,

−

minimalne rozmiary zamówień na dostawy, warunki płatności,

−

sposoby dystrybucji (własne sklepy, hurtownie, eksport, przedstawicielstwa
handlowe, itp.),

−

sposób szkolenia i opłacania sprzedawców,

−

koszty marketingu,

−

reklamę i promocję – stosowane środki i metody, roczne wydatki na ten cel,

−

sposoby pakowania towarów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

warunki sprzedaŜy naszych towarów.

8) Ryzyko.

Jedna z zasad prawidłowego sporządzenia biznesplanu nakazuje określenie wszystkich

moŜliwych  do  przewidzenia  sfer  ryzyka  związanego  z  realizacją  projektu  oraz  kroków
podejmowanych  przez  kierownictwo,  aby  uchronić  się  przed  nimi  lub  zniwelować  ich
wpływ.  W  rozdziale  tym  przeciwstawia  się  strony,  ryzyka  przewidywanym  korzyściom.
Przyjmując  załoŜenie,  Ŝe  ryzyka  nie  moŜna  wyeliminować  w  całości,  naleŜy  wykazać,  Ŝe
problemy  zostały  dokładnie  przeanalizowane  (plan  jest  realistyczny)  i  znane  są
niebezpieczeństwa, które mogą grozić ze strony:

−

konkurencji,

−

zmian polityki rządowej,

−

ekonomii światowej,

−

zmian technologii,

−

zmian mody,

−

awarii,

−

klęsk Ŝywiołowych.
Najbardziej istotne czynniki ryzyka w biznesie to spadek cen i poraŜka w produkcji

towarów lub realizacji usług.

9) Harmonogram rozwoju.

Ta część jest zwieńczeniem celów, zadań, środków i metod realizacyjnych

biznesplanu. Powinna prezentować zamierzenia, które mają zapewniać osiąganie
planowanych celów w czasie. NaleŜy, zaplanować termin:

−

rejestracji firmy,

−

opracowania projektu inwestycyjnego,

−

zakończenia robót budowlanych, adaptacji budynków, zamontowania urządzeń,

−

datę rozpoczęcia produkcji, sprzedaŜy,

−

okresy rozwoju zdolności produkcyjnej i sprzedaŜy produkcji,

−

terminy spłaty zadłuŜenia.

10) Informacje finansowe (bilans, rachunek wyników, plan przepływu gotówki, próg

rentowności, wskaźnikowa analiza ekonomiczna przedsięwzięcia).

Analiza ekonomiczna przedsięwzięcia to najwaŜniejsza, obok analizy rynkowej,

część biznesplanu. Taką analizę moŜna napisać, mając dostęp do podstawowych danych,
np.: rolnicy na podstawie ksiąŜek rachunkowości rolnej prowadzonych według ZSRGR.

Analiza ekonomiczna obejmuje:

−

bilans majątkowy,

−

rachunek wyników,

−

przepływ gotówki.
Narzędzia te są podstawą do analizy stanu firmy (gospodarstwa), do analizy

płynności działalności gospodarczej, tj. zdolności kredytobiorcy do spłat finansowych
zobowiązań w terminach ich płatności i do analizy opłacalności przedsięwzięcia.

11) Załączniki

biznesplanu

załączamy

dokumenty

lub

ich

kopie

charakteryzujące

przedsięwzięcie. Mogą to być następujące dokumenty:

−

dokument powstania firmy,

−

akty własności firmy,

−

wpis do rejestru sądowego,

−

wycena majątku,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wykaz członków (zarządu, spółdzielni),

−

przebieg kariery zawodowej i osiągnięcia kadry kierowniczej firmy,

−

schemat organizacyjny,

−

projekt inwestycji (architektoniczny, techniczny),

−

kosztorysy związane z przedsięwzięciem,

−

pozwolenie na budowę,

−

pozwolenie zakładu energetycznego na dostawę energii elektrycznej,

−

pozwolenie władz sanitarnych,

−

pozwolenie wodno-prawne na pobór wody i zrzut ścieków,

−

informacje z banków o stanie zadłuŜenia lub stanie konta,

−

informacje o niezaleganiu z podatkami i opłatami,

−

schemat procesu produkcyjnego,

−

skrócony opis technologii głównych produktów,

−

przykładowe kalkulacje na produkty,

−

umowy z dostawcami,

−

umowy z dystrybutorami produktów,

−

umowy z odbiorcami produktów,

−

wzór ankiety do badania rynku,

−

wyniki badań rynkowych,

−

polisy z firmy ubezpieczeniowej.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie jest znaczenie biznesplanu jako dokumentu omawiającego realizację celów

w przedsiębiorstwie?

2. Jakie cechy powinien posiadać biznesplan?
3. Jakie elementy (informacje) zawiera biznesplan?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj biznesplan dla przedsięwzięcia na okres wakacyjny: „Mała gastronomia

w miejscowości turystycznej”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować strukturę biznesplanu,
2)  dokonać wyboru miejsca i formy prowadzenia przedsięwzięcia,
3)  wykonać biznesplan uwzględniając wszystkie poznane elementy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

przykładowy biznesplan.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przygotuj analizę rynku lokalnego w zakresie moŜliwości sprzedaŜy owoców

jagodowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować ilość skupów owoców w najbliŜszej okolicy,
2)  poznać ilość i strukturę lokalnych zakładów przetwórstwa owocowo-warzywnego,
3)  zapoznać  się  moŜliwościami  sprzedaŜy  jagód  na  giełdach,  targach,  w  sklepach,

lodziarniach, cukierniach,

4) opracować zebrane informacje i zastanowić się nad najkorzystniejszą ofertą.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

informacje na temat rynku owoców.

Ćwiczenie 3

Przygotuj analizę konkurencji dla firmy produkującej wyroby wędliniarskie na twoim

terenie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować ilość zakładów wędliniarskich na twoim terenie,
2) poznać ich wielkość, strukturę, asortyment, moŜliwości produkcyjne, zasięg działania,

sposób dostaw, oferowane odroczenia terminów płatności dla odbiorców,

3) dowiedzieć się z jakimi spotykają się trudnościami.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

informacje na temat rynku wyrobów wędliniarskich.

Ćwiczenie 4

Sporządź analizę SWOT dla wybranego gospodarstwa rolnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wybrać odpowiednie gospodarstwo rolne i przeanalizować jego działalność,
2) dokonać oceny działalności gospodarstwa i określić jego mocne i słabe strony oraz szanse

i zagroŜenia,

3) dokonać oceny gospodarstwa

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

informacje na temat wybranego gospodarstwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Przygotuj charakterystykę klienta-odbiorcy na produkty pochodzące:

1)  z zakładu przetwórstwa owoców i warzyw,
2)  ze szkoły jazdy konnej,
3)  ze sklepu spoŜywczego w twojej okolicy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś ustalić:

1)  określić, jakie produkty czy usługi mają do zaoferowania poszczególne jednostki,
2)  określić czy są konkurencyjni na rynku,
3)  określić czy są otwarci na wprowadzanie zmian w swojej działalności,
4)  określić, w jakich godzinach oferują swoje usługi,
5)  określić do jakich grup wiekowych kierują swoją ofertę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia,

−

informacje na temat rynku.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia biznesplan?

2) określić zasady konstruowania biznesplanu?

3) określić cele i funkcje biznesplanu?

4) rozróŜnić elementy struktury biznesplanu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwe odpowiedzi. Tylko

jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Niektóre zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed

wskazaniem poprawnego wyniku. Tylko wskazanie odpowiedzi nawet poprawnej bez
uzasadnienia, nie będzie uznawane.

7. Pracuj samodzielnie, bo wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Spółki partnerskiej nie mogą załoŜyć

a)  architekci.
b)  doradcy podatkowi.
c)  dziennikarze.
d)  weterynarze.

2. Która z niŜej wymienionych spółek nie jest spółką osobową

a)  spółka z o.o.
b)  spółka komandytowa.
c)  spółka cywilna.
d)  jawna.

3. Kapitał zakładowy spółki z o.o. nie moŜe być niŜszy niŜ

a)  100 000 zł.
b)  50 000 zł.
c)  50 zł.
d)  500 000 zł.

4. Właścicielem przedsiębiorstwa państwowego jest

a)  rada pracownicza.
b)  skarb państwa.
c)  lokalna społeczność miasta lub gminy.
d)  jednostka samorządu terytorialnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. W spółce akcyjnej akcjonariusze za zobowiązania spółki odpowiadają

a)  całym swoim majątkiem.
b)  do wysokości wniesionych wkładów.
c)  spółka akcyjna nie moŜe generować zobowiązań.
d)  kolegialnie.

6. Bilans przedsiębiorstwa odzwierciedla

a)  wszystkie koszty poniesione przez przedsiębiorstwo.
b)  majątek przedsiębiorstwa oraz źródła jego finansowania w danej chwili.
c)  straty i zyski w poszczególnych latach.
d)  przychody i koszty w poszczególnych latach.

7. Bilans przedsiębiorstw jest poprawnie skonstruowany, jeŜeli spełniony jest następujący

warunek
a)  pasywa + aktywa = wartość przedsiębiorstwa.
b)  aktywa > pasywa.
c)  pasywa > aktywa.
d)  pasywa = aktywa.

8. Pasywa w bilansie przedsiębiorstwa

a)  są równe wysokości aktywów.
b)  oznaczają wysokość kredytów.
c)  stanowią podstawę naliczenia podatku.
d)  stanowią informację o płatnościach.

9. Reguła podwójnego zapisu w księgowości oznacza

a)  konieczność sporządzania kopii kaŜdego dokumentu finansowego.
b)  zasadę podwójnego księgowania zdarzeń gospodarczych.
c)  obowiązuje przy przeprowadzaniu inwentaryzacji.
d)  umoŜliwia  odtworzenie  dokumentacji  finansowej  w  wyniku  zaistnienia  zdarzeń

losowych.

10. Inwentura to

a)  dokumentacja, która powstała w wyniku przeprowadzenia inwentaryzacji.
b)  dokumentacja zdarzeń gospodarczych.
c)  dokumentacja obrotu środkami trwałymi.
d)  dokumentacja obrotu inwentarzem Ŝywym.

11. Gospodarstwa rodzinne prowadzą rachunkowość, poniewaŜ

a)  jest to wymagane zgodnie z obowiązującą ustawą.
b)  chcą skorzystać z kredytów preferencyjnych.
c)  jest to niezbędne do ustalenia wysokości dopłat finansowanych przez państwo.
d)  zapewnia odtworzenie stanu majątkowego rolników.

12. Do zasad obowiązujących w ZSRGR nie naleŜy

a)  zasada dobrowolności.
b)  zasada tajności danych.
c)  standaryzacja metodyczna.
d)  zasada obowiązkowości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Dokonując wyceny gruntów połoŜonych w III okręgu podatkowym i stosując cenę Ŝyta

przyjmowaną  do  obliczania  wymiaru  podatku  rolnego,  gospodarstwo  rolne  posiadające
następujące  grunty  orne:  5  ha  kl  I,  4  ha  kl  IIIa,  14  ha  kl  IVa,  ma  wycenę  gruntów
w wysokości
a)  1440.
b)  1670.
c)  1750.
d)  1780.

14. Leasing jest to

a) finansowanie działalności gospodarczej, polegającej na wykupie przez inną instytucję

faktur.

b)  dzierŜawienie środków trwałych.
c)  udzielenie poŜyczki bez konieczności określenia przeznaczenia uzyskanych środków.
d)  moŜliwość pomnaŜania kapitału.

15. Które z określeń nie definiuje w Polsce małego przedsiębiorstwa

a)  małe przedsiębiorstwo zatrudnia poniŜej 50 pracowników.
b)  małe przedsiębiorstwo płaci poniŜej 1 mln euro podatku dochodowego rocznie.
c)  małe przedsiębiorstwo cechuje bezpośrednie zarządzanie firmą przez właściciela lub

właścicieli.

d) małe przedsiębiorstwo osiąga przychód netto ze sprzedaŜy w roku obrotowym nie

przekraczający 7 mln euro.

16. Rzeczowy majątek trwały podmiotu gospodarczego

a)  obejmuje składniki zuŜywające się całkowicie w jednym cyklu gospodarczym.
b)  składa się tylko ze środków trwałych i wartości firmy.
c)  obejmuje środki trwałe i inwestycje rozpoczęte.
d)  zuŜywa się w niewielkim stopniu w jednym cyklu gospodarczym.

17. Do wartości niematerialnych i prawnych stanowiących element majątku trwałego zalicza

się
a)  środki transportu.
b)  środki pienięŜne na rachunku bankowym.
c)  akcje własne spółki akcyjnej przeznaczone do sprzedaŜy.
d)  prawo do korzystania z patentu.

18. Strategia dywersyfikacji polega na

a)  rozszerzaniu asortymentu i podwyŜszaniu jakości.
b)  ograniczaniu asortymentu i stosowaniu standartowej jakości.
c)  wprowadzaniu  nowych  wyrobów,  które  zbliŜone  są  do  dotychczasowych  pod

względem technologicznym.

d) wprowadzaniu nowoczesnej technologii i zmniejszaniu zatrudnienia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Zarządzanie jednostką gospodarczą

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: