makro 2

1. Wprowadzenie do makroekonomii i rachunku dochodu narodowego.
Makroekonomia a mikroekonomia.
Mikroekonomia  analizuje  sposób  podejmowania  decyzji  ekonomicznych  przez  pojedyncze
podmioty  gospodarcze,  sposób  funkcjonowania  pojedynczych  rynków  oraz  bada  wpływ  decyzji
rządowych na te decyzje i rynki.
Makroekonomia  to  nauka  o  gospodarce  jako  całości,  bada  związki  zachodzące  w  całej
gospodarce  (np.  popyt  konsumpcyjny,  popyt  inwestycyjny  w  całej  gospodarce).  Podstawowe
zagadnienia  służące  makroekonomicznej  analizy  to  inflacja,  bezrobocie  i  wzrost  gospodarczy-
mikroekonomia zaś zajmuje się popytem na konkretne dobro lub analizuje rynki konkretnych dóbr.
Makroekonomiczne aspekty mikroekonomii.
Makroekonomia wykorzystuje podstawowe idee mikroekonomii próbując wyjaśnić wzrost i
fluktuację  /wahania/.  Makroekonomia  musi  patrzeć  na  zachowania  konsumentów  i
przedsiębiorstw, organizacji rynków pracy i przemysłu , funkcjonowanie rynków finansowych oraz
machinacji rządu .
Mikro- a makroekonomia:
-mikroekonomia  bada  szczegółowo  wycinek  gospodarki,  natomiast  makroekonomia  celowo
upraszcza analizę poszczególnych elementów gospodarki w celu uchwycenia istotnych zależności
w gospodarce jako całości
-zarówno  modele  mikro-  jaki  makroekonomiczne  stanowią  świadome  uproszczenie  analizowanej
rzeczywistości w celu uzyskania odpowiedzi na konkretne pytania.
Modele makroekonomiczne i ich rodzaje.
Model  makroekonomiczny  –  narzędzie  analityczne,  mające  na  celu  opisanie  funkcjonowania
gospodarki  danego  kraju  lub  regionu.  Modele  takie  powstają  zwykle  w  celu  opisania  dynamiki
zagregowanych wielkości, takich jak całkowita ilość wyprodukowanych towarów i usług, łącznie
uzyskany  dochód,  poziom  zaangażowania  zasobów  produkcyjnych  oraz  poziom  cen.  Modele
makroekonomiczne mogą być: logiczne, matematyczne i / lub obliczeniowe; różne rodzaje modeli
makroekonomicznych  służą  różnym  celom  i  mają  różne  wady  i  zalety.  Modele  mogą  być
stosowane  w  celu  wyjaśnienia  i  zilustrowania  podstawowych  teoretycznych  zasad,  mogą  być
używane do testowania, porównywania i oceniania różnych teorii makroekonomicznych.
Proste modele teoretyczne. Są to np. model IS-LM i model Mundella-Fleminga z makroekonomii
keynesowskiej,  a  model  Sołowa  –  neoklasycznej  teorii  wzrostu  gospodarczego.  Te  modele  mają
kilka  funkcji.  Opierają  się  na  kilku  równaniach  z  udziałem  kilku  zmiennych,  które  często  mogą
być wyjaśnione przy pomocy prostych diagramów. Wiele z tych modeli to modele statyczne – ale
niektóre są dynamiczne, opisujące gospodarkę przez wiele okresów. Zmienne, które pojawiają się
w  tych  modelach  często  stanowią  agregaty  makroekonomiczne  (np.  PKB  lub  całkowitego
zatrudnienia).  Modele  takie  są  dość  proste  do  wykorzystania  jako  ilustracje  teoretycznych
pomysłów  makroekonomicznych  –  ale  dokładne  prognozowanie  ilościowe,  badania  lub  ocena
polityki są zwykle niemożliwe bez znacznego poszerzanie struktury modelu.
Empiryczne  modele  prognostyczne.  Modele  te  opisują  korelację  pomiędzy  różnymi  danymi
makroekonomicznymi,  wykorzystując  głównie  analizę  szeregów  czasowych.  Podobnie  jak  w
prostszych modelach teoretycznych, empiryczne modele prognostyczne operują na zagregowanych
danych  statystycznych,  pozwalając  jednocześnie  na  analizę  bardziej  szczegółową  (na  przykład,
badając  relacje  między  wielkością  produkcji,  zatrudnienia,  inwestycji  i  innych  zmiennych  w
różnych  branżach).  Wprawdzie  wybór  zmiennych,  które  używane  są  w  takich  równaniach,
częściowo  kierowany  jest  przez  teorię  ekonomii,  ale  wiele  z  tych  zmiennych  jest  określana
głównie  czysto  empiryczne.  Pierwszy  globalny  model  makroekonomiczny  –  WEFA–  został
zainicjowany przez Lawrence Klein. Na szeroką skalę modele empiryczne tego typu, w tym model
WEFA, są nadal w użyciu – szczególnie dla celów prognozowania.
Dynamiczne stochastyczne modele równowagi ogólnej (DSGE) Podstawę tych modeli stanowią
takie  elementy  w  gospodarce,  jak  gospodarstwa  domowe,  firmy  i  rządy,  w  jednym  lub  więcej
krajach, jak również preferencje, technologie i ograniczenia budżetu każdego z nich. Zakłada się,
że  każdy  z  elementów  dokonuje  optymalnego  wyboru,  biorąc  pod  uwagę  ceny  i  strategie  innych
elementów, zarówno w okresie bieżącym jak również w przyszłości. Decyzje różnych elementów
oparte  są  na  założeniu,  że  zawsze  znajdują  się  ceny,  które  zrównują  podaż  z  popytem  na
wszystkich rynkach.

Modele obliczeniowe oparte na elementach ekonomicznych.   Rozwinęła  się  w  tym  samym
czasie  co  model  DSGE  –  została  oparta  na  teorii  elementów  (ACE).  Podobnie jak  model  DSGE,
ACE ma na celu rozbicie relacji makroekonomicznych do poziomu decyzji mikroekonomicznych.
Modele ACE opierają swe funkcjonowanie o zdefiniowany zestaw czynników, składających się na
gospodarkę,  a  następnie  na  określeniu  rodzajów  interakcji,  w  jakie  poszczególne  elementy  mogą
wchodzić pomiędzy sobą lub z rynkiem, jako całością.
Makroekonomia a polityka gospodarcza.
Polityka makroekonomiczna to oddziaływanie rządu na zachowania się gospodarki jako całości, za
pośrednictwem  całej  gamy  narzędzi  polityki  gospodarczej.  Jest  to  więc  polityka  gospodarcza
prowadzona  w  makroskali,  której  nadrzędnym  zadaniem  jest  poprawa  bytu  większości  lub  całej
ludności kraju, poprzez dążenie do realizacji celów co do których osiągnięto pewna ogólną zgodę a
są  nimi:  pełne  i  stabilne  zatrudnienie;  rozsądna  stabilność  cen;  wysokie  i  coraz  wyższe  zarobki,
inne cele o charakterze międzynarodowym.
Przy wykorzystaniu dostępnych środków polityki gospodarczej. Jej realizacja wymaga poniesienia
także określonych kosztów, wiążących się z poświęceniem pewnych wolności indywidualnych.
Podstawowe  problemy  makroekonomii:  wzrost  gospodarczy  –  wahania  koniunktury,  inflacja,
bezrobocie – krzywa Phillipsa.
Wzrost  gospodarczy-  Przyrost  realnego  PKB  w  danym  okresie.  Pomiar-  tempo  wzrostu,
dynamika realnego PKB. Pomiar wzrostu gospodarczego:

∗

Krótkookresowy wzrost gospodarczy- przyrost realnego PKB w danym roku w porównaniu z
rokiem poprzednim;

∗

Długookresowy wzrost gospodarczy- przyrost potencjalnego PKB, czyli możliwości
produkcyjnych-wzrost w ujęciu ekonomicznym- wzrost zasobów czynników wytwórczych oraz
efektywności ich wykorzystania (postęp techniczny i technologiczny, lepsza organizacja pracy
itp.) G=∆Y/Y0= Y1-Y0/Y0

Polityka  pro  cykliczna  zmienna  w  zależności  od  fazy,  działanie  by  wydłużyć  cykl  prosperitu  a
skracać czas kryzysu.
Długookresowy wzrost gospodarczy jest uzależniony od poziomu wzrostu produkcji potencjalnej,
decyduje  o  jej  wzroście.  Takie  ujęcie  określane  jest  jako  podażowe.  Podstawowe  czynniki
produkcji: siła robocza, kapitał, ziemia.
Inflacja  to proces wzrostu ogólnego poziomu cen. W polityce ekonomicznej państwa znaczenie
ma  polityka  stabilizowania  cen,  która  oznacza  utrzymanie  ich  poziomu  na  niskiej  amplitudzie
wahań tzn. odchylenia w górę i w dół nie są wysokie.
Pomiar inflacji:

•

W oparciu o CPI - indeks cen dóbr i usług konsumpcyjnych- koszyk ponad 2000 dóbr i usług
najczęściej kupowanych przez przeciętnego Polaka.

•

W oparciu o deflator PKB- mierzy zmiany przeciętnego poziomu cen wszystkich dóbr i usług
wchodzących w skład PKB (relacja nominalnego PKB do realnego PKB x100).

•

PPI - indeks cen dóbr produkcyjnych- w Polsce 2 najczęściej używane rodzaje PPI: indeks cen
produkcji sprzedanej przemysłu, indeks cen produkcji budowlano-montażowej.

•

Inflacja bazowa- 5 wskaźników obliczanych przez NBP, aby wyeliminować jednorazowe,
sezonowe, przypadkowe itp. zmiany cen.

•

Inflacja średnioroczna a inflacja miesiąc do miesiąca.

Rodzaje inflacji z punktu widzenia stopy inflacji:
- pełzająca do 5% - krocząca 5-10% - galopująca 10-100% - hiperinflacja powyżej 100%

Dwa  główne  nurty  inflacji:    -popytowa  –  z  punktu  widzenia  zewnętrznego  czynnika
inflacjogennego  np.  wzrost  wydatków  budżetowych  -kosztowa  –  socjologiczna,  teoria  cen
administracyjnych, teoria inflacji pchanej przez koszty osobowe.
Skutki  inflacji:  komplikuje  i  zakłamuje  poziom  rachunku  ekonomicznego,  osłabia  skłonność  do
oszczędzania,  wpływa  na  prawidłową  redystrybucję  dochodu  narodowego  i  pod  jej  wpływem
redystrybucja  jest  przypadkowa  i  niekontrolowana;  jeżeli  inflacja  się  nasila  to  następuje
niekontrolowany przepływ dochodów między grupami społecznymi.
Bezrobocie    to  zjawisko  polegające  na  tym,  że  część  ludności  wieku  produkcyjnym  zdolnej  i
gotowej do podjęcia pracy pozostaje bez pracy, pomimo prób jej znalezienia. W UK szacowane na
podstawie ilości wypłacanych zasiłków dla bezrobotnych.
Mechanizmy bezrobocia wg Keynesa:
- zasoby siły roboczej to suma zatrudnienia i bezrobocia Sr= Z+B
- współczynnik aktywności zawodowej Az=Sr/lp , gdzie lp- ludność w wieku produkcyjnym
- bezrobocie określone wzorem B= Az*lp-Z
-obok  tych  miar  absolutnych  występują  też  miary  relatywne,  do  których  zaliczamy  stopę
bezrobocia b=B/Sr *100
Metody pomiaru bezrobocia:
- szacunkowa – przeprowadzana przez Urząd Pracy i zalicza do osób bezrobotnych: osoby zdolne i
gotowe do pracy, osoby pozostające bez pracy i nie uczące się, osoby zarejestrowane w urzędzie
Pracy
- metoda BAEL – badanie aktywności ekonomicznej ludności: osoby w okresie badanego tygodnia
nie pracują, aktywnie poszukują pracy, są gotowe podjąć pracę w danym tygodniu lub następnym
Bezrobocie  frykcyjne-  nieredukowalne  minimum  bezrobocia  w  dynamicznej  gospodarce.
Powstaje w związku z powolnością przystosowania struktury podaży siły roboczej i popytu na siłę
roboczą; frykcje – niedopasowania
Bezrobocie  strukturalne-  powstaje  z  powodu  nie  dostosowania  kwalifikacji  pracowników  i
zapotrzebowania  pracodawców  w  sytuacji  kiedy  struktura  popytu  i  produkcji  nieustannie  się
zmieniają. Przyczyna takiego bezrobocia są np. pojawiające się nowe technologie. Przyczyny: brak
kapitału w gospodarce, złe proporcje w rozmieszczeniu zasobów w kraju.
Bezrobocie  koniunkturalne  (cykliczne)-    pojawia  się,  gdy  niedostateczny  poziom  popytu
zagregowanego  sprawia,  że  miejsc  pracy  nie  wystarcza  dla  wszystkich,  którzy  szukają  tej  pracy.
Wiąże się z wahaniami koniunktury.
Bezrobocie sezonowe- np.. w rolnictwie, budownictwie, turystyce.
Luka  PKB  wynika  z  faktu  występowania  bezrobocia.  To  %  odchylenie  rzeczywistego  PKB  od
potencjalnego PKB, czyli od wielkości produkcji występującej w sytuacji pełnego zatrudnienia W
celu  wyznaczenia  luki  stosujemy  tzn.  prawo  Okuna-  luka  PKB  zwiększa  się  o  2,5  lub  3,5  %  dla
każdego 1%wzrostu naturalnej stopy bezrobocia Yr-Yp/Yp=2,5 – 3,5 %

Krzywa Philipsa:
Kształt  krzywej  wyjaśnia  się  tym,  że  przy  wzroście  popytu
globalnego  początkowo  istnieje  ogromna  nadwyżka  siły
roboczej,  która  może  zostać  zatrudniona,  aby  zaspokoić
zwiększony  popyt,  bez  potrzeby  znacznego  podnoszenia  płac.
Jednak  w  miarę  wyczerpywania  się  zasobów  siły  roboczej,
przedsiębiorstwa  muszą  oferować  coraz  wyższe  płace,  aby
zdobyć  potrzebną  siłę  roboczą.  Położenie  krzywej  Philipsa
zależy od pozapopytowych czynników wywołujących inflację i

bezrobocie,  takich  jak:  bezrobocie  frykcyjne  i  strukturalne  oraz  inflacja  kosztowa,  inflacja
strukturalna i wywołana kosztami.
Główne szkoły w makroekonomii klasyczna, keynesowska- Makroekonomia stan obecny.
Model Keynesowski- 1. Dotyczy krótkiego okresu, ceny i płace są stałe, moce wytwórcze nie są w
pełni wykorzystane, faktyczna stopa bezrobocia jest wyższa od naturalnej. 2. Produkcja faktyczna
zależy od rozmiarów globalnego popytu tzn. im wyższe wydatki tym wyższa produkcja faktyczna.
3.  Model  ten  lepiej  tłumaczy  przyczyny  kryzysu,  nie  wyjaśnia  inflacji  w  warunkach  niepełnego
wykorzystania  mocy  produkcyjnych.  4.  Rola  państwa-  rząd  powinien  prowadzić  ekspansywną
politykę  fiskalną  i  pieniężną  aby  pobudzić  popyt  globalny  i  przybliżyć  gospodarkę  do  poziomu

pełnego  zatrudnienia.  5.  Opłacalność  oszczędzania-  oszczędności  zależą  od  poziomu  bieżącego
dochodu,  w  krótkim  czasie  nie  opłaca  się  więcej  oszczędzać,  rośnie  poziom  bezrobocia
przymusowego.
Model klasyczny- 1. Dotyczy długiego okresu, płace są doskonale elastyczne, moce wytwórcze w
pełni  wykorzystane  ,  nie  ma  bezrobocia  przymusowego.  2.  Poziom  produkcji  faktycznej  zawsze
równy  potencjalnej.  3.  Model  ten  lepiej  tłumaczy  przyczyny  inflacji,  nie  wyjaśnia  kryzysów,
ponieważ  stwarza  popyt  na  samą  siebie.  4.  Rola  państwa-  nie  ma  uzasadnienia  aktywna  rola
państwa  w  gospodarce  –  prowadzi  tylko  do  wzrostu  cen  i  innych  wielkości  nominalnych.  5.
Oszczędności  i  inwestycje  zależą  od  tego  samego  czynnika  –  poziomu  stopy  %,  przyrost
oszczędności  prowadzi  do  przyrostu  inwestycji,  co  w  dalszej  konsekwencji  powoduje  przyrost
zasobu kapitału.
Gospodarka jako system; gospodarka otwarta i zamknięta.

Gospodarka  zamknięta  to  gospodarka,  która  nie  utrzymuje  stosunków  gospodarczych  z
zagranicą. W gospodarce zamkniętej produkt krajowy brutto, jest to wartość wyprodukowanych w
ciągu  roku  oraz  kupionych  przez  konsumentów  i  inwestorów  dóbr  finalnych,  powiększona  o
wydatki państwa. Nie istnieją import i eksport, a zatem nie są one uwzględniane w PKB. W takich
warunkach  PKB  nie  różni  się  wielkością  od  produktu  narodowego  brutto,  PNB,  i  od  produktu
narodowego  netto,  PNN,  liczonego  czy  to  w  cenach  czynników  produkcji,  czy  w  cenach
rynkowych.

Gospodarka  otwarta-  uczestniczy  w  handlu  międzynarodowym  dobrami  i  kapitałem  (tzn.
importuje i eksportuje). Ważną rolę odgrywają powiązania handlowe i finansowe z zagranicą.
Grupy  podmiotów  w  gospodarce  (sektor  gospodarstw  domowych,  sektor  przedsiębiorstw,  sektor
rządowy i sektor zagraniczny).
Gospodarstwa domowe – dysponują czynnikami produkcji lub – inaczej –nakładami niezbędnymi
w  procesie  produkcji.  Są  także  faktycznymi  właścicielami  przedsiębiorstw.  Gospodarstwa
Domowe  oferują  przedsiębiorstwom  podaż  usług  czynników  produkcji,  przedsiębiorstwa  zaś
wykorzystują  te  czynniki  do  wytwarzania  dóbr  i  usług.  Tym  usługom  odpowiadają  pewne
płatności.
Przedsiębiorstwo  to  niezależna  jednostka  gospodarcza,  wyodrębniona  pod  względem
ekonomicznym,  techniczno-organizacyjnym  i  prawnym  utworzona  w  celu trwałego  zarobkowego
zaspokajania  potrzeb  osób  trzecich  na  rynku.  Przedsiębiorstwa  ze  względu  na  formy  własności
firm  dzieli  się  na  sektor  publiczny  i  prywatny.  Sektor  publiczny  jest  częścią  gospodarki,  która
zajmuje się dostarczaniem dóbr i usług dla państwa i obywateli. Jego działalność ma zastosowanie

na  poziomie  państwowym,  regionalnym  oraz  lokalnym.  Sektor  prywatny  jest  pojęciem
określającym część gospodarki narodowej, która nie jest finansowana ani kapitałem państwowym
ani  samorządowym.  Innymi  słowy  są  to  przedsiębiorstwa  oraz  organizacje  gospodarcze,  które
należą do rąk prywatnych.
Sektor rządowy – organa władzy publicznej oraz podległe im jednostki organizacyjne w całości
lub części finansowane ze środków publicznych. Włączone są do sektora publicznego: państwowe
jednostki  organizacyjne  nie  objęte  Krajowym  Rejestrem  Sądowym,  których  działalność  jest  w
całości lub w części finansowana ze środków publicznych. Wyłączone są: przedsiębiorstwa, banki
państwowe, spółki prawa handlowego.
Sektor  zagraniczny (Z)  obejmuje  eksport  i  import  towarów i  usług.  Rezultaty  obu  tych  operacji
we  wszystkich  schematach  zagregowanych  są  prezentowane  jako  eksport  netto  tzn.  nadwyżka
eksportu  netto  nad  importem  i  tak  np. jeżeli  wartość importu  >  wartość  eksportu  Ţ  eksport  netto
będzie  wartością  ujemną.  Nadwyżka  eksportu  nad  importem  traktowana  jest  jako  lokowanie
oszczędności  za  granicą,  zaś  nadwyżka  importu  nad  eksportem  jako  oszczędności  sektora
zagranicznego.
Rodzaje rynków w gospodarce (rynek dóbr i usług konsumpcyjnych, rynek pracy, rynek pieniądza
i rynek walutowy).
Rynek  dóbr  konsumpcyjnych–  zespół  transakcji  dobrami  i  usługami,  które  służą  zaspakajaniu
potrzeb  indywidualnych  konsumentów  i  ich  gospodarstw  domowych.  Konsument  dokonuje
zakupów na podstawie istniejącego w danym momencie systemu cen oraz posiadanych dochodów,
którymi  rozporządza.  Uczestnicy  to  producenci  różnych  dóbr  i  usług  oraz  konsumenci
indywidualni.
Rynek  pracy  to  miejsce  zetknięcia  się  pracodawców  poszukujących  pracowników  po  określonej
cenie i pracowników mających określone kwalifikacje i wymagania płacowe.
Interesy  obu  są  odmienne:  pracodawca  chce  zapłacić  jak  najmniej,  płace  są  bowiem  elementem
kosztów, zaś pracownicy chcą zaś zarobić jak najwięcej, bo stanowią źródło ich dochodów.
Rynek pracy znajduje się w nierównowadze gdy następuje:
-  nadwyżka  popytu  nad  podażą  na  pracę  (S

< D

), mówimy wtedy o braku rąk do pracy, tzn.

niedostatecznej podaży,
- nadwyżka podaży nad popytem na pracę (S

> D

), mówimy wtedy o bezrobociu.

Rynek  pracy  znajduje  się  w  równowadze,  jeżeli  każdy  człowiek,  chcący  podjąć  pracę  przy
danym poziomie wynagrodzenia, znajduje zatrudnienie i jeśli każdy pracodawca, chcący zatrudnić
pracowników i oferujących określoną płacę, znajduje chętnych do jej podjęcia.
Równowaga  na  rynku  pieniądza  –  rynek  pieniądza  znajduje  się  w  równowadze  wówczas,  gdy
wielkość zapotrzebowania na realne zasoby pieniądza jest równa wielkości zaoferowanej.
Nadwyżka  popytu  na  pieniądz  musi  zostać  dokładnie  zrównoważona  przez  nadwyżkę  podaży
obligacji. W przeciwnym wypadku ludzie planowaliby utrzymywanie większego majątku od tego,
jaki  faktycznie  posiadają.  Jeśli  rynek  pieniądza  jest  w  stanie  równowagi  wielkość  realnych
zasobów (podaż) pieniądza

równa się wielkości popytu na te zasoby.->

= L(Y,r)

Prosty i rozwinięty model ruchu okrężnego w gospodarce zamkniętej i gospodarce otwartej.
Prosty:

Rozwinięty:

Produkt narodowy brutto a produkt krajowy brutto.
PKB    to  miernik  produkcji  wytworzonej  przez  czynniki  wytwórcze  zlokalizowane  na  obszarze
danego kraju, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem. PKB  może być wyrażony w cenach
rynkowych,  zawierających  podatki  pośrednie  lub  -  po  ich  potrąceniu  -  w  cenach  czynników
wytwórczych  (cenach  netto).  PKB  różni  się  od  produktu  narodowego  brutto  (PNB)  tym,  że  nie
uwzględnia  dochodu  z  lokat  zagranicznych.  PKB,  w  odróżnieniu  od  PNB,  obejmuje  wyłącznie
produkcję  wytworzoną  w  danym  kraju  i  nie    uwzględnia  różnic  dotyczących  przynależności
państwowej  lub  narodowej  działających  w  danym  kraju  podmiotów  gospodarczych.  Porównanie
definicji  PNB  i  PKB  pozwala  stwierdzić,  że  PNB  jest  równy  PKB  powiększonemu  o  dochody
netto z tytułu własności za granicą.
Metody liczenia (szacowania) produkcji społecznej.
PKB liczymy:
PKB = C + I, PKB = C + I + G, PKB = C + I + G + NX.
PNB liczymy:
PNB = PKB +  dochody netto z własności za granicą
Miary produkcji społecznej.
Miary ogólnej produkcji krajowej, PNB, PNN, PKB. PNN= PNB – amortyzacja.

Amortyzacja jest to zmniejszanie się w czasie wartości majątku trwałego przedsiębiorstwa
w wyniku jego zużywania się w procesie produkcyjnym.

Nominalny i realny produkt krajowy brutto.
PKB nominalny – mierzy się go w cenach bieżących, czyli w takich, które istniały gdy osiągano
składające się na niego dochody.
PKB realny – czyli PKB w cenach stałych, koryguje nominalny PKB o skutki inflacji i wyraża go
w  cenach  istniejący  w  pewnym  okresie,  najczęściej  określanym  jako  rok  bazowy  lub  rok
podstawowy. Pozwala on na uzyskanie bardziej precyzyjnego obrazu zmian produkcji wytwarzanej
w całej gospodarce.
Wykorzystanie PKB do porównań w czasie i przestrzeni.

Mierzenie  produktu  krajowego  brutto,  lub  też  całkowitej  produkcji  dóbr  i  usług  pozwala
ekonomistom  ocenić  wzrost  gospodarczy  kraju  w  kolejnych  latach  oraz  umożliwia
śledzenia  skutków  oddziaływania  polityki  rządu  na  produkcję  i  dochody.  Umożliwia  on
również  ekonomistom  sprawdzenie  ich  teorii  dotyczących  sposobu  funkcjonowania
gospodarki w skali makro w stosunku do rzeczywistych danych.

PKB a inne miary dobrobytu społecznego.
DN-  dochód  narodowy  jest  to  PNN  w  cenach  bazowych.  Jest  sumą  procentów,  płac  i  rent  oraz
niepodzielnych zysków przedsiębiorstw.
PNB per capita to całkowity PNB podzielony przez liczbę ludności kraju.
2. Model keynesowski gospodarki.
Składniki popytu globalnego.
W  warunkach  braku  państwa  i  wymiany  z  zagranica  występują  dwa  źródła  popytu:  popyt
konsumpcyjny gospodarstw domowych i popyt inwestycyjny przedsiębiorstw. AD=C+I.
RDO=  Y  dochód  narodowy  +  T  podatki  +  B  transfery  z  budżetu  państwa.  Przy  braku  państwa
RDO to po prostu dochody otrzymane od przedsiębiorstw.
Funkcja  konsumpcji-  pokazuje  wielkość  popytu  konsumpcyjnego  globalnego  przy  każdym
poziomie RDO.

C=Ca+KSKY                                       S=-Ca+(1-KSK)Y
Co  określa  konsumpcję  gospodarstw?  Dochód  gospodarstwa,  Zamożność  gospodarstwa,  Stopy
procentowe,  Oczekiwania  gospodarstw  odnośnie  przyszłości,  stopy  podatkowe.  Wg  Keynesa
konsumpcja gospodarstw jest wprost zależna od dochodu absolutnego.
Hipoteza dochodu absolutnego-  konsumpcja gospodarstw rożnie coraz wolniej tzw. skłonność do
konsumpcji  rosnąca  skłonność  do  oszczędzania  w  miarę  wzrostu  dochodu.  KSK-  stosunek
przyrostu wydatków konsumpcyjnych do przyrostu dochodu. KSK=∆C/∆Y . KSO=∆ S/∆Y

Równowaga w modelu. Równowaga w modelu (planowane oszczędności i planowane inwestycje).
Planowane inwestycje. Inwestycje trwałe= inwestycje rzeczowe.
Jeden komponent inwestycji – zapasy – jest częściowo determinowany przez decyzje gospodarstw
domowych odnośnie zakupów, które nie są pod pełną kontrolą firm.
Załóżmy, że planowane inwestycje są stale, nie ulegają zmianie, gdy dochody rosną lub maleją gdy
zmienna,  tak  jak  planowane  inwestycje  nie  jest  zależna  od  stanu  gospodarki,  wtedy  mówimy  że
jest to zmienna autonomiczna.
Planowane zagregowane wydatki.

Równowaga  w  modelu  w  krótkim  okresie  wg  Keynesa  (model  mnożnikowy)  –  równowaga  jest
punkt, w którym planowane zagregowane wydatki są równe zagregowanej produkcji.
Oszczędności/ Inwestycje
Przybliżenie  do  równowagi.  Oszczędzanie  jest  wyciekiem  ze  strumienia  wydatków.  Jeżeli
planowane  inwestycje  są  dokładnie  równe  oszczędnościom  wtedy  planowane  zagregowane
wydatki  są  dokładnie  równe  zagregowanej  produkcji.  Zagregowana  produkcja  będzie  równa
planowanym  zagregowanym  wydatkom  tylko  wtedy,  kiedy  oszczędności  są  równe  planowanym
inwestycjom. S=I

Efekty wywołane zmiana inwestycji: efekt popytowy , efekt podażowy, efekt mnożnika.
Działanie mnożnika wydatkowego.
Zasada  mnożnika:  istotnym  założeniem  jest  występowanie  w  gospodarce  stanu  niepełnego
wykorzystania  czynników  wytwórczych,  a  więc  istnienia:  bezrobocia,  rezerw  aparatu
wytwórczego.  W  celu  uruchomienia  rezerw  musi  się  pojawić  pewien  impuls  o  charakterze
autonomicznym np. konsumpcja autonomiczna, inwestycje, wydatki rządowe, eksport netto.

M= ∆Y/ ∆Aa,  ∆Aa *m= ∆Y  m=1/1-KSK, m=1/KSO
Mnożnik inwestycyjny- współczynnik określający o ile wzrośnie dochód Y w stanie równowagi w
wyniku zrealizowania nowych inwestycji S.
Paradoks zapobiegliwości.
Paradoks  zapobiegliwości  wpisuje  się  w  nurt  ekonomii  keynesowskiej.  Zakładamy,  że
gospodarstwa  domowe  przeznaczają  swoje  dochody  rozporządzalne  na  konsumpcję  lub  na
oszczędności. Funkcja konsumpcji opisana jest wzorem: C = a + Cyd, oszczędności S = -a + sYD.
Paradoks  zapobiegliwości  -  zmiana  wydatków  autonomicznych  na  konsumpcje  powoduje
identyczna  zmianę  poziomu  oszczędności  autonomicznych,  nie  zmienia  jednak  poziomu
oszczędności w punkcie równowagi. Jest tak gdy- zmianie ulega poziom dochodu zapewniającego

równowagę,  co  pozwala  spełnić  założenie  o  równości  poziomu  oszczędności  i  planowanych
inwestycji w punkcie równowagi).
3. Rola Państwa w gospodarce,  państwo a dochód narodowy.
Rola państwa w gospodarce.
Państwo spełnia podwójną rolę w gospodarce narodowej:
W sferze mikroekonomicznej jest zobowiązane dostarczać dobra i usługi publiczne, przeciwdziałać
zawodnościom  rynku  i  efektom  zewnętrznym  oraz  korygować  wtórny  podział  dochodu
narodowego  w  celu  zniwelowania  nierówności  społecznych.  W  sferze  makroekonomicznej
powinno  dążyć  do  łagodzenia  wahań  cyklicznych  i  stabilizacji  makroekonomicznej  na  poziomi
produkcji potencjalnej i pełnego zatrudnienia.
Realizacji tych zadań państwo prowadzi za pomocą polityki fiskalnej: aktywnej lub pasywnej
Politykę fiskalną możemy określić jako politykę państwa polegającą na wykorzystaniu wydatków
publicznych  i  podatków  oraz  zadłużenia  (długu  publicznego)  w  celu  wpływania  na  poziom
agregatowego popytu i na stabilizację gospodarki.
Funkcje państwa.
Funkcje ekonomiczne budżetu państwa:
Funkcja  redystrybucyjna  -  budżet  jest  podstawowym  instrumentem  (narzędziem)  redystrybucji
(wtórnego podziału) dochodu narodowego;
Funkcja  alokacyjna  oznacza  że  budżet  spełnia  bardzo  ważną  rolę  –  w  racjonalnej  alokacji
zasobów  umożliwia  ona  dokonywanie  pożądanych  zmian  struktury  wytworzonego  dochodu
narodowego;
Funkcja  stabilizacyjna  –  jest  to  najważniejsza  funkcja  budżetu  mająca  zapewnić  utrzymanie
(stabilizację) długookresowej równowagi makroekonomicznej);
Cele polityki gospodarczej.
1.  Cele  systemowe-  to  dążenie  podmiotów  polityki  gospodarczej  do  ustanowienia  lub  zmiany
określonych  elementów  i  rozwiązań  systemu  gospodarczego.  Mogą  dotyczyć  zarówno  układu
organizacyjnego  gospodarki  jak  i  układu  regulacji.  W  sferze  układu  organizacyjnego  celami
systemowymi określa się dążenie do:
- powoływania określonych publicznych systemów gospodarczych;
- zmiany struktury własnościowej gospodarki;
-zmiany z zakresu centralnych decyzji przedmiotowych.
W sferze układu regulacji jest to dążenie do realizacji takich celów jak:
- zmiany obowiązujących w ramach danej gospodarki reguł systemu;
- zmiany z zakresu centralnych parametrów regulacyjnych;
- zmiany reguł systemu pobudzania i zasilania podmiotów systemu gospodarczego.
Cele systemowe polityki gospodarczej pojawiają się zazwyczaj wtedy, gdy w gospodarce narastają
negatywne zjawiska hamujące rozwój gospodarczy, a organy polityki gospodarczej nie dostrzegają
takiego stanu rzeczy w mankamentach systemu gospodarczego;
2.Cele  strukturalne  -  dążenie  podmiotów  polityki  gospodarczej  do  kształtowania  wszelkich
proporcji gospodarczych. Cele te są rozwiązywane innymi celami polityki gospodarczej, np.: cele
polegające  na  dążeniach  zmiany  elementów  układu  systemu  gosp.  wiążą  się  jednocześnie  z
dążeniami do zmian strukturalnych w gospodarce. Oznacza to, że cele systemowe pokrywają się w
tym  przypadku  z  celami  strukturalnymi.  Również  cele  redystrybucyjne  są  z  natury  jednocześnie
celami strukturalnymi, choć traktowane są jako odrębna grupa celów polityki gospodarczej.;
3.Cele  redystrybucyjne  -  dążenie  państwa  do  korygowania  pierwotnych  dochodów
społeczeństwa.  Skala  celów  redystrybucyjnych  zależy  w  dużym  stopniu  od  aktywności
gospodarczej  państwa.  Jeżeli  państwo  ma  aspiracje  do  prowadzenia  rozbudowanej  polityki
społecznej  i  angażowania  się  w  działalność  gospodarczą  to  skala  obciążenia  podatkowego  musi
być adekwatna do skali podatków budżetowych. Jeżeli państwo nie ma takich aspiracji i kieruje się
ideałami liberalizmu to ogranicza ingerencje pierwotnych podziałów dochodu społeczeństwa.
4. Cele stabilizacyjne - Pod pojęciem celów stabilizacyjnych określa się dążenie państwa do:
- wysokiego stopnia wykorzystania czynników wytwórczych;
- stabilnego w czasie poziomu cen;
- równowagi bilansu płatniczego;

- wysokiego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Cele stabilizacyjne nie zawsze muszą być
zgodne, mogą mieć nawet sprzeczny charakter.

Rodzaje polityk gospodarczych.
•polityka  fiskalna  –  decyzje  państwa  dotyczące  wydatków  i  podatków  (Sektor  finansów
publicznych;  Polityka  dochodów  i  wydatków  budżetowych;  Dochody:  podatki,  polityka
podatkowa;  Wydatki:  transfery,  polityka  wydatków;  Deficyt  (nadwyżka)  i  sposób  finansowania;
Dług publiczny czyli suma pozostałych do spłacenia pożyczek państwowych).
•polityka  pieniężna  -  systematyczne  działania  mające  na  celu  zapewnienie  stabilności  cen.
Politykę pieniężną państwa prowadzi bank centralny lub inna instytucja rządowa upoważniona do
realizacji  tej  funkcji.  Oddziałuje  ona  na  poziom  podaży  pieniądza  oraz  na  kursy  walutowe.
(Pieniądz;  pojęcie,  funkcje,  miary;  Popyt  na  pieniądz,  inflacja,  deflacja;  Polityka  pieniężna:
kształtowanie  podaży  pieniądza;  Instrumenty:  stopy  procentowe,  OOR,  rezerwy,  kurs;  Polityka
kursowa jako część polityki pieniężnej)
•polityka  kursowa  -  posługiwanie  się  kursem  walutowym  przez  władze  monetarne  danego
państwa  w  taki  sposób,  aby  osiągnąć  z  góry  ustalone  cele  gospodarcze.  Sposób  prowadzenia
polityki kursowej w znacznym stopniu wpływa na rozwój ekonomiczny danego kraju.
•polityka  strukturalna  –  jej  celem  jest:  Poprawa  efektywności  ekonomicznej  gospodarki  przez
szybsze przemieszczanie zasobów gospodarki z dziedzin o niskiej efektywności ekonomicznej do
dziedzin  wysoko  rentownych;  Zwiększanie  konkurencyjności  krajowych  wyrobów  na  rynkach
światowych  przez  kształtowanie  nowoczesnej  struktury  gospodarczej  oraz  jej  proeksportową
orientację;  Wykorzystanie  procesu  zmian  strukturalnych  do  ograniczania  wpływu  barier
rozwojowych  (barier  surowcowych,  energetycznych,  ekologicznych,  demograficznych  itd.);
Unowocześnianie  gospodarki  poprzez  wspieranie  dziedzin  charakteryzujących  się  wyższym
postępem

technicznym,

technologicznym

organizacyjnym;

Przyspieszenie

wzrostu

gospodarczego i przeciwdziałanie bezrobociu.
•polityki  sektorowe  (polityka  zatrudnienia,  polityka  przemysłowa,  polityka  rolna,  polityka
energetyczna, itp.)
•polityka  społeczna  -  przyjęty  i  realizowany  przez  władzę  publiczną  i  organizacje  pozarządowe
zespół  długofalowych  działań  na  rzecz  zaspokajania  potrzeb  i  rozwiązywania  problemów
społecznych.
Struktura dochodów i wydatków budżetu państwa w Polsce.

Projekt  budżetu  jest  opracowywany  przez  Ministerstwo  Finansów  i  zatwierdzany  przez  rząd,
następnie dokładnie dyskutowany i ostatecznie zatwierdzany przez parlament. Budżetem państwa
nazywamy  zestawienie  wszystkich  dochodów  i  wydatków  państwa.  Budżet  państwa  ma  swój
rachunek  w  banku  centralnym,  oznacza  to,  że  przyjmuje  on  wszystkie  jego  wpływy  i  realizuje
wydatki oraz przechowuje czasowo wolne środki pieniężne.
Budżet państwowy w Polsce

Dochody: Podatki pośrednie, Podatki od osób fizycznych, podatki od osób prawnych, podatki
od wzrostu wynagrodzeń, podatek majątkowy, wpłaty z zysku NBP, wpłaty z cła, dochody ze
sprzedaży majątku państwowego, inne dochody budżetu

Wydatki:  Dotacje  na  finansowanie  zadań  gospodarczych,  oświata  i  wychowanie,  szkolnictwo
wyższe,  kultura  i  sztuka,  ochrona  zdrowia,  opieka  społeczna, Administracja  państwowa,  wymiar
sprawiedliwości i bezpieczeństwo publiczne, Finanse, Ubezpieczenia społeczne, obrona narodowa,
inne wydatki.
Świadczenia  społeczne  obejmują  wszystkie  środki  przekazywane  przez  podmioty  publiczne-
państwo, samorządy terytorialne, instytucje społeczne na rzecz gospodarstw domowych.
Wydatki socjalne obejmują m.in.: ubezpieczenia społeczne, finansowanie rent i emerytur, zasiłków
dla bezrobotnych, pomoc społeczną, usługi społeczne, ochrona zdrowia, kultury. W Polsce istnieją
obecnie 2 główne źródła finansowania sfery socjalnej poprzez budżet i poprzez fundusze celowe.
Wydatki socjalne stanowią znaczną część wydatków budżetowych.

Pojęcie i rodzaje podatków

Podatek to wynikające z ustawy świadczenie pieniężne na rzecz podmiotu prawa publicznego
czyli państwa lub samorządu jednostronnie przez ten podmiot ustalone: o charakterze: ogólnym,

zasadniczym, bezzwrotnym, nieodpłatnym, przymusowym.

Rodzaje podatków:

-akcyzowy, rolny, od gier, od towarów i usług , od dochodów osób prawnych, leśny, od
posiadanych psów, od dochodów osób fizycznych, od środków transportu , od spadków i darowizn,
od nieruchomości.

Podatki dochodowe: -podatek dochodowy od osób fizycznych, p.d.o.o. prawnych

Podmiotem uprawnionym do pobierania podatków jest gmina i państwo (Urząd Skarbowy).
Ogólność podatków oznacza, że jest on tak skonstruowany, że zasady ustalania i poboru podatku
odnoszą się do każdego podmiotu, który spełnia warunki określone w prawie podatkowym.
Bezzwrotność podatków oznacza iż podatek pobrany zgodnie z prawem nie ulega zwrotowi.
Wyjątek stanowią sytuacje nadmiernego lub niesłusznego pobrania.

Nieodpłatność podatku oznacza, że podmiot uiszczający podatek nie otrzymuje ze strony państwa
lub jednostki samorządu terytorialnego żadnego wzajemnego świadczenia.
Przymusowy  charakter  podatku  oznacza  możność  pobrania  go  w  drodze  egzekucji
administracyjnej  przez  podmiot  uprawniony,  gdy  zobowiązany  podatnik  nie  uiszcza  go
dobrowolnie.
Dochodowy  charakter  podatku  związany  jest  z  przedmiotem  opodatkowania.  Przedmiot
opodatkowania  w  podatku  dochodowym  od  osób  fizycznych  stanowi  dochód  rozumiany  jako
różnica pomiędzy przychodem a kosztami poniesionymi celu jego uzyskania.
Dług publiczny w Polsce.
Dług  publiczny  obejmuje  nominalne  zadłużenie  podmiotów  sektora  finansów  publicznych,
ustalone po wyeliminowaniu przepływów finansowych pomiędzy podmiotami należącymi do tego
sektora (skonsolidowane zadłużenie brutto), zaciągnięte z następujących tytułów:
papiery  wartościowe  opiewające  wyłącznie  na  świadczenia  pieniężne  (poza  papierami
udziałowymi),  pożyczki  (w  tym  papiery  wartościowe,  których  zbywalność  jest  ograniczona),
kredyty, przyjęte depozyty, zobowiązania wymagalne (tzn. zobowiązania, których termin płatności
minął, a które nie zostały przedawnione lub umorzone).
Polityka dotycząca obniżania długu publicznego:
Aby  wpłynąć  na  zmienne,  od  których  zależy  dynamika  stosunku  długu  do  PKB  można
wykorzystać następujące instrumenty:

−

Polityka zwiększania dochodu

−

Polityka zmierzająca do zróżnicowania salda pierwotnego

−

Polityka dotycząca wydatków.

−

Polityka dotycząca dochodów.

−

Polityka stopy procentowej.

Dług publiczny w Polsce
Upoważnienie. Do zaciągania zobowiązań dla sfinansowania potrzeb finansowych państwa, spłaty
tych zobowiązań oraz przeprowadzenia innych operacji finansowych związanych z zarządzaniem
długiem upoważniony jest Minister Finansów.
Obliczanie wielkości długu publicznego; Państwowy dług publiczny jest liczony według wartości
nominalnej.

•

Wartość wyemitowanych papierów wartościowych

•

Wartość zaciągniętych kredytów i pożyczek

•

Wartość przyjętych depozytów

•

Wartość wymagalnych zobowiązań, z wyłączeniem zobowiązań z tytułu gwarancji i poręczeń,

•

Wartość nominalna zobowiązań indeksowanych lub kapitalizowanych (np. obligacje lub
kredyty ze skapitalizowanymi odsetkami)

Dług wyrażony w walutach obcych przelicza się na walutę krajową według kursu średniego walut
obcych  ogłaszanego  przez  NBP,  obowiązującego  w  ostatnim  dniu  roboczym  danego  okresu
sprawozdawczego.
Podstawy  prawne  dotyczące  państwowego  długu  publicznego:  Konstytucja  Rzeczypospolitej
Polskiej,  Ustawa  z  dnia  27  sierpnia  2009  r.  o  finansach  publicznych:  Wprowadza  niezbędne
definicje,  określa  ogólne  zasady  zaciągania  długu,  emisji  papierów  wartościowych  i  zarządzania
długiem  Skarbu  Państwa,  a  także  procedury  ostrożnościowe  i  sanacyjne;  Akty  wykonawcze  do
ustawy  o  finansach  publicznych  (rozporządzeniach).  Wysokość  długu  publicznego  w  Polsce:

styczeń 2009 583,9 mld, 2010 rok -747,9 mld, marzec 2011774,8 mld zł
Budżet państwa a popyt globalny.
Głównym  źródłem  dochodu  budżetu  są  podatki  ,  opłaty  cła  i  dochody  ze  sprzedaży
prywatyzowanych przedsiębiorstw. Żywo dyskutowany jest problem wysokości podatków. Gdy są
zbyt  wysokie  unika  się  ich  płacenia  ,  rozszerza  się  szara  strefa  występują  oszustwa  podatkowe  i
osłabienie bodźców do pracy. Zależność między stopą podatkową a przychodami budżetowymi z
podatków objaśnia krzywa Laffera.
Krzywa  Laffera  –  koncepcja  teoretyczna,  która  za  pomocą  krzywej  ilustruje  zależność  między
stawką  opodatkowania  a  dochodami  budżetowymi  państwa  z  tytułu  podatków;  opracowana  w
latach 70. XX w. przez amerykańskiego ekonomistę Arthura Laffera; bywa używana jako argument
za zmniejszeniem podatków.

Wzrost stopy opodatkowania początkowo skutkuje

wzrostem wpływów budżetowych z podatków, ale po przekroczeniu pewnego poziomu wpływy te
spadają.
T → dochód; t → stawka opodatkowania; t* → stawka opodatkowania maksymalizująca wpływy
do budżetu; stopy t1 i t3 dają takie same wpływy budżetowe
Krzywa  Laffera  jest  najbardziej  znanym  modelem  ekonomii  podaży  której  twórcy  postulowali
obniżenie  stóp  podatkowych  w  celu  pobudzenia  inwestycji  oraz  ograniczenia  roli  państwa  w
gospodarce w celu zwiększenia podaży pracy.
Podstawową przesłanką dla polityki fiskalnej państwa formułowaną na podstawie krzywej Laffera
jest możliwość zwiększenia wpływów podatkowych poprzez obniżenie stopy opodatkowania.
Polityka  budżetowa  –  polega  na  regulacji  wysokości  oraz  proporcji  dochodów  i  wydatków
budżetowych. Obejmuje politykę podatkową oraz politykę wydatków budżetowych. Jej cele muszą
być zgodne z celami polityki gospodarczej i społecznej państwa. Polityka budżetowa zajmuje się
sposobami  wykorzystania  dochodów  i  wydatków  publicznych  do  realizacji  stojących  przed
państwem  zadań.  Dochody  i  wydatki  budżetowe  wykorzystywane  są  do  zapewnienia  wykonania
określonych  usług  publicznych,  ochrony  istniejących  instytucji  polityczno-ustrojowych,
zapewnienia rozwoju i ochrony określonych dziedzin i form działalności gospodarczej i realizacji
określonych przemian w gospodarce. Głównym środkiem realizacji polityki budżetowej jest budżet
państwa.
Rodzaje  polityki  budżetowej:  Aktywna  polityka  budżetowa  (dyskrecjonalna)  –  polega  na
stosowaniu  przez  rząd  określonych  środków  oddziaływania  na  popyt  globalny  w  celu
przeciwdziałania cyklicznym fluktuacjom w gospodarce, stabilizacji cen, ograniczenia bezrobocia.
Aktywna polityka budżetowa może mieć charakter: ekspansywny – pobudzenie popytu globalnego
poprzez  zwiększenie  wydatków  państwa  lub  obniżenie  podatków.  Powoduje  to  uaktywnienie
procesów  gospodarczych  i  wzrost  dochodu  narodowego;  restrykcyjny  –  państwo  ogranicza
nadmierny  popyt  globalny  przez  zmniejszenie  wydatków  budżetowych  lub  podwyższenie
podatków.  Pasywna  polityka  budżetowa  –  pewne  elementy  dochodów  i  wydatków  budżetowych
automatycznie  reagują  na  zmiany  aktywności  gospodarczej  wyzwalając  impulsy  łagodzące
wahania  koniunkturalne.  Impulsy  te  to  tzw.  automatyczne  stabilizatory  i  ich  uruchomienie  nie
wymaga podejmowania żadnych decyzji ze strony rządu. Polityka pasywna występuje zazwyczaj
jako pierwszy etap zmagań z wahaniami koniunktury.
Funkcje polityki budżetowej
Funkcja  alokacyjna  –  Polega  na  oddziaływaniu  na  strukturę  produkcji  poprzez  alokowanie
środków  na  działalność  publiczną  i  zwiększanie  tych  wydatków.  Pozwala  to  w  pewien  sposób
wyrównać  niedoskonałości  mechanizmu  rynkowego  i  sprawiedliwie  dostarczyć  wszystkim

możliwość korzystania z pewnych usług lub dóbr. Zadania:

•

podział czynników produkcji między sektorem prywatnym i publicznym

•

podział czynników produkcji w ramach sektora publicznego

•

oddziaływanie na podział czynników produkcji w ramach sektora prywatnego

Funkcja  redystrybucyjna  –  świadome  oddziaływanie  państwa  w  celu  korygowania  podziału
dochodów,  które  powstają  w  ramach  działania  procesów  rynkowych.  Sposoby  realizacji  funkcji
redystrybucyjnej: Bezpośrednie – redystrybucja dokonywana jest za pomocą systemu podatkowego
(redukowanie  dochodów)  i  pieniężnych  transferów  socjalnych  (uzupełnianie  dochodów),  które
obejmują  różne  świadczenia  socjalne.  Pośrednie  –  redystrybucja  polega  na  bezpłatnym,  lub
częściowo  płatnym,  zaspokajaniu  potrzeb  w  ramach  usług  społecznych  (np.  wydatki  na
kształcenie, mobilność terytorialną i zawodową siły roboczej) i różnicowaniu obciążeń podatkami
konsumpcyjnymi dóbr luksusowych i powszechnego użytku.
Funkcja  stabilizacyjna  –wykorzystanie  instrumentów  budżetowych  (dochodów  i  wydatków)  do
osiągnięcia makroekonomicznych celów gospodarczych. Funkcja ta uważana jest za najważniejszą
funkcję  polityki  budżetowej,  ponieważ  poprzez  kształtowanie  poziomu  zagregowanego  popytu
kształtować  można  wzrost  gospodarczy,  stabilny  poziom  cen  (stabilizacja  pieniądza),  wysoki
poziom zatrudnienia (pełne zatrudnienie) i równowagę zewnętrzną.

Funkcja ta wywodzi się z teorii J.M.

Keynes’a, który twierdził, iż interwencjonizm państwowy (za pomocą dochodów i wydatków budżetowych) jest
konieczny do zapewnienia równowagi w gospodarce na poziomie pełnego zatrudnienia.

Równowaga w modelu z uwzględnieniem budżetu państwa.

Wydatki państwa na dobra i usługi (G) są wielkością autonomiczną i nie zależą od bieżącej
produkcji i dochodu (jest to założenie upraszczające).
Podatki netto (NT) zmieniają się wraz ze zmianami dochodu: NT = tY, t  stopa podatkowa netto:
t = NT/Y

Podatki netto to podatki minus płatności transferowe.

Saldo budżetu państwa == dochody budżetowe – wydatki państw
Mnożnik zrównoważonego budżetu.
Mnożnik  zrównoważonego  budżetu  to  mechanizm  polegający  na  tym,  że  wzrost  wydatków
państwa, któremu towarzyszy taki sam wzrost podatków, powoduje zwiększenie produkcji.
Przy stopie podatkowej równej 20% i krańcowej skłonności do konsumpcji (KSK / MPC) równej
0,7  państwo  zwiększa  wydatki  o  200  jednostek  pieniężnych  i  jednocześnie  o  taką  samą  kwotę
zwiększa  wpływy  z  podatków. Wzrost  wydatków  rządowych  podnosi  zagregowany  popyt  o  200,
natomiast wzrost podatków obniża łączny popyt o

. W efekcie popyt globalny

wzrasta o

, a następnie dodatkowo o wpływ mnożnika.

Polityka makroekonomiczna a polityka fiskalna.
Narzędzia makroekonomiczne: polityka kursu walutowego, polityka stopy procentowej, polityka
fiskalna (podatkowa, budżetowa), polityka monetarna (pieniężna), polityka handlu zagranicznego,
polityka kredytowa, polityka cenowo – dochodowa.
Narzędzia  makroekonomiczne  to  pewne  zmienne  ekonomiczne,  pozostające  pod  bezpośrednią
kontrolą  rządu.  Zmiana  narzędzi  powoduje  oddziaływanie  na  jeden  lub  więcej  celów
makroekonomicznych.
Wpływ  polityki  fiskalnej  na  gospodarkę;  Prowadzona  przez  rząd.  Cel:  stabilizowanie
koniunktury; Instrumenty: podatki, wydatki.
-  pasywna  –  automatyczne  stabilizatory  koniunktury,  które  samoczynnie  reagują  na  zmiany
koniunktury.

-  aktywna  (dyskrecjonalna)  –  świadomy  interwencjonizm  państwa,  polegający  na  podejmowaniu
decyzji o zmianie podatków i wydatków, które pozwolą osiągnąć zamierzone w danej sytuacji cele
gospodarcze.
Polityka fiskalna pasywna – automatyczne stabilizatory koniunktury (ASK) _1
•  ASK  –  mechanizm  w  gospodarce,  który  zmniejsza  podatność  PKB  na  zmiany  koniunktury
gospodarczej.
• Automatyzm tych instrumentów polega na tym, że:– po ich zatwierdzeniu zaczynają działać bez
konieczności wprowadzania częstych korekt na skutek zmian sytuacji gospodarczej; – siła i zakres
ich działania zależą niemal wyłącznie od skali zmian poziomu aktywności gospodarczej.
Polityka fiskalna pasywna – automatyczne stabilizatory koniunktury (ASK) _2
• Główne ASK: zasiłki dla bezrobotnych, progresywne opodatkowanie dochodów.
•  Schemat  działania  ASK:  –  recesja  –  hamują  spadek  popytu  globalnego  (AD)  –  wysoka
koniunktura – hamują wzrost AD. – efekty: częściowo korygują zmiany w AD.
Aktywna (dyskrecjonalna) polityka fiskalna
• Polega na zmianie stawek podatkowych, zmianie wydatków budżetowych,
• Instrumenty: wydatki budżetowe, stawki podatkowe
• Podział aktywnej polityki w zależności od bieżącej koniunktury gospodarczej i ustalonych celów:
– Restrykcyjna – ograniczenie tempa wzrostu popytu globalnego;

– Ekspansywna – zwiększenie tempa wzrostu popytu globalnego.

Dług publiczny państwa a deficyt budżetu państwa.
Dług  publiczny  jest  wyrazem  zobowiązania  Skarbu  Państwa  jako  dłużnika  (pożyczkobiorcy)  do
zwrotu  kwoty  pożyczonej  i  odsetek  na  rzecz  wierzycieli  którymi  z  reguły  są  podmioty  obrotu
publicznego  (banki,  przedsiębiorcy,  ludność)  którzy  czasowo  pożyczyli  Skarbowi  Państwa  swoje
środki.  Dług  publiczny  jest  konsekwencją  występowania  deficytu  budżetowego.  Deficyt
budżetowy  wymuszone  lub  zamierzone  okoliczności  społeczne  i  gospodarcze, wyrażające się  w
tym,  że  wydatki  Skarbu  Państwa  są  wyższe  od  możliwych  do  osiągnięcia  dochodów  państwa.
Deficyt budżetu Skarbu Państwa może być pokryty przychodami: *ze sprzedaży skarbowych
pap.  wart.;  *z  kredytów  i  pożyczek  zaciąganych  przez  Skarb  Państwa;  *z  prywatyzacji  majątku
Skarbu Państwa; *z nadwyżki budżetu państwa z lat ubiegłych. Państwowy dług publiczny składa
się  z  długu  Skarbu  Państwa  i  długu  sektora  samorządowego.  Obejmuje  zobowiązania  sektora
publicznego.  Łączną  kwotę  państwowego  długu  publicznego  oblicza  się  jako  wartość  nominalną
zobowiązań,  tj  wartość  nominalną  wyemitowanych  pap.  wart  oraz  wartość  nominalną
zaciągniętych  pożyczek,  kredytów  lub  innych  zobowiązań.  Potrzeby  pożyczkowe  budżetu
państwa  środki  finansowe  niezbędne  do  sfinansowania  deficytu  budżetu  państwa,  a  także  spłat
wcześniej  zaciągniętych  zobow.  sfinansowania  udzielonych  przez  Skarb  Państwa  pożyczek  oraz
wykonywania  innych  operacji  finansowych  związanych  z  długiem  Skarbu  Państwa.  Regulacje
prawne dot. długu publicznego: *nie wolno zaciągać pożyczek ani udzielać gwarancji i poręczeń
finansowych w następstwie których dług publiczny przekroczy wartość 3/5 rocznego PKB, *Sejm

nie  może  ustalić  wyższego  deficytu  budżetowego,  od  tego  który  został  zaproponowany  przez
Radę Ministrów w projekcie ustawy budżetowej, *inicjatywa ustawodawcza w zakresie ustawy o
zaciąganiu długu publicznego oraz ustawy o udzielaniu gwarancji i poręczeń finans. przez państwo
przysługuje  Radzie  Ministrów,  *ustawa  budżetowa  nie  może  przewidywać  pokrywania  deficytu
budżetowego przez zaciąganie zobow. w centralnym banku państwa (NBP).
Struktura handlu zagranicznego w Polsce.
Handel  zagraniczny  -  wymiana  części  własnej  produkcji  danego  kraju  na  dobra  lub  usługi
wytwarzane przez inne kraje; handel zagraniczny jest wynikiem i przejawem udziału danego kraju
w  międzynarodowym  podziale  pracy;  umożliwia  bardziej  racjonalne  wykorzystanie  zasobów  i
mocy produkcyjnych, rozwój produkcji na większą skalę, pobudza postęp techniczny, przyczynia
się  do  zwiększenia  wydajności  pracy  oraz  efektywności  gospodarowania;  handel  zagraniczny
zwiększa również elastyczność gospodarki. Handel zagraniczny dzielimy  na:
-  Import  -Jest  wynikiem  międzynarodowego  podziału  pracy.  Zaopatruje  gospodarkę  w  towary
(usługi),  których  wytworzenie  w  kraju  uważa  się  w  danych  warunkach  za  niemożliwe  lub  mniej
korzystne niż wykorzystanie dóbr realizowanych za granicą.
- Eksport - zorganizowana działalność polegająca na wywozie za granicę danego kraju towarów,
usług oraz kapitałów.
Wpływ handlu zagranicznego na popyt globalny.
Handel zagraniczny umożliwia zwiększenie całkowitego zapotrzebowania ponad wielkość popytu
krajowego,  powiększając  w  ten  sposób  wielkość  dochodu  narodowego  wytworzonego.  W
warunkach  istnienia  wolnych  mocy  wytwórczych  (siły  roboczej  i  aparatu  produkcyjnego),
wielkość powstającego dochodu narodowego jest określona przez wielkość popytu. Ta z kolei jest
w  gospodarce  zamkniętej  określona  przez  wielkość  środków,  jaką  społeczeństwo  danego  kraju
gotowe jest przeznaczyć na inwestycje i konsumpcję.
Zmiany importu są na ogół wyraźnie powiązane ze zmianami poziomu dochodu narodowego. Jeśli
wzrost  powoduje  zwykle  wzrost  zapotrzebowania  na  import.  Wynika  to  z  tego,  że  zwiększenie
produkcji wymaga najczęściej zwiększenia zużycia sprowadzanych z zagranicy surowców, części
zamiennych  i  maszyn  używanych  w  procesie  produkcji,  a  także  dóbr  konsumpcyjnych.
Zwiększony import tych ostatnich dóbr wiąże się ze wzrostem sumy wynagrodzeń, wynikającym
ze wzrostu liczby przepracowanych godzin i wzrostu zatrudnienia, a przez to i popytu na artykuły
konsumpcyjne,  z  których  część  jest  sprowadzana  z  zagranicy.  Zależność  między  przyrostem
dochodu  narodowego  a  eksportem  nie  przebiega  tak  jednokierunkowo  jak  w  przypadku  importu.
Najogólniej  można  tu  wyróżnić  trzy  sytuacje.  Jeżeli  wzrost  dochodu  narodowego  jest
spowodowany  wzrostem  popytu  krajowego  (np.  w  wyniku  zwiększenia  wydatków  budżetowych
przez  państwo),  to  w  warunkach  wzrostu  popytu  krajowego  może  nastąpić  skierowanie  na  rynek
krajowy  części  towarów  wywożonych  poprzednio  za  granicę  i  wynikający  stąd  spadek  eksportu.
Jeśli natomiast przyrost produkcji globalnej nastąpi w wyniku wzrostu popytu zagranicy na dobra
eksportowe przez dany kraj, to wzrostowi dochodu narodowego będzie towarzyszyło powiększenie
wywozu. Wzrost eksportu będzie towarzyszył wzrostowi dochodu narodowego danego kraju także
wtedy,  gdy  będzie  się  on  wiązał  ze  zwiększeniem  konkurencyjności  wytwarzanych  przezeń
towarów.  Sytuacja  taka  może  mieć  miejsce  zwłaszcza  wówczas,  gdy  proces  ilościowego
powiększenia  produktu  krajowego  będzie  powiązany  z  zasadniczym  polepszeniem  jakości  i
nowoczesności  wytworzonych  dóbr  (np.  w  wyniku  przyspieszenia  stosowania  osiągnięć  postępu
technicznego).
Równowaga w modelu z uwzględnieniem handlu zagranicznego.

Mnożnik w gospodarce otwartej.

Mnożnik dla gospodarki otwartej - informuje o ile jednostek wzrośnie poziom dochodu równowagi
dla gospodarki otwartej, jeżeli wydatki autonomiczne zmienią się o jednostkę
Ponieważ  krańcowa  skłonność  do  importu  zmniejsza  krańcową  skłonność  do  konsumpcji  dóbr
krajowych to mnożnik w gospodarce otwartej przyjmuje postać:
Mnożnik = 1/(1 - (MPC(1 - t) - MPI)) = 1/(1 + MPI - MPC(1 - t))
4. Pieniądz i banki w gospodarce.
Pieniądz i jego geneza.
Pieniądz  –  jest  to  środek  umożliwiający  wymianę  dóbr  i  usług,  a  jego  funkcje  może  pełnić
cokolwiek,  co  jest  akceptowane  przez  strony  wymiany.  Jest  ważnym  wyznacznikiem  produkcji,
bezrobocia  i  inflacji.  Geneza:  wymiana  barterowa,  pojawienie  się  pieniądza  towarowego,
pojawienie  się  pieniądza  papierowego;  pieniądz  gotówkowy    i  pieniądz  bezgotówkowy,  era
pieniądza  bankowego-  czeków  wystawianych  na  depozyty  w  bankach  lub  innych  instytucjach
finansowych,
Funkcje pieniądza:
a)miernik  wartości  -  za  pomocą  ceny  pozwala  różnorodne  towary  sprowadzić  do
porównywalności, wyrażając ich wartość w tych samych jednostkach.
b)  środek  cyrkulacji  (obiegu)  -  pośredniczy  w  transakcjach,  w  których  następuje  równoczesne
wzajemne przekazanie towaru i pieniądza między ich uczestnikami.
c) środek tezauryzacji Pozwala gromadzić i przechowywać majątek , trwałość pieniądza: fizyczna
i realna
d)  środek  płatniczy  -  w  sytuacji  regulowania  zobowiązań  typu  transferowego  (płatności
transferowe)  lub  w  transakcjach  wymiennych,  w  których  przepływ  towaru  i  pieniądza  nie  jest
jednoczesny (opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, wypłata wynagrodzeń itp.)
e) pieniądz światowy- możliwość wymiany pieniądza
Rodzaje pieniądza
-  Pieniądz  towarowy  ,  Pieniądz  symboliczny    -  podstawą  jego  funkcjonowania  jest  umowa
społeczna,  znajdująca  wyraz  w  określonym  akcie  prawnym,  nadającym  także  wartość  znakom
pieniężnym; Pieniądz bezgotówkowy
Agregaty pieniężne

−

(

)

−

(

)

(

)

−

(

)

−

Kreacja  pierwotna  to  proces  przebiegający  w  banku  centralnym,  polegający  na:  udzielenie
kredytu  bankom  depozytowo-kredytowym,  -  wypłacenie  gotówki  przez  bank  centralny  na  rzecz
jednostki  budżetowej  (tzw.  zasilanie  gotówkowe),  emisja  przez  bank  centralny  znaków
pieniężnych, zakup przez bank centralny zagranicznych walut i dewiz.

Wtórna kreacja jest to kreowanie nowego pieniądza, która odbywa się poprzez udzielanie kredytu
przez  banki  komercyjne  różnym  podmiotom  gospodarczym.  Działalność  kredytowa  banków
możliwa  jest  dzięki  posiadanym  przez  nie  zasobom  pochodzącym  ze  źródeł  takich,  jak:
zdeponowane w bankach wkłady, środki własne banku, pożyczki zaciągane w banku centralnym,
pożyczki zaciągane na rynku międzybankowym.
Motywy trzymania pieniądza w postaci gotówki
Motyw  transakcyjny  trzymania  pieniądza  ma  swoje  źródło  w  niedoskonałej  synchronizacji
wpływów i wydatków w czasie. Potrzeba trzymania pieniędzy, w jego przypadku, wynika zatem z
istniejącego odstępu w czasie między uzyskaniem dochodu a dokonaniem dzięki niemu zakupów.
Motyw przezorności wynika z naszej niepewności odnośnie rozkładu w czasie naszych wpływów
i  wydatków.  Jego  istotą  jest  to,  że  decydujemy  się  trzymać  pewien  zasób  pieniądza  w  razie
nieoczekiwanych wydatków.
Motyw  portfelowy    jest  związany  z  niechęcią  ludzi  do  ryzyka,  które  związane  jest  np.  z
inwestowaniem w ryzykowne akcje. Ludzie są zatem skłonni poświęcić przeciętnie wyższą stopę
zwrotu  na  rzecz  pewniejszych  i  bezpieczniejszych  lokat,  czyli  takiego  portfela  inwestycyjnego,
który przyniesie niższą, ale przewidywalną stopę zwrotu.
Równowaga na rynku pieniężnym
Równowaga na rynku pieniężnym prezentowana jest w postaci krzywej LM będącej odpowiednimi
kombinacjami  stopy  procentowej  i  realnego  dochodu.  Równowaga  na  rynku  pieniężnym  oznacza
równość realnego popytu na pieniądz, uzależnionego od poziomu realnego dochodu w gospodarce,
i podaży pieniądza w wyrażeniu realnym

Rodzaje banków w Polsce

Bank centralny – instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu bankowego.
Zazwyczaj działa jako jednostka państwowa, bądź podporządkowana państwu.

Narzędzia  banku  centralnego:  Pośrednie:  Emisja  pieniądza  (bazy  monetarnej),  Operacje
otwartego  rynku,  Stopy  procentowe,  Rezerwy  obowiązkowe,  Rezerwy  walutowe,  Operacje
kredytowo  –  depozytowe  BC;  Bezpośrednie:  Perswazja,  Instrumenty  administracyjno  –
regulacyjne.
Banki  komercyjne  –  wyspecjalizowana  instytucja  finansowa  trudniąca  się  obsługą  i
organizowaniem  ruchu  pieniądza  między  jednostkami  gospodarującymi  i  ludnością.  Podstawowe
zadania to gromadzenie środków pieniężnych, udzielenie kredytów i pożyczek oraz dokonywanie
rozliczeń  pieniężnych  w  obrocie  krajowym  i  zagranicznym.  Świadczy  usługi  klientowi
masowemu. Usługi świadczone przez banki komercyjne są na gruncie prawa bankowego określane
mianem czynności bankowych.
Banki  wyspecjalizowane

forma oraz zakres działalności, a także rodzaj obsługiwanych

klientów powodować będzie posiadanie oferty, której charakter będzie specyficzny, czy też
specjalny.

np. hipoteczne, inwestycyjne,

Funkcje banków komercyjnych

-funkcja kredytowa
-funkcja depozytowa; zarządzanie aktywami finansowymi i majątkiem na rzecz i w imieniu
klientów, a także czynności polegające na pośrednictwie banków w obrocie papierami
wartościowymi,

-funkcja płatnicza, polegająca na dokonywaniu płatności
Baza monetarna a mnożnik kreacji pieniądza.
Mnożnik  kreacji  pieniądza  jest  wartością  makroekonomii  pokazująca  zmianę  podaży  pieniądza
wraz ze zmianą bazy monetarnej.
Mnożnik kreacji pieniądza nie jest wielkością stałą, jego wartość zależy od współczynnika rezerw
banków komercyjnych i od preferencji ludności co do form pieniądza. Mnożnik jest tym większy,
im niższa jest planowana stopa rezerw gotówkowych banków oraz im niższy jest stosunek gotówki
w obiegu do depozytów płatnych na żądanie.
Wzór 1+ Cp / Cp+ Cb
Baza monetarna czyli zasób pieniądza wielkiej mocy (Bm, M0,)  - jest to łączna ilość pieniądza
fizycznie, bezpośrednio wyemitowanego przez bank centralny.
Związek między bazą monetarną a całkowitą podażą pieniądza jest wyrażony za pomocą mnożnika
kreacji pieniądza. M=mkp*Bm
Bilans banku komercyjnego
Bilans banku można rozpatrywać w kilku obszarach.

w układzie tradycyjnym

w ujęciu z raportu rocznego

w ujęciu centrów kosztów i zysków

ze względu na dyskrecjonalność

AKTYWA:  Gotówka,  Obrotowe  środki  kasowe,  Lokaty  w  bankach,  Inwestycje  rynkowe,
Należności od innych banków, Kredyty, Udziały, Rzeczowe środki trwałe
PASYWA:  Kapitał  i  rezerwy,  Rachunki  klientów,  Lokaty  międzybankowe  przyjęte,  Kredyty
przyjęte, Inne pasywa
Narodowy Bank Polski jako bank centralny
Centralnym  bankiem  państwa  jest  NBP.  Przysługuje  mu  wyłączne  prawo  emisji  pieniądza  oraz
ustalania  i  realizowania  polityki  pieniężnej.  NBP  odpowiada  za  wartość  polskiego  pieniądza.
Organami  NBP  są:  Prezes  NBP,  Rada  Polityki  Pieniężnej  oraz  Zarząd  NBP.  Prezes  NBP  jest
powoływany  przez  Sejm  na  wniosek  RP  na  6  lat.  Prezes  NBP  nie  może  należeć  do  partii
politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z
godnością  jego  urzędu.  W  skład  Rady  Polityki  Pieniężnej  wchodzą  Prezes  NBP  jako
przewodniczący oraz osoby wyróżniające się wiedzą z zakresu finansów, powoływane na 6 lat, w
równej  liczbie  przez  Prezydenta  RP,  Sejm  i  Senat.  Rada  Polityki  Pieniężnej  ustala  corocznie
założenia  polityki  pieniężnej  i  przedkłada  je  do  wiadomości  Sejmowi  równocześnie  z
przedłożeniem  przez  Radę  Ministrów  projektu  ustawy  budżetowej.  Rada  Polityki  Pieniężnej,  w
ciągu  5  miesięcy  od  zakończenia roku  budżetowego,  składa  Sejmowi  sprawozdanie  z  wykonania
założeń  polityki  pieniężnej.  Organizację  i  zasady  działania  NBP  oraz  szczegółowe  zasady
powoływania i odwoływania jego organów określa ustawa.

Zadania i funkcje banku centralnego

Bank  centralny  jako  bank  banków:  Ustala  stopy  rezerwy  obowiązkowej,  Licencjonuje  i
monitoruje  działalność  banków  komercyjnych,  Jest  ostatnią  instancją  kredytową,  Prowadzi
operacje otwartego rynku, Prowadzi operacje walutowe
Bank  centralny  jako  bank  państwa:  Emituje  pieniądz,  Organizuje  system  płatniczy,  Czuwa  nad
płynnością  systemu  pieniężnego,  Prowadzi  politykę  pieniężna  państwa,  Prowadzi  rachunki
państwa,  Obsługuje  od  strony  organizacyjnej  rozliczenia  międzynarodowe  państwa,  Prowadzi
politykę walutową, Utrzymuje rezerwy państwa, Sporządza bilans płatniczy państwa

Instrumenty polityki pieniężnej banku centralnego

Instrumenty sterowania bezpośredniego (kontroli administracyjnej) imitowanie kredytów oraz
administracyjna kontrola stóp procentowych.
Instrumenty sterowania bezpośredniego (kontroli administracyjnej) operacje otwartego rynku,
operacje depozytowo- kredytowe, rezerwa obowiązkowa
Operacje otwartego rynku- Transakcje kupna, sprzedaży krótkoterminowych papierów
wartościowych dokonywane między bankiem centralnym a bankami komercyjnymi, z inicjatywy
banku centralnego. Operacje depozytowo- kredytowe - Refinansowanie się z inicjatywy banków
komercyjnych w banku centralnym. Rezerwa obowiązkowa.
Stopy procentowe NBP: Stopa lombardowa – określa krańcowy koszt pozyskania pieniądza na

rynku przez banki komercyjne. Stopa interwencyjna (referencyjna, zwana również stopą repo)
–wpływa na oprocentowanie pożyczek międzybankowych, depozytów i kredytów dla klientów, jak
również  na  rentowność  skarbowych  papierów  wartościowych;  pokazuje,  ile  banki  zarabiają  na
środkach, ulokowanych w banku centralnym. Stopa redyskontowa –stopa procentowa, która jest
stosowana w przypadku redyskonta przez bank centralny papierów wartościowych (w tym weksli),
zdyskontowanych  wcześniej  przez  banki  komercyjne.  Jest  to  jeden  ze  sposobów  pozyskiwania
środków. Stopa depozytowa – określająca oprocentowanie jednodniowych depozytów, składanych
przez  banki  komercyjne  w  banku  centralnym.  Stopa  rezerw  obowiązkowych-  określana  przez
bank centralny dla całego systemu bankowego. Jest to minimalny stosunek rezerwy w gotówce do
ogólnej sumy depozytów zgromadzonych w banku.
Rodzaje  Polityki  pieniężnej:  Ekspansywna  (łagodna)  prowadzi  do  zwiększenia  podaży
pieniądza;  Obniżanie  stóp  procentowych  banku  centralnego;  Obniżanie  stopy  rezerw
obowiązkowych;  Skup  papierów  wartościowych  w  ramach  operacji  otwartego  rynku.
Restrykcyjna  (twarda)  prowadzi  do  zmniejszenia  podaży  pieniądza:  Podniesienie  stóp
procentowych banku centralnego; Podniesienie stopy rezerw obowiązkowych; Sprzedaż papierów
wartościowych  w  ramach  operacji  otwartego  rynku.  Neutralna  polityka  pieniężna  -  Świadczy  o
właściwej ilości pieniądza w gospodarce i polega na nie podejmowaniu działań w celu zmiany jego
ilości.
5. Bezrobocie i rynek pracy.

Rynek pracy i kształtowanie się płac.

Rynek  pracy,  jeden  z  rynków  czynników  wytwórczych,  na  którym  przedmiotem  wymiany  są
usługi świadczone przez siłę roboczą, czyli praca. Rynek pracy w znaczeniu ogólnym składa się z
pojedynczych rynków pracy, dotyczących siły roboczej o określonych kwalifikacjach. Na każdym
z  tych  rynków  czynnikiem  równoważącym  popyt  i  podaż  pracy  jest  płaca  równowagi,  której
poziom  jest  zróżnicowany.  Popyt  na  pracę  ze  strony  pracodawców  uzależniony  jest  w  krótkim
okresie  (przy  braku  możliwości  zmiany  techniki  i  technologii)  od  relacji  pomiędzy  płacą
równowagi a krańcową produktywnością pracy. Przedsiębiorcy opłaca się zwiększać zatrudnienie
dotąd,  dopóki  dodatkowy  przychód,  jaki  osiągnie  z  zatrudnienia  kolejnego  pracownika,  będzie
większy niż koszt jego zatrudnienia.
Procesy dostosowawcze w obrębie rynku pracy
a) ustne (niesformalizowane) a pisemne (sformalizowane) umowy o pracę;
b) okresowe zwolnienia pracowników (lay-offs);
c) zmiany wielkości nakładu pracy w okresach ożywienia i recesji - zatrudnianie i zwalnianie na
stałe jako końcowy etap dostosowań.

Pojęcie bezrobocia i jego pomiar (stopa bezrobocia).

Pełne zatrudnienie – występuje wtedy, gdy stopa bezrobocia sięga 3

Bezrobocie – to zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i
deklarujących chęć jej podjęcia nie znajduje faktycznego zatrudnienia z różnych powodów.
Stopa bezrobocia – jest to odsetek nie zatrudnionej siły roboczej w stosunku do ogólnej liczby
ludzi zdolnych do pracy.
Metody pomiaru bezrobocia: szacunkowa, BAEL (opisane wyżej)
Rodzaje bezrobocia
Frykcyjne, strukturalne, keynesowskie (koniunkturalne)  - wynikające z niedostatku popytu -
powstaje  kiedy  popyt  globalny  (konsumpcyjny  i inwestycyjny)  zmniejszył  się, a  płace i  ceny  nie
zdążyły  dostosować  się,  co  przeszkodziło  przywróceniu  pełnego  zatrudnienia.  Ponieważ  skala

popytu globalnego ulega koniunkturalnym wahaniom, ten typ nazywamy także bezrobociem

Bezrobocie w koncepcji Beveridga

Z  koncepcji  krzywej  Beveridge’a  wynika,  że  między  stopą  bezrobocia  a  stopą  wolnych  miejsc
pracy występuje związek polegający na tym, że w okresach recesji gospodarczej wzrostowi stopy
bezrobocia towarzyszy spadek stopy wolnych miejsc pracy
Naturalna stopa bezrobocia
Poziom  bezrobocia  występujący  w  gospodarce  gdy  rynek  znajduje  się  w  stanie  równowagi.
Ekonomiści  często  definiują  naturalną  stopę  bezrobocia  jako  sumę  bezrobocia  frykcyjnego  i
strukturalnego.  Bezrobocie  to  wiąże  się  ze  zmianami  na  rynku  pracy  związanymi  z  wahaniami
aktywnością  siły  roboczej,  likwidowaniem  niektórych  branż  i  powstawaniem  nowych.  Naturalna
stopa bezrobocia w gospodarce rynkowej nigdy nie jest równa zero.
Neoklasyczna teoria bezrobocia
sformułowana  przez  A.  Mashalla  i  A.  C.  Pigou,  opiera  się  na  założeniu,  że  w  gospodarce
wolnorynkowej  działają  automatyczne  mechanizmy  doprowadzające  do  ustalania  stanu
równowagi. Na rynku pracy takim mechanizmem jest płaca realna. Niższe zapotrzebowanie na siłę
roboczą przyczynia się do powstania nadwyżki podaży pracy nad popytem, a w konsekwencji do
pojawienia się bezrobocia. Na rynku pracy obniżają się więc płace realne. W przypadku popytu na
pracę  niższe  płace  to  niższe  koszty  produkcji,  a  z  kolei  dla  pracowników  jest  czynnikiem
ograniczającym liczbę chętnych do podjęcia pracy po danej stawce płacowej. Neoklasycy uważają,
że należałoby ograniczyć działania związków zawodowych, usprawniać przepływ informacji
o  kwalifikacjach  pracowników  i  wolnych  miejscach  pracy  oraz  wytłumić  aktywną  ingerencję
państwa w procesy gospodarcze (zasiłki dla bezrobotnych i ustawy o płacy minimalnej).
Keynesowska teoria bezrobocia
W  teorii  zatrudnienia  podstawową  rolę  odgrywa  zasada  efektywnego  popytu.  Zgodnie  z  nią,
rozmiary  zatrudnienia  w  gospodarce  wyznacza  punkt  przecięcia  krzywej  globalnej  podaży  z
krzywą  globalnego  popytu.  Popyt  efektywny  występuje  tylko  wtedy,  gdy  bieżące,  rzeczywiste
inwestycje  są  równe  oszczędnościom.  Decyzje  przedsiębiorstw  zależą  przede  wszystkim  od
bieżącej stopy procentowej,  a oszczędności od wysokości uzyskiwanych dochodów, więc trudno
jest zrównać ze sobą te dwie wielkości. W rzeczywistości częściej występuje niedostateczny popyt
globalny,  który  przyczynia  się  do  obniżenia  bieżącej  produkcji,  a  w  konsekwencji  zatrudnienia.
Pojawia się w ten sposób bezrobocie przymusowe. Wg zwolenników tej teorii taki stan jest trwały,
ponieważ w gospodarce brakuje skutecznie i samoczynnie działających mechanizmów rynkowych,
zdolnych  do  wyciągnięcia  gospodarki  z  tego  stanu    i  zagwarantowania  zatrudnienia  na  poziomie
naturalnym.  Preferowanym  kierunkiem  polityki  zatrudnienia,  wg  zwolenników  tej  teorii  jest
aktywna  ingerencja  rządu  w  procesy  gospodarcze  przy  użyciu  instrumentów  fiskalnych  i
monetarnych, stymulująca zwiększenie efektywnego popytu.

Bezrobocie w Polsce
Stopa  bezrobocia  na  koniec  roku  wynosiła  13,4  proc.  To  o  0,5  pkt  więcej  niż  miesiąc
wcześniej  W  urzędach  pracy  zarejestrowanych  było  ponad  2,13  mln  osób.  W  ciągu
miesiąca  zarejestrowało  się  ponad  244  tys.  osób  -  mniej  niż  w  listopadzie,  ale  więcej  niż
rok  wcześniej.  Pod  koniec  2011  roku  stopa  bezrobocia  wyniosła  12,5  proc.  W  grudniu
2012  roku  wyrejestrowano  165  tys.  osób.  Przedsiębiorcy  zgłosili  tylko  35,7  tys.  ofert
pracy.

Metody walki z bezrobociem
Aktywne metody walki z bezrobociem :
1. Programy państwowe – tworzenie miejsc pracy, czyli roboty publiczne eliminujące bezczynność
bezrobotnych i skracające ich czas oczekiwania na pracę, to przedsięwzięcia organizowane przez
państwo, poprawiają stan zagospodarowania kraju.
2.  Subsydiowanie  zatrudniania  –  bezpośrednie  (pokrywanie  części  płac)  lub  pośrednie  (ulgi
podatkowe proporcjonalne do liczby nowozatrudnionych).
3. Szkolenia zawodowe – kursy, przeszkolenia, doradztwo zawodowe.
4.  Stymulowanie  rozwoju  –  małych  i  średnich  przedsiębiorstw  przez  sprzyjanie  działalności
gospodarczej,  tworzenie  nowych  sfer  gospodarczych,  system  zasiłków  celowych  na  zakładanie
własnych firm; jest to popularne w krajach wysoko rozwiniętych.’

5.  Równoważenie  rynku  pracy  –  w  układzie  regionalnym;  aktywna  działalność  wojewódzkich  i
regionalnych organów zatrudniania.
Pasywne metody walki z bezrobociem:
1. Zasiłek – pełniący funkcję rekompensującą ale i motywacyjną; ma chronić bezrobotnych przed
pogorszeniem  się  warunków  życiowych  i  motywować  do  podjęcia  miejsc  pracy  i  stymulować
rozwój pracy (od 1. Czerwca 2000 zasiłek = 434 zł 90 gr – dane z Rzeczpospolitej).
2.Zasiłki z funduszu pomocy społecznej.
3. Jednorazowe odszkodowania – dla osób zwolnionych z pracy.
4. Ubezpieczenia na wypadek bezrobocia.
5. Przepisy umożliwiające przejście na wcześniejszą emeryturę (ograniczenie podaży).
6.  Praca  w  niepełnym  wymiarze  (na  pół  etatu,  popularne  w  Szwecji,  gdzie  ¼  zatrudnionych  tak
pracuje).
7. Worksharing – dzielenie pracy między większą liczbę bezrobotnych przez ograniczenie godzin
nadliczbowych, skracanie czasu pracy.
8. Wydłużanie czasu urlopów, nauki.
Prywatne i społeczne koszy bezrobocia
1.Koszty  prywatne  zależą  od  charakteru  bezrobocia.  W  przypadku  bezrobocia  dobrowolnego
prywatny  koszt  jest  mniejszy  niż  prywatne  korzyści  z  bycia  bezrobotnym  tzn.  zasiłki    są
stosunkowo wysokie do zarobków w proponowanej pracy. Prywatny koszt bezrobocia: depresja i
frustracja, objawy izolacji społecznej, zanik kwalifikacji, obniżenie standardu życia
2.Społeczne koszty bezrobocia wynikają z niepełnego wykorzystania zasobów pracy w gospodarce
oraz konieczności wspierania osób pozostających bez pracy ze środków publicznych, zwłaszcza w
sytuacji  bezrobocia  przymusowego,  gdy  gospodarka  produkuje  mniej  dóbr  niż  wynoszą  jej
potencjalne  zdolności.  Społeczne  koszty  bezrobocia:  strata  dóbr  i  usług,  które  nie  zostały
wytworzone ze względu na brak miejsc pracy, środki przeznaczone na zasiłki dla bezrobotnych i
pomoc socjalną mogłyby zostać wykorzystanie efektywniej
6. Inflacja
Inflacja – trwały wzrost cen w gospodarce w określonym czasie. Pomiar – stopa inflacji.
Deflacja – spadek cen w całej gospodarce.
Pomiar inflacji, Rodzaje inflacji, Skutki inflacji opisane wyżej
Główne teorie powstawania inflacji
1)  Popytowe  a)  Keynesowska  teoria  inflacji  popytowej    b)  Monetarystyczna  teoria  inflacji  M.
Fredlana  2.  Kosztowe  a)  socjologiczna  teoria  inflacji  b)  teorie  R.  Turweya  c)  teoria  cen
administracyjnych  d)  koncepcje  J.K.  Galbaitha  ,,  siły  równoważącej”  e)  spirala  cenowo
dochodowa
Sposoby przeciwdziałania inflacji
1. polityka finansowa - nadrzędnym celem musi być pokrycie wydatków budżetowych dochodami.
Ograniczony powinien być deficyt budżetowy.
2.  polityka  pieniężno-kredytowa  -  podporządkowanie  wymogowi  realności  emisji  i  kreacji
pieniądza.
Instrumenty:  zamrożenie  cen  i  płac,    uruchamianie  długu  publicznego,  wymiana  pieniężna,
ograniczenie  akumulacji  w  przedsiębiorstwie,  zmiana  struktury  gospodarki  (zwiększenie  ilości
dóbr finalnych)
7.Model IS-LM.
Keynesowska funkcja konsumpcji i nowoczesne teorie konsumpcji
Popyt konsumpcyjny:
-  Prosta  keynesowska  funkcja  konsumpcji-  poziom  konsumpcji  jest  dodatnią  funkcją  dochodu
bieżącego C=KSK Yd
-  Efekt  majątkowy/kredyt  konsumpcyjny    polega  na  przesunięciu  się  w  górę/w  dół  funkcji
konsumpcji  pod  wpływem  wzrostu/spadku  zasobów  majątkowych  gospodarstw  domowych  i
zwiększenia/spadku  wydatków  na  każdym  poziomie  RDO  CZYLI:  majątek  wlicza  się  w  Co
ponieważ można z niego korzystać na takich samych zasadach jak z oszczędności(i funkcja AD na
wykresie  reaguje  na  niego  tak  samo  jak  na  Co)  .  Jeśli  jego  wartość  wzrasta  to  można  więcej
wydawać niż się zarabia (bo czerpie się z majątku)
-Teoria dochodu permanentnego

-  Poziom  konsumpcji  zależy  nie  od  poziomu  dochodu    bieżącego,  ale  od  tzw.  dochodu
permanentnego- przeciętnego w dłuższym okresie (ewentualnie w ciągu całego życia)
-  Ludzie  nie  lubią,  aby  wahania  ich  poziomu  bieżącego  dochodu  przenosiły  się  na  wahania
poziomu życia- dążą do wygładzenie konsumpcji w czasie
- Tylko trwałe zmiany ich bieżącego dochodu wpływają na podniesienie ich poziomu konsumpcji,
przejściowe przyrosty dochodu są oszczędzane
-Teoria cyklu życia
-Zgodnie  z  nią  jednostki  przeznaczają  na  konsumpcję  stały  ułamek  wartości  bieżącego  dochodu
uzyskanego na przestrzeni całego życia
- Życie dzieli się na etapy zróżnicowane pod względem osiąganych dochodów.
- Ludzie planują konsumpcję zgodnie ze średnim dochodem w ciągu całego życia

Rozszerzona funkcja inwestycji
Funkcja  popytu  na  pieniądz  jest  sumą  popytu  transakcyjnego  na  pieniądz  L1(Y)  oraz  funkcja
popytu  spekulacyjnego  na  pieniądz  L2(r).  L1(Y)-  popyt  transakcyjny  oczekujemy  spadku  stopy
transakcyjnej- popyt spekulacyjny.
Funkcja eksportu netto:
eksport netto zależy od wielkości współczynnika jakim jest skłonność do importu. Funkcja importu
netto ma wtedy postać: NX= NX

– MY ( M to jest import) oznacza to , że jeśli stopa procentowa

rośnie  eksport  netto  maleje  (Polskie  towary  staja  się  droższe  dla  konsumentów  zza  granicy,  a
zagraniczne  towary  staja  się  tańsze  dla  Polaków.  Powoduje to  spadek  eksportu i  wzrost  importu,
czyli spadek eksportu netto)
Efekt  majątkowy  oznacza  zmianę  wydatków  konsumpcyjnych  spowodowaną  zmianą  realnej
wartości  majątku.    Zgodnie  z  jego  hipotezą,  wzrost  realnej  wartości  majątku  posiadanego  przez
gospodarstwa  domowe  powoduje,  przy  innych  czynnikach  niezmiennych,    wzrost  wydatków
konsumpcyjnych,  zaś  jego  spadek  ich  zmniejszenie  W  wyniku  wzrostu  (spadku)  zasobów
majątkowych  gospodarstw  domowych  i  zwiększenia  (spadku)  wydatków  na  każdym  poziomie
rozporządzalnych dochodów osobistych, krzywa funkcji konsumpcji ulega przesunięciu w górę ( w
dół)
Krzywa IS i LM

Krzywa  IS  przedstawia  wszystkie  kombinacje  stopy  procentowej  i  dochodu,  które  spełniają
tożsamość  dochodu,  funkcję  konsumpcji,  inwestycji  i  eksportu  netto.  Krzywa  IS  jest  opadająca,
ponieważ  wzrost  stopy  procentowej  powoduje  spadek  inwestycji  i  eksportu  netto,  co  powoduje
obniżenie  PKB  w  wyniku  procesu  mnożnikowego.  Krzywa  IS  przesuwa  się  w  prawo:  gdy  rosną
wydatki  państwa  i  na  odwrót.  Wzrost  G  powoduje  zwiększenie  się  PKB  poprzez  efekt
mnożnikowy,  w  wyniku  zastosowania  ekspansywnej  polityki  fiskalnej  oraz  wzrostu
autonomicznego popytu konsumpcyjnego.

Krzywa  LM  przedstawia  wszystkie  kombinacje  stopy  procentowej  i  dochodu  spełniające
równanie  popytu  na  pieniądz  przy  stałym  poziomie  podaży  pieniądza  i  przy  ustalonym  z  góry
poziomie  cen.  LM  wznosi  się  ku  górze,  ponieważ  wzrost  dochodu  powoduje  wzrost
zapotrzebowania  na  pieniądz,  co  przy  niezmienionej  podaży  pieniądza  oznacza  wzrost  stopy
procentowej  w  celu  obniżenia  popytu  na  pieniądz  tak  by  był  on  równy  podaży.  Wzrost  podaży
pieniądza powoduje przesunięcie krzywej LM w prawo i na odwrót. W celu zrównania popytu na
pieniądz z podażą pieniądza albo stopy procentowe muszą spaść albo dochód musi wzrosnąć.
Model  IS-LM.  Geneza  i  ogólna  charakterystyka  jest  to  model  który  pozwala  na  wyznaczenie
takiej kombinacji stopy % i realnego dochodu która jednocześnie zapewnia równowagę na rynku
dóbr i na rynku pieniężnym.
Równowaga  na  rynku  towarowym  zachodzi  wtedy,  gdy  agregatowy  popyt  na  dobra  i  usługi

(AP

) jest równy agregatowej podaży (Y), co możemy opisać wzorem:

7Krzywa  IS:  Jest  zbiorem  różnych  kombinacji  stopy  procentowej  i  realnego  dochodu,  przy
których  rynek  dóbr  znajduje  się  w  stanie  równowagi  krótkookresowej  (tzn.  popyt  na  dobra  =
podaży  dóbr,  czyli  AD  =  Y,  Równowaga  na  rynku  występuje  gdy  oszczędności  są  równe
inwestycją (stąd nazwa IS). Suma planowanych dopływów do ruchu okrężnego jest równa sumie
planowanych  odpływów  z  ruchu  okrężnego,  czyli  I(r)  +G  +X  =S  (Y)+NT  (Y)  +Z(Y),  gdzie:  I-
inwestycje,  G-  wydatki  rządowe  na  dobra  i  usługi,  X-eksport,  S  -  oszczędności  zależne  od
poziomu  dochodu,  NT-  podatki  netto,  Z-  import.  Nachylenie  krzywej  IS  jest  ujemne  (w  stanie
równowagi na rynku dóbr wyższej stopie procentowej musi towarzyszyć niższy dochód).
Stromość zależy od wrażliwości popytu globalnego na zmiany stopy procentowej.
Gdy  zmiany  stopy  procentowej  wywołują  niewielkie  przesunięcie  krzywej  popytu  globalnego,
wówczas poziom dochodu odpowiadający warunkowi równowagi zmieni się nieznacznie i krzywa
IS będzie bardziej stroma.
Przesunięcia  IS  Wszystkie  czynniki  poza  stopą  procentową  wywołujące  przesuniecie  krzywej
popytu globalnego, wywołują też przesunięcie krzywej IS. Zwiększenie AD = IS w prawo (AD ↑ =
IS →), zmniejszenie AD = IS w lewo (AD ↓ = IS ←).
Równowaga na rynku pieniężnym zachodzi,  gdy popyt na pieniądz w ujęciu realnym jest równy
podaży pieniądza w ujęciu realnym
Krzywa  LM:  Jest  konstruowana  dla  danej  realnej  podaży  pieniądza  Ms  Jest  zbiorem  różnych
kombinacji stopy procentowej i realnego dochodu, przy których rynek pieniężny (a szerzej rynek
finansowy)  znajduje  się  w  stanie  równowagi,  (czyli  popyt  na  pieniądz  w  ujęciu  realnym  (L)=
realnej  podaży  pieniądza  (M)).  Nachylenie  krzywej  LM  jest  dodatnie.  W  stanie  równowagi  na
rynku pieniądza wyższemu dochodowi musi towarzyszyć wyższa stopa procentowa.
Stromość zależy od wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany dochodu oraz stopy procentowej.
Gdy  zmiana  dochodu  wywołuje  niewielkie  przesunięcia  krzywej  popytu  na  pieniądz,  wówczas
stopa procentowa odpowiadająca warunkom równowagi zmieni się nieznacznie i krzywa IS będzie
płasko. Im bardziej LL stroma tym bardziej LM nachylona.
Przesunięcia LM( LL → = LM →)  (LL ← = LM ←)
Polityka  fiskalna  w  modelu  ISLM  -  opisuje  zmiany  Y  oraz  i  wywołane  zmianami  wielkości
wydatków  rządowych  oraz  podatków.  Ekspansywna  polityka  fiskalna,  której  przejawem  jest
zwiększanie G, z jednej strony powoduje wzrost zagregowanego popytu, ale zarazem prowadzi do
wzrostu stopy procentowej, co w efekcie wpływa na zmniejszenie nakładów inwestycyjnych. Jest
to tzw. efekt wypychania, który powoduje, iż ekspansywna polityka fiskalna zwiększająca poziom
Y może, w skrajnym przypadku, doprowadzić do zmniejszenia
stopy inwestycji.  Polityka monetarna w modelu ISLM - opisuje ona zmiany Y oraz i następujące
na skutek zmiany realnej podaży pieniądza. Głównym mechanizmem służącym do prowadzenia tej
polityki  są  operacje  otwartego  rynku  opisane  w  skrypcie  o  systemie  bankowym.  Decyzja  o
wyborze  polityki  fiskalnej,  monetarnej  lub  odpowiedniego  ich  połączenia  zwykle  podejmowana
jest  (niestety!!!)  w  oparciu  o  doraźne  cele  polityczne.  Tak  więc  pokusą  większości  rządów  jest
prowadzenie  ekspansywnej  polityki  fiskalnej  opartej  na  zwiększaniu  wydatków    rządowych.
Zwolennicy  ograniczania  udziału  rządu  w  gospodarce  dążyć  będą  do  obniżania  podatków,  zaś
monetaryści  zalecać  będą  skoncentrowanie  się  na  polityce  monetarnej  (podobnie  jak

przedstawiciele  sektora  budowlanego,  który  jako  pierwszy  odczuwa  skutki  wzrostu  produkcji  w
efekcie zwiększenia podaży pieniądza).
8.Model AS-AD: AD = Y = C+I+G+(X-Z)
- przedstawia zależność  poziomem cen w gospodarce a produktem narodowym brutto.
- pokazuje równowagę makroekonomiczna w krótkim i długim okresie.
- umożliwia analizę gospodarki w ujęciu modelu gospodarki otwartej i zamkniętej.
Zagregowany popyt AD:
-  to  ogół  dóbr  i  usług  na  które  istnieje  zapotrzebowanie  w  gospodarce  w  danym  czasie  przy
określonym poziomie cen.
- stronę popytu reprezentują konsumenci krajowi i zagraniczni
- zagregowany popyt przedstawia krzywa zagregowanego popytu AD
ZMIANY (AD)
Przesunięcie wzdłuż krzywej AD: powoduje zmiana cen ( i dochodu)
Przesunięcia całej krzywej AD (powodują czynniki poza cenowe):
- oczekiwania (przyszłego dochodu, inflacji, zysku),
Przesuwa  się  pod  wpływem  zmiany  podaży  pieniądza  lub  wydatków  rządowych.  Jeśli  któryś  z
tych  czynników  wzrasta  wówczas  produkcja  jest  wyższa  niż  potencjalna.  Powrót  do  produkcji
potencjalnej  wymaga  procesu  dostosowawczego,  który  doprowadza  do  wzrostu  poziomu  cen.
Polityka  fiskalna(PF)  i  monetarna  powoduje  inne  skutki  w  gospodarce.  PF  powoduje,  oprócz
wzrostu cen, wzrost stopy procentowej i prowadzi do pojawienia się efektu wypierania. Zaś dzięki
ekspansywnej polityce pieniężnej rosną głównie ceny, a stopa procentowa wraca do poprzedniego
poziomu.
Gdy krzywa AD przesuwa się w lewo produkcja spada poniżej potencjalnej. Powrót do produkcji
potencjalnej wymaga procesu dostosowawczego, który doprowadza do spadku poziomu cen
Zagregowana podaż AS:
- to ogół dóbr i usług oferowanych na rynku przez producentów w danym okresie przy określonym
poziomie cen.
- stronę podaży reprezentują producenci
- zagregowaną podaż przedstawia krzywa zagregowanej podaży LAS  lub SAS
a)Globalna podaż w długim okresie
Globalna podaż:
LAS  –  graficzna  ilustracja  między  poziomem  cen  a  wielkością  produkcji  wytwarzonej  przez
przedsiębiorstwo w długim okresie,
i SAS – ( to samo tylko) – w krótkim okresie, przyjmuje pionowe położenie względem osi X
LAS – globalna podaż długookresowa = potencjalny PKB
Y  =  f  (L,  K,  T);  L  –  pełne  zatrudnienie  (równowaga  na  rynku  pracy);  K  =  zasób  kapitału
(fizycznego i ludzkiego); T = technologia
LAS
-Potencjalny PKB jest niezależny od poziomu cen, tak więc LAS jest pionowa przy potencjalnym
PKB.
-Przyczyną tej niezależności jest to, że ruchowi wzdłuż LAS towarzyszą zmiany dwóch rodzajów
cen:  ceny  dóbr  i  usług  (poziom  cen)  oraz  płacy  nominalnej  za  pracę.  Wzdłuż  LAS,  10
procentowemu  wzrostowi  cen  dóbr  i  usług  towarzyszy  10  procentowy  wzrost  płacy  nominalnej
oraz  cen  innych  czynników  produkcji.  Oznacza  to,  że  poziom  cen,  płacy  oraz  ceny  innych
czynników produkcji wszystkie zmieniają się o taki sam procent. Tak więc ceny relatywne i płaca
realna  pozostaje  bez  zmian.  Kiedy  zmienia  się  poziom  płac,  ale  ceny  względne  i  płaca  realna
pozostają  bez  zmian,  poziom  pełnego  zatrudnienia  się  nie  zmienia  i  potencjalny  PKB  pozostaje
również bez zmian
ZMIANY LAS
Przesunięcia wzdłuż LAS -zmiany ceny (i płac nominalnych)
Przesunięcia całej krzywej LAS:
-zmiana pełnego zatrudnienia (L)
-zmiana zasobu kapitału (K) (poprzez inwestycje, szkolenia)
-postęp techniczny (A rośnie)  = wzrost wydajności
-wojna, katastrofa naturalna (K, L maleją) = potencjalny PKB maleje i LAS przesuwa się w lewo

-postęp organizacyjny, odkrycia nowych zasobów, kurczenie się już istniejących itp..
b)Globalna podaż krótkookresowa SAS

realny PKB

poziom cen
deflator PKB

SAS

LAS

realny PKB
powyzej poziomu
potencjalnego

realny PKB
ponizej poziomu
potencjalnego

SAS – zależy od kosztów produkcji:
-płace nominalne, koszty energii, podatki, koszty surowców
-przejściowe anomalie klimatyczne (np. przymrozki, urodzaje)
Krótkookresowa  krzywa  podaży  SAS  pokazuje  związek  między  ilością  realnego  PKB
wyprodukowanego i poziomem cen, kiedy nominalna płaca oraz ceny innych czynników produkcji
oraz potencjalny PKB pozostają bez zmian
Krzywa  SAS  jest  rosnąca  ponieważ  koszt  krańcowy  przedsiębiorstwa  wzrasta  wraz  ze  wzrostem
produkcji,  tak  więc  konieczne  są  wyższe  ceny  w  stosunku  do  cen  czynników  produkcji,  aby
spowodować wzrost w wytworzonej ilości PKB
ZMIANY SAS:
- kiedy zmienia się zmienna znajdująca się na osiach wykresu „przesuwamy” się wzdłuż krzywej
- kiedy zmienia się zmienna, której nie ma na osiach – cala krzywa się przesuwa
- jeśli krzywa rośnie – przesuwa się w prawo
- jeśli krzywa maleje- przesuwa się w lewo
Czynniki określające popyt zagregowany :
- wydatki konsumpcyjne – zakupy dokonywane przez gosp.domowe, ich wielkość zależna jest od
poziomu  DN,  zależą  również  od  stylu  życia,  prognozy  na  przyszłość,  dostępności  kredytów  itp.
Wraz ze wzrostem DN rosną wydadki konsumpcyjne, raz z jego spadkiem maleją
.-  inwestycje  –  to  wydatki  poniesione  na  nowy  wyprodukowane  czynniki  produkcyjne
umożliwiające  odtworzenie  zużytych  czynników  oraz  wszelkiego  rodzaju  zgromadzone  zapasy.
Prowadzą  one  do  zwiększenia  konsumpcji  i  zwiększenia  mocy  produkcyjnej  gospodarce  w
przyszłości. Na wielkość wydatków inwestycyjnych ma wpływ stopa %, wydatki rządowe.
- eksport netto
- wydatki rządowe
Czynniki wpływające na podaż:
-  ceny  towaru,  -  koszty  produkcji  –  warunki  naturalne  i  czynniki  losowe  (powódź,  pożar),
sezonowość  produkcji,  liczba  przedstawicieli  w  danej  branży,  -  rozmiary  importu  i  eksportu,  -
przewidywania producentów
Równowaga w modelu AS- AD

-  dotyczy  sytuacji  gdy  wszystkie  dobra  i  usługi  wyprodukowane  przez  producentów  w  całej
gospodarce znajdują nabywców przy określonym poziomie cen w danym okresie.
- równowaga jest w miejscu przecięcia się lini AD z linią LAS lub SAS
-  wzorst  poziomu  cen  powyżej  punktu  równowagi  lub  spadek  poziomu  cen  poniżej  punktu
równowagi wywołuje stan nierównowagi  makroekonomicznej
-    jeśli  poziom  cen  wzrośnie  to  wielkość  zagregowanej  podaży  będzie  większa  od  wielkości
zagregowanego popytu – w gospodarce pojawią się zapasy i powstanie nadwyżka dóbr i usług
-  gdy  poziom  cen  spadnie  poniżej  poziomu  równowagi  to  wielkość  zagregowanego  przewyższy

poziom
cen

realny
PKB

rownowaga
dlugookresowa

w dlugim
pokresie placa
sie dostosowuje

SAS

LAS

wielkość zagregowanej podaży – w gospodarce pojawi się niedobór dóbr i usług.
Szok podażowy a interwencja państwa
Początkowo  gospodarka  znajduje  się  w  punkcie A.  Następuje  szok  negatywny  i  długoterminowa
krzywa  LAS  przesuwa  się  w  lewo.  Mamy  na  przykład  poważną  suszę  czy  inną  katastrofę
naturalną. Realny PKB maleje a poziom cen wzrasta.
-fixed  rule  -  Przy  takiej  polityce  szok  ten  nie  powoduje  żadniej  reakcji  ze  strony  władz.  AD
pozostaje na swoim miejscu. Równowaga pozostaje w B
feedback rule - Weźmy na przykład zasadę, według której w tej sytuacji rząd zwiększa wydatki a
bank centralny zwiększa podaż pieniądza. Globalny popyt zwiększa się do AD1. Jednak jedynym
skutkiem takiej polityki ekspansywej jest zwiększenie poziomu cen, zaś realny PKB pozostaje bez
zmian. Mamy punkt C.
Jeśli  wykorzystywana  jest polityka  feedback  zwiększania  popytu  za  każdym  razem,  kiedy  realny
PKB  maleje  (i  jeśli  jest  to  szok  podażowy)  wówczas  taka  polityka  spowoduje,  że  fluktuacje  cen
będą jeszcze silniejsze.
Przyczyny szoków  w gospodarce
-Zmiany w inwestycjach,
-  Związane z sytuacją polityczną; np. politycznie motywowane zaburzenia społeczne lub zmiany
demograficzne
-    Związane  z  sytuacją  ekonomiczną;    np.  załamanie  gospodarki  poważnego  podmiotu  wymiany
międzynarodowej,  wzrost kursów walut
-Związane z  międzynarodową sytuacja polityczną lub
-  Nieregularnym pojawianiem się nowych technologii
SZOKI  PODAŻOWE  są  wywołane  przez  zmiany  w  sferze  realnej,  np.  -  duże  zmiany
technologiczne,  - wahania cen surowców (wskutek np. klęski żywiołowej, zmowy kartelowej)  -
wahania poziomu płac.
Oddziaływanie szoku podażowego może być:
- dodatnie (wzrost podaży globalnej i spadek kosztów produkcji),
- ujemne (spadek podaży globalnej i wzrost kosztów produkcji).
Przykłady szoków podażowych:
- gwałtowny wzrost cen ropy naftowej w latach 1973/74 i 1979 (szok negatywny),
- długotrwałe obniżenie cen ropy naftowej w latach 90-tych (szok pozytywny),
- wzrost produktywności gospodarki japońskiej w latach 60-tych i 70-tych (szok pozytywny).
SZOKI POPYTOWE
Powstają wskutek nagłych i nieprzewidzianych zmian popytu wewnętrznego i zewnętrznego.
Zmiany te mogą być wywołane m.in.
- przez politykę gospodarczą,
- otwarciem na nowe rynki,
- zmianami preferencji i gustów konsumentów.
Oddziaływanie szoku popytowego może być:
-dodatnie (wzrost popytu globalnego)
-ujemne (spadek popytu globalnego).
Przykład
-spadek  popytu  w  latach  1929-30  w  USA  wywołany  głównie  spadkiem  podaży  pieniądza  (szok
negatywny).
- wzrost popytu wewnętrznego w RFN po włączeniu NRD w 1990 r. (szok pozytywny)