Zbigniew Cendrowski 

LEKSYKON  MEDYCYNY NIEKONWENCJONALNEJ 

Wydawca: Spółdzielcza Agencja Wydawnicza "SPAR" 

WSTĘP

Leksykon  ten  jest pierwszą próbą zebrania w jednym tomiku podstawowych 

pojęć  dotyczących  tak  wysoce  umownego  pojęcia,  jakim jest MEDYCYNA 
NIEKONWENCJONALNA.  Owa umowność polega na tym, że to co wg jednych jest 

codzienną  praktyką,  dla  innych może zakrawać na kontakt z szatanem. W 
zestawie  znalazły  się  więc  liczne  hasła  dotyczące takich różnych i 

pozornie odległych od siebie działów jak magia, psychoterapia, aktywność 
fizyczna, fizyka, itp. Wciąż toczą się spory merytoryczne i ambicjonalne 

nie  tylko  pomiędzy  "klasykami"  a  "uzdrowicielami", ale także między 
zwolennikami  różnych  szkół  w  obrębie  samej psychotroniki i medycyny 

niekonwencjonalnej.  Nie  opowiadam  się  po żadnej stronie, korzystając 
jedynie  z  obfitej  literatury,  publikacji  prasowych  i  wielu innych 

źródeł,  wybrałem  taki  zestaw  haseł,  który odzwierciedla, jak mi się 
wydaje,  stan  wiedzy,  poglądów  i zainteresowań tą tematyką. Redagując 

poszczególne  hasła,  starałem  się  maksymalnie  je  uprościć, możliwie 
wiernie oddając intencje i poglądy twórców czy wyznawców różnych teorii, 

koncepcji,  metod  i  technik. W dwu wszelako sprawach chciałbym wyrazić 
swoje  zdanie.  Bardzo  mi  odpowiada  podejście do wszystkich problemów 

parapsychologicznych  A.  Dubrowa  i  W.  Puszkina  zaprezentowane w ich 
doskonałej  i  niedocenionej  książce pt. "Parapsychologia i współczesne 

przyrodoznawstwo".  Jest  to  moim  zdaniem  podejście  wzorcowe. Jak to 
napisałem w jednym z haseł - to właśnie fizyka, biologia i inne nauki są 

prawdziwą    nadzieją    parapsychologii,   psychotroniki   i   medycyny 
niekonwencjonalnej,  a  nie  okultyzm  i  magia,  choć  te  bez  przerwy 

dostarczają  pasjonujących  pytań  i  tematów do badań. W moich licznych 
rozmowach  i  kontaktach związanych z opracowywaniem leksykonu spotkałem 

się  z  bardzo  negatywnymi  opiniami  na temat niektórych uzdrowicieli. 
Niektórzy  z  nich w związku z popełnionymi nadużyciami trafiają na salę 

sądową.  Myślę,  że  w tej jednej sprawie należy się wypowiedzieć bardzo 
kategorycznie. Mimo że przypadki zwykłej szarlatanerii i oszustwa nie są 

tak  rzadkie  w  naszyn  życiu, to wtedy kiedy dotyczą one tak subtelnej 
materii  jak  życie  i  zdrowie  człowieka,  każdy  kto chce na tym zbić 

interes,  musi  być  potępiony,  przede  wszystkim przez samo środowisko 
bioenergoterapeutów,  których  olbrzymia  większość  całą  swą  wiedzę i 

umiejętności  poświęca  miłości  do  innego  człowieka  i działa z chęci 
pomocy  mu, co niewyklucza oczywiście, że bioterapia te może być źródłem 

utrzymania.  Sądzę  że  sami  bioenergoterapeuci powinni wypracować swój 
kodeks  moralny,  oparty  na  zasadach  deontologii lekarskiej i znaleźć 

prawno-organizacyjne  możliwości  egzekwowania  jego zasad. Leksykon ten 
jest  jeszcze  dalece  niepełny i pewno każdy specjalista znajdzie w nim 

różne  luki.  Będę  wdzięczny za wszystkie krytyczne uwagi i propozycje, 
które  można będzie uwzględnić w ewentualnych kolejnych wydaniach. Wielu 

osobom   jestem  winien  wdzięczność  za  pomoc  przy  opracowaniu  tego 
leksykonu,  szczególnie  zaś  dr  Krzysztofowi Zuchorze, który pomógł mi 

najwięcej.
                                                    Zbigniew Cendrowski

  ABRAKADABRA

Średniowieczne zaklęcie, któremu przypisywano magiczną moc. Współcześnie 

używane dla określenia czegoś bezsensownego i zagmatwanego. Słowo często 
umieszczane na -> AMULETACH.

  ABRAMOWSKI STEFAN 

Bioenergoterapeuta.  Ur.  1937  r  w Warszawie, ukończył AWF, pracował w 
Marynarce  Wojennej.  W latach 1978 - 79 zainteresował się -> HIPNOZĄ, a 

następnie  ->  BIOENERGOTERAPIĄ.  Ma  w  swojej  praktyce  wiele udanych 
przypadków wyleczenia z choroby nowotworowej. Jest autorem interesującej 

książki pt. "Dotknięcie - droga do biomasażu". 

  ABULIA
Niemożność  podejmowania decyzji i realizacji planów i zamierzeń wskutek 

chorobliwego braku woli. 

  ADAPTACJA
Przystosowanie do zmieniających się warunków środowiska. 

  ADRENALINA 

Hormon  produkowany  przez  gruczoły  nadnercza i zakończenia niektórych 
nerwów  współczulnych,  wpływa  m.in.  na  zwiększenie  przepływu  krwi, 

usprawnia    przemianę   materii   i   zwiększa   efektywność   procesów 
energetycznych.   Obserwuje   się   wzmożone  wydzielanie  adrenaliny  w 

sytuacjach    stresujących    i    zagrożenia   wymagających   szybkiego 
przygotowania organizmu do zwiększonego wysiłku. 

  AEROBIC

System wszechstronnej aktywności fizycznej opracowany i rozpowszechniony 
w  latach  60  -  70-tych przez dr -> COOPERA zakładający, że intensywna 

wymiana tlenu jest podstawą i głównym mechanizmem podnoszenia wydolności 
fizycznej  organizmu. W systemie ćwiczeń aerobic preferuje się ćwiczenia 

doskonalące i rozwijające wytrzymałość jako zdolność całego organizmu do 
wykonywania  długotrwałych wysiłków. Ćwiczenia aerobowe mają szczególnie 

korzystny  wpływ  na  hartowanie organizmu, zwiększanie jego odporności, 
regulację  przemiany materii, a w szczególności są jednym ze skutecznych 

środków  zapobiegania  chorobom układu krążenia. Formy aerobiku mogą być 
różne np. marszobieg (jogging), pływanie, jazda na rowerze, narciarstwo, 

taniec, a także dość intensywna długotrwała praca fizyczna. 

  AEROPUNKTURA
->AKUPRESURA wykonywana silnym strumieniem powietrza. 

  AGARTA

Mityczna  podziemna  kraina lokalizowana na ogół w okolicach Himalajów i 
Tybetu, zamieszkiwana przez mędrców, wyznawców religii przedbuddyjskich. 

Ich  moc panowania nad materią jest wielokrotnie większa niż kogokolwiek 
na  Ziemi. W Agarcie, zwanej też SZAMBALLĄ należy szukać źródeł dziwnych 

i  niewyjaśnionych  zjawisk  i  znaków, jakie ludzie spotykają na Ziemi. 
Stąd  też  pochodzą  wszystkie zjawiska UFO. O Agarcie pisał m.in. A. F. 

Ossendowski ("Przez kraj ludzi, zwierząt i Bogów").

  AGNIHOTRA
Wywodzące   się   z   tradycji   Inków   palenie   ognia   w  specjalnie 

skonstruowanych  piramidach  miedzianych,  co  ma  wpływać stymulująco i 
wzmacniająco na człowieka.

  AGONIA

Konanie, umieranie.

  AGRESJA

Trudne  do  opanowania, wrogie zachowanie się skierowane przeciwko innym 
osobom  lub przedmiotom. Może się wyrażać w słowach lub czynnym ataku na 

obiekt  będący  przedmiotem  agresji.  Każdy  żywy  organizm  w sytuacji 
zagrożenia podejmuje próbę jej rozwiązania. Wskutek złożonych reakcji, w 

znacznej  mierze instynktownych, organizm przygotowując się do wykonania 
akcji  podnosi  poziom  swej sprawności biochemicznej i neurohormonalnej 

m.in. przez gwałtowne wydzielanie do krwi i płynów ustrojowych hormonów, 
enzymów  i  innych  substancji  podnoszących ogólną wydolność. W świecie 

zwierząt  w sytuacjach najwyższego zagrożenia, osobnik wybiera, z reguły 
instynktownie,  jedną  z  dwu  możliwości:  ucieczkę  lub  agresję  i  w 

zależności od tego ginie lub uchodzi cało. We wszystkich tych sytuacjach 
organizm    zagrożonego    osobnika   zużywa   nagromadzone   substancje 

stymulujące,   przez   co  następuje  rozładowanie  i  powrót  do  stanu 
normalnego.  W  cywilizowanym  świecie  najczęściej  taki wybór nie jest 

możliwy.  Człowiek bombardowany strumieniem informacji wchodzi w kolizje 
z  innymi  ludźmi,  musi podejmować różne decyzje. Wszystkie te sytuacje 

wywołują,  oczywiście  zależnie  od  siły  bodźca, podobnie jak w każdym 
żywym  organizmie  stan  podwyższonego  nasycenia organizmu substancjami 

stymulującymi.  Tyle  że w przypadku człowieka sytuacja jest zgoła inna, 
najczęściej nie może on wybrać żadnego z dwu typowych rozwiązań: agresja 

- ucieczka. Przeważnie nie następuje żadna akcja, nie ma więc możliwości 
rozładowania  nagromadzonej energii. Nie pozostaje to bez wpływu na stan 

zdrowia. Nagromadzone w organizmie substancje pozostają nie zużyte przez 
czas  dłuższy  i  zakłócają  -> HOMEOSTAZĘ organizmu. Stale powtarzające 

się,   dostatecznie  silne  bodźce  negatywne  wywołują  długotrwały  -> 
DYSTRES,  bywają  przyczyną wielu przewlekłych schorzeń, w szczególności 

chorób  układów  krążenia,  nerwowego i pokarmowego. Skutecznym środkiem 
przeciwko  tym  niekorzystnym  zjawiskom  jest  unikanie  i ograniczanie 

źródeł    zagrożeń,   krzewienie   atmosfery   powszechnej   życzliwości 
międzyludzkiej,  prowadzenie -> ZDROWEGO STYLU ŻYCIA, stosowanie różnych 

technik -> RELAKSU, uprawianie filozofii optymizmu. 

  AGRILLOTERAPIA
Leczenie  ziemią,  ściślej - bardzo miałką glinką pochodzącą z głębokich 

złóż.  Glinka  występuje  w  kilku  kolorach: białym, żółtym, zielonym i 
czerwonym. Czy jakaś konkretna glinka nadaje się do użycia wewnętrznego, 

musi  orzec  ktoś,  kto  się  na  tym  zna. Ponadto taka glinka musi być 
najpierw  wyprażona w temperaturze powyżej 100 stopni C. Do zewnętrznych 

okładów  i  kataplazm  można bez większego ryzyka używać każdej glinki i 
taką  praktykę  spotyka się dość często w wielu regionach. W nieżytach i 

chorobie   wrzodowej  żołądka  i  jelit  używa  się  glinki  wyprażonej, 
wysuszonej  i  przesianej,  z której sporządza się rzadką papkę zażywaną 

doustnie  po  1/2  łyżki  przed  posiłkiem.  Kurację  stosuje  się przez 
miesiąc,  a  po  tygodniowej  przerwie  można  do niej powrócić. Podobno 

skutkuje  także  przy stwardnieniu rozsianym. Okłady zimne stosuje się w 
stanach   zapalnych   skóry,  stłuczeniach  i  biegunce.  Okłady  gorące 

przykłada   się   przy   chorobach   wątroby,  nerek,  pęcherza,  układu 
kostnostawowego.   Papka   z   glinki  jest  także  doskonałym  środkiem 

kosmetycznym używanym do maseczek.

  AIDS
Choroba wywołana przez wirus HIV, który niszczy odporność immunologiczną 

organizmu, w wyniku czego wszelkie błache nawet zagrożenia stają się dla 
człowieka   wysoce   niebezpieczne.   Jak   dotąd   AIDS   jest  chorobą 

nieuleczalną,  ale wiadomo już, że większość nosicieli HIV nigdy na AIDS 

nie  zachoruje, mimo że może ze skutkiem śmiertelnym przekazywać chorobę 
dalej.  Nie  ma wprawdzie pełnego potwierdzenia, że -> ZDROWY STYL ŻYCIA 

jest  jednym  z  warunków  niezapadalności na AIDS, ale jest to hipoteza 
wysoce  prawdopodobna.  Mało  znane  są też informacje, że stosowanie -> 

AKUPUNKTURY  może  zwiększyć znacznie szanse nosicieli HIV na to, że nie 
zapadną oni na AIDS.

  AIKIDO

Jedna  z  trudniejszych  orientalnych  sztuk  walki, wymagająca wielkiej 
dyscypliny  i  długotrwałego  treningu.  Istotą  aikido  jest maksymalne 

wykorzystanie podczas walki siły przeciwnika przy minimalnym zużyciu sił 
własnych.  Aikido  jest  uwspółcześnionym  mitem Dawida i Goliata, kiedy 

teoretycznie  słabszy, ale lepiej przygotowany fizycznie, intelektualnie 
i  emocjonalnie wygrywa z większym i silniejszym. Tak jak w wielu innych 

technikach,  wprowadzenie  w  świat  aikido  odbywa  się  pod kierunkiem 
mistrza   i   jest   jednocześnie   edukacją   filozoficzną,  etyczną  i 

fizyczno-techniczną.

  AKADEMIA ŻYCIA
->WINNICKA LUCYNA

  AKCELERACJA

Przyśpieszenie.  W  fizjologii pojęcie to oznacza przyśpieszenie rozwoju 
fizycznego dzieci. Zjawisko to następuje nieprzerwanie w ciągu ostatnich 

dziesiątków lat, a wyraża się stałym przyrostem ciężaru i długości ciała 
kolejnych pokoleń dzieci i młodzieży. Ogólnie ocenia się, że akceleracja 

jest  skutkiem postępującego dobrobytu, nie jest to jednak wyjaśnienie w 
pełni   udowodnione.   Nie   potrafimy   też  odpowiedzieć,  czy  proces 

akceleracji  odpowiada  perspektywicznym interesom gatunkowym człowieka. 
Czy  człowiek wyższy i cięższy (dorodniejszy jak mówią niektórzy) będzie 

lepiej  i  skuteczniej poruszał się we współczesnym i przyszłym świecie? 
Czy  nie  mamy  tu  przypadkiem  do  czynienia z podobnym procesem zmian 

gatunkowych,  jaki  obserwujemy  u  wielu roślin i zwierząt hodowanych w 
specjalnych  (cieplarnianych)  warunkach, kiedy wszystko nastawione jest 

na   ekspozycję   tylko  pewnych  cech,  niekoniecznie  użytecznych  dla 
właściciela   organizmu?  Równocześnie  bowiem  z  postępem  akceleracji 

obserwuje  się  inne  niebezpieczne  zjawisko  radykalnych zmian w stylu 
życia,  współczesny  człowiek  coraz  bardziej degeneruje się fizycznie, 

jest  mniej  odporny  na  różne choroby, coraz łatwiej przełamujące jego 
słabszą barierę immunologiczną.

  AKLIMATYZACJA

Przystosowanie  się  do  zmienionych warunków związanych ze zmianą rytmu 
dobowego,  temperatury, ciśnienia, wilgotności i innych mniej uchwytnych 

czynników klimatycznych.

  AKUPRESURA
Metoda  bezpośredniego masażu wywodząca się podobnie jak ->AKUPUNKTURA z 

tradycyjnej   chińskiej   medycyny,  polegająca  na  stosowaniu  silnych 
pionowych   ucisków  dłońmi  i  palcami  określonych  punktów  ciała  -> 

AKUPUNKTÓW.  Ucisk  jest  z  reguły  bardzo silny i głęboki (z wyjątkiem 
punktów  zlokalizowanych  na  szyi i brzuchu). Masażysta powinien mieć w 

związku z tym odpowiednio silne i wygimnastykowane dłonie. W Japonii np. 
wykonujący  ten  zabieg  lekarze  są  w  stanie wykonywać tzw. pompki na 

samych  tylko  kciukach. Czasem stosuje się uciski specjalnym pręcikiem. 
Zgodnie  z  zasadami  medycyny  chińskiej  zabiegi  akupresury  mogą być 

wykonywane nie tylko przez specjalistów, ale także przez amatorów. Można 

też  wykonywać  zabiegi  na  samym sobie. W Chinach często pacjenci sami 
wykonują  zabiegi  wg wskazówek lekarza uciskając naklejone plasterki na 

określone  ->  AKUPUNKTY,  pod  plasterkami  zaś  umieszczone  są  kulki 
metalowe lub twarde nasiona roślin leczniczych. Polscy lekarze stosujący 

akupresurę zalecają, by wszelkie zabiegi były wykonywane wyłącznie przez 
specjalistów lub pod ich nadzorem. U tego samego pacjenta często stosuje 

się  akupresurę  równocześnie  z  akupunkturą  lub wymiennie. Szczególne 
znaczenie  praktyczne  może  mieć  akupresura ucha -> AURIKULOTERAPIA ze 

względu  na szeroki zakres uzyskiwanych efektów, zwłaszcza w uśmierzaniu 
bólu. Wydaje się, że akupresury powinien nauczyć się każdy i stosować ją 

wraz  z  innymi  technikami  masażu,  dotyku  itp.  metod  samoleczenia. 
Pogłębianie  wiedzy  na temat własnego ciała, umiejętności panowania nad 

jego  czynnościami,  korygowanie błędów i usuwanie różnych dolegliwości, 
to  wszystko leży w zasięgu możliwości człowieka. Niezbędna jest do tego 

oczywiście  wiedza,  zaczerpnięta zarówno z fachowej literatury jak i od 
innych doświadczonych osób.

  AKUPUNKTURA

Metoda  leczenia  wywodząca swój rodowód z Chin, polegająca na wkłuwaniu 
specjalnych  igieł,  złotych,  srebrnych  lub  ze  stali  nierdzewnej, w 

określone  punkty  ciała  ->  AKUPUNKTY.  Przez  organizm  wg  twierdzeń 
medycyny  chińskiej  przebiega  12  podstawowych  i 8 cudownych kanałów, 

którymi   krąży   energia   bioelektryczna  Qi.  Kanały,  zwane  też  -> 
MERIDIANAMI  przypominają  obwód  elektryczny.  Choroby  są  spowodowane 

zakłóceniami   w  obiegu  energii,  a  organy  i  narządy  ciała  objęte 
zakłóceniami  przestają  funkcjonować  normalnie.  Nakłucia  akupunktury 

przywracając sprawność obiegu energii likwidują przyczynę choroby i samą 
chorobę. Skuteczność nakłuć zależy nie tylko od umiejętności postawienia 

właściwej  diagnozy, jaki narząd jest objęty zakłóceniami, lecz także od 
precyzyjnego ustalenia miejsca (miejsc) wkłucia igieł - czasem potrzebna 

jest dokładność rzędu dziesiątych części milimetra - czasu pozostawiania 
igieł  w  punkcie,  rodzaju użytych igieł, techniki wkłuwania itp. Ważna 

jest  też  pora  dnia.  Wkłucie powinno nastąpić w momencie, kiedy przez 
akupunkt przepływa najwyższa fala energii. Zabiegi akupunktury są często 

połączone  z  innymi  metodami  leczenia jak -> AKUPRESURA, -> MASAŻ, -> 
PRZYŻEGANIE.  Uważa  się,  że zabiegi są skuteczniejsze, jeżeli pomiędzy 

pacjentem  a  lekarzem  wytwarza  się  atmosfera wzajemnej życzliwości i 
zaufania.  Leczenie  akupunkturą  i  środkami  zbliżonymi np. akupresurą 

stosuje  się  przy  chorobach  obwodowego układu nerwowego, zaburzeniach 
czucia   i   ruchu,   neurasteniach,   nerwicach,   powikłaniach  okresu 

pokwitania,    chorobach   wrzodowych   żołądka   i   jelit,   chorobach 
reumatycznych,  miopatiach i niewłaściwej przemianie materii. Stosunkowo 

szerokie  zastosowanie  zyskuje  akupunktura  przy uśmierzaniu bólu i -> 
ANALGEZJI.  Światowa  Organizacja  Zdrowia  (WHO)  uznała akupunkturę za 

jedną z form leczenia podstawowego.

  AKUPUNKTY
Zwane inaczej BAP (Biologicznie Aktywne Punkty). Są to miejsca na ciele, 

które  poddane  nakłuciom,  uciskom,  masażowi lub innemu oddziaływaniu, 
przenoszą  bodźce  specjalnymi  kanałami  ->  MERIDIANAMI do określonych 

organów  ciała  powodując  w  nich  korzystne zmiany. Na akupunkty można 
działać  uciskiem  ->  AKUPRESURĄ,  igłami  ->  AKUPUNKTURĄ,  ciepłem -> 

TERMOPUNKTURĄ-PRZYŻEGANIEM,    wodą    ->   HYDROPUNKTURĄ,   strumieniem 
laserowym,   elektrycznością   ->   ELEKTROPUNKTURĄ,  promieniowaniem  i 

ultradźwiękami, uzyskując podobne efekty. W wielu publikacjach można też 
spotkać   informacje,   że  znajomość  sieci  kanałów  energetycznych  i 

akupunktów  jest  przydatna  także  w  zabiegach  wykonywanych  przez -> 

BIOENERGOTERAPEUTÓW.  Uważają oni, że działanie na te punkty -> BIOPOLEM 
wydatnie wzmacnia efekty leczenia.

  ALCHEMIA

Zapoczątkowane w kulturze arabskiej w VII w. n.e. poszukiwania na drodze 
spekulacji   teoretycznych   i   doświadczeń  praktycznych  ->  KAMIENIA 

FILOZOFICZNEGO,  który miał być uniwersalnym środkiem przeciwko wszelkim 
chorobom,  a także miał umożliwiać transmutację czyli przemianę dowolnej 

materii   w   złoto.  Alchemia  szczególnie  rozkwitła  w  średniowieczu 
przyczyniając się do rozwoju wielu dziedzin nauki, w tym także medycyny.

  ALEKSANDROWICZ JULIAN

(1908   -   1986)   Prof.   medycyny.   Wieloletni   kierownik   Kliniki 
Hematologicznej  AM  w  Krakowie.  Współtwórca  Nieformalnego  Instytutu 

Ekologii  Profilaktyki. Jeden z najgorętszych zwolenników i propagatorów 
medycyny  naturalnej  i  holistycznej  koncepcji człowieka. Zajmował się 

m.in. problemami ochrony środowiska, zdrowej żywności, biopierwiastkami, 
monitoringiem  komórkowym  i  geografią chorób nowotworowych. Miał wielu 

zwolenników  i  uczniów. Jego wieloletnia walka o uzupełnienie dolomitem 
niedoborów  magnezu w organizmie zakończyła się powodzeniem. Autor wielu 

pasjonujących   książek:   "Nie  ma  nieuleczalnie  chorych",  "Sumienie 
ekologiczne",  "Wszechstronna  nadzieja"  oraz  ostatniej,  jaką napisał 

wspólnie z G. Dudą - "U progu medycyny jutra".

  ALERGIA
Uczulenie organizmu na działanie związków chemicznych zwanych alergenami 

zawartych  w  pożywieniu,  wydzielinach  roślin  i zwierząt oraz w wielu 
produktach przemysłowych. Szerzenie się alergii wiąże się z postępującym 

procesem  osłabiania  bariery  immunologicznej, a skuteczność zwalczania 
alergii z umacnianiem systemu odpornościowego człowieka.

  ALGI

Wodorosty  morskie.  Zawierają  bogaty  zestaw mikroelementów, witamin i 
minerałów.   Obniżają   poziom  cukru  we  krwi,  zapobiegają  otyłości, 

zmniejszają poziom cholesterolu. W sprzedaży w postaci pastylek.

  ALLOPATIA
Termin   wprowadzony   przez  twórcę -> HOMEOPATII, S. F. Hahnemanna, na 

określenie  systemów  leczenia  przeciwnych  homeopatii,  a  więc  całej 
medycyny klasycznej.

  ALOES

Obok   dotychczas   znanych   właściwości  leczniczych  polegających  na 
przeczyszczającym  i  żółciopędnym  działaniu  aloes  coraz  częściej  w 

różnych  doniesieniach  podaje  się,  że  wpływa on stymulująco na ważne 
procesy  życiowe  w  komórkach.  Wysoki kaktus mocno podlać i zamknąć na 

tydzień  w  ciemnicy.  Po  tym  czasie  część  nadziemną  ściąć, zemleć, 
wycisnąć sok, zmieszać pół na pół z winem, albo po 1/3 z miodem i winem, 

zlać do ciemnej butelki, odstawić na trzy dni. Pić po pół łyżki stołowej 
dziennie przed posiłkami.

  ALTRUIZM

Postawa   polegająca   na  udzielaniu  bezinteresownej  pomocy  innym  i 
zainteresowaniu się ich sprawami. Postawa przeciwna -> EGOIZMOWI.

  AMBROZJA

Pokarm  specjalnie  przyrządzany  dla  bogów, mający zapewnić im wieczną 

młodość i piękno.

  AMULET
Przedmiot przynoszący szczęście i mający moc chronienia jego posiadacza. 

Wiara  w  siłę  amuletu  przetrwała  do  dziś  w różnej formie, choćby w 
powszechnie  kultywowanej  funkcji  różnego  rodzaju  maskotek. Sprawcze 

działanie  różnego rodzaju amuletów i -> TALIZMANÓW tłumaczy się zawartą 
w  nich  siłą  tajemną  będącą  na usługach posiadacza. Inne wyjaśnienia 

kładą  nacisk  na  wspomaganie  sił energetycznych organizmu właściciela 
amuletu  przez  siły  emanowane  z  materiału,  z którego zbudowany jest 

amulet.  Najsensowniejsze  wydają  się wyjaśnienia przypisujące sprawcze 
działanie  różnego  rodzaju  amuletów  i maskotek siłom -> SUGESTII i -> 

AUTOSUGESTII.  Człowiek,  który  wierzy,  że  jego  amulet  przynosi  mu 
szczęście  i  chroni  go,  działa pewniej i śmielej, odważniej podejmuje 

decyzje,  sam  więc  współtworzy  swe powodzenie i swym postępowaniem je 
umacnia,  pomaga  - jak to się czasem mówi - losowi. Nie lekceważmy więc 

ani  nie  wyśmiewajmy  się  z wiary w amulety i maskotki. W Polsce wielu 
przedstawicieli   niekonwencjonalnych  technik  leczenia  i  wspomagania 

człowieka  zaleca amulety na różne dolegliwości, niektórzy zaś sami, jak 
-> BUŁŁYSZKO Krzysztof, produkują amulety dobierając do ich sporządzenia 

różne wymyślne materiały (metale, kamienie szlachetne) oraz skrupulatnie 
opracowują ich kształt i kolorystykę. Patrz też -> ENERGETYZATORY.

  ANABIOZA

Zdolność powrotu do życia po pozornej śmierci.

  ANABOLIZM
-> PRZEMIANA MATERII

  ANALGEZJA

Zniesienie  odczuwania  bólu  polegające  na  przerwaniu dopływu bodźców 
bólowych do kory mózgowej, spowodowane najczęściej podaniem odpowiednich 

leków,  zabiegami  ->  AKUPUNKTURY  i  przez  zastosowanie  ->  SUGESTII 
HIPNOGENNEJ.  W  wielu  przypadkach  stan ten może być osiągany w wyniku 

działania silnych bodźców stresowych.

  ANALIZA TRANSAKCYJNA
Metoda psychoterapeutyczna opracowana przez Erica Berne i popularyzowana 

przez  Thomasa  Harrisa.  Jej  procedura polega na uświadomieniu sobie i 
szczegółowym  przeanalizowaniu  występowania  we  własnej -> ONTOGENEZIE 

następujących konstatacji:
Ja nie jestem ok - Wy (Ty) jesteście ok

Ja nie jestem ok - Wy (Ty) nie jesteście ok
Ja jestem ok   - Wy (Ty) nie jesteście ok

Ja jestem ok   - Wy (Ty) jesteście ok
Pierwsze  nastawienie  jest  typowe dla wieku dziecięcego. Jeżeli jednak 

proces  wychowania  nie  przebiega  prawidłowo i postawa taka dominuje w 
późniejszym   życiu,   to   jest  ona  źródłem  wielu  ->  FRUSTRACJI  i 

niepowodzeń.   Proces  terapeutyczny  powinien  prowadzić  do  uzyskania 
ostatniego najkorzystniejszego nastawienia.

  ANIMIZM

Pogląd  uznający wszechobecność duszy we wszystkich przedmiotach. Sposób 
traktowania  zwierząt,  roślin  oraz  przedmiotów  martwych  jako  istot 

czujących,  myślących  i  obdarzonych wolą, charakterystyczny dla małych 
dzieci.

  ANOPSOLOGIA
Pogląd  dotyczący  zasad  odżywiania się, głoszący, że człowiek powinien 

jeść  tylko  to,  co  mu  smakuje, unikać zaś tego, na co nie ma ochoty. 
Szczegółowe  zasady  anopsologii  podają,  że  możliwie największą ilość 

produktów  należy  spożywać  w  stanie surowym, w tym także mięso, jaja, 
drób,  ryby.  Należy  też  oddzielnie zjadać poszczególne składniki, aby 

umożliwić  naszym  instynktom odróżnienie potraw dobrych od złych. Autor 
tej  koncepcji,  Francuz  dr  Schaefer  obiecuje,  że tym systemem można 

wyleczyć  prawie  wszystkie  choroby.  Obszerniej anopsologię opisała p. 
Żywia Pląskowska w nr 2246 "Przekroju".

  ANOPSOTERAPIA

Leczenie  ->  DIETĄ  opracowaną  wg  zasad -> ANOPSOLOGII. Wg autora tej 
terapii  dr  Valneta (Francja), każda z chorób jest szczególnie wrażliwa 

na  określone  warzywa  i  owoce. Np. alergie można leczyć rzodkiewkami, 
anginę  - selerem, rzepą i czerwoną porzeczką, migrenę - koprem, kapustą 

i cytryną itd. 

  ANTROPICZNA ZASADA
Świat  jest  taki,  jakim  go  widzimy,  gdyby był inny, to my byśmy nie 

istnieli.  Zasada  ta  została  sformułowana  przez angielskiego fizyka, 
laureata nagrody Nobla - S.W. Hawkinga.

  ANTROPIZM

Pogląd  i dowodzenie, że człowiek potencjalnie jest nieśmiertelny, z tym 
że jest to raczej nieśmiertelność jego "programu", "wzorca", "projektu". 

Wzór  ten istnieje zawsze a po śmierci nie ginie i nie rozpada się, lecz 
jako  element  wszechświata  trwa  w oczekiwaniu na odtworzenie. W nieco 

podobny  sposób  w  filozofii  hinduizmu  rozwijana  jest  koncepcja  -> 
REINKARNACJI.

  ANTROPOLOGIA

Nauka  o  człowieku,  jego  rozwoju gatunkowym, cechach i właściwościach 
fizycznych   i   psychicznych,   rasach   i  kulturze.  W  szczególności 

antropologia  zajmuje  się  zmiennością  form  organizmu  człowieka jako 
przedstawiciela szerszej rodziny (Hominidae) na tle rozwoju świata istot 

żywych.  Czasem  dokonuje  się  podziałów  na  antropologię  kulturową i 
antropologię    fizyczną,   a   dalej   na   antropologię   szczegółową, 

morfologiczną, fizjologiczną, psychologiczną, patologiczną, zoologiczną, 
społeczną i inne.

  ANTROPOZOFIA

Doktryna  opracowana  przez  Rudolfa Steinera pod wpływem bergsonowskiej 
koncepcji  ‚lan  vital (pędu życia). Wg antropozofii świat to złudzenie, 

człowiek  to  ciało  astralne,  a  życie polega na dążeniu do wyzwolenia 
tkwiącego   w   człowieku   bóstwa.  Poza  tymi  mistycznymi  elementami 

antropozofia wniosła do dorobku medycyny wiele pożytecznych tez, jak np. 
zasadę  pełnej jedności psychosomatycznej, racjonalnego odżywiania się i 

wegetarianizm.

  ANTYBIOTYKI
Substancje   wytwarzane  przez  mikroorganizmy,  głównie  różne  rodzaje 

grzybów.  Dla  potrzeb  medycyny  produkowane  syntetycznie. Stosowane w 
chorobach  wywołanych  przez  bakterie, wirusy, grzyby. Obserwowane jest 

zjawisko  uodporniania  się  kolejnych  pokoleń  bakterii  na istniejące 
antybiotyki,  w  związku  z  czym  proces  tworzenia  nowych,  kolejnych 

generacji  antybiotyków  wciąż  trwa. Obserwowane jest też niebezpieczne 

zjawisko  nadużycia  antybiotyków  przy  wielu chorobach, które mogą być 
wyleczone innymi metodami. Patrz -> LEKOMANIA.

  ANTYGENY

Czynniki  ożywione  (bakterie,  wirusy)  i  nieożywione (jady, toksyny), 
które  wprowadzone do ustroju wywołują reakcję odpornościową m.in. przez 

wytwarzanie   ->   PRZECIWCIAŁ.   Sprawność  wykrywania  i  eliminowania 
szkodliwego  wpływu  antygenu  na organizm należy do właściwości i zadań 

systemu immunologicznego (odpornościowego) organizmu.

  ANTYSTRES
Zespół  działań  zmierzających do ograniczenia i eliminowania przyczyn i 

ujemnych  skutków  długotrwałego  oddziaływania  ->  DYSTRESU.  W każdym 
indywidualnym  przypadku,  zależnie  od sytuacji stosuje się odpowiednio 

dobrany program działań. Składa się nań przede wszystkim tzw. zespół RDR 
(Ruch  +  Dieta  +  Relaks),  który  dopełniają  niekiedy  różne  środki 

psychoterapeutyczne.

  APAGE SATANA
Precz  Szatanie.  Popularne zaklęcie mające moc odganiania złych duchów, 

używane także podczas egzorcyzmów. 

  APATIA
Otępienie,    brak    wrażliwości,    zniechęcenie,   obojętność,   brak 

zainteresowania.  Może  być  skutkiem  choroby psychicznej, długotrwałej 
bezczynności, nielubianej pracy, przewlekłego -> DYSTRESU.

  APITOKSYNOTERAPIA

Leczenie przy pomocy -> JADU PSZCZELEGO

  APITOTERAPIA
Leczenie  produktami  pszczelimi,  do  których  zalicza  się -> MIÓD, -> 

 PYŁEK,  -> PIERZGA, -> KIT PSZCZELI (Propolis), -> MLECZKO PSZCZELE, -> 
 JAD  PSZCZELI.  Produkty  te,  poza  jadem  pszczelim,  są  powszechnie 

dostępne  na rynku w formie naturalnej, jak miód albo przetworzonej, pod 
postacią  różnych leków i preparatów, które jak apivit, propolan i wiele 

innych  znajdują się w sprzedaży w aptekach lub sklepach pszczelarskich. 
Wciąż   wprowadzane  są  nowe  preparaty.  Pszczelarze  mogą  oczywiście 

korzystać   bezpośrednio  ze  wszystkich  produktów  w  ich  naturalnej, 
nieprzetworzonej   formie   i   takie   też   mają  największą  wartość. 

Zaobserwowano   też   lecznicze   właściwości  mikroklimatu  ula,  który 
szczególnie w przypadku astmy działa antyalergicznie. 

  APOKALIPSA

Pojęcie   wieloznaczne,   najczęściej  używane  dla  określenia  zjawisk 
groźnych. Mityczni czterej jeźdźcy apokalipsy to przecież: zaraza, głód, 

wojna i śmierć.

  APORT
Używany   czasem  w  języku  ->  MAGII  czy  ->  PARAPSYCHOLOGII  termin 

określający przenoszenie przedmiotów z zamkniętych lub oddalonych miejsc 
za pomocą sił nadnaturalnych.

  APOTEOZA

Uznanie osoby za bóstwo.

  APOTROPAIZM

Odstraszanie  złych  duchów  i  mocy  różnymi  zabiegami  rytualnymi jak 
zaklęcia, bicie w bębny, okrzyki itp.

  ARETE

Suma  pozytywnych  cech  określających  w  starożytnej  Grecji doskonałą 
osobowość: męstwo, sprawność, dzielność.

  ARKADIA

Kraina  w starożytnej Grecji uchodząca za szczęśliwą, m.in. za przyczyną 
poezji.

  AROGANCJA 

Lekceważenie  innych,  nie  liczenie  się  z ich zdaniem, zarozumiałość. 
Niestety  cecha  wyłącznie ludzka. Przyczyna -> FRUSTRACJI -> DYSTRESU u 

ludzi, których arogancja dotyka. 

  AROMATOTERAPIA
Jeden  z  działów  ->  ZIOŁOLECZNICTWA  polegający  na  wykorzystaniu  w 

leczeniu    zapachów   kwiatów   i   kwiatowych   olejków   eterycznych. 
Aromatoterapia  ma  także  powszechne  zastosowanie w dietetyce w formie 

przypraw  ziołowych. Inne zastosowania to inhalacje oraz techniki masażu 
połączone z użyciem olejków i psychoterapii.

  ARTETERAPIA

Leczenie  przy  pomocy  sztuki. Arteterapia może mieć miejsce podczas -> 
KONTEMPLACJI dzieł sztuki jak też przez bezpośrednią twórczość. Patrz -> 

TERAPIA PRZEZ SZTUKĘ.

  ASANY
Główne  ćwiczenia  ->  JOGI.  Postawy,  nieruchome  pozy, trwające przez 

pewien  czas  -  od  kilku  sekund  do  kilkunastu  minut,  prowadzą  do 
koncentracji   psychicznej,   zwolnienia  oddechu,  zmniejszenia  tętna. 

Systematycznie ćwiczone asany przyczyniają się do wzmocnienia dyscypliny 
wewnętrznej, siły woli, panowania nad ciałem i psychiką.

  ASCEZA

Wstrzemięźliwy  tryb życia, wyrzekanie się przyjemności, umartwianie się 
mające m.in. prowadzić do doskonalenia wewnętrznego i cnót.

  ASTROLOGIA

Nauka  tajemna  badająca  wpływ  położenia  w określonym czasie planet i 
gwiazd  na  losy  ludzi,  miast  i  państw.  Także  sztuka  układania -> 

HOROSKOPÓW.  Mnogość horoskopów codziennych, tygodniowych, miesięcznych, 
rocznych  układanych  z  wykorzystaniem tradycji wielu kultur świadczy o 

ogromnej  popularności  tego sposobu interpretowania zjawisk i sugeruje, 
że sztuka ich układania jest prosta. Tymczasem tak nie jest. Aby układać 

prawdziwe  horoskopy,  trzeba  posiąść wielką wiedzę. Prawdziwą moc mają 
także  w  zasadzie tylko te horoskopy, które są układane dla konkretnych 

osób.  Do  opracowania  prawdziwego  horoskopu  potrzebne  są m.in. tzw. 
efemerydy  - mapy oznaczające położenie planet na każdy dzień, znajomość 

znaków  ->  ZODIAKU i umiejętność interpretowania tzw. domów horoskopów, 
powstałych  z  podziału  ekliptyki  na  dwanaście  części wynikającego z 

dobowego  ruchu  Ziemi  wokół  jej  osi.  Spotyka  się  twierdzenia,  że 
astrologia   jest  praktyczną  próbą  odczytywania  zapisu  losu,  który 

przeznaczenie powierzyło człowiekowi do zrealizowania.

  ATARAKSJA

Postawa filozoficzna pozwalająca na zachowanie spokoju i równowagi ducha 
wobec przeciwności losu i nieprzychylnych zdarzeń. Atmosfera powszechnej 

ataraksji  jest  niedoścignionym  marzeniem  władców,  szczególnie tych, 
którzy  zmuszeni  są  nakładać  na poddanych różne ograniczenia. Postawa 

ataraksji  może być ważnym elementem, czasem decydującym o przetrwaniu w 
trudnych warunkach. Patrz: -> SURVIVAL -> ZDROWY STYL ŻYCIA.

  ATAWIZM

Ujawnianie  się cech, które kiedyś występowały u przodków, a następnie w 
wyniku  rozwoju ewolucyjnego zanikły. Zazwyczaj pojęcie atawizmu kojarzy 

się  z  jakimiś  cechami zewnętrznymi, anatomicznymi, tymczasem znacznie 
bardziej  interesujące  jest  obserwowanie  tego typu zjawisk w psychice 

człowieka.  Wiele  zresztą  wyjaśnień odnoszących się do niezrozumiałych 
czasem zachowań człowieka ujawniającego jakieś nadzwyczajne umiejętności 

wiąże się z pojęciem atawizmu.

  ATROFIA
Zanik.

  AURA

Promieniowanie  emanujące  z  człowieka  i  tworzące wokół niego swoistą 
otoczkę  zwaną  również -> EMANACJĄ, -> BIOPOLEM lub aureolą. Najsilniej 

występuje   w  okolicach  głowy.  Niektórzy  ludzie  posiadają  zdolność 
widzenia aury, a nieliczni potrafią z jej kształtów, kolorów i natężenia 

wnioskować  o  stanie  zdrowia  obserwowanego człowieka. Takie zdolności 
posiadał w Polsce -> OSSOWIECKI, który kilkakrotnie m.in. przepowiedział 

śmierć  różnych  osób  obserwując pojawienie się wokół nich białej aury. 
Występowanie  aury  zostało  potwierdzone  m.in.  doświadczeniem  zwanym 

efektem -> KIRLIANA.

  AURASKOPIA
Interesująca hipoteza wysunięta przez dr Hannerole Auras-Blank z RFN, wg 

której  wyschnięte  rozmazy  krwi, sfotografowane i znacznie powiększone 
tworzą  mapę  ciała  ludzkiego, na której zaznaczają się różne choroby i 

uszkodzenia   ciała.   Autorka  tej  hipotezy  twierdzi,  że  za  pomocą 
auroskopii  jest  w  stanie wykryć nie tylko dawne i obecne choroby, ale 

także  ocenić  predyspozycje  i  skłonności do poszczególnych chorób, co 
mogłoby okazać się niezwykle cenne np. przy wykrywaniu wczesnych stadiów 

choroby nowotworowej.

  AURIKULOTERAPIA
-> AKUPRESURA ucha. 

  AURIKULOELEKTROPUNKTURA

-> ELEKTROPUNKTURA wykonywana na małżowinie usznej.

  AUROGRAFIA
Dział  wiedzy  zajmującej  się  metodami i technikami pomiaru energii -> 

BIOPOLA i -> AURY człowieka.

  AUROGRAMY
Zapisy  energodynamiki przyskórnej (biopole, aura). Techniki rejestracji 

i  sporządzania  aurogramu  są  różne,  ale  wszystkie  one  dowodzą, że 
przestrzeń  wokół  człowieka  jest  nasycona różnymi ładunkami i liniami 

tworzącymi  otoczkę -> BIOPOLE lub -> AURĘ. Z różnych informacji wynika, 
że  pole  to  ma  charakter  dynamiczny, a strumienie energii (ładunków) 

przemieszczają  się  wzdłuż  kanałów  energetycznych  (meridian).  Ma tu 

miejsce  wzajemne oddziaływanie pomiędzy energią zewnętrznną (kosmiczną) 
i własną bioenergią emitowaną przez człowieka.

  AUROSKOPIA

Zdolność  dostrzegania  promieniowania  wydzielanego  przez człowieka -> 
AURY  i  wnioskowania  na  podstawie  kształtu,  barwy  i natężenia tego 

promieniowania  o  stanie  zdrowia obserwowanego osobnika. Zdolność tę w 
wysokim  stopniu  posiadał  ->  OSSOWIECKI,  stwierdza ją także u siebie 

większość -> BIOENERGOTERAPEUTÓW.

  AUTOHIPNOZA
Umiejętność  wywoływania  stanów  hipnotycznych  własną wolą bez udziału 

hipnotyzera.  Z  opisu  wypadków  zapadania w letarg, rzekomych śmierci, 
stanów  ekstazy,  mistycznego uniesienia itp. zjawisk wynika, że wiele z 

nich  powstaje w wyniku -> AUTOSUGESTII czy -> AUTOSUGESTII HIPNOGENNEJ. 
W   medycynie  orientalnej,  w  której  wielką  wagę  przykłada  się  do 

dokładnego  poznania  własnego  ciała  i wyrobienia zdolności operowania 
nim,  wykształciło się wiele technik, metod, systemów, za pomocą których 

możliwe  staje się przyśpieszenie lub zwolnienie pracy serca, pobudzenie 
innych wewnętrznych narządów, a w skrajnych przypadkach doprowadzenie do 

tak  znacznego  spowolnienia  procesów  życiowych, że przypomina to stan 
śmierci klinicznej.

  AUTOKREACJA

Proces samorozwoju sterowanego w sposób świadomy przez zainteresowanego. 
Proces autokreacji wspiera się na trzech zasadniczych filarach: wiedzy o 

samym sobie; znajomości praw rozwoju i własnych potrzeb oraz silnej woli 
do realizacji zakładanych celów. Jak wykazują doświadczenia, najtrudniej 

zdobywa się umiejętność w zakresie kształtowania silnej woli.

  AUTOLIZA
W  klasycznej  medycynie  oznacza  proces  trawienia  obcych  i własnych 

obumierających tkanek. W medycynie niekonwencjonalnej pojęcia tego używa 
się dla opisu techniki -> GŁODÓWKI całkowitej.

  AUTOMASAŻ

->  MASAŻ wykonywany na samym sobie. Twierdzi się, że automasaż powinien 
być  powszechną  metodą  -> AUTOTERAPII. W szczególności takie techniki, 

jak  -> REFLEKSOTERAPIA, -> AKUPRESURA, czy zbliżone do masażu -> MUDRY, 
->  REIKI,  ->  BSM  i  inne, mogą i powinny być z powodzeniem stosowane 

przez  każdego.  Podobnie  liczne  korzyści przynosić może stosowanie na 
sobie różnych technik masażu klasycznego.

  AUTOMATYCZNE PISMO

Zdolność  samoczynnego,  nieuświadomionego  pisania,  która  pojawia się 
czasem w stanie -> HIPNOZY i przypomina rozszczepienie osobowości. Osoba 

poddana  hipnozie jest w stanie wykonywać różne czynności, np. rozmawiać 
z   hipnotyzerem,   a   jednocześnie,  zupełnie  sobie  tego  faktu  nie 

uświadamiając, pisać jakieś wypracowanie na inny temat. W -> SPIRYTYZMIE 
uważa się zjawisko automatycznego pisma za ingerencję -> DUCHA.

  AUTOPREPARATY

Preparaty   pobrane   z   organizmu   odpowiednio   przechowane,  czasem 
przetworzone   lub   spreparowane,   które   w  celach  leczniczych  czy 

regeneracyjnych  zostają użyte w tym samym organizmie, z którego zostały 
wcześniej pobrane. Patrz: -> AUTOSZCZEPIONKA, -> HEMOTERAPIA.

  AUTOPSYCHOTERAPEUTYCZNE RADY FILOZOFÓW
Prof.   Stanisław  Siek  w  interesującej  książce:  "Autopsychoterapia" 

sporządził,   na   podstawie   obszernej   literatury   filozoficznej  i 
psychologicznej,   listę   zasad-haseł-wytycznych-rad,   jakie   wybitni 

filozofowie  różnych  epok  kierują  do ludzkiej społeczności. A oto owe 
rady:

-   Przygotować  się  zawczasu  na  znoszenie  ciosów  życia,  urazów  i 
niepowodzeń.

- Nie ulegać tyranii ludzkiej opinii.
- Budować optymistyczne nastawienie do życia i ludzi.

- Rozwijać w sobie nastawienie tolerancyjne.
- Nie tracić z oczu wartości i godności człowieka jako człowieka.

- Zachować pewien dystans wobec siebie, ludzi, świata i biegu wydarzeń.
-  Trzeba  być krytycznym wobec własnych sądów o sobie, a także w ocenie 

ludzi i zdarzeń.
-  Korzystnie  jest dia psychicznego rozwoju ograniczać własne potrzeby, 

uprościć życie, stosować różne formy psychicznej i fizycznej ascezy.
-  Umieć  obnażać  pozorne  wartości i deprecjonować to, co zbytnio ceni 

większość ludzi: bogactwo, znaczenie, władzę, poklask.
- Rezygnacja, godzenie się z nieuniknionym.

- Żyć teraźniejszością.
- Iść za biegiem wydarzeń.

- Izolować się od tłumu, pospolitości, nieładu.
-  Szukać zadowolenia wewnątrz siebie, a nie w posiadaniu dóbr zależnych 

od innych.
- Ćwiczyć się ciągle w panowaniu nad uczuciami i wyobraźnią.

- Rozmawiać ze sobą, prowadzić wewnętrzny dialog.

  AUTOPSYCHOTERAPIA
Dział  ->  PSYCHOTERAPII obejmujący te metody psychoterapeutyczne, które 

zakładają,  że  leczący  i  leczony  to ta sama osoba. Posługuje się ona 
technikami,  sprzętem,  tekstami,  muzyką opracowanymi przez innych, ale 

akceptuje  je,  uzupełnia  własnymi  pomysłami,  na pierwszy plan wysuwa 
własną  osobę.  Jako  podstawowe  zjawiska terapeutyczne występuje tu -> 

AUTOSUGESTIA. 

  AUTORELAKS
-> SCHULTZA TRENING AUTOGENNY

  AUTOSKOPIA

Oglądanie własnego ciała podczas -> BILOKACJI.

  AUTOSUGESTIA
-> SUGESTIA wobec samego siebie.

  AUTOSZCZEPIONKA

Szczepionka   sporządzona  na  bazie  preparatu  pobranego  z  organizmu 
zaszczepionego ustroju.

  AUTOTERAPIA

Termin   często   stosowany,   ale   niezbyt  precyzyjnie  zdefiniowany. 
Najogólniej  chodzi  o  różne  procesy  samoleczenia,  w  których należy 

położyć   nacisk   na  świadomość  potrzeb  psychicznych  i  fizycznych, 
umiejętność    samodiagnozy,   trafne   ustalenie   metod   postępowania 

leczniczego  i wytrwałości w leczeniu. Z różnych ocen i badań wynika, że 
większość chorych chętnie oddaje swój los w ręce lekarzy lub innych osób 

(księdza, mistrza, guru), aby oni decydowali za nich i niejako wyręczali 

ich w podejmowaniu kroków, które mają przynieść poprawę zdrowia, zamiast 
odwołać  się  do samych siebie. Okazuje się, że człowiekowi łatwiej jest 

mieć  pretensję  do  kogoś  innego  za  swój  stan zdrowia niż do siebie 
samego. Patrz: -> CZYNNIKI RYZYKA, -> ZDROWY STYL ŻYCIA.

  AUTOTRENING

Samodzielnie  zaplanowany,  ze  świadomością  celów i metod realizowany, 
analizowany    i    korygowany   ->   TRENING   (fizyczny,   psychiczny, 

intelektualny). 

  AUTYZM
Zamknięcie  się w sobie, oderwanie od rzeczywistości. W stanach ciężkich 

autyzm stanowi składową różnych schorzeń psychicznych.

  AWATAR
Sans.  -  zstąpienie.  Wcielenie  się  bóstwa  Wisznu w doczesny kształt 

ludzki lub zwierzęcy. 

  BALNEOTERAPIA
Wykorzystanie  w  medycynie  leczniczych  właściwości wód mineralnych ze 

względu  na  ich  skład  chemiczny  i  temperaturę  do  kąpieli, kuracji 
pitnych,   płukań,   inhalacji   itp.   oraz   stosowanie   zabiegów   z 

wykorzystaniem  naturalnych  peloidów (borowin, mułów, błot) do kąpieli, 
okładów, kataplazm.

  BALSAM

Sok  ze  zranionego  niemetalowym narzędziem rododendronu. Leczy się nim 
różne rany, wrzody i choroby skóry. Także nazwa różnych maści i kremów o 

właściwościach leczniczych, rozgrzewających i uśmierzających ból.

  BANK GENETYCZNY
Umowna,  nieoficjalna  nazwa  całego  wyposażenia genetycznego człowieka 

jako  gatunku.  Pojęciem  banku  genetycznego  posługują  się  zazwyczaj 
publicyści   w   dyskusjach   dotyczących   stanu   zdrowia  i  kondycji 

biologicznej  narodu.  W tym sensie np. alarmuje się, że bank genetyczny 
człowieka  ulega  systematycznej degradacji wskutek zatrucia środowiska, 

chemizacji,  promieniowania,  nadużywania leków, niezdrowego stylu życia 
oraz   bezpośredniej  i  pośredniej  interwencji  medycyny  w  struktury 

genetyczne człowieka. 

  BAŃKI
Kiedyś bardzo popularna metoda leczenia, stosowana przede wszystkim przy 

różnego  rodzaju zaziębieniach, nieżytach dróg oddechowych, a nawet przy 
zapaleniu   płuc  i  nerwobólach.  Oficjalna  medycyna  metody  tej  nie 

potępiała,  ale  też  z  niej  rzadko  korzystała. Umiejętność stawiania 
baniek,  szczególnie  na  wsiach, była dość powszechna i ceniona jest do 

dziś.   Zabieg   polega   na   wysysaniu,  wskutek  powstałego  w  bańce 
podciśnienia,  z  małych  naczyń  krwionośnych  pewnej  ilości białych i 

czerwonych  ciałek  krwi. W momencie kiedy znajdą się one poza naczyniem 
krwionośnym,  stają  się  dla  organizmu  ciałem  obcym,  dla zwalczania 

którego   następuje   lokalna   a   czasem   i  ogólna  mobilizacja  sił 
odpornościowych  organizmu,  które  m.in. pomagają w zwalczaniu choroby. 

Tak  więc  efekt leczniczy stawiania baniek nie polega wcale na tym, jak 
się  powszechnie  sądzi,  że  bańki  "wyciągają złą krew" ale na efekcie 

bardziej  przypominającym  zastosowanie specyficznej -> AUTOSZCZEPIONKI. 
Kuracja   bańkowa   bywa   czasem  bardziej  skuteczna  niż  antybiotyk, 

szczególnie wobec coraz częściej występujących uczuleń i zwiększania się 

odporności na leki. Bańki stawia się jednorazowo w liczbie 20 - 30 sztuk 
na  plecy  lub  boki  oraz klatkę piersiową. Stawianie baniek odbywa się 

następująco:  wybraną  okolicę  ciała należy lekko przemasować, a u osób 
szczupłych  trochę  natłuścić  kremem  lub  wazeliną.  Bańki powinny być 

dobrze  umyte, osuszone i ogrzane do temperatury 35 - 40 stopni C, aby w 
zetknięciu  z  ciałem  nie  dawały  uczucia  zimna  lub  gorąca.  Należy 

przygotować pręcik metalowy o długości około 15 cm z nawiniętym na jeden 
koniec  wacikiem,  który maczamy w spirytusie. Stawiający bańki trzyma w 

lewej  dłoni 2 - 3 bańki, a w prawej pręcik z zapalonym wacikiem. Bańkę, 
którą  stawiamy,  zbliżamy do ciała bokiem, a tuż przed jej postawieniem 

szybkim  zdecydowanym  ruchem wkładamy na moment do bańki płonący wacik, 
szybko  go  wycofujemy  i natychmiast przykładamy bańkę otworem do ciała 

tak,  by  się  ona dość silnie przyssała. Po postawieniu baniek okrywamy 
chorego  kocem  i  pozostawiamy  na  około  20  minut.  Bańki zdejmujemy 

przechylającje  w  bok zjednoczesnym naciskiem palcami skóry przy brzegu 
bańki.  Po zdjęciu baniek chory powinien odpocząć, najlepiej zasnąć, nie 

należy  kłaść  się  jednak na stronę poddaną zabiegowi, ponieważ powinna 
ona być wolna od ucisku, by umożliwić swobodny dopływ krwi.

  BAP

Biologicznie  Aktywne  Punkty  wykorzystywane  w  ->  AKUPUNKTURZE  i -> 
AKUPRESURZE. 

  BAZYLISZEK

Gad  podobny  do  dużej  jaszczurki,  wg legend wywodzący się jeszcze ze 
starożytności,  miał  wylęgać  się z jaj 7-letniego koguta. Posiadał moc 

zabijania wzrokiem i oddechem.

  BEHAWIORALNA TERAPIA
Główna  obok -> PSYCHOANALIZY metoda psychoterapeutyczna zakładająca, że 

zaburzenia  psychiczne  (problemy  psychiczne)  wynikają  z  wyuczonych, 
nabytych  zachowań.  Jeżeli  tak,  to  mogą  one być na tej samej drodze 

eliminowane.  Behawioralna  terapia  kładzie nacisk na techniki socjo- i 
psychoterapeutyczne  polegające na samoanalizie, autokreacji i edukacji. 

  BEZKRWAWE OPERACJE

-> PSYCHOCHIRURGIA

  BIAŁA MAGIA
Czynności i manipulacje tajemne oparte głównie na zręczności i zdolności 

do  czynienia  rzeczy,  które  w  zasadzie  powstają w zgodzie z prawami 
natury  lub  co  najwyżej odwołują się do sił nadnaturalnych, "dobrych". 

Celem  białej  magii  jest  dobro  i  zwalczanie  zła,  a  w powszechnym 
kulturowym znaczeniu także niesienie rozrywki w postaci sztuki cyrkowej, 

iluzji,  gier  towarzyskich.  Biała magia wieloma swymi korzeniami łączy 
się  z  religią, wprowadzając do swego rytuału i słownictwa różne treści 

sakralne. Modlitwa religijna i zaklęcia białej magii mają często tę samą 
treść  i  tych  samych adresatów. W tym także sensie można wszystkich -> 

UZDROWICIELI  kierujących  się  nadrzędną zasadą pomocy bliźniemu nazwać 
białymi  magami. Wielu hierarchów kościoła obdarzano w przeszłości takim 

tytułem,  a  i  współcześnie kilkakrotnie określenia - biały mag - użyto 
wobec papieża, Jana Pawła II.

  BIAŁE TRUCIZNY

Tym mianem określa się -> CUKIER, -> SÓL i białą mąkę, które symbolizują 
jedno  z głównych niekorzystnych zjawisk we współczesnym żywieniu, jakim 

jest  wysokie  technologiczne przetwarzanie naturalnych produktów, przez 

co  pozbawia  się  je  najwartościowszych  składników.  Ocenia  się,  że 
powszechnie występujące nadmierne spożycie białej trucizny jest jednym z 

głównych   ->   CZYNNIKÓW   RYZYKA   w   przypadku   różnych  ->  CHORÓB 
CYWILIZACYJNYCH, w szczególności chorób układu krążenia.

  BIBLIA

Pismo   Święte.   Zbiór   ksiąg  uznanych  za  święte  przez  judaizm  i 
chrześcijaństwo. Na Biblię składają się Stary i Nowy Testament. W Biblii 

znajdujemy  szczególnie dużo informacji o cudownych uleczeniach, głównie 
przez  ->  JEZUSA  UZDROWICIELA,  ale  także  przez  inne znane postacie 

historyczne.   Wiele  informacji  zawartych  w  Biblii  dotyczy  różnych 
proroctw  i  przepowiedni,  a także wskazań i zaleceń odnoszących się do 

zachowania higieny i leczenia chorób.

  BIEG TO ZDROWIE
Popularne  hasło,  wylansowane  przed  laty  przez  znanego dziennikarza 

Tomasza  Hopfera,  zachęcającego  do biegania jako najprostszej formy -> 
RUCHU. Patrz też -> JOGGING.

  BIGMEETING

Forma  zbiorowego  leczenia niekonwencjonalnego stosowana przez wielu -> 
BIOENERGOTERAPEUTÓW,  w  tym  m.in.  przez -> HARRISA, -> NARDELLEGO, -> 

FELLMANA,  ->  KASZPIROWSKIEGO.  Podczas  bigmeetingu stosowane są różne 
techniki zawierające przede wszystkim elementy -> SUGESTII i -> HIPNOZY. 

Toczy  się  spór  o  skuteczność  tego  typu  zabiegów  i  ich celowość. 
Niektórzy  sądzą, że jakiekolwiek oznaki poprawy zdrowia czy uzdrowienia 

powstające    w   wyniku   uczestnictwa   w   bigmeetingu   są   efektem 
psychoterapeutycznym  aktywizującym  różne  wewnętrzne  siły  organizmu. 

Uważa  się  też, że siłą sprawczą uleczeń są bliżej nieokreślone prądy i 
promieniowania  emitowane z ciała bioenergoterapeuty. Podobnie rozbieżne 

poglądy   występują   przy  ocenie  efektów  leczniczych  łańcuchów  rąk 
tworzonych  przez  uczestników bigmeetingu. Z pozycji nauki wskazuje się 

też  na  aspekty psychologiczne i socjologiczne tego zjawiska posługując 
się  m.in.  terminologią  używaną w odniesieniu do fenomenu "psychologii 

tłumu".  Z  okazji tych dyskusji szczególnie zaostrza się spór o to, czy 
powstałe  w  ten  sposób  efekty lecznicze mają swoje źródło wyłącznie w 

sferze  psychicznej,  czy też zachodzi faktycznie zjawisko przekazywania 
energii pomiędzy bioenergoterapeutą a pacjentami. Interesującym aspektem 

tych  dyskusji  jest  także  spór  o  to,  czy efekty uleczenia zachodzą 
wyłącznie  w  wypadkach  korzystnego, akceptującego nastawienia pacjenta 

wobec  bigmeetingu czy też, jak twierdzi wielu uzdrowieieli, w tym m.in. 
Kaszpirowski,  że  dzieje  się  tak niezależnie od postawy pacjenta. Nie 

istnieją  żadne  naukowe dowody, które pozwoliłyby przyznać rację jednej 
ze  stron  tego  sporu. Najważniejsze w tym wszystkim jest jednak to, że 

takie uzdrowienia podczas bigmeetingu w ogóle mają miejsce. 

  BILANS ENERGETYCZNY
Wyraża  się  różnicą  pomiędzy  ilością  energii  uzyskiwanej  w  drodze 

przetwarzania  spożytych  pokarmów  a  ilością  energii  zużywanej przez 
organizm  w  tym  samym  czasie.  Organizm zużywa dostarczaną energię na 

podstawową  przemianę materii, utrzymywanie ciała w stanie -> HOMEOSTAZY 
oraz  na  różne  czynności  życia codziennego. Jeżeli zużywamy mniej niż 

spożyliśmy, mamy wówczas do czynienia z bilansem energetycznym dodatnim, 
jeżeli  zaś  zużywamy  więcej  niż  spożyliśmy, wtedy występuje zjawisko 

bilansu  energetycznego ujemnego. W pierwszym wypadku szczególnie wtedy, 
kiedy   występuje  stałe  zjawisko  bilansu  energetycznego  dodatniego, 

dochodzi  do  nadwagi  i  otyłości oraz różnych schorzeń metabolicznych. 

Natomiast   w   przypadku   bilansu  energetycznego  ujemnego  następuje 
chudnięcie,  pojawiają  się  różnego  rodzaju  zaburzenia metaboliczne i 

ostatecznie  śmierć.  Wiedza  na  temat  bilansu  energetycznego poprzez 
analizę  naszego -> STYLU ŻYCIA pozwala nam ocenić, czy zachowywana jest 

tak  pożądana  równowaga  i  czy  nie  mamy  do  czynienia z powszechnie 
niestety  występującym  zjawiskiem  bilansu  energetycznego  dodatniego, 

który,  jeżeli  zjawisko  jest trwałe, nieuchronnie przysparza nam wielu 
kłopotów.   Większość  ->  DIET  jest  opracowywana  właśnie  pod  kątem 

utrzymania   równowagi   bilansu  energetycznego,  a  niektóre  techniki 
stosowane  w  medycynie  niekonwencjonalnej,  jak -> GŁODÓWKI, oparte na 

efekcie  bilansu  energetycznego  ujemnego,  mają  za  zadanie  odciążyć 
organizm  i  oczyścić  go z nagromadzonych składników przemiany materii. 

Doskonałym  regulatorem  bilansu  energetycznego  jest  -> RUCH. Wszelka 
aktywność  fizyczna,  jeżeli jest dostatecznie intensywna i długotrwała, 

prowadząc  do  zużycia  nadmiaru  energii przyczynia się jednocześnie do 
wystąpienia wielu korzystnych skutków zdrowotnych.

  BILOKACJA

Wydzielenie  z  ciała  konkretnej  osoby  sobowtóra  (fantoma, dwójnika, 
fluidala,  istoty astralnej), który może posiadać wiele cech fizycznych, 

czasem  daje  się fotografować, wykonywać pewne czynności mechaniczne, a 
także  wykazywać  znaczą  niezależność  psychiczną  i  umysłową od swego 

"bliźniaka".   Szczegółowe  objaśnienie  zjawiska  i  opisy  konkretnych 
przypadków bilokacji zwanej też eksterioryzacją, można znaleźć w książce 

Romana   Bugaja   "Eksterioryzacja   -  istnienie  poza  ciałem".  Próby 
wyjaśnienia zjawiska bilokacji patrz hasło -> PSI.

  BIOASTRONOMIA

Dział  nauki  zajmujący  się  poszukiwaniem  i badaniem zjawisk życia we 
wszechświecie.

  BIOAURA

-> AURA

  BIO-BOOM
Tak nazywa się czasem niezwykle dynamiczny rozwój nauk biologicznych a w 

szczególności  różnych  technik  i  technologii wykorzystujących energie 
biologiczne   na  potrzeby  techniki  w  ramach  nowej  nauki  nazywanej 

biotechnologią.  Chodzi tu już nie tylko o przetwórstwo spożywcze, ale o 
"myślące"  maszyny,  inżynierię  genetyczną itp. Być może na tej właśnie 

drodze   nastąpi   wyjaśnienie   różnych  zjawisk  ->  BIOENERGETYCZNYCH 
wykorzystywanych m.in. w różnych technikach medycyny niekonwencjonalnej. 

  BIODIAGRAM

Wykres  wskazujący  korzystne  i  niekorzystne okresy w życiu człowieka, 
opracowany   na   podstawie   długości   trzech  podstawowych  biocykli: 

fizycznego  (F),  który  ma  rytm  23-dobowy,  psychicznego (P) o rytmie 
28-dniowym  oraz  intelektualnego  (I)  z  rytmem  33-dniowym. Wszystkie 

biorytmy  biegną  od  dnia  urodzenia.  Pierwsza  połowa  biorytmu  jest 
korzystna,  w drugiej następuje zniżka formy. Zbiegające się wierzchołki 

trzech  biorytmów  oznaczają  wszechstronne  możliwości, natomiast takie 
samo ich usytuowanie w dole wskazywałoby na ogólne obniżenie kondycji, w 

tym także zmniejszenie odporności na choroby.

  BIODYNAMICZNA UPRAWA
Metoda  uprawy roślin wykorzystująca przede wszystkim czynniki naturalne 

z  pominięciem sztucznych środków chemicznych. Metoda ta polega m.in. na 

naturalnej   gospodarce   rolnej,   stosowaniu   specjalnych  preparatów 
biodynamicznych,   wykorzystywaniu   naturalnych   rytmów   kosmicznych, 

unikaniu skażenia środowiska środkami chemicznymi,wykorzystaniu wiedzy o 
wzajemnym wpływie roślin na siebie oraz stosowaniu właściwej technologii 

upraw.  Uważa  się,  że  biodynamiczna  uprawa  będzie stawała się coraz 
popularniejsza,  a  z czasem stanie się główną formą uprawy podstawowych 

warzyw  i  owoców. Rośliny wyprodukowane tą metodą stanowią surowiec dla 
przygotowywania ->ZDROWEJ ŻYWNOŚCI.

  BIOELEKTRONIKA 

Niezwykle  interesująca  i  niestety  nie  mniej skomplikowana koncepcja 
próbująca  objaśnić  podstawowe  problemy energii życia. Jej współtwórcą 

jest   ->  SEDLAK  Włodzimierz,  który  tak  pisze:  "Bioelektronika  to 
właściwie biologia submolekularna, czyli takie pojmowanie żywej materii, 

w  którym liczą się jedynie elektrony i protony, wtłoczone w molekularne 
struktury  związków  organicznych".  Prof.  Włodzimierz  Sedlak twierdzi 

dalej,  że:  "nieodłącznym  zjawiskiem przejawu życia jest produkcja pól 
elektromagnetycznych  czyli  kwantowa emisja fotonów pozbawionych masy". 

Jest    to   niesłychanie   inspirujące   twierdzenie   dla   wszystkich 
poszukujących wyjaśnienia tajemnic -> BIOENERGII i -> BIOPOLA, które nie 

dają  się  dokładnie  zaobserwować  ani  zmierzyć  metodami  uznanymi za 
naukowe.  Dalszym  inspirującym  twierdzeniem prof. Włodzimierza Sedlaka 

jest  teza, że bioelektronika odkryła drugiego obok metabolizmu partnera 
funkcjonalnego i że oprócz dobrze znanej i opisanej chemicznej przemiany 

materii  istnieje  druga,  trudniejsza  do  opisania, elektromagnetyczna 
przemiana materii, uzupełniająca tamtą i ściśle z nią związana.

  BIOEMANACJA

Wszelkie promieniowanie bioenergii z ciała na zewnątrz.

  BIOENERGETYKA
W  nauce  klasycznej,  dział  wiedzy o molekularnych podstawach przemian 

energetycznych   w  organizmach  żywych.  Zajmuje  się  m.in.  procesami 
fotosyntezy, fermentacji, oddychania, krążeniem materii w świecie żywym, 

przepływem energii w komórce, zasadami termodynamiki, biosyntezą, budową 
i  funkcjonowaniem struktur genetycznych, procesami zachodzącymi podczas 

skurczu  mięśni  itp.  Ta  obszerna  wiedza  objaśnia bardzo szczegółowo 
tajemnice  funkcjonowania  organizmów  żywych  na możliwie najniższym - 

dającym  się  badać  metodami naukowymi - poziomie molekularnym. W takim 
ujęciu  bioenergetyka  nie zajmuje się takimi rodzajami -> BIOENERGII, o 

jakich  jest  mowa  w -> PARAPSYCHOLOGII, często kwestionuje w ogóle ich 
istnienie, dostarcza jednak, chcąc nie chcąc, wielu informacji, które są 

częściowo adaptowane i wykorzystywane przy interpretacji zjawisk -> PSI. 
Powstaje  też  wiele  nowych  idei  i  koncepcji, które usiłują na nowym 

wspólnym  polu  godzić to, co poznane, z tym, co jeszcze nie poznane lub 
poznane  częściowo.  Wielce  inspirujące  są  tu  koncepcje  i  idee  -> 

BIOELEKTRONIKI wysuwane przez -> SEDLAKA.

  BIOENERGIA
Czym jest bioenergia w zjawiskach paranormalnych ? Wielu przedstawicieli 

->  PSYCHOTRONIKI,  twórców jej teoretycznych i praktycznych działów nie 
daje na to pytanie konkretnych odpowiedzi. W bioenergii widzi się główną 

siłę  sprawczą  wielu na poły wyjaśnionych lub zupełnie nie dających się 
jeszcze  wyjaśnić zjawisk, które - wg naszych pojęć - musiała spowodować 

jakaś  energia.  Często  terminów  bioenergia - energia parapsychiczna - 
używa  się  zamiennie  dla  podkreślenia,  że  chodzi  tu  o taki rodzaj 

energii,  która powstaje nie tylko na podłożu fizjologicznym, ale przede 

wszystkim jej źródłem jest psychika człowieka. Mamy więc w tym przypadku 
do  czynienia ze złożonymi procesami neurofizjologicznymi. Nie czas więc 

jeszcze  na stworzenie pełnej, dostatecznie jasnej definicji bioenergii. 
Analizując   różne   zjawiska  i  wykorzystując  je  m.in.  w  medycynie 

niekonwencjonalnej   można   co   najwyżej   opisywać   ich  przebieg  i 
domniemywać,  a  w  niektórych  wypadkach  sięgając  do nauk klasycznych 

stwierdzać, z jakim rodzajem energii mamy do czynienia. Najczęściej mówi 
się,  że  bioenergia  jest  energią  fal elektromagnetycznych, o których 

wprawdzie  wiemy  bardzo  wiele,  ale na pewno nie wszystko. Rzut oka na 
widmo fal elektromagnetycznych pokazuje ogromną złożoność tego zjawiska. 

Nie  wyjaśnia  to  jeszcze źródeł tego promieniowania w przypadku np. -> 
TELEPATII.   Otóż   uważa   się,   że   fale  wysyłane  podczas  zjawisk 

telepatycznych  są  zewnętrznym  manifestowaniem się wewnętrznej, bliżej 
nam  jeszcze  nie  znanej energii bioplazmatycznej, biograwitacyjnej lub 

tzw.  energii  X.  Innym rodzajem energii emitującej fale elektryczne ma 
być  tkwiący  w  człowieku potencjał biomagnetyczny. Za pomocą efektu -> 

KIRLIANA  wykryto  m.in.  istnienie  wokół  człowieka  wielu różnych pól 
energetycznych,   które   określa   się   jako   pola  elektrostatyczne, 

magnetyczne,  świetlne, grawitacyjne itp. W niektórych publikacjach mówi 
się,   że  nośnikiem  energii  są  różne  rodzaje  prądów  elektrycznych 

powstających  w  mózgu  (prądy specyficzne, czynnościowe, spazmatyczne). 
Jako  nośnik  energii  wymienia  się też promienie kosmiczne. Reasumując 

należy   powiedzieć,  że  więcej  jest  w  tej  sprawie  do  odkrycia  i 
wyjaśnienia  niż  tego, co jest wiadome. Może to oczywiście zupełnie nie 

interesować  pacjentów,  jaka  siła  spowodowała  ich uzdrowienie, nawet 
gdyby  to  miała  sprawić siła, która nie istnieje, liczy się bowiem dla 

nich nade wszystko to, że odczuwają oni faktyczną poprawę swego zdrowia.
 

  BIOENERGOPOLE 
-> AURA, -> BIOPOLE 

  BIOENERGOTERAPEUTA 

-> UZDROWICIEL, osoba lecząca za pomocą -> BIOPOLA, -> BIOENERGII.

  BIOENERGOTERAPIA
Leczenie  bioenergią  wyzwalaną podczas kontaktu -> BIOENERGOTERAPEUTY z 

pacjentem.   Dawniejsze  nazwy  bioenergoterapii  to  ->  MESMERYZM,  -> 
MAGNETYZM,  ->  PRANOTERAPIA.  Podstawową,  nie udowodnioną jeszcze, ale 

potwierdzaną   wciąż   w   praktyce,   kładącą   podwaliny   pod  teorię 
bioenergoterapii  hipotezą jest stwierdzenie, że "człowiek w wyniku swej 

niezwykłej  aktywności psychicznej zdolny jest do czynnego oddziaływania 
wzajemnego z czasem i przestrzenią" (A. Dubrow, W. Puszkin). Zasadniczym 

problemem  bioenergoterapii  budzącym  żywe  dyskusje  jest  zagadnienie 
energii.   Wciąż   aktualne  są  pytania:  Jaką  energią  posługuje  się 

uzdrowiciel?  W jaki sposób jest ona przekazywana i jak działa? Istnieje 
wiele objaśnień tej kwestii, od czysto naukowych, w których fizyka sięga 

do  swoich  już  ustalonych  praw  lub tworzy nowe hipotezy, do zupełnie 
mistycznych  i  okultystycznych.  Najsłuszniejszy  wydaje  się  być  ten 

kierunek   myślenia,   który  poszukuje  wyjaśnień  na  gruncie  jakiejś 
jednolitej  koncepcji  obejmującej wszystkie zjawiska paranormalne. Taką 

najwszechstronniejszą  próbę  podejmują  A.  Dubrow  i W. Puszkin. Patrz 
hasło  ->  PSI.  Istnieje  już  wiele  bezpośrednich  i pośrednich metod 

naukowych,    za    pomocą    których   rejestruje   się   oddziaływania 
bioenergetyczne. Dowodzą tego następujące przykłady: 

-Próba   dynamometru   wykazuje   wzrost  siły  u  pacjenta  po  zabiegu 
 bioterpautycznym.

-  Wykonany  w czasie zabiegu elektroencefalogram (EEG) wykazuje istotne 

zmiany w obrazie fal mózgowych. 
-   Zdjęcia   wykonane  metodą  ->  KIRLIANA  wykazują  istotne  różnice 

potencjału  pomiędzy  bioenergoterapeutą a pacjentem oraz osobami, które 
nie posiadają takich zdolności.

- Podobne różnice wykazują badania z użyciem mikrowoltomierza.
Spór  zaś  o  to,  czy  podstawą  zabiegu  bioenergoterapeutycznego jest 

psychoterapia     lub     bioenergoterapia,    najlepiej    rozstrzygnąć 
stwierdzeniem,  że  człowiek jest niepodzielną istotą, dlatego też każde 

działanie,    w    tym   również   zabieg   bioenergoterapeutyczny,   ma 
psychosomatyczny  charakter.  Istnieje  też pogląd, że układ wegetatywny 

człowieka i jego komórki somatyczne są pod stałym wpływem telepatycznych 
oddziaływań zewnętrznych, które najczęściej nie są odbierane na poziomie 

mózgowym, człowiek więc ich nie odczuwa ani nie zdaje sobie sprawy z ich 
istnienia.  Potwierdzałoby  to niektóre przypuszczenia, że terapeutyczne 

oddziaływanie  uzdrowiciela  po  to, żeby było skuteczne, wcale nie musi 
być  uświadamiane  i  akceptowane przez pacjenta. Może odbywać się także 

bez jego wiedzy.

  BIOETYKA
Pojęcie  stworzone przez J. Poltera i wg niego najogólniej oznacza naukę 

o przetrwaniu ludzkości.

  BIOFEDBACK
Ang.  -  biologiczne  sprzężenie  zwrotne. Termin wprowadził N. Wiener w 

odniesieniu  do  cybernetyki,  a  J.  Kamly w medycynie. Ogólnie oznacza 
zdolność  do  wyczuwania  organów  ciała  i  wpływania  na  zmiany w ich 

funkcjonowaniu  (np.  rytmu  pracy  serca).  W  wykrywaniu i wywoływaniu 
zjawiska  biofedbacku  pomocne  mogą być różne urządzenia i aparaty, jak 

np. fondendoskopy, elektroencefalografy itp. Co do celów i spodziewanych 
efektów biofedback jest bliski -> MEDYTACJI i -> ROLFINGOWI. 

  BIOGEOFIZYKA 

Nauka  o  biologicznych  zdolnościach  zwierząt  do  odbierania sygnałów 
zapowiadających   nadejście  różnych  zmian  w  przyrodzie,  kataklizmów 

trzęsień  ziemi,  wybuchów  wulkanów  itp.  Zdolności te nazywane czasem 
szóstym zmysłem polegają najogólniej na tym, że u zwierząt zmuszonych do 

codziennej   walki   o  przetrwanie  wykształciły  się  niezwykle  czułe 
mechanizmy i narządy służące do odbioru nieodczuwalnych przez człowieka, 

niezwykle  małych  wahań  temperatury,  ciśnienia,  fal  magnetycznych i 
innych  sygnałów  poprzedzających większe zmiany w przyrodzie. Człowiek, 

powiadają   niektórzy   badacze  tych  zjawisk,  wprawdzie  zatracił  te 
umiejętności,  ale  ich  całkiem  ze  swego ustroju nie wyrzucił. Są one 

jakby  głęboko  utajone  w aparacie genetycznym i w podświadomości a być 
może  także  w  innych strukturach człowieka. W szczególnych przypadkach 

część  z nich okresowo lub incydentalnie ujawnia się, tworząc możliwości 
percepcyjne, jakie u ludzi normalnie nie występują. Daje to pewne szanse 

na wyjaśnienie niektórych zjawisk -> PSI. 

  BIOGRAWITACJA 
Hipotetyczna  zdolność  człowieka  do wytwarzania na drodze specyficznej 

aktywności psychicznej pola o naturze zbliżonej do grawitacji ziemskiej. 
Hipotetyczne  siły  występujące w organizmach żywych stanowiące podstawę 

ich  różnorodnych  funkcji  psychoenergetycznych. Zjawisko biograwitacji 
nie  jest tożsame z ogólnie znanymi prawami grawitacji, formułowanymi na 

podstawie  kinetyki  wielkich mas. Jak wyjaśniają A.Dubrow i W.Puszkin : 
"W  wyrazie  - biograwitacja - człon - bio - oznacza, że ten rodzaj pola 

powstaje  tylko  w wyniku aktywności żywego organizmu, natomiast człon - 

grawitacja  - odzwierciedla tylko okoliczność, że niektóre cechy zwykłej 
grawitacji  są obserwowane w przejawach tego specyficznego biologicznego 

pola  - stanu, a mianowicie zdolność do przenikania przez dowolne ekrany 
fizyczne  oraz  oddziaływania  wzajemne  na  dowolną  odległość z każdym 

ciałem   materialnym,   niezależnie   od   jego   składu   i  jakośći... 
Biograwitacja  stanowi szczególny stan czasowo-przestrzenny powstający w 

warunkach   szczególnej   aktywności   psychicznej  i  myślowej  każdego 
człowieka,   a   osiągający   najsilniej   wyraz   u  czułych  fenomenów 

(ekstrasensów)". Patrz -> PSI. 

  BIOINFORMACJA 
Odbieranie  informacji  pomiędzy  organizmami żywymi na odległość. W jej 

ramach  może dochodzić do wzajemnego telepatycznego oddziaływania między 
ludźmi  i  zdalnego  widzenia  obiektów.  Zdolność do bioinformacji jest 

realizowana  poza  znanymi  narządami  zmysłów,  a jej objaśnienia można 
m.in.   szukać  w  mechanice  kwantowej,  która  zakłada  natychmiastowe 

wzajemne  oddziaływanie  cząsteczek o identycznych strukturach falowach. 
Taka  możliwość  została  potwierdzona  doświadczalnie. Jeżeli wiemy, że 

także  w  mózgu  zachodzą  procesy  falowe,  można  sobie wyobrazić taką 
sytuację  (oczywiście  znacznie  rzecz  upraszczając),  w  której  w dwu 

mózgach  powstają  identyczne  zjawiska  falowe,  wtedy zgodnie z teorią 
mechaniki   kwantowej,   bez  względu  na  odległość  zachodzi  zjawisko 

błyskawicznej   wymiany   informacji.  Może  to  stać  się  podstawą  do 
wyjaśnienia  nie  tylko  procesów  ->  TELEPATII, ale także wielu innych 

zjawisk z obszarów ->PSI. 

  BIOLOGICZNE SPRZĘŻENIE ZWROTNE 
Ogólna   nazwa  dla  procesów  wykorzystywanych  w  różnych  metodach  i 

technikach  terapii  autogennej:  ->  AUTOSUGESTII,  ->  AUTOHIPNOZY, -> 
RELAKSACJI  itp., prowadzących m.in. do ->EUTONII. W realizacji procedur 

BSZ     wykorzystuje    się    m.in.    muzykę,    specjalne    nagrania 
dźwiękowe,elektroniczną  aparaturę  pomiarową i różnego rodzaju układy i 

położenia rąk.Patrz też techniki -> BSM, -> MUDRY, -> REIKI i inne. 

  BIOLUMINESCENCJA
Nieinwazyjna metoda badania organizmów żywych przez zastosowanie różnych 

nukleotydów  w  celu  sprowokowania  emisji  fotonowej.  Zjawisko, które 
czasem wykorzystuje się przy badaniu problemów -> PSI. 

  BIOMASAŻ

Pojęcia  biomasaż  używa  ->  ABRAMOWSKI  dla "przyłożenia ręki do ciała 
drugiego  człowieka, najczęściej chorego, w celu osiągnięcia określonych 

skutków terapeutycznych". Patrz: -> DOTYK. 

  BIOMETRY 
Odpowiednio  wyskalowane  płaszczyzny  i  linie  służące  do  obliczania 

wyników badań radiestezyjnych.

  BIOPIERWIASTKI
Biometale.  Metale życia. Mikroelementy. Wreszcie pierwiastki śladowe to 

tyle  samo,  co  właśnie biopierwiastki. Są to pierwiastki występujące w 
organizmie  w  wewnętrznym  i zewnętrznym środowisku komórek organizmu w 

minimalnych,  często  śladowych milionowych, częściach grama, mimo to są 
dla  życia  i  prawidłowego  funkcjonowania  organizmu niezbędne. Na tej 

liście  znajduje  się  około  30  pierwiastków.  Wskazuje  to  m.in.  na 
znaczenie   systemu   odżywiania   się,   różnorodnego,   urozmaiconego, 

zapewniającego dostarczenie odpowiednich biopierwiastków do ustroju. 

  BIOPLAZMA 

Nazwą  bioplazma  obdarza się wiele nieuchwytnych i trudnych do opisania 
językiem  nauki  zjawisk  związanych  z  różnymi  stanami energetycznymi 

materii  i  pojęciami  ->  BIOPOLA  i  ->  BIOENERGII.  Wg  ->  SEDLAKA, 
faktycznego   twórcy   tego   pojęcia,  bioplazma  jest  stanem  materii 

ożywionej,  uwarunkowanym  chemicznymi reakcjami metabolizmu i procesami 
eletronicznymi, dokonującymi się w białkowym środowisku. "Bioplazma jest 

takim samym zbiorowym określeniem jak metabolizm dla reakcji chemicznych 
w  ustroju  żywym".  Wyjaśnienie więc, że bioplazma stanowi "uniwersalny 

nośnik  reakcji chemicznych, procesów elektronicznych, generacji fotonów 
i  elektrycznych  drgań  całości"  może  stać  się  uniwersalną podstawą 

wyjaśnienia    wielu    zjawisk    zachodzących   w   procesie   terapii 
bioenergetycznych.

  BIOPOLE

Pole  fizyczne  istniejące  wokół  organizmów  żywych  o  zróżnicowanej, 
niejednorodnej   naturze   i   strukturze.   Istnienie  biopola  zostało 

stwierdzone  przy  zastosowaniu  wielu metod fizycznych, analitycznych i 
hipotetycznych  na  podstawie bezpośredniej obserwacji i pomiarów samego 

zjawiska lub przez analizę skutków przez nie wywołanych. Podstawą teorii 
biopola  jest  założenie,  że każdy organizm żywy, funkcjonujący w całej 

swej   psychosomatycznej   złożoności,  w  której  zasadnicze  znaczenie 
integrujące   ma   specyficzne   zjawisko   ->   BIOGRAWITACJI,  emanuje 

promieniowanie   będące   w   swej   podstawowej   strukturze  ->  POLEM 
BIOELEKTROMAGNETYCZNYM  przejawiającym  się  w wielu złożonych funkcjach 

życiowych  ustroju  i  w  specyficzny  sposób  wiążącym go z otoczeniem. 
Istnienie  biopola stwierdzone było m.in. przez obserwację tzw. -> AURY, 

efekt  fotografii  ->  KIRLIANA  i  wskazania  różnych   i  superczułych 
urządzeń  pomiarowych.  Wykryte  różnymi  technikami  biopola mają różny 

charakter  i  są definiowane jako auralne, bioplazmatyczne, elektryczne, 
bioelektretowe,  biomagnetyczne  i  inne. Poszukiwanie jednolitej teorii 

biopola.,  która  mogłaby  obejmować swym zakresem wszystkie zjawiska -> 
PSI,  doprowadziło  do powstania tzw. teorii OTPR - Teorii Oddziaływania 

Rezonansowo-Polowego.  Organizm  występuje  tu jako jednorodna całość, a 
OTPR   jako   uniwersalna   zasada  oddziaływania  w  całej  przyrodzie. 

Wprowadzenie  elementu  rezonansu i skojarzenie go z holograficzną wizją 
świata  eliminuje  zarazem problem odległości pomiędzy oddziałującymi na 

siebie obiektami. 

  BIORYTMY
Rytmy biologiczne. Cykliczne zmiany w procesach fizjologicznych: dobowe, 

tygodniowe,   miesięczne,   sezonowe,   roczne,   wieloletnie,  pływowe. 
Znajomość  biorytmów.  pozwala  wybierać  najskuteczniejsze  momenty dla 

zastosowania   różnych   zabiegów.   Patrz   ->   RYTMY   KOSMICZNE,  -> 
CHRONOTERAPIA, -> KANAŁY ENERGETYCZNE.

  BIOSTYMULATORY MAGNETYCZNE

-> MAGNETOTERAPIA

  BIOSUBTERRANOBIOLOGIA
-> SUBTERRANOTERAPIA

  BIOTECHNOLOGIA

Nauka  o  wykorzystaniu  naturalnych  procesów biologicznych w przemyśle 
spożywczym,    farmaceutycznym,    rolnictwie,    leśnictwie,   ochronie 

środowiska,  mikroelektronice,  inżynierii chemicznej itp. Uważa się, że 

co  najmniej trzy czynniki decydują o randze i znaczeniu biotechnologii. 
Pierwszym  jest stały postęp w zakresie inżynierii genetycznej, drugim - 

nieuchronność  wyczerpywania  się tradycyjnych źródeł energii, trzecim - 
konieczność rozwiązywania złożonych problemów ochrony środowiska.

  BIOTELEKOMUNIKACJA

-> BIOINFORMACJA

  BIOTERAPIA
-> BIOENERGOTERAPIA

  BIOTRONIKA

-> RADIESTEZJA PARAMEDYCZNA

  BŁĄD W SZTUCE LEKARSKIEJ 
Wg    Małej   Enc.   Medycyny:   "Pojęcie   prawno-lekarskie   dotyczące 

przekroczenia  przez lekarza norm prawnych lub zawodowych: działanie lub 
zaniechanie  wbrew  ogólnie  przyjętym  aktualnym  zasadom  i wymaganiom 

wiedzy  lekarskiej (...). Błąd lekarski pociąga za sobą odpowiedzialność 
lekarza: karną, cywilną, zawodową, administracyjną". Definicja ta wydaje 

się  być  niedostateczna  dla tych wszystkich osób, które leczą metodami 
niekonwencjonalnymi  jak  ->  UZDROWICIELE,  ->  BIOENERGOTERAPEUCI,  -> 

ZIELARZE    itp.    Ustalenie,    na    czym   polegałby   w   medycynie 
niekonwencjonalnej  błąd  w sztuce lekarskiej, mogłoby przyczynić się do 

wzbogacenia  zasad  ->  DEONTOLOGII  LEKARSKIEJ o wszystkie te sytuacje, 
których  ona  dotąd  nie  obejmuje. A przecież postępowanie również tych 

osób powinno podlegać ocenie moralnej i zawodowej. 

  BOMBARDOWANIE
Jedna  z  technik  socjoterapeutycznych  realizowanych w ramach szerszej 

metody  rozwijania  ludzkich  możliwości.  Osoby uczestniczące w seansie 
bombardowania  są losowo poddawane wszechstronnej ocenie grupy co do ich 

planów,   możliwości,  cech  i  ograniczeń.  Z  reguły  grupa  dostarcza 
bombardowanemu  sporo  materiałów  do  przemyśleń  na  temat samooceny i 

własnych  niewykorzystanych  możliwości.  Staje  się  to  często  ważnym 
bodźcem do działania i podejmowania decyzji.

  BORAGOGLANDYNA 100

Preparat   opracowany   przez   prof. -> BRZOSKO Witolda. Jest to wyciąg 
oleisty  z  nasion  ->  OGÓRECZNIKA  LEKARSKIEGO. Jego szczególnie cenne 

właściwości wynikają z tego, że w leku tym jest obecny kwas tłuszczowy - 
gamma-linolenowy  (GLA).  Lek  nie  wykazuje  działań  ubocznych, wpływa 

natomiast   skutecznie  na  zwalczanie  wielu  chorób,  pomaga  m.in.  w 
zaburzeniach  przemiany  materii,  łuszczycy, astmie, zapaleniach jelit, 

chorobie    niedokrwiennej    serca,   miażdżycy,   marskości   wątroby, 
reumatoidalnym  zapaleniu  stawów.  GLA  wzmacnia przede wszystkim układ 

immunologiczny, obniża też poziom cholesterolu.

  BORUTA
Najpopularniejszy  polski  diabeł.  Spełniał  różne  funkcje.  Był także 

czasem życzliwy ludziom. Ot diabeł - polski patriota.

  BOYM MICHAŁ
(1612 - 1670). Polak węgierskiego pochodzenia. Jako pierwszy Europejczyk 

przeniósł  na nasz grunt wiele tajemnic -> CHIŃSKIEJ MEDYCYNY. W Chinach 
przebywał  dwukrotnie  jako  misjonarz  w  latach  1644  -  1670. Pilnie 

zgłębiał  rozległą  wiedzę  medyczną ówczesnych Chin, która miała już za 

sobą   tysiące  lat  doświadczeń  i  stanowiła  zwarty  system,  którego 
podstawowe zręby są w pełni aktualne do dziś. Dorobek Boyma opublikowany 

został  w  wielu  dziełach,  z  których  główne  to  "Poradnik chińskiej 
medycyny"  (1662)  i "Klucz medycyny" (1686). Niestety do jego autorstwa 

dopisało  się paru niezasłużonych urzędników. Już wtedy, przed 300 laty, 
w   obu  tych  dziełach  zamieszczony  został  obszerny  opis  chińskiej 

diagnostyki  i terapii oparty o jej zasadnicze działy: akupunkturę, leki 
roślinne,  zwierzęce i mineralne, badanie tętna. Boym pierwszy przeniósł 

na  grunt  europejski  teorię  dwu  czynników  ->  YIN  -> YANG i pięciu 
elementów  (ogień,  woda, powietrze, metal, drewno). Przez pewien czas w 

nazewnictwie  botanicznym  figurowała  nazwa jednej z roślin chińskich - 
boymia. Roślinę tę (jej chińska nazwa u-yu) wykazującą rozległe wartości 

terapeutyczne Boym spopularyzował w Europie.

  BÓL 
Wrażenie,   które   powstaje   wskutek   zewnętrznych  lub  wewnętrznych 

podrażnień  zakończeń  specjalnych  nerwów czuciowych. Odpowiednio silne 
impulsy  przebiegają  skomplikowaną  drogą  aż  do  kory mózgowej, gdzie 

wrażenie  bólu  jest uświadamiane. Ból sam w sobie nie jest ani chorobą, 
ani  bezpośrednim  zagrożeniem,  choć  może  generować dalsze choroby na 

zasadzie  długotrwałego -> DYSTRESU. Ból jest przede wszystkim sygnałem, 
że  choroba lub zagrożenie istnieje. Znoszenie lub ograniczanie poczucia 

bólu  jest  przedmiotem  działań wielu -> UZDROWICIELI posługujących się 
różnymi  technikami, głównie wywodzącymi się z -> HIPNOZY i -> SUGESTII. 

Skuteczność  takich  zabiegów  jest  bezpośrednim  dowodem  na istnienie 
ścisłego  związku  pomiędzy  psychiką a ciałem człowieka i jest podstawą 

większości  technik  terapeutycznych w medycynie niekonwencjonalnej. Ból 
jest  najpowszechniejszym cierpieniem, obniżającym jakość życia milionów 

ludzi.  Medycyna klasyczna koncentrując się na leczeniu przyczyn, często 
pomijała potrzebę uśmierzania bólu, z tego też powodu m.in. uważana jest 

za  oschłą  i  nieczułą,  nie  budzi  zaufania.  Ostatnio  jednak  WHO i 
środowiska  lekarskie  walkę  z  bólem  uznały za jedno z równoległych i 

równie  ważnych zadań, jak sanmo leczenie przyczyn powstawania chorób. W 
medycynie  niekonwencjonalnej było niemal odwrotnie, w pierwszym rzędzie 

terapeuta  koncentrował się na człowieku, na jego cierpieniu i potrzebie 
ulżenia  mu w jego cierpieniu. Usunięcie bólu i cierpienia z reguły jest 

pierwszoplanowym zadaniem bioenergoterapeuty. Czasem jednak tylko na tym 
polega jego zabieg, leczy skutki, nie lecząc przyczyn. 

  BRAINSTORMING

Ang.  -  burza  mózgów.  Metoda zbiorowego rozwiązywania i opracowywania 
trudnych  zadań.  Typowe  dla  procedury  brainstormingu jest niczym nie 

skrępowane  zgłaszanie  pomysłów  sugerujących  rozwiązanie  określonego 
zadania,  bez  poddawania tych propozycji natychmiastowej ocenie. Wysuwa 

się  czasem  przypuszczenie,  że  znakomite  niekiedy  wyniki uzyskiwane 
dzięki  pracy  tą  metodą mogą być zarazem dowodem na to, że występuje w 

tym  przypadku  szczególny  rodzaj -> TELEPATII, która przyczynia się do 
powstania swoistego zjawiska "połączonej pracy mózgów".

  BRYZOMANCJA

Sztuka wróżenia ze snów. Patrz też -> ONEIROMANCJA.

  BRZOSKO WITOLD
Prof.  Prezes  -> POLSKIEGO TOWARZYSTWA MEDYCYNY NATURALNEJ. Odkrywca -> 

BORAGOGLANDYNY   100.   Zajmuje   się  m.in.  lecznictwem  naturalnym  i 
problemami immunologii. 

  BSM 
Bioemancyjne  sprzężenie  z  mózgiem.  Opracowana  przez mgr Eugeniusza 

Uchnasta  technika  samoleczenia  zbliżona do metod -> MUDRY i -> REIKI. 
Polega  na  trzymaniu  na głowie rąk w odpowiednim miejscu i odpowiednim 

ułożeniu przez pewien czas (około 10 - 15 min.). Wg tej koncepcji między 
poszczególnymi  ośrodkami kory mózgowej nadzorującymi konkretne organy i 

narządy  ciała  a  przykładanymi  na  głowę odpowiednio ułożonymi rękami 
zachodzi  w  drodze  bioemancyjnego  sprzężenia  zwrotnego wyrównanie -> 

HOMEOSTAZY  zakłóconej  chorobą. Autor opisuje kilka różnych ułożeń rąk, 
przypisując   każdemu   z  nich  właściwości  wybiórczego  oddziaływania 

leczniczego  na  konkretne  dolegliwości. Podczas zabiegu na rękach i we 
włosach  nie  powinno  być  żadnych  przedmiotów  metalowych.  W trakcie 

zabiegu  należy  unikać trwałego dotyku innych osób lub zwierząt. Zabieg 
powtarzamy  w  ciągu dnia co 3 - 4 godziny. W trakcie kuracji nie należy 

stosować  leków  ziół  ani żadnych zabiegów fizykalnych. Można natomiast 
używać  witamin  i  soli  mineralnych. A oto podany na podstawie skryptu 

opracowanego  przez mgr Eugeniusza Uchnasta opis przykładowego ułożenia 
rąk, którym leczy się m.in. stany zapalne narządów wewnętrznych gardła i 

jamy  brzusznej,  anginę  i stany ropne migdałków, chrypę, stany zapalne 
wątroby,  pęcherzyka  żółciowego  i  nerek,  zatrucia  i  niestrawności, 

zaburzenia  w  przemianie  materii, owrzodzenia jamy brzusznej, napadowe 
bóle głowy (migrena): Obydwie ręce układamy nad małżowinami usznymi tak, 

by podstawa dłoni nie zasłaniała części skroniowej przed uchem, a zwarte 
palce  stykały  się  na  czubku głowy, lecz nie nakładały się na siebie, 

przez  co  dłonie  zostają  ułożone lekko skośnie do tyłu i przeważnie ( 
przy  dużych  dłoniach)  odchylają  małżowiny  uszne ku dołowi, same zaś 

przylegają bezpośrednio do puszki mózgowej. 

  BUŁŁYSZKO KRZYSZTOF 
Psychotronik.    Twórca    interesującej   koncepcji->   ENERGETYZATORÓW 

pobudzających  m.in.  ->  CZAKRAMY.  Produkuje na specjalne zamówienia-> 
TALIZMANY.  Jego  pasją  jest odczytywanie przepowiedni -> NOSTRADAMUSA. 

Uprawia  też  ->  HIPNOZĘ. Autor wielu interesujących artykułów na temat 
psychotroniki. 

  BURSZTYN

Lecznicze  właściwości bursztynu znane były od dawna. Stosuje się przede 
wszystkim  nalewkę,  którą  można  sporządzić samemu rozpuszczając 5 dag 

drobnego bursztynu w 1/2 l spirytusu. Pozostawić na 10 dni. Przechowywać 
w  ciemnym  miejscu.  Nalewką leczy się bóle neurologiczne, zaziębienia, 

nerwice  serca,  niekrwawiące  rany. W tych wszystkich wypadkach nalewkę 
stosuje  się  zewnętrznie  przez  nacieranie.  W  przypadku zapobiegania 

zawałom  i dla regulacji krwioobiegu pije się na czczo po 5-10 kropli na 
pół  szklanki  wody.  Bursztyn  doskonale  nadaje się do sporządzania -> 

TALIZMANU. 

  CAGLIOSTRO 
Allessandro Cagliostro (1743 - 1795), podróżnik, alchemik, znawca wiedzy 

magicznej  i  przyrodniczej.  Wizjoner  i jasnowidz, ale też szarlatan i 
oszust. Skazany za herezję. 

  CALANETICS 

Opracowany i wylansowany przez amerykankę Callan Pinckney system ćwiczeń 
wyszczuplających  i  poprawiających  sylwetkę. Calanetics to 30 ćwiczeń, 

które  należy  zrealizować  w ciągu jednej godziny. Wg autorki wystarczą 
dwa  jednogodzinne  seanse  w  tygodniu, aby uzyskae dostateczne efekty. 

Ćwiczeń  jest  oczywiście więcej niż 30, a do każdej jednostki godzinnej 

dobiera  sie  ich  odpowiedni  zestaw i komponuje się go w zależności od 
potrzeb i możliwości ćwiczącego. 

  CEBULA

Jaka jest każdy wie. Ale nie każdy docenia jej wszechstronne właściwości 
lecznicze,  odżywcze i bakteriobójcze. Od dawna zauważono, że ci, którzy 

stale  jedzą  surową cebulę znacznie rzadziej zaziębiają się, a epidemie 
grypy  ich  omijają.  Jeżeli  zaś  ktoś  nie  lubi ostrego smaku surowej 

cebuli,  wystarczy, że zmiesza ją z odrobiną cukru, soli i oleju, albo w 
zależności od upodobań z innymi przyprawami. Dodawanie do cebuli różnych 

przypraw ułatwiających trawienie pozwoli spożywać to cenne warzywo także 
osobom  mającym  dolegliwości  żołądkowe  i wątrobowe. Zmiażdżona surowa 

cebula jest doskonałym okładem leczącym i odkażającym rany.

  CEREBROLOGIA
Nauka  o  budowie  i  funkcjonowaniu  mózgu. Mówi się czasem, że jest to 

nauka, która ma najwięcej do odkrycia.

  CFS
CFS  (Chronic  Fatigue  Syndrome)  co  można  przetłumaczyć  jako Zespół 

Objawów  Uporczywego  Zmęczenia.  Po  AIDS,  który  był  i jest poważnym 
ostrzeżeniem,   że  bariery  immunologiczne  człowieka  nie  funkcjonują 

sprawnie,  pojawiło  się  nowe  zagrożenie, sygnalizowane na razie przez 
nieliczne  doniesienia  w prasie fachowej. Wg wstępnych doniesień główne 

objawy   CFS   to   spadek   ogólnej  aktywności,  ubytek  inteligencji, 
ograniczenie pamięci, zdolności do kojarzenia i myślenia abstrakcyjnego, 

bezsenność  lub senność nadmierna, bóle mięśniowe, wypadanie włosów oraz 
zanik  linii  papilarnych.  W  USA mówi się, że CFS jest dotknięte kilka 

milionów  ludzi.  Wiele objawów wskazuje na to, że CFS występuje także w 
innych   wysoko   uprzemysłowionych  krajach  świata  (Japonia,  Anglia, 

Kanada).  Przyczyną  CFS  jest  przypuszczalnie  wirus, podobny do tych, 
które  wywołują  AIDS,  ponieważ  także i w tym przypadku atakowany bywa 

system immunologiczny. Na tle niedomagań fizycznych, charakterystycznych 
dla  CFS rozwijają się liczne objawy stresu i frustracji, potęgujące złe 

samopoczucie,  wahania nastrojów i poczucie zagrożenia. Póki choroba nie 
zostanie  rozpoznana  i  nie  będą  odkryte  drogi  leczenia, należy jej 

zapobiegać  stosując  środki  powszechnie dostępne: właściwe odżywianie, 
wysoką  aktywność  fizyczną,  unikanie  nałogów,  ->  ZDROWY STYL ŻYCIA. 

  CHANDRA

Poczucie  beznadziejności,  apatia, nuda, depresja. Rosyjski odpowiednik 
angielskiego spleenu.

  CHARAKTER

Zespół   cech   psychicznych   określających   odrębności   widoczne   w 
usposobieniu i postępowaniu każdego człowieka.

  CHEMILUMINESCENCJA

Jarzenie,  zimne świecenie. Towarzyszy niektórym reakcjom chemicznym. Wg 
niektórych  opinii  różne  tajemnicze  zjawiska, jak np. -> UFO mogą być 

wytłumaczalne właśnie procesami chemiluminescencji. 

  CHEMOTERAPIA
Leczenie środkami chemicznymi.

  CHIMERA

W  starożytnej  Grecji potwór z głową lwa i ogonem węża, ziejący ogniem. 

Współcześnie oznacza zmienne usposobienie, kaprysy, dziwactwa.

  CHIŃSKA MEDYCYNA 
Współczesna medycyna chińska korzysta z najnowszych doświadczeń medycyny 

zachodniej  wplatając ją jednak harmonijnie w ukształtowany wielowiekową 
tradycją  i  doświadczeniem system medycyny tradycyjnej opartej na kilku 

zasadniczych  filarach,  takich  jak  filozofia życia, sposób odżywiania 
się,   stosowanie   naturalnych   leków   i   przebogatej  gamy  środków 

refleksoterapeutycznych  (akupunktura,  akupresura).  Filary  te  nie są 
oddzielnymi  dziedzinami,  lecz  ściśle  ze  sobą zespolone tworzą jeden 

zwarty  system  zapobiegania  chorobom (wykrywanie i eliminowanie źródeł 
ich  powstawania  a  nie  tylko usuwanie skutków) oraz dążenia do pełnej 

harmonii   w   życiu.   Pogodne   usposobienie,  postawa  optymistyczna, 
umiejętność korzystania z najlepszych przyjemności, wzajemna życzliwość, 

psychiczny   i   fizyczny  kontakt  z  otaczającą  człowieka  naturą  to 
podstawowe  zasady chińskiej filozofii życia. Wszystko co jest potrzebne 

do  życia,  znajduje się w najbliższym otoczeniu. Stąd podstawową zasadą 
odżywiania  się  jest  korzystanie z płodów natury, które powstają w tym 

klimacie  i środowisku, w którym człowiek żyje. Z zasad tych wywodzi się 
m.in.  ->  MAKROBIOTYKA.  Także do wspomagania zdrowia i leczenia należy 

używać  ziół, minerałów i innych środków naturalnych, które znajdują się 
w  najbliższym  środowisku  życia człowieka. Pewnym paradoksem jest więc 

to,   że   my  kierując  się  zasadami  medycyny  chińskiej  sięgamy  do 
naturalnych  leków,  które są wytwarzane w Chinach, a więc tak daleko od 

nas,  gdy  tymczasem w naszym własnym środowisku jest tyle ziół i innych 
surowców  nie  w  pełni  wykorzystanych. Podstawą dobrego funkcjonowania 

organizmu  jest zgodność i więź z naturą, co wyraża się przede wszystkim 
w  respektowaniu i wykorzystywaniu zasad obiegu energii w przyrodzie i w 

samym  człowieku. Drzewo (kolor zielony), ogień (kolor czerwony), ziemia 
(kolor żółty), woda (kolor niebieski), metal (kolor biały) stanowią pięć 

podstawowych   elementów  wpływających  na  życie  człowieka.  Z  każdym 
elementem i kolorem wiążą się różne przejawy energii. Odpowiedni kontakt 

z  tymi  elementami  oraz  odpowiedni  dobór kolorów zapewniają pożądaną 
harmonię. Przygotowywanie posiłków, dobór i zestaw surowców pod względem 

smaków  (gorzki,  kwaśny,  słony,  słodki),  którym  przypisuje się duże 
znaczenie,   jest  bardzo  ważne,  albowiem  złe  zestawienie  może  być 

przyczyną  choroby.  Kiedy pojawia się choroba, oznacza to, że wystąpiły 
zakłócenia   w   przepływie  energii  krążącej  kanałami  zaopatrującymi 

poszczególne  organy  i  narządy ciała. Aby usunąć te zakłócenia, należy 
odszukać   na  ciele  odpowiednie  ->  AKUPUNKTY  odpowiadające  choremu 

organowi  i  zadziałać  na  nie  odpowiednimi bodźcami (nakłucia, ucisk, 
masaż,  ogrzewanie).  Najczęściej  stosuje  się  ->  AKUPUNKTURĘ łączoną 

często  z  innymi  technikami.  W  naturze,  tym  samym  i  w człowieku, 
występują   dwa   rodzaje   energii   ->   YIN   i  YANG,  symbolizujące 

dwubiegunowość  wszystkich  zjawisk.  W  harmonijnym  życiu  oba rodzaje 
energii  uzupełniają się i równoważą, czasem płynnie zmieniają się jedna 

w drugą, co stanowi warunek dobrego zdrowia i samopoczucia.

  CHIROLOGIA
Mowa głuchych, język migowy.

  CHIROMANCJA 

Wróżenie  z  linii  dłoni.  Sztuka  bardzo stara, która jest popularna i 
dziś.  Któż nie potrafi wskazać linii "życia" lub "serca" na swej dłoni? 

Ocenia  się  i wróży z wielkości i kształtu dłoni,jej struktury (twarda, 
miękka,  pulchna),  długości  palców  i  ich  kształtu,  w szczególności 

kształtu  paznokci  oraz  przede  wszystkim  z  linii  dłoni  i  różnych 

występujących  na niej znaków jak trójkąty, kwadraty, łańcuszki, pętelki 
i  inne.  Uważa  się,  że ręka lewa odzwierciedla w zasadzie potencjalne 

możliwości  i  cechy  charakteru  oraz  hipotetyczny los człowieka, ręka 
prawa  zaś jest odbiciem życia rzeczywistego i spełnieniem potencjalnych 

możliwości. 

  CHIROPRAKTYKA
Metoda   leczenia   schorzeń  i  odkształceń  układu  kostnego,  głównie 

kręgosłupa   uciskiem   i   masażem   dłoni  i  palcami,  zwana  inaczej 
osteopraktyką,  terapią  manualną  lub kręgarstwem. Istotą tych zabiegów 

jest  posługiwanie  się  odpowiednim,  często  dość intensywnym uciskiem 
dłoni  i  palców  na  mięśnie,  ścięgna wokółstawowe i kości, połączonym 

czasem  z  przestawieniem  ich  ułożenia względem siebie. Z reguły są to 
tego  typu oddziaływania, których nie można zastąpić innymi metodami np. 

gimnastyką  i  różnymi  autoćwiczeniami.  Lekarz,  chiropeda  posiadając 
odpowiednią wiedzę anatomiczną i doświadczenie wybiera z reguły i działa 

na  te  miejsca, które nie są osiągalne w innych technikach. Stąd czasem 
tak  szybkie  i  nadzwyczajne  efekty  działań  kręgarzy. Wiele zestawów 

kości,  szczególnie  kości  kręgosłupa wraz z otaczającymi je mięśniami, 
ścięgnami   i   tkanką   wypełniającą  stanowi  osłonę  i  ochronę  dróg 

nerwowych. 
Kanałem  kręgowym przebiega jeden z najważniejszych pni nerwowych, rdzeń 

kręgowy,  ośrodek  wszelkich  odruchów  i  pośrednik  między większością 
receptorów   a  mózgiem.  Otworami  międzykręgowymi  wybiegają  na  cały 

organizm  nerwy  zapewniające  łączność  i sprawne funkcjonowanie całego 
ciała. Stąd też każde odkształcenie i nieprawidłowość w układzie kostnym 

kręgosłupa  może  być  powodem  i  źródłem  wielu  chorób  i  zaburzeń w 
funkcjonowaniu  poszczególnych  organów i przyczyniać się do rozlicznych 

cierpień  i  bólu.  Odkształcenia te mają podłoże genetyczne, kiedy to z 
przyczyn  endogennych  następują różne deformacje kostne, mogą wynikać z 

niewłaściwego   trybu  życia,  głównie  wskutek  niedostatku  aktywności 
fizycznej,  kiedy to wiotczejące i niedorozwinięte mięśnie i ścięgna nie 

stanowią  dostatecznie  sprawnego  stabilizatora  układu  kostnego  oraz 
powstawać z przyczyn zewnętrznych powodujących złamanie, zwichnięcie lub 

zniekształcenie   powstałe   np.   wskutek   wykonywania   długotrwałego 
jednostronnie   obciążającego   wysiłku.   Leczenie   u  chiropedy  jest 

ostatecznością.  Znacznie  lepiej  jest zapobiegać tego rodzaju chorobom 
m.in. przez system odpowiednich ćwiczeń wzmacniających mięśnie i ścięgna 

stabilizujące kręgosłup.

  CHODZENIE PO OGNIU
Obyczaj  praktykowany  od  bardzo dawna w wielu cywilizacjach. Ma on dla 

jednych wyrażać zdolność człowieka do wykonywania rzeczy nadzwyczajnych, 
a   dla  innych  być  świadectwem  jego  nadnaturalnych  umiejętności  i 

kontaktów  z siłami nadprzyrodzonymi. W Polsce seanse chodzenia po ogniu 
na  specjalnych  wczasach  psychotronicznych  organizuje  m.in.  Polskie 

Towarzystwo Psychotroniczne. Odbywa się to w ten sposób, że pozostały po 
wypaleniu  ogniska  żar  rozrzuca  się  w  formę  koła o promieniu 2 - 3 

metrów,  a  przez  żarzące  się  węgle  przechodzi  się  szybkimi małymi 
kroczkami.   Poddanie   się  takiemu  ekscytującemu  zabiegowi  ma  duże 

znaczenie  hartujące  i  ogólnie  wzmacniające  psychicznie. Warto zatem 
najpierw w samotności spróbować spacerowania po ogniu, aby następnie już 

po  opanowaniu  tej  techniki  robić  to  publicznie  m.in.  po to, żeby 
imponować  innym.  Natomiast  biorąc  pod  uwagę  efekty lecznicze można 

powiedzieć,  że  chodzenie  po  ogniu jest zabiegiem zbliżonym do takich 
technik jak -> AKUPUNKTURA czy -> PRZYŻEGANIE. 

  CHOLESTEROL
Cholesterol  jest  substancją tłuszczową potrzebną organizmowi do budowy 

komórek,   produkcji  żółci  i  niektórych  hormonów.  Do  tych  funkcji 
potrzebne   są   bardzo   małe  ilości  cholesterolu  Natomiast  nadmiar 

cholesterolu  powoduje  rozwój  miażdżycy i niebezpieczeństwo zawału. Wg 
zaleceń  ->  WHO poziom cholesterolu do 200 mg % uznaje się za normalny, 

przy  wysokości  do  260  mg % obowiązuje ścisła dieta, powyżej 260 mg % 
konieczne  jest  leczenie.  Najwięcej  cholesterolu  zawierają  podroby, 

żółtko  jaja,  nerki, kawior, masło, sery żółte. Np. jedno żółtko to 300 
mg cholesterolu, a więc tyle, ile wynosi maksymalna dzienna porcja.

  CHOREOTERAPIA

Leczenie  tańcem.  Znaczenie  terapeutyczne  ma  ->  RUCH,  elementy  -> 
MUZYKOTERAPII i -> LUDOTERAPII.

  CHOROBA 

Reakcja   organizmu   na  działanie  czynnika  chorobotwórczego.  Wg  -> 
ALEKSANDROWICZA  choroba  to  obiektywnie  stwierdzalny stan uszkodzenia 

struktury   funkcji   narządu   albo   zespołu   narządów   w   stopniu, 
nieproporcjonalnym  do  wieku  danej  osoby.  Medycyna niekonwencjonalna 

podkreśla  łączne  psychosomatyczne  podłoże każdej choroby, kładzie też 
nacisk na takie same łączne, psychosomatyczne zasady skutecznej terapii.

  CHOROBY CYWILIZACYJNE

Choroby  wywołane  skutkami  nieokiełznanego  rozwoju cywilizacji, która 
poza   dobroczynnymi   dla  ludzkości  dokonaniami,  przyczynia  się  do 

zniszczenia środowiska naturalnego na niespotykaną dotychczas skalę oraz 
wprowadza  wiele  niekorzystnych zmian do życia współczesnego człowieka, 

głównie  poprzez  obniżenie jego bariery immunologicznej, napór sytuacji 
stresogennych   i  inne  czynniki  (np.  uszkodzenie  jonosfery),  które 

powodują   ogólne  pogorszenie  się  stanu  zdrowia  całej  społeczności 
ludzkiej.  Obserwuje  się  szczególnie  dynamiczny  wzrost chorób układu 

krążenia,  chorób  nowotworowych,  wirusowego  zapalenia wątroby, nerwic 
oraz chorób powstających przez ogólne osłabienie układu immunologicznego 

(AIDS,  CFS,  alergie).  Istotne jest spostrzeżenie, że większość z tych 
chorób  jest  zależna  od  postępowania,  stylu  życia, może więc być to 

proces odwracalny. Patrz: -> ZDROWY STYL ŻYCIA, -> CZYNNIKI RYZYKA.

  CHROMOTERAPIA
Wykorzystywanie  w leczeniu wpływu różnych właściwości i efektów światła 

i koloru na organizm człowieka. Światło to jednocześnie wiązka kolorów i 
określony  wycinek  fal  elektromagnetycznych. Odpowiednie operowanie tą 

wiązką  przynosi  efekty terapeutyczne. Każdy człowiek ma swoją -> AURĘ, 
która  wielobarwnym  kręgiem  otacza  nasze  ciało.  W  aurze  występuje 

kilkanaście  kolorów  i  ich odcieni. Analizując je i ustalając, który z 
nich  jest  dominujący,  można ocenić osobowość i charakter człowieka, a 

także  diagnozować  jego  stan zdrowia. Uważa się też, że każdy człowiek 
pracując  nad  sobą  może "poprawić" swoją aurę przez korzystne zmiany w 

zakresie  swego  koloru  dominującego,  co  czasem  może  być  symptomem 
głębokich    przemian   wewnętrznych.   Powszechnie   znany   jest   też 

psychoterapeutyczny  wpływ  różnych  kolorów  na  samopoczucie i zdrowie 
człowieka.  Np.  kolor  czerwony  podnieca i ożywia, a zielony uspokaja. 

Znane są liczne opracowania i interpretacje tego zagadnienia. Podstawowe 
znaczenie   w   chromoterapii  ma  stosowanie  takiego  zestawu  bodźców 

kolorystycznych, który zmierza do przywrócenia równowagi energetycznej w 
organizmie  przez  działanie  w  zakresie koloru dominującego dla danego 

człowieka. Ten punkt widzenia należy też łączyć z energetyczną koncepcją 

-> CZAKRAMÓW. 

  CHRONOBIOLOGIA
Nauka  o  funkcjonowaniu  organizmów  w zależności od pory dnia i innych 

okresowych i cyklicznych zmian czasu.

  CHRONOMETRIA
Nauka  o  wszystkich  możliwych  interpretacjach i zastosowaniach czasu. 

Dominuje  tradycyjne ujęcie czasu, takie jak w teorii o czasoprzestrzeni 
(ciągłość,  jednowymiarowość, spójność, jednokierunkowość), ale mówi się 

też    o    czasie    grawitacyjnym,    elektromagnetycznym,   atomowym, 
termodynamicznym i entropijnym.

  CHRONOPROFILAKTYKA

Wykorzystanie  wiedzy  na  temat  rytmicznego  i  cyklicznego  przebiegu 
procesów   życiowych  i  odnoszenie  tego  zjawiska  do  stanu  zdrowia, 

samopoczucia  i  nasilania  się  różnych  dolegliwości,  co  ma  ogromne 
znaczenie dla właściwej -> PROFILAKTYKI.

  CHRONOTERAPEUTYKA

Wykorzystanie  w  leczeniu  wiedzy  na  temat  tego,  kiedy  wypada czas 
najskuteczniejszego  działania  leku,  np. w jakiej porze doby należy go 

podać. Wiadomo, że na organizm człowieka i jego funkcje życiowe wpływają 
naturalne  zjawiska  cykliczne nazywane umownie -> ZEGAREM BIOLOGICZNYM. 

Dotyczy  to  zmian w obrębie temperatury ciała, aktywności mózgu, serca, 
układu  trawiennego  itp. Problemy te są wciąż badane. Należy sądzić, że 

wkrótce  na  opakowaniach leków poza ogólnymi wskazaniami lekarzy znajdą 
się  odpowiednie  zalecenia dotyczące dokładnego terminu zażycia leku. W 

całej  zaś rozciągłości zasady chronoterapeutyki są już wykorzystywane w 
dietetyce  i ziołolecznictwie. Z reguły każdy dobry zielarz określa czas 

zażycia  leku,  a np. przepis na dobry sen: "wypić pół szklanki ciepłego 
mleka   przed   położeniem  się"  jest  klasycznym  przykładem  praktyki 

chronoterapeutyki. Specjaliści zainteresowani tym problemem mogą sięgnąć 
do   "Chronobiologie  et  chronoterapeutique",  napisanej  przez  trójkę 

francuskich lekarzy: Reinberg, Labresque, Smolewsky. 

  CIEK WODNY
-> ŻYŁA WODNA

  CITIUS, ALTIUS, FORTIUS

Łac.  -  szybciej,  wyżej,  silniej.  Hasło  przejęte  oficjalnie  przez 
międzynarodowy  ruch  olimpijski  od  Igrzysk Olimpijskich w Antwerpii w 

1920 r. Autorem hasła był H. Didon.

  COOPER KENNETH
Amerykanin, twórca i popularyzator systemu -> AEROBIC. Cooper wprowadził 

wiele   praktycznych  norm  i  technik  ćwiczeń  wytrzymałościowych.  Do 
najbardziej   popularnych   należy   test  Coopera  służący  do  pomiaru 

wydolności  organizmu.  A  oto  ten test. Można go przeprowadzić samemu, 
najlepiej na trasie o wymierzonej długości odcinkowej (stadion, szosa ze 

słupkami  co  100  m  itp.). Przeprowadzający test biegnie lub maszeruje 
najszybciej  jak potrafi przez 12 minut. Pokonany w tym czasie dystans - 

z uwzględnieniem wieku i płci - daje ocenę wydolności.

  COPING PROCESSES
Ang.  cope  -  radzić  sobie, podołać. Coping processes - ciąg czynności 

podejmowanych  dla  opanowania  sytuacji stresowej, eliminacji zagrożeń.

  CRO

Centralne  Rezerwy  Organizmu  (CRO) - interesująca koncepcja w zakresie 
zdrowego stylu życia sprecyzowana przez T. Maziarczyka oparta na dobrych 

podstawach  naukowych  w dziedzinie neurofizjologii i fizjologii oraz na 
licznych   doświadczeniach   praktycznych.  Wg  tego  autora,  w  każdym 

organizmie  istnieją  utajone  i  nie  wykorzystywane  rezerwy,  których 
uruchomienie  (czy  raczej umiejętność uruchomiania) oznacza zwiększenie 

szans  na  zdrowie i zadowolenie z życia. Proponowany przez niego zespół 
środków  tworzą:  dieta  (z  elementami głodówki), hartowanie organizmu, 

ćwiczenia  woli,  pewne  elementy ze sztuki przeżycia, sport i rekreacja 
oraz różne techniki opanowywania -> STRESU.

  CUD

Zjawisko  bądź wydarzenie, obserwowane i doświadczane za pomocą zmysłów, 
powodujące  zmiany  w  stanie  materialnym rzeczy i zjawisk, stwierdzone 

naukowymi  metodami,  ale  będące wyłącznym skutkiem ingerencji boskiej. 
Patrz -> FAITH HEALING.

  CUKIER

Jedna z trzech -> "BIAŁYCH TRUCIZN". Niemal wszystkie bez wyjątku szkoły 
dietetyczne    kategorycznie    zalecają   eliminowanie   bądź   znaczne 

ograniczenie  spożycia  cukru.  Wielu  lekarzy  uważa  cukier  za główną 
przyczynę  różnych chorób, w szczególności zaś cukier w znacznym stopniu 

przyczynia  się  do  rozwoju  nadciśnienia, miażdżycy, choroby Buergera, 
schorzeń  układu  pokarmowego, kamicy żółciowej, próchnicy zębów i wielu 

innych.  Ostatnio  pojawiła  się  koncepcja tzw. hipoglikemii reaktywnej 
powodowanej  nadmiarem  spożycia  cukru, a której objawy manifestują się 

ogólnym  zmęczeniem,  sennością,  nerwowością.  Cukier spożywczy zawiera 
głównie  cukier  złożony  (sacharozę)  i  żadnych  witamin  czy enzymów, 

dostarcza  organizmowi  niemal  wyłącznie  energii,  a w przypadku stale 
występującego -> BILANSU ENERGETYCZNEGO dodatniego, podstawowego budulca 

do  nadmiernej  produkcji  komórek  tłuszczowych.  Patrz hasło -> MIÓD i 
porównaj wartości cukru i miodu.

  CZAKRA

W  tantryzmie,  będącym odmianą hinduizmu, oznacza koło zamykające jakąś 
konkretną  figurę magiczną -> JANTRĘ. Spełnia mniej więcej takie funkcje 

jak -> PENTOGRAM. W ogólnym znaczeniu także koło życia i śmierci, całość 
życia, zamknięty byt.

  CZAKRAMY

Wg  orientalnej  filozofii  i medycyny w ciele człowieka zlokalizowanych 
jest siedem punktów energetycznych sprawujących ważne funkcje regulujące 

obieg  energii  w  organizmie,  a  tym  samym nadzorujących jego sprawną 
pracę.  Każdy  z  czakramów  ma  swój  kolor.  Emisja energii z czakramu 

współtworzy  ->  AURĘ.  Wszelkie  zakłócenia  energetyczne  w organizmie 
sygnalizujące  chorobę  są widoczne w aurze. Przywracanie równowagi może 

się  odbywać  m.in. przez oddziaływanie na poszczególne czakramy różnymi 
bodźcami  psychicznymi, chromatoterapeutycznymi, za pomocą kryształów, a 

także   przez   stosowanie   klasycznych   technik  ->  REFLEKSOTERAPII. 
Oczywiście teoria czakramów jest znacznie bardziej rozbudowana i wchodzi 

w  skład  różnych  orientalnych  systemów  filozoficznych  i  etycznych, 
stanowi   także  elementarny  składnik  wszelkich  orientalnych  technik 

terapeutycznych.

  CZARNA DZIURA

Region   czasoprzestrzeni,   w  którym  panuje  tak  silne  przyciąganie 
grawitacyjne,  że  nic,  nawet  promień  świetlny  nie  może tego rejonu 

opuścić. Stąd te oryginalne skupiska materii zwane czarnymi dziurami nie 
są  widoczne, a ich istnienie dowodzone jest innymi metodami obserwacji.

  CZARNA MAGIA

Czynności i manipulacje zmierzające do zapewnienia panowania nad światem 
i  innymi  ludźmi.  Czarna  magia  nie  jest jednoznacznie "zła". Często 

przeciwstawiana  jest  ->  BIAŁEJ MAGII, która czyni "dobro". Wydaje się 
jednak,  że  przemożnym  celem  uprawiających  czarną  magię jest przede 

wszystkim  chęć  nieposkromionego  panowania  nad  światem, zaspokajania 
własnych,   choćby   najbardziej  odstręczających  zachcianek  i  dążeń, 

uczestniczenie  w  budzących  grozę  misteriach,  zdobycie  bogactw itp. 
Dopiero  wtedy,  kiedy  na drodze do realizacji tych dążeń pojawiają się 

inni  ludzie  lub jakieś zewnętrzne przeszkody, czarna magia kieruje swe 
siły  przeciwko  nim.  Nie  ma  też jakiejś bardzo ostrej granicy między 

białą   a   czarną   magią.   I   jedna,   i  druga  dąży  do  poznania, 
podporządkowania sobie różnych sił, naturalnych i nadnaturalnych, czasem 

nawet  za  cenę  zaprzedania  się.  Noc  jest najlepszą porą dla praktyk 
czarnej  magii.  Wg  niektórych  poglądów czarna magia jest wyrazem czci 

oddawanej  siłom  nadprzyrodzonym  tkwiącym w samym człowieku. Wg innych 
poszukiwanie  natchnienia  lub  rozrywki  w  czarnej  magii jest objawem 

degeneracji   społecznej.  Wiele  sekt  uprawiających  czarną  magię  ma 
wyraźnie  charakter  antykatolicki  (np.  sataniści i ich czarne msze na 

cześć Szatana).

  CZAROWNICE
Czarownice,  wiedźmy, babki, znachorki, strzygi, baby, owczarze, kowale, 

guślarze,  znachorzy,  olejkarze-kramarze,  relikwiarze to dawne, a tu i 
ówdzie  jeszcze  i dziś obecne, postacie ludowej medycyny. Ich czynności 

łączące   magię   z  tradycją  i  doświadczeniem  to  m.in.  zamawianie, 
czarowanie,   rzucanie   uroków,   zadawanie,  podrzucanie,  zaklinanie, 

otrząsanie,  przestraszanie,  przelewanie  jajka,  topienie, kołkowanie, 
splunięcie,  wypędzanie,  okadzanie,  obmywanie.  Skuteczność tych metod 

przypisuje  się  ->  SUGESTII  oraz  naturalnym właściwościom leczniczym 
stosowanych preparatów i zabiegów. 

  CZASOPISMA

Czasopisma  zajmujące  się  problemami  ->  PSI.  Obecnie wychodzi wiele 
periodyków,  które  w  całości  lub  w znacznej ich części poświęcone są 

problematyce -> MAGII, ->PSYCHOTRONIKI, -> MEDYCYNY NIEKONWENCJONALNEJ i 
innych  tajemnych  i  frapujących  zjawisk.  Są  to  m.in. -> "NIE Z TEJ 

ZIEMI",   ->   "SFINKS",   "SZAMAN",   ->  "ŚWIAT  PEŁEN  TAJEMNIC",  -> 
"UZDRAWIACZ",  ->  "WIADOMOŚCI  ZIELARSKIE".  Z tych też m.in. czasopism 

pochodzą niektóre informacje zamieszczane w niniejszym leksykonie.

  CZOSNEK
Popularne  warzywo  zawierające silny antybiotyk - alicylinę o działaniu 

bakteriobójczym.   W   różnych   przekazach   historycznych   znajdujemy 
informację  o tym, że systematyczne spożywanie czosnku i cebuli chroniło 

przed  epidemiami  cholery  i dżumy skupiska ludzi (np. Żydów), które go 
systematycznie  spożywały.  Ząbek  czosnku  noszony  w  woreczku jako -> 

AMULET  chroni ponoć skutecznie przed reumatyzmem, urokami i wampirami.

  CZYNNIKI RYZYKA
Czynnikiem ryzyka nazywa się stan lub sytuację sprzyjającą powstawaniu i 

rozwojowi choroby. Wieloletnie badania nt. przyczyn występowania tzw. -> 

CHORÓB  CYWILIZACYJNYCH  prowadzone  na  całym  świecie  doprowadziły do 
rozpoznania  i  opisania  różnych,  powszechnie  występujących  zagrożeń 

sprzyjających   rozwijaniu   się   takich  chorób,  jak  choroby  serca, 
nowotwory,   wirusowe  zapalenie  wątroby  itp.  Zagrożenia  te  nazwano 

czynnikami  ryzyka.  Był to duży krok naprzód, ponieważ pozwoliło to nie 
tylko  na  obszerne wyjaśnienie przyczyn powstawania różnych chorób, ale 

także  na  opracowanie skutecznych metod zapobiegania i ograniczania ich 
skutków.    Istnieje   wiele   szczegółowych   list   czynników   ryzyka 

opracowywanych  przez  największe  centra  medycyny światowej. Bez trudu 
można  zauważyć,  że  autorzy  prawie wszystkich list wymieniają zgodnie 

cztery podstawowe czynniki ryzyka:
- niewłaściwe odżywianie się,

- niedostatek aktywności fizycznej,
- palenie tytoniu,

- ujemne oddziaływanie negatywnych bodźców emocjonalnych (stres).
Już   pobieżna   analiza   nasuwa  prosty  wniosek,  że  ograniczenie  i 

wyeliminowanie  wpływu  tych  czynników  ryzyka  jest  w bardzo szerokim 
stopniu zależne od nas samych, od naszego -> ZDROWEGO STYLU ŻYCIA. Każdy 

może  natychmiast rzucić palemmie, bez żadnych przeszkód uprawiać jakieś 
formy  ruchu, skorygować system odżywiania i zadbać o bardziej spokojny, 

mniej frustrujący styl życia. 

  DAIMONION
W  filozofii starożytnej Grecji głos ostrzegawczy bóstwa zamieszkałego w 

człowieku, także głos sumienia.

  DANCE MAKABRE
W  średniowieczu  alegoryczny taniec śmierci, korowód tancerzy z różnych 

stanów  społecznych  prowadzony przez kościotrupa, mający wyrażć równość 
wobec śmierci.

  DĘJA VU

Franc.  -  już  widziane. Nie wyjaśnione dotąd opisywane często poczucie 
czy złudzenie, że aktualnie postrzegane zjawisko lub przeżywane uczucie, 

było  już  kiedyś przez nas widziane bądź doświadczane. Zjawisko deja vu 
jest  często przytaczane na dowód istnienia zjawiska -> JASNOWIDZENIA, a 

szczególnie -> REKOGNICJI.

  DEMATERIALIZACJA
Nagłe,  niewyjaśnione  na  gruncie  znanych  praw  fizycznych zniknięcie 

jakiegoś konkretnego przedmiotu. Patrz: -> MATERIALIZACJA, -> PSI.

  DEMIURG
Siła twórcza, której dziełem jest rzeczywistość. 

  DEONTOLOGIA LEKARSKA

(Wg   Małej   Enc.   Medycznej).   "Etyka   lekarska.   Zbiór  przepisów 
określających  zasady  moralne postępowania lekarskiego w odniesieniu do 

chorych  i  normy  współżycia  zawodowego między lekarzami." Deontologia 
lekarska na pierwszym miejscu stawia dobro chorego, obowiązek zachowania 

tajemnicy  i  dbałość  o  autorytet  lekarza.  Uważa  się,  że zasady te 
obowiązują   nie  tylko  lekarzy,  ale  wszystkie  osoby  zajmujące  się 

leczeniem,  np.  bioenergoterapeutów. Za podstawę deontologii lekarskiej 
uważa się -> PRZYSIĘGĘ HIPOKRATESA.

  DEPRESJA

Stan  psychiczny, subiektywne poczucie beznadziejności, smutku, bezsensu 

życia,  a w skrajnych wypadkach chęć śmierci. Stany depresyjne o podłożu 
nerwicowym  są  często  leczone za pomocą różnych form -> PSYCHOTERAPII. 

Skutecznym  środkiem profilaktycznym jest uprawianie filozofii optymizmu 
połączonej  ze -> ZDROWYM STYLEM ŻYCIA. Większość bowiem stanów depresji 

ma podłoże psychosomatyczne.

  DERMATOGLIFY
-> LINIE PAPILARNE

  DERMOOPTYKA

Umiejętność  odczuwania  kolorów,  a  w  szczególnych  przypadkach nawet 
odczytywania  tekstów  za pomocą zmysłu dotyku (widzenie palcami). Wiele 

badań  przeprowadzonych  na  całym świecie potwierdza, że tę specyficzną 
zdolność  przejawiają  przede  wszystkim  palce,  ich  opuszki,  ale  po 

odpowiednim treningu w różnym stopniu także i inne części ciała. Większe 
zdolności  w  tym  zakresie  przejawiają  ludzie,  pozbawieni jednego ze 

zmysłów  (wzroku  lub  słuchu). Głusi także dodatkowo odczuwają niektóre 
dźwięki  jako  wibracje.  Odczyt dermooptyczny oparty jest na odczuwaniu 

kolorów jako ciepłych, zimnych, szorstkich. Sprawniejsza w odczycie jest 
ręka  prawa  (a  u  mańkutów  lewa). Wyjaśnienie tych zjawisk na gruncie 

fizyki  jest  dość  proste.  Wszystkie  rodzaje energii, w tym światło i 
dźwięk,  mają  charakter falowy, mogą więc być odbierane całym ciałem, a 

nie tylko przez wysoko wyspecjalizowane -> RECEPTORY. Wielu badaczy tych 
zjawisk   szuka  ich  wyjaśnienia  w  badaniu  nadzwyczajnych  zdolności 

percepcyjnych niektórych osób oraz interpretuje je sięgając do koncepcji 
->  BIOPOLA.  Uważa  się  też,  że człowiek otaczając się coraz bardziej 

technicznymi   urządzeniami,   które   zastępują  go  w  odczytywaniu  i 
interpretacji  różnych  ultrasygnałów  natury,  traci jednocześnie wiele 

naturalnych  zdolności,  które  kiedyś  stanowiły  podstawę orientacji w 
środowisku  i  regulowały  wiele  jego  procesów  życiowych.  Każdy może 

rozwinąć  w  sobie  zdolności  dermooptyczne  przeprowadzając m.in. całe 
serie   ćwiczeń   (podaję  za  prof.  Płatonowem).  Wszystkie  ćwiczenia 

wykonujemy oczywiście z zasłoniętymi oczami:
- oddzielić pomieszane figury szachowe czarne od białych;

- podzielić zmieszane karty na białe i czerwone;
- odczytywać tytuły i kolory nieznanych czasopism i książek itp.

  DESENTYZACJA

Technika  przeciwdziałania  reakcjom lękowym, polegająca na zastępowaniu 
reakcji  lękowych  reakcjami relaksu i odprężenia. Technika ta posługuje 

się  trzema  procedurami:  W  pierwszej  następuje  uświadomienie  sobie 
rodzaju  lęku  oraz  sporządza  się rangową listę występujących lęków. W 

drugiej  opanowuje  się  konkretne  techniki odprężenia i relaksu, które 
wprowadza  się  następnie  w  miejsce  reakcji  lękowych, powstających w 

związku   z  określonym  bodźcem  faktycznie  występującym  lub  bodźcem 
wyobrażonym.   Wypieranie   sytuacji   lękowych  wyobrażonych  może  być 

przedmiotem   treningu.  W  procedurze  trzeciej  mamy  do  czynienia  z 
systematycznym  planowym  treningiem  wywoływania  sytuacji  lękowych  i 

zastępowania ich reakcjami relaksu i odprężenia.

  DEZINTEGRACJA POZYTYWNA
Dezintegracja   w  klasycznej  psychologii  oznacza  rozpad  osobowości. 

Pojęcie  zaś dezintegracji pozytywnej wprowadzone przez prof. Kazimierza 
Dąbrowskiego odnosi się do takiego rozbicia ciągu zdarzeń psychicznych w 

życiu  człowieka, które wcale nie muszą prowadzić do degradacji i upadku 
człowieka. Dezintegracja pozytywna znacząco poszerza definicję i pojęcie 

normalności,  wskutek  czego  wielu  ludzi  nadwrażliwych,  uważanych za 

chorych psychicznie, ponieważ nie umieli nawiązać kontaktu z otoczeniem, 
znalazła  się  w  granicach normy. Prof. Kazimierz Dąbrowski pozwolił im 

odnaleźć  swe  miejsce  w społeczeństwie, ponownie odkryć sens i wartość 
życia.  Mało  tego,  dowiódł, że ludzie ci są zdolni do dokonania rzeczy 

wielkich,  niecodziennych, stanowiących istotny wkład do rozwoju kultury 
i  nauki.  Teoria  ta  nie  jest  łatwa  i  nie  przez  wszystkich  jest 

akceptowana.  Zainteresowani  problemem  czytelnicy  powinni  sięgnąć do 
książki  prof.  Kazimierza  Dąbrowskiego  -  "Dezintegracja  pozytywna". 

Lektura  prac  tego  autora  nasuwa wiele interesujących wniosków, które 
można  odnieść  do  naszych  rozważań  n.t. medycyny niekonwencjonalnej. 

Bowiem  zawężenie normalności powstrzymuje nas przed poszukiwaniem wielu 
twórczych  rozwiązań  w  doskonaleniu człowieka tylko dlatego, że nie są 

one akceptowane przez ogół lub przez oficjalną doktrynę.

  DIABEŁ
Upadły  anioł strącony za karę do piekła. Zły duch, demon, szatan, bies, 

kusy.

  DIAGNOSTYKA
Nauka o metodach badania, wykrywania, rozpoznawania i opisywania chorób, 

a także wskazywania przyczyn ich powstawania.

  DIATERMIA
Przegrzewanie tkanek dla celów leczniczych. Przy diatermie krótkofalowej 

oddziaływuje  się  na  tkanki  polem  elektrycznym  lub  magnetycznym  o 
wysokiej częstotliwości. Diatermia mikrofalowa polega na stosowaniu pola 

elektromagnetycznego  oddziałującego powierzchniowo. Diatermią leczy się 
liczne choroby reumatyczne, nerwobóle i przewlekłe zapalenia.

  DIELEKTRYK

Ciało nieprzewodzące prądu elektrycznego.

  DIETA 
Sposób  żywienia  dostosowany  do stanu i wymagań organizmu chorego albo 

znajdującego  się w szczególnych warunkach. Dieta nie jest więc, jak się 
czasem  uważa,  jakimś systemem odżywiania się różnych narodów, grup czy 

środowisk. Dieta jest zawsze taką modyfikacją normalnego odżywiania się, 
która  polega  na  usunięciu  z  pożywienia czynników szkodliwych lub na 

dodaniu  do  pożywienia  tego,  co  ustrojowi potrzebne -> DIETOTERAPIA.

  DIETA ŻYCIA
Książka  pod  tym  tytułem propagująca tzw. dietę Diamondów zasługuje na 

odrębne  hasło  z trzech powodów: jest najpoczytniejszą książką na temat 
żywienia   w   ostatnich   latach,   napisana   jest  językiem  prostym, 

atrakcyjnym,  zrozumiałym  i nowoczesnym, po trzecie ten sposób żywienia 
propaguje   bioenergoterapeutka,  Maja  Błaszczyszyn,  kobieta  wielkiej 

dobroci, wiedzy i umiejętności.

  DIETOTERAPIA
Leczenie za pomocą odpowiednio dobranej diety. Z reguły dietoterapia nie 

jest  stosowana  samodzielnie,  choć  czasem stanowi podstawę stosowanej 
procedury  terapeutycznej.  Coraz  bardziej  też  lekarze  i żywieniowcy 

skłaniają  się  do  poglądu,  że pojęcie dietoterapia zostało nadmiernie 
rozszerzone,  a człowiek zależnie od stanu zdrowia, potrzeb i możliwości 

powinien po prostu normalnie się odżywiać. Tymczasem olbrzymia większość 
ludzi  odżywia się nienormalnie, źle, stąd o normalnym żywieniu mówi się 

jak  o dietoterapii. Celem bowiem odżywiania się nie jest leczenie, lecz 

dostarczanie  organizmowi  odpowiedniej ilości pożywienia, w odpowiednim 
składzie i w odpowiednim czasie.

  DIGITOPRESURA

-> DIGITOPUNKTURA, MANUPUNKTURA.

  DIGITOPUNKTURA
Technika  ->  MASAŻU  GŁĘBOKIEGO  albo  zabiegu  ->  AKUPRESURY,  czy -> 

SHIATSU.  Polega  na  wykonywaniu  ucisku palcami, głębokiego, pionowego 
masowanych miejsc.

  DIOGENESA BECZKA

Symbol  daleko  idącego  samoograniczenia  i  wyrzeczenia  się wszelkich 
wygód, ale także i symbol niezgody na szerzące się zło społeczne.

  DIONIZOS

Bóg   wina   i   żywotności.   Dionizyjski   sposób   życia,  beztroski, 
nieposkromiony, upojny.

  DNA

Kwas  dezoksyrybonukleinowy.  Związek  organiczny  występujący głównie w 
chromosomach,  decydujący  w procesie dziedziczenia. Ma postać podwójnej 

spirali   złożonej   z  nukleotydów,  których  kolejność  jest  podstawą 
informacji  genetycznej  -  kodem genetycznym. Coraz więcej wiemy o tym, 

jak  jest  zbudowany i jak działa system genetyczny, potrafimy już nim w 
niewielkim  na  razie  stopniu  manipulować,  w dalszym jednak ciągu nie 

możemy odpowiedzieć na podstawowe pytanie: Dlaczego jest tak, jak  jest?

  DOLOMIT
Minerał  zawierający  ->  MAGNEZ. W sprzedaży w formie pastylek.

  DOM SPRZEDAŻY WYSYŁKOWEJ ZDROWEJ ŻYWNOŚCI

D.S.W.  "Natura  -  Med."  Tadeusza  Lenarta  prowadzi bardzo pożyteczną 
działalność  wysyłając zainteresowanym produkty zdrowej żywności, sprzęt 

do  uprawiania  relaksu np. -> FUTONY oraz różne niekonwencjonalne leki, 
jak  ->  BORAGOGLANDYNA  100,  ->  PADMA 28 i inne. Biura mieszczą się w 

Warszawie, 01 - 833, ul. Daniłowskiego 10 m 26, tel. 308-13-67.

  DOPING
Zwiększenie,   głównie   w   sporcie,   wydolności   organizmu  środkami 

sztucznymi.  Mimo  że  doping  farmaceutyczny  powoduje  okresowy wzrost 
sprawności  i  dobrego  samopoczucia, jest on zawsze szkodliwy, ponieważ 

środki  dopingujące  znoszą  naturalne  bariery  i  regulatory organizmu 
powodując  niebezpieczne  naruszenie jego rezerw. Doping pociąga za sobą 

też  liczne  uboczne  skutki.  Doping  rozumiany  jako  zachęta  słowna, 
podnieta  psychiczna  nie  jest  oczywiście szkodliwy, stanowi natomiast 

interesujące źródło stymulacji fizycznej i psychicznej człowieka.

  DOSWIADCZENIA POZYTYWNE
Terapeutyczna metoda rozwijania potencjału ludzkiego opracowana przez dr 

S.B. Shapiro z USA. Istotą terapii jest eliminowanie z psychiki ludzkiej 
odczuć  lęku,  strachu,  wstydu,  itp.  ograniczających  i frustrujących 

stanów.  W  następnym,  wyższym etapie metody następuje pogłębienie tego 
stanu przez rozwijaznie uczuć i nastawień pozytywnych.

  DOŚWIADCZENIA SZCZYTOWE

Rodzaj  psychoterapii  opracowanej  przez  Paula Bindrima z Los Angeles, 

opartej  na  idei  czołowego  przedstawiciela psychologii humanistycznej 
Abrahama Maslowa, wg której w pamięci każdego człowieka utrwalają się ze 

szczególną  mocą  różne  wspaniałe  przeżycia.  Przeżycia  te mogą być w 
procesie  terapii  doświadczeń  szczytowych wywoływane i przypominane. W 

pierwszym etapie następuje przypomnienie, w drugim poszukiwanie bodźców, 
które   mogłyby   pomóc   taki   stan   osiągnąć;   w   trzeciej  fazie, 

kontemplacyjnej,  oddajemy  się  fantazjowaniu  na  temat  doświadczenia 
szczytowego  i  w czwartej, w opowiadaniu o swych przeżyciach, następuje 

ich utrwalanie.

  DOTYK
Jedna  z  form  kontaktu  ->  UZDROWICIELA z pacjentem. Gdyby sporządzić 

listę  takich  form,  to  wystąpiłyby na niej kolejno: myśl (telepatia), 
przekaz  słowny  (sugestia,  hipnoza),  obecność  (działanie  biopolem), 

gesty,  "passy",  wodzenie rękami wzdłuż ciała (wzmocnione oddziaływanie 
biopolem),  dotyk  bezpośredni,  nałożenie  rąk, przyłożenie, muśnięcie, 

pogłaskanie  (silne,  energiczne  oddziaływanie  biopól),  masaż, ucisk, 
wkłucia,  uderzenia  (silne bodźce bezpośrednie) itp. Jest to oczywiście 

klasyfikacja  bardzo  umowna  i  zapewne  żadna  z  form nie występuje w 
czystej  postaci,  a  splata  się  z  innymi, nie tylko tu wymienionymi. 

Niewątpliwie   jednak   dotyk   jest   momentem  kulminacyjnym,  wyrazem 
bezpośredniości,  gotowości  do  udzielenia  pomocy. W historii medycyny 

opisane  są tysiące przypadków uzdrawiającego dotyku. Patrz -> TOUCH FOR 
HEALTH.

  DOTYK DLA ZDROWIA

-> TOUCH FOR HEALTH

  DR JEKKYL I MR HYDE
Postacie  z  powieści  Roberta  Stevensona  symbolizują tkwiące w jednym 

człowieku sprzeczności między dobrem i złem.

  DUCH
Dawniej  oznaczał  oddech,  tchnienie  odróżniające  żywych od zmarłych. 

Energia  psychiczna człowieka. Dusza. Pojęcie dyskutowane w filozofii od 
starożytności bez widocznych szans na osiągnięcie jednolitości poglądów. 

W  -> SPIRYTYZMIE oznacza energię psychiczną człowieka zmarłego bytującą 
w   zaświatach  i  czasem  dającą  o  sobie  znać  podczas  ->  SEANSÓW 

SPIRYTYSTYCZNYCH lub w zjawiskach -> POLTERGEIST. Nauka, mimo że skłania 
się  do  uznania  jakichś  form  bytowania  sfery  duchowej człowieka po 

śmierci,  nie  znalazła  na  razie innego określenia na to zjawisko, jak 
właśnie duch. 

  DUM SPIRO, SPERO 

Łac. - póki tchu, póty otuchy. 

  DUSZA 
-> DUCH 

  DWÓJNIK 

Sobowtór, fluidal. -> BILOKACJA 

  DYSTRES 
Szkodliwy,  niepożądany stres. Długotrwały strumień bodźców negatywnych, 

przekraczających  możliwości  adaptacyjne  organizmu.  Stan organizmu na 
przełomie  między  drugą  a  trzecią  fazą  ->  STRESU, tj. odporności i 

wyczerpania. 

  DŻINN 

Potężny duch, który wg wierzeń islamskich może przybierać różne postacie 
pozostające   na   usługach  człowieka  znającego  odpowiednie  magiczne 

zaklęcie. 

  EDEN
Raj Ogród rozkoszy. Miejsce, gdzie przebywali pierwsi ludzie Adam i Ewa, 

i które utracili. W przenośni miejsce piękne i szczęśliwe.

  EGO
-> PSYCHOANALIZA 

  EGOIZM 

Przedkładanie interesu własnego nad interes innych ludzi. Przeciwieństwo 
->  ALTRUIZMU.  Egoizm  jest wg niektórych poglądów jedną z ważniejszych 

sił  aktywizujących  człowieka  i  przyczynia  się  do  postępu. W skali 
społecznej  ma  to  znaczenie  w  dyskusjach na temat roli liberalizmu w 

gospodarce   i   problemów  osłony  społecznej.  Interesujące  jest  też 
spojrzenie na egoizm z punktu widzenia zasady -> MIEĆ BY BYĆ.

  EGZALTACJA

Przesadne, nadmierne wyrażanie poglądów i uczuć.

  EGZORCYZMY
Zaklęcia  i  modlitwy  służące  w  kościele  katolickim  do wypędzania z 

człowieka  (dawniej  także  zwierzęcia  lub  przedmiotu) diabłów i złych 
duchów. Do dziś istnieją oficjalnie w liturgii katolickiej. Patrz też -> 

OPĘTANIE.

  EJDETYZM
Zdolność  psychiczna  do  bardzo  dokładnego opisywania rzeczy i zjawisk 

niedawno  oglądanych  w stopniu znacznie przekraczającym normalny zakres 
takich  możliwości u większości ludzi. Często łączy się te uzdolnienia z 

-> JASNOWIDZTWEM.

  EKLIPTYKA
Koło  na  sferze  niebieskiej,  wzdłuż którego obserwuje się roczny ruch 

Słońca,  będący  wynikiem  ruchu  Ziemi dookoła Słońca. Wzdłuż ekliptyki 
rozmieszczonych jest 12 znaków -> ZODIAKU.

  EKOLOGIA

Nauka o zależnościach pomiędzy organizmami a środowiskiem.

  EKRANOWANIE NATURALNE
Od  dawna  zaobserwowano,  że  w budownictwie wiejskim stosuje się wiele 

sposobów  neutralizowania  szkodliwego  promieniowania geopatycznego. Za 
skuteczne  uważa  się  np. budowanie podłóg z kamieni i gliny, układanie 

dużych  kamieni  w  narożnikach  domów,  lub  obsadzanie domów brzozami. 
Skutkują też skóry z dzika położone pod łóżkiem włosiem do góry. Podobne 

właściwości  mają liście paproci, czeremchy, jesionu, jemioły i jałowca. 
W  łóżku  dobrze jest rozłożyć kilka warstw lnianej tkaniny. Właściwości 

odpromieniowujące  mają  też  pęczki różnych zawieszonych wewnątrz ziół, 
szczególnie  kocanki,  słomy  owsianej,  sitowia.  Z roślin doniczkowych 

takie właściwości posiadają geranium i paprocie.

  EKRANY RADIESTEZYJNE

Inaczej   odpromienniki,   które  eliminują  szkodliwe  napromieniowanie 
pochodzące  przede  wszystkim  z  różnych  cieków wodnych. Przebywanie w 

pomieszczeniu, w którym ma miejsce takie promieniowanie, powoduje liczne 
dolegliwości:  bóle  głowy, zdenerwowanie, bezsenność itp. Wg informacji 

Polskiego  Towarzystwa  Psychotronicznego  w  Polsce  można kupić gotowe 
ekrany  lub  jeżeli pomieszczenie ma jakieś wyjątkowe parametry, zamówić 

wykonanie  specjalnego  ekranu  radiestezyjnego. Zainstalowanie musi być 
wykonane  przez  doświadczonego  radiestetę.  Patrz  też  -> EKRANOWANIE 

NATURALNE.

  EKSPERYMENT MEDYCZNY
Poważnym  argumentem  przeciwko  różnym  teoriom  i  poglądom.  medycyny 

niekonwencjonalnej  jest  to,  że  efekty,  które  ona  osiąga, nie są w 
znacznej  ich  części  potwierdzane  na  drodze eksperymentu medycznego, 

którego kardynalną zasadą  jest  powtarzalność i odtwarzalność  wyników. 
Dowodzi  się,  że  nazbyt  wiele  twierdzeń  medycyny niekonwencjonalnej 

opartych  jest  na wyciąganiu wniosków z niepowtarzalnych, jednorazowych 
zdarzeń   i   nieprawomocnym   ich   uogólnianiu.   Zwolennicy  medycyny 

niekonwencjonalnej  z  kolei  głoszą,  że to nauka nie dysponuje na tyle 
precyzyjnymi   narzędziami,   aby   mogła   kategorycznie   twierdzić  o 

prawdziwości  wielu  obserwowanych  praktycznie zjawisk. Jeśli zaś fakty 
istnieją w niezgodzie z nauką, gorzej dla nauki a nie dla faktów. Dodają 

oni ponadto, że ponieważ zjawiska te korzystnie wpływają na człowieka, a 
już  na  pewno  mu  nie  szkodzą,  ich  naukowe  udowadnianie  nie  jest 

konieczne.

  EKSPRESJA
Wyraziste uzewnętrznianie uczuć i przeżyć.

  EKSTAZA

Stan   zachwytu   i  uniesienia  powstający  z  reguły  w  oderwaniu  od 
rzeczywistości,  co  nie  znaczy,  że  nia  ma  on  wpływu  na przeżycia 

psychiczne człowieka, a zwłaszcza na jego samopoczucie.

  EKSTERIORYZACJA
-> BILOKACJA

  EKSTRASENS

Człowiek obdarzony wybitnymi zdolnościami uczestniczenia w zjawiskach -> 
PSI. W niektórych publikacjach oznacza -> UZDROWICIEL.

  EKSTRASENSORYK

Fenomen.    Człowiek    odznaczający    się   szczególnymi  zdolnościami 
uczestniczenia w zjawiskach -> PSI.

  EKSTRASENSORYKA

Dział   wiedzy   zajmujący  się  badaniem  i  opisywaniem  potencjalnych 
możliwości  organizmu człowieka i nowych rodzajów percepcji, opartych na 

przestrzenno-czasowej  specyfice czynności nerwowo-psychicznej człowieka 
oraz oddziaływań psychofizycznych. Patrz hasło -> PSI.

  EKSTRASYSTOLE

Arytmie,  zaburzenia  rytmu serca, powstające z przyczyn nerwicowych lub 
po  znacznym  wysiłku  fizycznym.  Jedno  z  klasycznych schorzeń dobrze 

dających  się  leczyć  zabiegami  akupresurowymi  wykonywanymi  techniką 
digitopunkturową,  tj.  pionowymi  uciskami  palców.  Leczenie tą metodą 

stosuje   m.in.  ->  GARNUSZEWSKI,  czołowy  polski  znawca  technik  -> 

REFLEKSOTERAPII.

  EKTOPLAZMA
Hipotetyczna  substancja organiczna wydzielająca się z ciała -> MEDIUM w 

stanie hipnotycznym. 

  ELEKTRET
Ciało   słabo   przewodzące   prąd  elektryczny  o  trwałej  polaryzacji 

elektrycznej,  dzięki czemu wykazuje właściwości trwałych lub okresowych 
magnesów.  Może  też  w swym otoczeniu wywoływać silne pola elektryczne. 

Niektóre  zjawiska  ->  PSI  wiąże  się  właśnie  z  występowaniem  tych 
właściwości w ciałach organicznych.

  ELEKTROAKUPUNKTURA

Metoda  ->  AKUPUNKTURY,  w  której  wykorzystuje  się stymulację prądem 
elektrycznym przepuszczanym przez igły wkłute w -> AKUPUNKTY.

  ELEKTROENCEFALOGRAM (EEG)

Zapis bioelektrycznej aktywności mózgu.

  ELEKTROFIZJOLOGIA
Dział  fizjologii  zajmujący  się  rejestracją i analizą bioelektrycznej 

czynności komórek i tkanek.

  ELEKTROKARDIOGRAM (EKG)
Zapis bioelektrycznej aktywności mięśnia sercowego.

  ELEKTROMIOGRAF (EMG)

Zapis bioelektrycznej aktywności mięśni.

  ELEKTROPUNKTURA
Metoda  ->  AKUPUNKTURY,  w  której działa się prądem elektrycznym na -> 

AKUPUNKTY.

  ELEKTROTERAPIA
Stosowanie   prądów  elektrycznych  w  leczeniu  (m.in.  galwanoterapia, 

jonoforeza,      elektrostymulacja,      diatermia,     elektrowstrząsy, 
elektroakupunktura, elektropunktura itp.). 

  ELEKTROSTYMULACJA

Działanie  prądem elektrycznym o odpowiednio dobranej charakterystyce na 
mięśnie  i  ścięgna,  pobudzanie  ich  skurczów. Wstępne próby z różnymi 

elektrostymulatorami  są  obiecujące. Osiągnięto już znaczne rezultaty w 
przyroście  mięśni  u  sportowców,  można też spodziewać się korzystnych 

wyników  w zastosowaniu eletrostymulacji w leczeniu skrzywień kręgosłupa 
i innych wad postawy u dzieci.

  ELIKSIR ŻYCIA

Cudowna  substancja,  kamień  mądrości,  kamień  filozoficzny,  a przede 
wszystkim  napój,  którego  zażycie  dawało  pożądane efekty. Znane były 

głównie  eliksiry życia lub eliksiry nieśmiertelności, oraz inne o mniej 
tajemniczych  właściwościach,  jak eliksir mądrości czy eliksir miłości. 

Także  współcześnie  w  laboratoriach całego świata poszukuje się takich 
leków  i  preparatów  o  cudownej mocy, które powstrzymywałyby starzenie 

się,  przywracały  młodość,  pamięć. Jak dotąd, mimo ciągłych poszukiwań 
takiego cudownego leku efekty są niewielkie. Wciąż najważniejszy eliksir 

życia  tkwi  w  nas  samych,  w  naszym  ->  ZDROWYM  STYLU  ŻYCIA. Jako 

ciekawostkę przytaczamy fragment bardzo starego przepisu na sporządzanie 
eliksiru długowieczności. "Weź 8 funtów soku mercurialnego, 2 funty soku 

z  ogórecznika,  12 funtów miodu i gotuj aż się spieni, a potem przepuść 
przez  hipokras (trójkątna lniana szmatka). Trzy kieliszki białego wina, 

cztery  uncje  pokruszonego  korzenia  gencjany  zostaw  na  24  godziny 
podgrzewając  i mieszając co pewien czas, przesącz przez szmatkę. Połącz 

oba produkty i postaw wszystko na ogniu, niech się warzy aż do uzyskania 
konsystencji gęstego syropu. Przelej do ciemnych butelek, pij codziennie 

rano  po  jednej łyżeczce na czczo." Interesujące jest to, że w składzie 
surowców użytych do powstania tego starodawnego eliksiru długowieczności 

wymienia  się  ->  OGÓRECZNIK, którego tak ciekawe właściwości lecznicze 
odkryto dopiero niedawno.

  ELLISA AUTOPSYCHOTERAPIA

Metoda  autopsychoterapeutyczna opracowana przez psychoterapeutę Alberta 
Ellisa.  Podstawowym  jej  założeniem  jest racjonalizacja emocjonalnych 

nastawień.  Wg  Ellisa  autopsychoterapia  głównym  powodem  różnych  -> 
FRUSTRACJI,  zachowań  neurotycznych  są nieracjonalne poglądy dotyczące 

własnych   możliwości   i   powinności  oraz  idealistycznych  oczekiwań 
dotyczących przebiegu wydarzeń. Przyjmowanie takich postaw zakładających 

powodzenie  we  wszystkim  i zawsze, naraża zainteresowanego w przypadku 
niepowodzenia  i  niekorzystnego  rozwoju  sytuacji  na poważne wstrząsy 

psychiczne  i  psychosomatyczne.  Podstawą Ellisa autopsychoterapii jest 
wszechstronne  samodzielne  dążenie  do zmiany nieracjonalnych postaw na 

drodze analitycznej, logistycznej, edukacyjnej i wolicjonalnej.

  EMOCJE
Silne  uczucia,  przeżycie  wzruszenia,  podniecenia,  gniewu,  strachu, 

radości.  Mogą  być  wywołane  bodźcami  zewnętrznymi  lub wewnętrznymi. 
Emocje  są  odczuwane przede wszystkim jako stan psychiczny, ale pod ich 

wpływem   zachodzą  także  zmiany  w  stanie  fizjologicznym,  następuje 
wzmożenie  aktywności wydzielania wewnętrznego (hormony), przyspieszeniu 

lub  zahamowaniu  ulegają niektóre czynności organizmu. Wywołanie emocji 
jest     integralnym    składnikiem    niektórych    technik    medycyny 

niekonwencjonalnej.

  EMPATIA
Wczuwanie  się w położenie innych osób, identyfikowanie się z nimi i ich 

przeżyciami.

  EMPIRYZM
Kierunek   filozoficzny   uznający   doświadczenie  za  wyłączne  źródło 

poznania.

  ENDORFINA
Endogenna   morfina   o  właściwościach  neurohormonu  o  bardzo  silnym 

działaniu antybólowym. Endorfina wydzielana jest przez przysadkę mózgową 
m.in.  pod wpływem nakłuć w -> AKUPUNKTURZE i bodźców elektrycznych w -> 

ELEKTROPUNKTURZE,  co  wyjaśniałoby uśmierzające i kojące działanie tych 
zabiegów.

  ENERGETYZATORY

Wzory   (rysunki)   przedmiotów   magicznych  opracowane  przez  znanego 
psychotronika  -> BUŁŁYSZKĘ. Oglądanie i kontemplowanie energetyzatora w 

określonych  warunkach  ma  mieć  korzystny  wpływ  na  zdrowie  i dobre 
samopoczucie.     Krzysztof     Bułłyszko    przypisuje    poszczególnym 

energetyzatorom   określone   właściwości  i  wiąże  je  z  koncepcją  i 

znaczeniem  ->  CZAKRAMÓW.  (Patrz  specjalne wydanie pisma "Skandale" z 
1991 r.) 

  ENTROPIA

Pojęcie  termodynamiczne  będące  miarą nieuporządkowania układu. Drugie 
prawo termodynamiki będące dotąd jednym z filarów porządku wszechświata, 

brzmi:  entropia wszechświata wykazuje tendencję do wzrostu. Oznacza to, 
że  wszechświat  zmierza  ku  rozproszeniu. Ostatnio jednak pojawiły się 

niezwykle  frapujące  hipotezy,  że  także  w materii nieożywionej można 
zaobserwować   tendencje  do  samoporządkowania  się  i  samoorganizacji 

niewytłumaczalne na gruncie dotychczas obowiązujących praw nauki. Byłoby 
to  sprzeczne  z  ww.  drugą  zasadą termodynamiki i sprzeczne z ogólnym 

prawem  entropii.  Nie  sposób  przecenić  znaczenia  tej informacji dla 
wszystkich  niewyjaśnionych  dotąd zjawisk, którymi zajmuje się m.in. -> 

PARAPSYCHOLOGIA.  Oznacza  to  ni mniej ni więcej, że także nauka ścisła 
(Ilja  Prigogin  odkrywca  tych  zjawisk  jest  chemikiem)  natrafia  na 

zjawiska,  które  istnieją, ale których wytłumaczyć racjonalnie na razie 
nie można.

  ENZYMY

Substancje  białkowe  odgrywające  ważną  rolę  katalizatorów w procesie 
regulacji przemiany materii i innych funkcji życiowych w organizmach.

  ERGOTERAPIA

Leczenie   pracą.   Terapia   zajęciowa.  Ergoterapia  ma  wszechstronne 
zastosowanie     i    znaczenie    lecznicze    kinezyterapeutyczne    i 

psychoterapeutyczne.

  ERRARE HUMANUM EST
Łac. - błądzenie jest rzeczą ludzką.

  ESCHATOLOGIA

Poglądy dotyczące pośmiertnych losów człowieka i końca świata.

  ESKULAP
Bóg w mitologii greckiej sprawujący opiekę nad medycyną.

  ETIOLOGIA

W   medycynie   oznacza   naukę   o   przyczynach  chorób  i  czynnikach 
chorobotwórczych.

  ETOLOGIA

Nauka  o  zachowaniu  się  zwierząt.  Wiele badań i wniosków z dziedziny 
etologii  służy do wyjaśniania i komentowania zachowań ludzkich, co jest 

przedmiotem  różnych  dyskusji  i  kontrowersji. Bardzo ciekawy jest np. 
pogląd,   że   społeczeństwa   ludzkie   coraz   bardziej  będą  tworzyć 

makroorganizmy  funkcjonujące  na  podobnej  zasadzie  jak  mrowiska lub 
rodziny pszczele.

  EUDAJMONIZM

Pogląd  w filozofii starożytnej uznający dążenie do osobistego szczęścia 
za najwyższe dobro i wyłączny motyw ludzkiego postępowania.

  EUFORIA

Subiektywne  wrażenie  zdrowia, szczęścia i dobrego samopoczucia. Często 
następstwo choroby psychicznej. Powstaje też po zażyciu narkotyków. Może 

być wywołana na drodze -> SUGESTII HIPNOGENNEJ.

  EUMOL ACTIV

Lek  zawierający  wyciąg oleisty z nasion -> WIESIOŁKA, cenny ze względu 
na   zawarty   w   nim  kwas  gamma-linolenowy  (GLA)  działający  m.in. 

antymiażdżycowo.

  EUSTRES
Stres  pozytywny,  dodatni,  przyjemny,  stymulujący.  Strumień  bodźców 

odbieranych jako wsparcie, akceptacja, zachęta, doping. Stan organizmu w 
pierwszej  fazie  -> STRESU, alarmowej, przebiegającej w lekkiej formie, 

bez  radykalnych  przejść  do  fazy  drugiej i trzeciej tj. odporności i 
wyczerpania.

  EUTANAZJA

Spowodowanie  śmierci  człowieka  uważanego  za nieuleczalnie chorego na 
jego  żądanie  lub  pod wpływem współczucia. Dyskusja na temat eutanazji 

zwanej   czasem   "miłosierną  śmiercią"  lub  prawem  do  "humanitarnej 
śmierci",  toczy  się na całym świecie. Prawo większości krajów zabrania 

tego   rodzaju   praktyk.   Badania  wykazują  jednak  stopniowy  wzrost 
akceptacji społecznej dla eutanazji.

  EUTONIA

Odczuwanie wrażeń płynących z głębi własnego ciała. Wywoływanie zjawiska 
eutonii   jest   m.in.   celem   licznych   technik   relaksacyjnych   i 

medytacyjnych.

  EUTYFRONIKA
Termin  zaproponowany  przez polskiego filozofa Józefa Bańkę dla nauki o 

życiu  ludzkim w systemach technicznych. J. Bańka uważa, że należy dążyć 
do maksymalnego uproszczenia i nie komplikowania życia ponad rzeczywiste 

potrzeby.  Patrz  ->  OCKHAMA  BRZYTWA.  Powiada on m.in.: "Trudniejszym 
bowiem zadaniem od komplikowania rzeczy i sytuacji jest upraszczanie ich 

z  powrotem  (...).  Każdy  przeciętnie  inteligentny  człowiek  potrafi 
stwarzać  dalsze  komplikacje, ale trzeba nieprzeciętnej osobowości, aby 

dojść  do  prostoty w swoim postępowaniu w stosunkach zarówno rzeczowych 
jak  ludzkich". Uwaga ta może w całej rozciągłości odnosić się do dwu co 

najmniej  sytuacji  frustrujących  człowieka  niepotrzebnie:  pierwsza - 
kiedy  na  każdym  kroku  spotyka  się  z mętną frazeologią i napuszonym 

stylem  języka  władzy  i druga - kiedy spotyka się z wybitnym co prawda 
lekarzem  w swojej specjalności, ale który nie potrafi ze swym pacjentem 

rozmawiać normalnym, prostym, ludzkim językiem. 

  FAITH HEALING
Leczenie wiarą. Cudowne ozdrowienia spowodowane żarliwą wiarą i modlitwą 

nie  zdarzają  się  nader często. Kościół katolicki, podobnie jak i inne 
religie, nie wyklucza możliwości cudownych ozdrowień, ale skrupulatnie i 

przy  pomocy  aparatury  naukowej  i  ekspertów  medycyny  bada  i  swym 
autorytetem  potwierdza  jedynie  te  przypadki, które nie budzą żadnych 

wątpliwości.  Tak  np.  w  ->  LOURDES, najsłynniejszym miejscu znanym z 
takich  cudownych  ozdrowień,  odwiedzanym  co  roku przez setki tysięcy 

wiernych,  od  1958  r.  odnotowano do dziś kilka tysięcy uzdrowień, ale 
surowe  komisje  zatwierdziły oficjalnie tylko 65. Z reguły dotyczyło to 

ciężkich przypadków kalectwa lub chorób nieuleczalnych. Takich cudownych 
miejsc  jest  na  świecie  kilkanaście, w tym także Częstochowa, ściślej 

cudowny   obraz   "Czarnej  Madonny".  Kościół  nie  wyjaśnia  cudownych 
uzdrowień  z  punktu widzenia nauki, dba jedynie o naukowe potwierdzenie 

zmian  powstałych  wskutek cudownego wyleczenia. Racjonaliści utrzymują, 

że zachodzą tu szczególnie silne efekty -> PLACEBO i -> AUTOSUGESTII.

  FANTASMAGORIA
Przywidzenie, złudzenie, iluzja, omamy wzrokowe, urojenia.

  FANTOM

W  medycynie,  model  anatomiczny  do studiów i ćwiczeń. W psychotronice 
fantom   to   ->  SOBOWTÓR,  ->  FLUIDAL  itp.  Znany  jest  efekt  bólu 

fantomowego, poczucie bólu w utraconej kończynie.

  FARMAKOGNOZJA
Nauka    o   leczniczych   właściwościach   surowców   roślinnych,   ich 

przygotowywaniu, dawkowaniu.

  FARMAKOPUNKTURA
-> AKUPUNKTURA połączona z wprowadzaniem w nakłute miejsca preparatów

leczniczych. Metoda stosowana szczególnie przy nerwobólach. 

  FARMAKOTERAPIA
Leczenie za pomocą leków. 

  FATALIZM

Przekonanie  o  nieuchronności  zdarzeń i nieodwracalności losu. Postawy 
fatalistyczne   powodowane   czasem   zupełnie  błahymi  niepowodzeniami 

potęgują->  DYSTRES.  Istnieje teoria, że takie nastawienia z reguły nie 
są wynikiem okoliczności zewnętrznych, lecz wypływają z naszego wnętrza, 

złego nastawienia do samego siebie, braku samoakceptacji. 

  FATUM
Nieuchronność zdarzeń, przeznaczenie, los.

  FAUST

(Ok.   1480   -   1540).   Johann   Faust.  Filozof,  alchemik,  lekarz, 
czarnoksiężnik.   Studiował   m.in.  magię  i  sztuki  czarnoksięskie  w 

Krakowie.  Bohater  wielu  dzieł  literackich i mitu o pakcie zawartym z 
diabłem,  któremu  ofiarowuje  duszę  w  zamian  za  wiedzę, panowanie i 

możność  użycia  świata.  To  w  jego  usta  J.Goethe  włożył ów jeden z 
najsłynniejszych sloganów o przemijalności świata: "Chwilo trwaj! jesteś 

tak piękna".

  FELLMAN FRANCISZEK
Bioenergoterapeuta.  Jako  jeden  z  pierwszych stosował zbiorowe seanse 

terapeutyczne  i  przekazywanie  energii  ->  BIOPOLA  za  pośrednictwem 
telewizji.  Prowadzi  bardzo  dokładną  dokumentację  swej działalności. 

Wynika  z  niej,  że  poprawa  występuje  u  około  65  - 85% pacjentów. 
Wielokrotnie  poddawał  się  badaniom  naukowców, w tym w 1984 r. w USA. 

Autor książki -"W kręgu nieznanej energii".

  FENOTYP
Uzewnętrzniony  oddziaływaniem  warunków środowiskowych i stylu życia -> 

GENOTYP.   Przy   sprzyjających   warunkach  zewnętrznych  zakodowane  w 
genotypie  cechy  i  możliwości  mogą w pełni ujawnić się i rozwinąć. -> 

ZDROWY  STYL  ŻYCIA,  wiedza  na  temat  własnego  genotypu, umożliwiają 
racjonalne   wykorzystanie   pozytywnych   dyspozycji   wrodzonych  oraz 

ograniczenie cech negatywnych.

  FETYSZ

Przedmiot  posiadający  magiczną  moc wskutek wcielenia się weń jakiegoś 
bóstwa lub siły nadprzyrodzonej. Rodzaj -> AMULETU.

  FILIPIŃSCY CHIRURDZY

-> PSYCHOCHIRURGIA

  FILOGENEZA
Analiza  i  opis  historii  rozwoju  gatunkowego  np.  człowieka od jego 

początków po dzieje współczesne.

  FITOPSYCHOLOGIA
Nauka  o  badaniach  percepcji  roślin  oraz  ich  zdolności  do wymiany 

informacji z innymi organizmami żywymi.

  FITORADIESTEZJA
Dział  ->  RADIESTEZJI  zajmujący  się badaniem wpływu promieniowania na 

rośliny,  ich  wzajemnym  oddziaływaniem na siebie oraz relacjami między 
roślinami   a   człowiekiem.   Doświadczenia   w  tym  zakresie  są  już 

wykorzystywane do racjonalizacji upraw rolnych, a szczególnie do hodowli 
roślin domowych.

  FITOTELEPATIA

Zaobserwowane  i  opisane  w  literaturze  naukowej  zjawisko reagowania 
roślin  na  sygnały pochodzące od ludzi, zwierząt oraz od innych roślin. 

Stwierdzono,  że  roślina nie tylko reaguje na stan psychiczny (napięcie 
psychiczne)  człowieka,  ale  że  reaguje  w  sposób  wybiórczy, tzn. że 

odróżnia  sygnały  skierowane  na  nią  od sygnałów skierowanych na inne 
rośliny.  Znane  są  też fakty przesyłania przez rośliny sygnałów między 

sobą w sytuacjach jakiegoś zagrożenia.

  FITOTERAPIA
-> ZIOŁOLECZNICTWO

  FIZJATRIA

-> PRZYRODOLECZNICTWO 

  FIZJOLOGIA 
Nauka  o  czynnościach i funkcjonowaniu organizmów żywych w całści i ich 

poszczególnych układach, narządach, tkankach, komórkach. 

  FIZJONOMIKA 
Dział  wiedzy zajmującej się poszukiwaniem związków między budową ciała, 

w  szczególności  rysów  twarzy,  a  cechami  charakteru.  Patrz  też -> 
FRENOLOGIA.

  FIZJOTERAPIA

-> PRZYRODOLECZNICTWO

  FIZYKA NADZIEJĄ PSYCHOTRONIKI
Na rok 1905 przypadło ogłoszenie przez Alberta Einsteina dwu niewielkich 

artykułów,  które zapoczątkowały wielką rewolucję w fizyce. Szczególna i 
ogólna     teoria     względności,     nowe     ujęcie    promieniowania 

elektromagnetycznego  zawarte w teorii kwantów (fotonów), wielka synteza 
mechaniki  i  elektrodynamiki,  całkowita  niemal  zmiana w pojmowaniu i 

interpretowaniu  zjawisk  z  dwu  krańców:  makroświata  i  mikroświata, 
wreszcie   ostatnie   doniesienia  o  materii  i  antymaterii, istnieniu 

czarnych dziur, dziwnej cząstce tachionie, która jest szybsza od światła 

-  to wszystko powoduje, że pod znakiem zapytania staje w ogóle zdolność 
człowieka  do zrozumienia świata. Jednak z tego ogromnie skomplikowanego 

świata  fizyki, w którym "coś" jest jednocześnie tu i tam, będąc zarazem 
cząstką  i  falą,  powoli  wyłania  się  świat  pojęć i światopogląd,jak 

powiedział   słynny   biofizyk  F.  Capra  -  "organiczny,  holistyczny, 
ekologiczny".     Paradoksalnie     więc    nadziei    na    wyjaśnienie 

niewytłumaczalnych  jeszcze  obecnie zjawisk parapsychologicznych szukać 
należy nie w mistyce i magii, ale właśnie coraz bardziej w fizyce.

  FIZYKOTERAPIA

Leczenie  bodźcami  fizycznymi, cieplnymi, elektrycznymi, mechanicznymi, 
wodnymi, świetlnymi, promieniowaniem. 

  FLUID

Wg  poglądów  spirytystów,  prąd  o naturze psychicznej wydzielany przez 
ludzkie ciało.

  FLUIDAL

Sobowtór wydzielony z ciała. Patrz -> BILOKACJA.

  FOBIA
Chorobliwy,  długotrwały  lęk  przed  różnymi sytuacjami i zjawiskami, z 

reguły  uświadamianymi  przez  człowieka,  ale trudnymi do opanowania, w 
odróżnieniu  od  lęku, którego przyczyny są najczęściej nieuświadamiane. 

Klasycznym   przykładem   fobii  jest  np.  klaustrofobia  -  lęk  przed 
zamkniętym pomieszczeniem.

  FONDA JANE

Amerykańska  aktorka,  w  Polsce dobrze znana, szczególnie z filmu "Czyż 
nie   zabija   się   koni",   zasłużona   w   tworzeniu   i  praktycznym 

rozpowszechnianiu   różnych   metod   i  systemów  aktywności  fizycznej 
połączonej  z  innymi  elementami zdrowego stylu życia takimi jak dieta. 

Rozpowszechniła  m.in.  aerobic  w  formie  tańca,  a  ostatnio  lansuje 
specjalną gimnastykę dla kobiet w ciąży.

  FOTOGRAFIA DUCHOWA

Fotografia   "ducha"   osoby   zmarłej.   Opisane  są  liczne  przypadki 
powstawania   różnego   rodzaju   śladów   sylwetki   osoby  zmarłej  na 

światłoczułej  błonie  fotograficznej. Wiąże się to z innym zjawiskiem o 
podobnym charakterze tzw. -> FOTOGRAFII MYŚLOWEJ, obrazie odtwarzanym na 

błonie  w  wyniku  aktywności psychicznej -> EKSTRASENSA, podczas której 
przenosi  on  na kliszę fotograficzną obraz powstały w jego mózgu. Efekt 

zaś  fotografii  duchowej  wyjaśnia  się  dwojako: jako efekt fotografii 
myślowej n.t. osoby zmarłej, wyobrażenie sobie przez kogoś jej sylwetki, 

twarzy  itp.  lub  jako  oddziaływanie  o  tym  samym  charakterze,  ale 
pochodzące  z  psychoenergii  osoby  zmarłej,  energii,  która  wraz  ze 

śmiercią   nie  ginie  i  nie  rozprasza  się,  lecz  jest  bioelementem 
wszechświata.

  FOTOGRAFIA MYŚLOWA

Obraz  wytworzony  w  mózgu  ->  EKSTRASENSA  n.t.  jakiegoś przedmiotu, 
osoby,a następnie przeniesiony w wyniku ekspresji myślowej (psychicznej) 

na  błonę  filmową.  Z  zaobserwowanych przypadków wynika, że ekstrasens 
przesyła  nie  tyle  obiektywny  obraz  (przedmiotu,  osoby)  lecz obraz 

subiektywny przetworzony przez swój mózg.

  FRENOLOGIA

Popularna  kiedyś, zarzucona obecnie metoda określania cech człowieka na 
podstawie kształtu jego czaszki.

  FREUD ZYGMUNT

(1856   -   1939).   Austriacki   neurolog   i   psychiatra,  twórca  -> 
PSYCHOANALIZY,  znanej  i  popularnej  wciąż  metody diagnozowania stanu 

zdrowia  człowieka za pomocą analizy utajonych instynktownych popędów, w 
szczególności  seksualnych.  Wydobycie  z  podświadomości  i  ujawnienie 

różnych urazów powstałych często w dzieciństwie jest podstawą stosowanej 
przez  F.  Z.  terapii.  Freudyzm  i psychoanaliza są podstawą dla wielu 

metod niekonwencjonalnej medycyny.

  FRUSTRACJA
Stan  ujemnego  napięcia psychicznego spowodowanego głównie niemożnością 

zaspokojenia  potrzeb i osiągnięcia pożądanego celu. Frustracja powoduje 
lub  wzmacnia  wiele  stanów  chorobowych,  jest istotnym składnikiem -> 

DYSTRESU, w stanie krańcowym może przejawić się -> AGRESJĄ.

  FRUTARIANIZM
Odmiana   ->  WEGETARIANIZMU  polegająca  na  odżywianiu  się  wyłącznie 

surowymi owocami.

  FURIA
Nieopanowane uczucie silnego wzburzenia.

  FUTON

Urządzenie   do  dobrego  wypoczynku,  snu  i  relaksu,  materac  leżący 
zazwyczaj  wprost  na  podłodze  lub  w  każdym  razie na równym twardym 

podłożu.  Całe  tworzywo,  z  jakiego  sporządza  się futon, powinno być 
naturalne,  pokrowiec z tkaniny lnianej, jedwabnej lub wełnianej, środek 

wypełniony  wełną,  włosiem,  bawełną, a najlepiej łuską gryczaną, która 
podobno  działa  jak  ->  EKRAN  RADIESTEZYJNY chroniąc przed szkodliwym 

promieniowaniem  geopatycznym. Podobne działanie mają też plewy owsiane, 
z  tym  że  trzeba  je  umieścić w bardzo szczelnej wsypie, aby ości nie 

przedostawały się na zewnątrz.

  FUTUROLOGIA
Nauka o metodach przewidywania przyszłości.

  GAJEWSKA JOANNA

Urodzona  w  I970 r. w Sosnowcu, wsławiła się fenomenalnymi zdolnościami 
wzbudzania  w  swym  otoczeniu  niezwykłych  zjawisk określonych ogólnie 

pojęciem  ->  PSYCHOKINEZY  i  ->  TELEKINEZY. Zjawisko, opisane w wielu 
publikacjach w prasie krajowej i zagranicznej oraz w książkach, polegało 

na  okresowym  przemieszczaniu  się,  często  z  dużą siłą i szybkością, 
różnych przedmiotów, w tym ciężkich mebli w mieszkaniu Gajewskiej Joanny 

i  w  innych  miejscowościach,  w których ona przebywała. Potrafiła też, 
podobnie jak -> GELLER URI, odkształcać różne przedmioty. Twierdziła, że 

widzi  czasem  nad  głowami ludzi -> AURĘ w różnych kolorach. Mimo wielu 
badań   z   użyciem  specjalistycznego  sprzętu  i  analizy  cząstkowych 

informacji  opisujących  przejawianie  się tych zjawisk nadal nie ma ich 
naukowego wyjaśnienia.

  GALEN

Galenus  Claudius  (130  -  200  n.e.).  Wybitny  lekarz  i twórca wielu 
aktualnych  do dziś zasad i metod leczenia, służących zarówno klasycznej 

jak  i  niekonwencjonalnej  medycynie.  Dał  podstawy -> HOMEOPATII i -> 

ZIOŁOLECZNICTWU.

  GALWANOPUNKTURA
-> ELEKTROPUNKTURA

  GAPIK LECHOSŁAW

Dr  psychologii.  Autor  wielu  publikacjji  n.t.  ->  HIPNOZY. Prowadzi 
badania i praktykę w tej dziedzinie.

  GARNUSZEWSKI ZBICNIEW

Prof.  dr  med.,  najwybitniejszy  polski  specjalista  w dziedzinach -> 
RFFLEKSOTERAPII,  szczególnie  ->  AKUPUNKTURY  i -> AKUPRESURY. Podczas 

pobytów  za  granicą  w  Afryce Zachodniej, a następnie w Chinach poznał 
wiele  ludowych,  tamtejszych  metod  leczenia,  w  tym  różnych technik 

refleksoterapeutycznych,   jak   np.  -> SKARYFIKACJA i przede wszystkim 
akupunktura. Od lat z ogromnym uporem i zaangażowaniem wzbogaca medycynę 

o  te  metody i techniki leczenia. Jest absolwentem różnych renomowanych 
szkół  i kursów akupresury w Chinach. Obecnie prowadzi w Polsce praktykę 

medyczną w zakresie tych technik i szkoli kadry następców. Jest Prezesem 
Polskiego  Towarzystwa  Akupunktury  i  specjalistą do spraw akupunktury 

przy  Ministrze  Zdrowia  i  Opieki  Społecznej. Napisał wiele książek i 
artykułów na tematy akupunktury.

  GELLER URI

Jeden   ze   słynniejszych   w   XX  w.  fenomenów  obdarzonych  wieloma 
zdolnościami  paranormalnymi.  Urodził  się  w 1947 r. w Izraelu. Szczyt 

sławy  osiągnął  w  latach 70-tych podczas licznych pokazów, w tym także 
telewizyjnych,  z  udziałem  wielu  sław naukowych, podczas których siłą 

woli  łamał  i  wyginał  sztućce, odczytywał zakryte teksty i uruchamiał 
nieczynne od lat mechanizmy. Geller Uri podobno posługując się siłą woli 

zatrzymał kolejkę elektryczną i gasił światła uliczne. Jego przeciwnicy, 
w  tym  słynni  magicy  twierdzili,  że  zachodziły  tu  jedynie wypadki 

zbiorowej histerii, podczas której widzowie spostrzegali tylko to, co -> 
PRESTIDIGITATOR  chciał  im  pokazać.  Podobne  zdolności,  choć trudno 

przesądzić,  które  z  nich  są prawdziwe, przejawia i dokumentuje wiele 
innych  osób.  Także  i  u  nas  podczas  wczasów  psychotronicznych ich 

uczestnicy,  na  specjalnych  seansach  połączonych  z  tańcem i muzyką, 
zginają  masowo  sztućce,  co  można  było  oglądać  na  jednym z filmów 

dokumentalnych.

  GEN
Podstawowy  element  dziedziczenia,  najmniejsza  cząstka, odcinek kwasu 

dezoksyrybonukleinowego (DNA).

  GENETOTROFIA
Teoria  żywienia  zajmująca  się  badaniem  i  ustalaniem indywidualnych 

potrzeb  i  norm  żywienia  w  zależności od płci, wieku, ciężaru ciała, 
warunków klimatycznych i uwarunkowań genetycznych.

  GENOTYP

Zespół    genetycznych   właściwości   odziedziczonych   po   rodzicach, 
wyznaczający  możliwości  rozwojowe  człowieka. Genotyp zrealizowany czy 

uzewnętrzniony nazywa się -> FENOTYP. Wyposażenie genetyczne człowieka 
jest  niepowtarzalne  podobnie  jak  linie papilarne rąk. Tworzy to nowe 

możliwości identyfikacyjne przy ustalaniu tożsamości.

  GEOMANCJA

Dział  wiedzy  o  miejscach  na  Ziemi, w których następuje koncentracja 
korzystnej energii dla organizmów żywych. Owe miejsca zwane są czasem -> 

CZAKRAMAMI Ziemi. Liczne przekazy historyczne mówią, że wyboru miejsc na 
budowę  miast, grodów, obozowisk, różnych budowli i urządzeń, dokonywano 

ze  znajomością  i wskutek świadomego lub nieświadomego odczuwania owych 
dobroczynnych sił. Siły te były znane już w dawnych Chinach. Przypuszcza 

się  też,  że wiele monumentalnych budowli, w tym egipskie piramidy oraz 
wiele innych ludzkich przedsięwzięć zrealizowano z uwzględnieniem wiedzy 

na ten temat. Obecnie badaniem i wyszukiwaniem takich miejsc zajmuje się 
->  RADIESTEZJA.  Bardzo  wiele  źródeł  informuje,  że  jednym z takich 

najsilniejszych  czakramów  Ziemi,  obdarzonych  szczególnie korzystnymi 
siłami pozytywnego energetyzmu jest Wzgórze Wawelskie. Legenda głosi, że 

Sziwa rzucił w świat 7 magicznych kamieni, z których jeden spadł właśnie 
na  miejsce,  gdzie  dziś  wznosi  się  Wawel, odwieczna siedziba królów 

polskich i wielkie siedlisko kultury.

  GEOPATYCZNE PROMIENIOWANIE
Promieniowanie  emitowane  z wnętrza ziemi, wpływające w różny sposób (z 

reguły  niekorzystny) na człowieka i inne organizmy żywe. Promieniowanie 
to  wyczuwane  jest (odbierane) przez osoby uzdolnione w tym zakresie -> 

RADIESTETÓW  i  bywa  przenoszone  specyficznym  skurczem  mięśni  na -> 
RÓŻDŻKĘ  lub -> WAHADŁO. Istota geopatycznego promieniowania nie została 

dotąd dostatecznie wyjaśniona.

  GEOTRONIKA
Dział  ->  RADIESTEZJI,  w  skład  którego  wchodzą -> RÓŻDŻKARSTWO i -> 

RADIESTEZYJNA OCHRONA ŚRODOWISKA.

  GERIATRIA
Profilaktyka i leczenie chorób związanych ze starzeniem się i starością.

  GERONTOLOGIA

Nauka  zajmująca  się badaniem, analizą i opisem problemów związanych ze 
starzeniem się i starością. 

  GESTALT TERAPIA

Niem. Gestalt - ciało, postać, kształt. Terapia kształtująca, działająca 
na  ciało.  Jedna  z  teorii psychoterapeutycznych oparta na założeniach 

psychologii   humanistycznej.   Oceniana   jako  pośrednia  pomiędzy  -> 
PSYCHOANALIZĄ a teorią -> BEHAWIORALNĄ. Istotą procedury gestalt terapii 

jest  świadome  przeżywanie i aktywne uczestnictwo w terapii połączone z 
braniem  na  siebie  odpowiedzialności  za  samego siebie. Z tego między 

innymi  źródła wypływają zasady współczesnej -> PROFILAKTYKI, która mówi 
"możesz pomóc sobie sam". Twórcą gestalt terapii jest lekarz i psycholog 

Frederick  Perls.  System pracy z ciałem w gestalt terapii w odróżnieniu 
od  innych  technik,  np.  -> REICHA TERAPII, nie jest tak jednostronny. 

Reakcje mięśniowe zaciskające, różne opory, napięcia nie są przełamywane 
a   wykorzystywane   w  procesie  terapeutycznym.  Sięgając  do  różnych 

konkretnych  technik gestalt terapia kładzie nacisk na holistyczną wizję 
pacjenta i zintegrowaną pracę z ciałem.

  GIMNASTYKA

Forma aktywności fizycznej. System specjalnie dobranych ćwiczeń i metod, 
które   mają   wspomagać  rozwój  fizyczny  i  sprawnościowy  człowieka. 

Gimnastykę   najogólniej   można  podzielić  na  leczniczą,  korekcyjną, 
higieniczną i sportową.

  GINSENG
-> ŻEŃ-SZEŃ

  GLA

Kwas   tłuszczowy,   gamma-linolenowy  (GLA)  zaliczany do grupy tzw. -> 
NIEZBĘDNYCH  NIENASYCONYCH KWASÓW TŁUSZCZOWYCH (NNKT), szczególnie cenny 

w profilaktyce chorób układu krążenia. Podstawowy składnik leku o nazwie 
->  BORAGOGLANDYNA 100, do produkcji którego głównym surowcem są nasiona 

->  OGÓRECZNIKA  LEKARSKIEGO.  Dzienne  zapotrzebowanie człowieka na GLA 
wynosi około 200-400 mg.

  GLORIA

Chwała,  sława.  W niektórych publikacjach także oznacza krąg świetlisty 
otaczający głowę. Patrz -> AURA.

  GŁODÓWKA

Specyficzna  forma  wzmacniania  i  odmładzania  organizmu oraz leczenia 
różnych   dolegliwości   i  chorób  poprzez  krótko  lub  długoterminowe 

powstrzymywanie  się  od  spożywania posiłków. W literaturze spotyka się 
wiele klasyfikacji, typów i technik przeprowadzania głodówki. Podstawową 

przesłanką   i   motywem   terapii   głodówkowej   jest  przypuszczenie, 
potwierdzone  licznymi  obserwacjami  i doświadczeniami praktycznymi, że 

organizm  współczesnego  człowieka  na fakt pozbawienia dopływu pokarmów 
reaguje  szerokim  zakresem  korzystnych  reakcji,  a  m.in.  są  to:  - 

usunięcie  z  organizmu nadmiaru złogów, zwyrodniałej tkanki, substancji 
balastowych oraz różnych trucizn  pochodzących  z zatrutego  środowiska; 

-  ogólny  głęboki  wypoczynek  wszystkich  narządów  i organów będących 
następstwem  znacznego  ograniczenia  przemiany  materii  i spowolnienia 

wielu   funkcji  życiowych;  -  aktywizacja  rezerw  i  naturalnych  sił 
obronnych  organizmu.  Głodówka  w  tym  wypadku  ma  znaczenie  sygnału 

alarmowego  uruchamiającego normalnie nieczynne rezerwy i siły. Mówi się 
też o odmłodzeniu organizmu, który w procesie regeneracji po zakończeniu 

głodówki  odbudowuje  zużytą  tkankę  zastępując ją tkanką młodą. Równie 
rozległe  i  interesujące mogą być efekty psychiczne. Podjęcie decyzji o 

głodówce  i  wytrwanie  w  niej  jest  trudne  i wymaga koncentracji sił 
wolicjonalnych.  W  przebiegu  głodówki wyróżnia się z reguły trzy fazy: 

przygotowawczą,  autolizy  (głodówki  właściwej)  oraz  regeneracji, a w 
każdej  z  nich  kilka  stadiów.  Oczywiście każdy, kto zdecyduje się na 

dłuższą  niż  1 - 2 dniową głodówkę, musi zasięgnąć porady lekarza, a co 
najmniej  przestudiować  fachową  literaturę na ten temat. Ze względu na 

szczególne  znaczenie i wzrost popularności różnych terapii głodówkowych 
podaję  za  Waldemarem  Świrskim (skrypt) interesującą tabelę obrazującą 

przebieg procesów zachodzących podczas głodówek. Ich szczegółowa analiza 
dostarcza nie tylko wniosków dotyczących samej głodówki, ale rzuca także 

dodatkowe światło na przebieg podstawowych procesów życiowych człowieka.

  GNOM
Wg   dawnych   wierzeń  podziemny  duszek  strzegący  ukrytych  skarbów. 

Życzliwie traktowany przez człowieka czasem odpłaca mu swą wzajemnością.

  GNOZA
Wiedza  tajemna  dostępna  nielicznym  wybranym, próba łączenia rozumu i 

wiary.

  GONITWA MYŚLI
Zjawisko   znacznego   przyśpieszenia  i  natłoku  myśli  występujące  w 

przypadkach  chorób  psychicznych,  ale  także  w sytuacjach zagrożenia, 

frustracji.  Gonitwa  myśli  jest  dość typowym przypadkiem dolegliwości 
nękających współczesnego człowieka. Antidotum na to stanowią m.in. różne 

techniki -> MEDYTACJI, ćwiczeń fizycznych, -> PSYCHOTERAPIA.

  GORĄCZKA
Podwyższenie  temperatury  ciała  powyżej normy (przeciętnie 35,4 - 36.6 

stopni  C). Niezależnie od przyczyny gorączka jest w większości wypadków 
świadectwem  podjęcia walki z chorobą i stwarza siłom obronnym organizmu 

lepsze   warunki  skutecznego  działania.  W  podwyższonej  temperaturze 
szybciej  płynie  krew,  aktywniej  działają  limfocyty, przyśpieszone i 

zdynamizowane   są   różne   procesy   obronne,   a   atakujące   ustrój 
mikroorganizmy  mają  gorsze  warunki bytowania. Można obrazowo porównać 

gorączkę do stanu alarmowego, kiedy wszystko podporządkowuje się jednemu 
celowi.  Dlatego  też  zwalczanie  różnymi środkami każdego podwyższenia 

temperatury  nie  jest  celowe.  W  przypadku  długotrwałego i znacznego 
podwyższenia  temperatury  można  dopiero  podejmować  w  porozumieniu z 

lekarzem próby jej obniżenia.

  GRAFOLOGIA
Dział  wiedzy,  który  próbuje  określić i opisać osobowośc człowieka na 

podstawie  oceny  charakteru  jego  pisma.  Poddając  wnikliwej analizie 
pismo,  można  nie  tylko  określić  m.in.  płeć,  wiek,  wykształcenie, 

zdolności  i  upodobania,  ale  także stan zdrowia, wady, zalety i różne 
skłonności.   Charakter   pisma  jest  niezmienny  przez  całe  życie  i 

doświadczony   grafolog  bez  trudności  ustali,  dysponując  materiałem 
porównawczym, kto jest autorem rękopisu.

  GRAFOMANCJA

Umiejętność  przepowiadania  przyszłości  na  podstawie  pisma ręcznego. 
Można  domniemywać,  że  grafomancja  wywodzi  swoje wnioski z wnikliwej 

analizy grafologicznej.

  GRAY MARTIN
Marcin  Grajewski, polski Żyd, autor biograficznej książki, na podstawie 

której  nakręcono  wyświetlany  w  Polsce  serial  pt. "Wszyscy, których 
kochałem".  Sławę  zdobył  przede  wszystkim inną książką: "Siły życia". 

Jest  ona  świadectwem wielkiej wiary w niespożyte siły człowieka, który 
przeszedł  piekło,  stracił dwukrotnie wszystko: rodzinę i bogactwo, ale 

zachował w sobie jeszcze tyle optymizmu, żeby u innych budzić nadzieję i 
wiarę w sens życia.

  GROCHMAL STANISŁAW

Prof.  Stanisław  Grochmal,  neurofizjolog, gorący zwolennik naturalnych 
metod leczenia. Autor pięknej książki: "Zaufaj sobie".

  GRUPY SPOTKANIOWE

Technika terapeutyczna, metoda rozwoju zwana inaczej terapią, nastawiona 
na  klienta. Twórcą metody grup spotkaniowych jest Carl R. Rogers, jeden 

ze  współtwórców  kierunku  psychologii  humanistycznej.  Wg  niego:  "w 
człowieku  tkwią  ogromne  zdolności  do  rozumienia  samego siebie i do 

konstruktywnych  zmian  w  sposobie  bycia  i zachowania (...) najlepsze 
warunki  do  ujawnienia  i urzeczywistnienia tych zdolności tworzą pewną 

specyficzną relację z drugim człowiekiem". Decydujące znaczenie w grupie 
spotkaniowej ma osobowość terapeuty.

  GRZYBEK TYBETAŃSKI

Grzybek  japoński.  Przepis wg -> SROKI z jego "Poradnika Ziołowego": Do 

250  g  krowiego  surowego  lub  przegotowanego  mleka  (grzybek ginie w 
temperatrze  powyżej  40  stopni C) wrzucić grzybek tybetański wielkości 

orzecha  po  uprzednim  opłukaniu  go  pod  bieżącą  wodą.  Zostawić pod 
przykryciem  i  w  zacienionym  miejscu  na dobę. Przecedzić mleko przez 

sitko  i  pić.  Grzybek po opłukaniu użyć do następnej porcji mleka. Pić 
przez  miesiąc. Kurację powtarzać 3 - 4 razy w roku. Jednorazowe wypicie 

mleka  zakwaszonego grzybkiem nie daje rezultatu. Tak przyrządzone mleko 
wzmacnia  organizm,  leczy zaburzenia trawienne, nadkwasotę, obstrukcję, 

uspokaja. W trakcie kuracji nie należy jeść ryb konserwowanych, tłustych 
i  zimnych mięs i wędlin. Grzybek rozrasta się, należy go więc co pewien 

czas  (gdy  osiągnie podwójną objętość) dzielić na połowę tak, aby użyta 
do kuracji porcja miała wielkość mniej więcej orzecha.

  GURU

W  hinduizmie  guru  to  mistrz, nauczyciel, duchowy przewodnik. Tak też 
byli  nazywani  przywódcy  duchowi u Sikhów. Współcześnie, szczególnie w 

przeniesieniu   na   grunt  Zachodu,  pojęcie  guru  zostało  nadmiernie 
rozszerzone  na  niemal  każdego,  kto  naucza i głosi zasady hinduskiej 

filozofii i różnych związanych z nią metod i technik życia.

  GUSŁA
Rytualne zabiegi odpędzające i odczyniające zło albo przynoszące zło dla 

wroga.

  HABITAT 
Część  środowiska naturalnego, w którym osobnicy danego gatunku znajdują 

najdogodniejsze  warunki  życia.  W przypadku człowieka pojęcie habitatu 
znacznie  rozszerza  się  i  obejmuje  nie  tylko  środowisko naturalne, 

przyrodnicze  ale  także  materialne  warunki  życia,  problemy kultury, 
współżycia społecznego, potrzeby psychiczne, zdrowotne itp.

  HADES

W   mitologii  greckiej  bóg  podziemnego  świata,  później  pojęcie  to 
poszerzono na królestwo zmarłych.

  HAHNEMANN

Hahnemann  Samuel  Friedrich  Christian (1755 - 1843), lekarz niemiecki, 
twórca kierunku medycyny zwanej -> HOMEOPATIĄ.

  HALUCYNACJE

Zaburzenia  spostrzegania,  złudne  postrzeganie rzeczy nieistniejących. 
Występuje   pod   wpływem   narkotyków  (halucynogenów),  w  przypadkach 

całkowitej  izolacji  od  wszelkich  bodźców zewnętrznych albo w stanach 
skrajnego  wyczerpania.  Objawy  halucynacji  mogą  występować także pod 

wpływem długotrwałych -> MEDYTACJI i -> GŁODÓWEK.

  HATHA JOGA
-> JOGA

  HARMONIA

Z  punktu  widzenia  potrzeb psychicznych człowieka najbardziej pożądany 
stan    ładu,   przyjaźni   i   wzajemnej   życzliwości   w   kontaktach 

międzyludzkich.  W znaczeniu psychosomatycznym zgodność i współdziałanie 
(wzajemne  wspieranie  się)  procesów  fizycznych  i  psychicznych. Stan 

typowy  dla  koncepcji zdrowia z punktu widzenia medycyny wywodzącej swe 
poglądy z systemu hinduizmu, buddyzmu i islamu.

  HARRIS CLIVE
Współcześnie  działający  angielski  ->  BIOENERGOTERAPEUTA wielokrotnie 

odwiedzający  Polskę.  Podczas  każdej  wizyty  przyjmuje  wiele tysięcy 
pacjentów.  Oddziałuje  "przyłożeniem  ręki",  co  ze względu na znaczne 

liczby  pacjentów  trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu sekund. Jest to 
przedmiotem  różnych  wątpliwości  i zastrzeżeń, choć liczba doniesień o 

uleczeniach  czy  poprawie  stanu  zdrowia  po spotkaniu z Harrisem jest 
znaczna.  Spotkania  z  Harrisem organizowane są z reguły w kościołach i 

zawierają liczne elementy obrządku katolickiego. Ma to niewątpliwy wpływ 
na skuteczność zabiegów.

  HARTOWANIE CIAŁA

System   ćwiczeń   fizycznych   i  zabiegów  zwiększających  adaptacyjne 
zdolności   organizmu,   poszerzające   zakres   tolerancji  na  warunki 

ekstremalne,  podnoszące  odporność  immunologiczną.  Hartowanie  polega 
m.in.  na  systematycznej  aktywności  fizycznej  realizowanej  także  w 

skrajnych  warunkach atmosferycznych (deszcz, wiatr, śnieg, zimno, upały 
itp.),  stosowaniu silnych bodźców cieplnych (zimne natryski i obmywanie 

ciała,  nacieranie  śniegiem, natryski naprzemienne gorące i zimne) oraz 
różnych  bezpośrednich  bodźców  fizycznych: chodzenie boso, masaże itp.

  HEALER

Ang. -> UZDROWICIEL

  HEDONIZM
Doktryna  uznająca  przyjemność za najwyższe dobro człowieka, a unikanie 

przykrości za warunek szczęścia.

  HELIOBIOLOGIA
Dział  nauki  zajmujący  się  badaniem  wpływu  aktywności słonecznej na 

organizmy żywe.

  HELIOTERAPIA
Leczenie kąpielami słonecznymi. Warunkiem skuteczności helioterapii jest 

odpowiednie  dozowanie  i stopniowanie. Zbyt intensywne -> OPALANIE jest 
zdecydowanie  szkodliwe,  a  uzyskana  w jego efekcie opalenizna uważana 

często   za  objaw  zdrowia  jest  niestety  świadectwem  niewiedzy  lub 
beztroski.  Natomiast  ostrożnie dawkowane, stopniowo poszerzane kąpiele 

słoneczne,  najlepiej  pobierane w ruchu. dają wiele korzyści. W rachubę 
wchodzą tu nie tylko skutki promieniowania, poczucie komfortu cieplnego, 

pełna  wentylacja  całej  skóry,  ale  także  hartujące i bakteriobójcze 
działanie promieni słonecznych.

  HEMOTERAPIA

Leczenie  krwią  lub  preparatami  krwiopochodnymi. Krew bogato wysycona 
wieloma    aktywizującymi   substancjami   i   czynnikami   działa   jak 

najkorzystniejszy zestaw leków. Krew przetacza się podczas operacji bądź 
wskutek powstania ubytków z innych powodów (krwotoki). Specyficzną formą 

hemoterapii jest -> AUTOHEMOTERAPIA, tj. stosowanie w celach leczniczych 
własnej  krwi,  pobranej  przed  spodziewanym zabiegiem. Autohemoterapia 

stosowana w celach -> DOPINGU w sporcie jest zakazana.

  HETEROSTAZA
Wytworzenie  w  organizmie  nowego  stanu  równowagi  przez podwyższenie 

poziomu  odporności  w  wyniku  pobudzenia  mechanizmów  adaptacyjnych i 
obronnych.  Stan  ten  może  być  rezultatem -> ZDROWEGO STYLU ŻYCIA, -> 

HARTOWANIA,  ->  TRENINGU.  Pewne  elementy  tego stanu mogą wystąpić po 

przebytej chorobie, w procesie leczenia środkami -> MEDYCYNY NATURALNEJ.

  HIBERNACJA
W   medycynie   klasycznej   oznacza   metodę  leczniczą  polegającą  na 

spowolnieniu  tempa  przemiany  materii,  w  tym  m.in.  przez obniżenie 
temperatury  ciała.  Od  czasu  do  czasu  pojawiają się, także w prasie 

fachowej,  informacje o przygotowywaniu prób całkowitej hibernacji przez 
zamrożenie   całego  organizmu  z  zamiarem  ewentualnego  odmrożenia  i 

przywrócenia  do  życia w przyszłości. Zazwyczaj motywem takich zabiegów 
byłoby    "odłożenie"    procesu   leczenia   jakichś   chorób   obecnie 

nieuleczalnych   do   czasu,  kiedy  medycyna  znajdzie  sposób  na  ich 
wyleczenie.  Dany  motyw, który może być brany pod uwagę, to nadzieja na 

"długowieczność". Ostatnio prasa doniosła o odkryciu w laboratorium koło 
Drezna   kilkunastu   zamrożonych   ciał.   Jedno  należące  podobno  do 

amerykańskiego  businessmana,  zmarłego  w  1936 r. i wtedy zamrożonego, 
udało  się  przywrócić  do  życia  po blisko 50-ciu latach przebywania w 

stanie  śmierci  "lodowej".  Trudno  w to uwierzyć, ale przecież w pełni 
prawdziwe   są   informacje  o  przechowywaniu  w  stanie  zamrożenia  w 

temperaturze  ciekłego  azotu  różnych  tkanek ludzkich. Np. w Pekinie w 
takiej  zamrażalni-banku  tkanek  przechowuje  się około 200 m.kw. skóry 

ludzkiej.

  HIGIENA
Dział  medycyny  zajmujący  się  badaniem  i analizą wpływu otoczenia na 

zdrowie  człowieka.  Higiena  praktyczna  to  system zaleceń dotyczących 
zachowania  się  i postępowania polegającego na unikaniu szkodliwych dla 

zdrowia   czynników   oraz   wykonywaniu   czynności   ochraniających  i 
wspierających  zdrowie  (mycie  ciała,  sen,  odżywianie się, racjonalny 

wypoczynek itp.).

  HIPERSTEZJA
Nadmierna  wrażliwość  pacjenta  (medium)  na  odczuwanie  bólu i innych 

silnych   wrażeń   doznawanych   podczas   zabiegów   bioterapeutycznych 
(magnetycznych).  Niektórzy  magnetyzerzy informują, że podczas zabiegów 

terapeutycznych  następuje  czasem zjawisko eksterioryzacji wrażliwości, 
pacjent  odczuwa  wtedy różne bodźce (dotknięcia, ukłucia itp.) w pewnej 

odległości od powierzchni skóry.

  HIPNOANALIZA
Wykorzystanie  ->  HIPNOZY  w  ->  PSYCHOANALIZIE. Jest to metoda, którą 

wprowadził  -> FREUD, dążąc do tego, ażeby pacjent mógł dotrzeć w stanie 
hipnozy  do  przykrych  doświadczeń  z  różnych,  szczególnie  wczesnych 

okresów  swego  życia.  Jak wykazały praktyczne doświadczenia, metoda ta 
dawała   wyniki   jedynie   w   niektórych  stanach  głębokiej  hipnozy, 

przypominających   trans   somnambuliczny  osiągalny  tylko  u  niewielu 
pacjentów.

  HIPNODIAGNOZA

Diagnozowanie  na  podstawie reakcji i zachowania człowieka poddanego -> 
HIPNOANALIZIE.  Metoda  ta  polega  na  wydobywaniu  z  odległych nieraz 

pokładów podświadomości różnych zdarzeń i urazów, które mogły spowodować 
niekorzystne  stany  psychiczne,  a  w  ślad za nimi niekorzystne zmiany 

fizyczne   i   różne   choroby  psychosomatyczne.  Metoda  hipnodiagnozy 
przypomina  klasyczny  wywiad,  w którym hipnotyzer wspólnie z pacjentem 

docieka istotnych przyczyn aktualnych stanów zdrowia pacjenta.

  HIPNODRAMA

Odpowiednik  -> PSYCHODRAMY z zastosowaniem -> HIPNOZY. W hipnodramie wg 
->  GAPIKA mamy do czynienia z podobnym przebiegiem jak w psychodramie z 

tym,  że  zachowania  osób zahipnotyzowanych są bardziej spontaniczne, a 
oni  sami  są  bardziej  otwarci  i  skłonni  do zwierzeń i współpracy z 

przeprowadzającym hipnodramę.

HIPNOTERAPIA
->    PSYCHOTERAPIA    prowadzona   w   szczególnych   warunkach   stanu 

hipnotycznego. Wg -> GAPIKA możliwe są trzy zasadnicze systemy działania 
w  hipnoterapii  a mianowicie: odreagowanie stłumionych emocji, sugestie 

terapeutyczne  i  uczenie  się  reakcji.  W pierwszym przypadku z reguły 
stosowana  jest -> HIPNOANALIZA. Najczęściej stosowana jest druga metoda 

leczenia   za   pomocą   ->   SUGESTII  HIPNOGENNEJ.  Hipnoterapeuta  po 
wprowadzeniu   pacjenta   w   stan   hipnotyczny  przekazuje  mu  szereg 

informacji,  poleceń,  zakazów  i  nakazów  dotyczących np. pozbycia się 
nałogu,   uśmierzenia   bólu,   likwidacji   stanów  lękowych,  zaburzeń 

funkcjonalnych,  bezsenności,  fobii itp. Głównie jednak chodzi tu nie o 
zasugerowanie,  że  nie  ma choroby lub nie ma bólu, skoro one fizycznie 

istnieją,  ale o pobudzenie sił psychicznych pacjenta i wzmocnienie jego 
gotowości  do  walki  z  chorobą  czy też o usunięcie na drodze sugestii 

psychosomatycznego  składnika  tej  choroby. Trzecia metoda zwana często 
behavioralną  polega na tym, że pacjentów w stanie hipnotycznym uczy się 

odpowiednich  zachowań i reakcji korzystnych dla zdrowia bądź oducza się 
zachowań  niekorzystnych.  Stosunkowo  szerokie  zastosowanie  może mieć 

hipnoterapia    w   psychoterapii,   zwalczaniu   nerwic,   zaburzeniach 
osobowości,  stanach  lękowych,  fobiach,  seksuologii, uzależnieniach i 

szeroko rozumianych schorzeniach psychosomatycznych. Tego rodzaju metodą 
posługuje  się  m.in.  -> KASZPIROWSKI, który uważa, że jego telewizyjne 

seanse są specyficzną formą stosowania sugestii hipnogennej.

  HIPNOLOGIA
Nauka o zjawiskach hipnotycznych.

  HIPNOTYZM

Dawniejsza nazwa zabiegów hipnotycznych. Obecnie -> SUGESTIA HIPNOGENNA.

  HIPNOZA
Stan  świadomości  zbliżony  do snu (choć w dosłownym znaczeniu snem nie 

jest),  wywołany  na drodze sugestii przez hipnotyzera. W stanie hipnozy 
utrzymywany  jest  pełny  kontakt hipnotyzera z osobą zahipnotyzowaną, a 

podatność  jej  na  sugestie  znacznie  wzrasta.  Wg -> GAPIKA wszystkie 
współczesne  badania  nad  hipnozą wskazują jednoznacznie, że mamy w tym 

przypadku   do   czynienia   z   naturalnymi  przyrodniczymi  zjawiskami 
charakterystycznymi  dla funkcjonowania człowieka w specyficznych i dość 

ściśle  określonych  sytuacjach  psychologicznych. Obserwuje się m.in. w 
hipnozie obniżoną aktywność kory mózgowej, z tym że nie obejmuje to tych 

obszarów  korowych,  w  których  znajdują odbicie polecenia hipnotyzera. 
Pobudliwość   mięśni  jest  zwiększona,  zwiększają  się  także,  nieraz 

znacznie,  możliwości  wysiłkowe. Wprowadzenie w stan hipnotyczny polega 
zwykle   na   kilkuminutowym   stosowaniu:   słownej   sugestii,  nakazu 

koncentracji  na  określonym przedmiocie, wykonywaniu określonych ruchów 
dłońmi  przed  oczyma  hipnotyzowanego,  dotyk.  Często  techniki  te są 

wykonywane  łącznie.  Nie  każdy  jest  w  jednakowym stopniu podatny na 
hipnozę  i nie jest to wprost zależne od jego wiary w hipnozę ani też od 

tego,  czy  jest  to  osoba  oceniana  jako  "silna"  czy  "słaba". Duże 
znaczenie   odgrywa   osobowość   hipnotyzera.  Opisano  wiele  wypadków 

popełnienia   przestępstw   w  stanie  hipnozy.  Uważa  się  jednak,  że 

hipnotyzer  nie  jest  w  stanie  złamać swymi nakazami systemu wartości 
przyjętego  przez  osobę  poddaną hipnozie. W większości krajów przepisy 

ograniczają  możliwość  stosowania  hipnozy,  w  szczególności  występów 
publicznych.   Uważa   się,  że  hipnoza  narusza  niebezpiecznie  sferę 

intymności człowieka. Możliwa jest też -> AUTOHIPNOZA. Uważa się, że i w 
świecie  zwierząt  mamy  do czynienia z licznymi przypadkami hipnozy Np. 

wąż   i   jego   ofiara.  Prof.  ->  MANCZARSKI  prowadził  także  udane 
eksperymenty  z  hipnotyzowaniem  zwierząt przez człowieka. Co ciekawe - 

dotyczyło to pcheł.

  HIPOCHONDRIA
Przesadna  troska  o  własne zdrowie wyrażająca się m.in. w drobiazgowym 

przestrzeganiu  zaleceń  higienicznych.  Czasem  ma  to skutek odwrotny, 
wpędza  hipochondryka  w stan ciągłego niepokoju prowadzącego do różnych 

schorzeń psychosomatycznych.

  HIPOKINEZJA
Ograniczenie   aktywności   ruchowej,  powszechnie  występujące  obecnie 

zjawisko  spowodowane  m.in.  czynnikami cywilizacyjnymi, niesie ze sobą 
wiele    zagrożeń    dla    zdrowia   wskutek   ograniczenia   zdolności 

przystosowawczych  organizmu,  spowolnienia przemiany materii, nadwagi i 
otyłości  i  wielu  innych  niekorzystnych  skutków  dotyczących  spadku 

ogólnej  wydolności  i  sprawności  fizycznej.  Hipokineza jest jednym z 
głównych  -> CZYNNIKÓW RYZYKA przyczyniającym się do powstawania głównie 

chorób  układu  krążenia  i różnych schorzeń psychosomatycznych. Jedynym 
środkiem  ograniczającym  i  eliminującym  rozległe  niekorzystne skutki 

hipokinezy  jest  systematyczna  aktywność fizyczna. Patrz: -> RUCH i -> 
NORMY AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ.

  HIPOKRATES

(460  -  377  p.n.e).  Lekarz  nazywany często ojcem medycyny. Opracował 
m.in.   znaną   do   dziś   klasyfikację  typów  temperamentu  człowieka 

(sangwinik,  flegmatyk, melancholik, choleryk). Jest też autorem do dziś 
stosowanej  z  niewielkimi  zmianami  ->  PRZYSIĘGI HIPOKRATESA, będącej 

kodeksem moralnym lekarza.

  HOLIZM
Pogląd,   że   zjawiska  należy  rozpatrywać  całościowo.  W  naukach  o 

człowieku,  a  szczególnie  w  medycynie  pojęcie  holizmu  ma znaczenie 
zasadnicze,  oznacza,  że zarówno w diagnostyce, jak i w terapii pacjent 

powinien    być   traktowany  jako  jedność  psychosomatyczna.  Wszelkie 
działanie  na  jego  ciało  wywiera  wpływ na jego psychikę i odwrotnie, 

każdy  impuls  psychiczny  nie  pozostaje  bez wpływu na ciało. Istnieje 
pogląd,  że  współczesna  medycyna klasyczna jest zbyt mało holistyczna, 

stąd   jej   częste   porażki   w   zetknięciu   z   metodami   medycyny 
niekonwencjonalnej.

  HOLOGRAFIA

Wg  WEP holografia to "metoda zapisu całkowitej informacji o oświetlonym 
obiekcie,  niesionej  przez  falę elektromagnetyczną (świetlną, radiową, 

mikrofalową, rentgenowską); polega na równoczesnej rejestracji fazy fali 
i jej amplitudy. Istotą holografii jest przetwarzanie informacji fazowej 

na  amplitudową".  Tyle  definicja.  Dla zajmujących się niewyjaśnionymi 
dotąd  różnymi  nadnaturalnymi  procesami  objętymi  ogólną nazwą -> PSI 

niezwykle  ciekawy i inspirujący może być efekt holografii polegający na 
odtworzeniu   w   całości   fotografowanego  obiektu  jedynie  z  części 

fotografii.  Wysuwa  się w związku z analizą tego typu zjawisk i funkcji 

wiele  hipotez,  próbujących wyjaśnić takie zjawiska paranormalne jak -> 
JASNOWIDZTWO czy -> TELEPATIA.

  HOMEOPATIA

Podwaliny   homeopatii   kładli   w   swej  teoretycznej  i  praktycznej 
działalności  lekarskiej  ->  HIPOKRATES i -> PARACELSUS. Pełną doktrynę 

homeopatii  opracował -> HAHNEMANN, wywodząc nazwę tego kierunku ze słów 
greckich:  homoion  -  podobny  i  patos  -  cierpienie, a za jej główną 

wytyczną  przyjmując  zasadę:  similia,  similibus curantur, co oznacza: 
podobne należy leczyć podobnym. Wszystkie inne metody leczenia sprzeczne 

z  zasadami  homeopatii Hahnemann nazwał -> ALLOPATIĄ. Najogólniej rzecz 
biorąc leczenie homeopatyczne polega na podawaniu choremu w odpowiednich 

dawkach, z reguły w bardzo dużym rozcieńczeniu, takiego leku, który jest 
w  stanie  wywołać  u  zdrowego  człowieka  takie objawy, jakie wywołuje 

zwalczana choroba. Istota i sens homeopatii polega m.in. na następującym 
wnioskowaniu: W klasycznej medycynie stosuje się przede wszystkim zasadę 

anti...  tj.  podaje  się  leki  niszczące  i  bezpośrednio  zwalczające 
bakterie i inne organizmy atakujące ustrój. Zastępuje się w ten sposób i 

wyręcza  organizm w jego funkcjach, co powoduje, że jego siły obronne są 
wyłączone  z walki, następuje specyficzna dezorganizacja i demobilizacja 

ustroju.  Celem  zaś  zabiegu homeopatycznego jest pobudzenie organizmu, 
zaalarmowanie go, zmuszenie do podjęcia walki. Wprowadzając do organizmu 

substancje podobnie działające jak czynnik chorobowy podpowiadamy ciału, 
jak  ma  walczyć, jakie wytwarzać własne substancje zwalczające chorobę. 

Bardzo  ważne w homeopatii jest indywidualne diagnozowanie dotyczące nie 
tylko samej choroby, ale także analizujące obszernie indywidualne cechy, 

predyspozycje  i właściwości danego organizmu. Dopiero po wszechstronnym 
rozpoznaniu   dobiera  się  precyzyjnie  odpowiedni  lek,  określa  jego 

stężenie  i  sposób podania. Homeopatia nie może być też traktowana jako 
jedyna uniwersalna metoda leczenia. Sami współcześni homeopaci twierdzą, 

że  musi  ona być skorelowana z innymi metodami, musi być wkomponowana w 
nowoczesny  system  leczenia i stanowić jego ważne uzupełnienie. Podobne 

cele  i  zasady  przyświecają  m.in.  -> HARTOWANIU, -> ZIOŁOLECZNICTWU, 
stosowaniu  ->  AUTOSZCZEPIONEK i walce z -> LEKOMANIĄ. W wielu miastach 

Polski istnieją już apteki homeopatyczne. Przestrzec należy przed nazbyt 
samodzielnym preparowaniem i stosowaniem leków homeopatycznych.

  HOMEOSTAZA

Stan   równowagi   czynnościowej  organizmu  umożliwiający  mu  normalne 
funkcjonowanie.  Do  stałych  elementów  homeostazy  zaliczają się m.in. 

ciepłota ciała, ciśnienie krwi, stężenie różnych składników chemicznych
(np. PH) i wiele innych.

  HOMO HOMINI LUPUS

Łac.   -  człowiek  człowiekowi  wilkiem.  Dziś,  kiedy  postępuje  stan 
dezintegracji  społeczeństw  i  mamy  do  czynienia z różnymi przejawami 

wrogości   i  agresji,  odwraca  się  czasem  to  powiedzenie  na  nieco 
żartobliwe,  pełne  jednak  autoironii:  ->  LUPUS  LUPI  HOMINEM - wilk 

wilkowi człowiekiem.

  HOMUNKULUS
Karzełek, człowiek sztucznie stworzony w retorcie alchemika.

  HORMONY

Substancje   wydzielane   do   krwiobiegu   przez  gruczoły  wydzielania 
dokrewnego,  regulujące  na  drodze  chemostymulacyjnej,  m.in.  poprzez 

aktywizację  ->  ENZYMÓW,  większość  procesów  życiowych.  Znane jest i 

opisane działanie około 401 hormonów.

  HOROSKOP
Wg  R.  Prinke i L. Weresa: "Horoskop jest mapą pozycji Słońca, Księżyca 

oraz     planet,     wykonywaną     dla     określonych    współrzędnych 
czasoprzestrzennych, to znaczy dla ściśle wyznaczonego miejsca i czasu". 

Horoskop  jest  więc  układem  ciał  niebieskich  oglądanych  z  miejsca 
urodzin. Stąd m.in. jego równorzędna nazwa - kosmogram. Dodać należy, że 

niemal  wszystkie  publikowane  w  prasie  pod  tą  nazwą rubryki nie są 
horoskopami  z  punktu  widzenia -> ASTROLOGII. R. Prinke i L. Weres tak 

dalej   definiują  pojęcie  horoskopu:  "Kosmogram  natomiast  umożliwia 
obserwację  kompleksowej  psychofizycznej  reakcji organizmu ludzkiego w 

dowolnej  fazie  określonego cyklu planetarnego". Uważa się, że istnieje 
ścisły  związek pomiędzy układem ciał niebieskich a zdrowiem człowieka i 

jego  samopoczuciem  i powodzeniem. Występują tu pewne analogie pomiędzy 
oddziaływaniem  ->  RYTMÓW  KOSMICZNYCH  na takie rytmy biologiczne, jak 

okołodobowy,    tygodniowy,   miesięczny   itp.,   a   ogólniejszymi   i 
trudniejszymi  do  zinterpretowania  ogólnymi rytmami wyznaczanymi przez 

układ  ciał  niebieskich, których różnorodne konstelacje mogą wpływać na 
długotrwałe,  subtelne procesy życiowe człowieka. Stąd m.in. spotyka się 

czasem  poglądy o determinującej  roli  kosmogramu  w  życiu  człowieka. 
Sztuka  opracowywania,  a szczególnie interpretowania horoskopu nie jest 

prosta  i  wymaga  dużej wiedzy i doświadczenia. Wg klasycznej koncepcji 
opracowujący horoskop uwzględnia co najmniej cztery główne elementy:

Planety   - rodzaj  energii,  symbole cech i procesów;
Aspekty   -  wartości  kątowe,  wzajemne  położenia  planet wyznaczające 

jakość ich oddziaływania;
Znaki  Zodiaku    -  stanowią  jakby  szersze tło informujące o sposobie 

przejawiania się i zastosowania energii;
Domy horoskopu  - określają dziedzinę życia i zakresy działania energii

planet i ich aspektów.
Horoskop  nie jest przepowiednią. Informuje jedynie, jaki człowiek jest, 

z  czym  przyszedł  na świat. Horoskop nie przesądza ani nie przewiduje, 
czy  człowiek potrafi ten potencjał należycie wykorzystać. Jednak znając 

swój  kosmogram-horoskop  człowiek  może,  uzbrojony  w  wiedzę  o swych 
możliwościach, lepiej pokierować swym życiem.

  HORYZONTALNY I WERTYKALNY ROZWÓJ CZŁOWIEKA

W   rozważaniach   filozoficznych   i   psychologicznych   prof.  Józefa 
Kozieleckiego    znajdujemy    m.in.    interesującą   tezę   n.t.   dwu 

podstawowych  dróg  rozwojowych  człowieka: wertykalnej i horyzontalnej. 
Koncepcja  wertykalna  mówi  o  takim  rozwoju człowieka, w którym swoje 

miejsce   w   życiu,   osiągnięcia,   pozycję  ocenia  on  przez  ciągłe 
porównywanie  się  z  innymi (jestem lepszy, jestem gorszy). W koncepcji 

horyzontalnej  uwaga człowieka koncentruje się na samorozwoju, położeniu 
nacisku  na  rozwój  wewnętrzny  oraz  wzbogacaniu  swej  osobowości bez 

deprymującej  konieczności sprostania zewnętrznym, często powierzchownym 
wymaganiom.

  HOSPICJUM

Idea   i   system   pojęć   i   praktycznej   działalności  związanej  z 
towarzyszeniem   człowiekowi   podczas   ostatniego  etapu  jego  życia. 

Stworzenie  mu  w  tym  okresie  nie  tylko ludzkich, godziwych warunków 
bytowania   i  ograniczenia  cierpień,  ale  także  złagodzenie  poprzez 

specjalne  techniki  ->  PSYCHOTERAPII  lęku  przed  śmiercią.  Medycyna 
niekonwencjonalna  odważnie podjęła ten problem poszerzając pole nadziei 

na  przedłużenie życia, ograniczenie cierpień, jak i na irracjonalną być 

może,  ale  za  to  niezwykle  istotną  nadzieję na kontynuację w różnej 
formie życia po śmierci.

  HUMAN POTENTIAL MOVEMENT (HPM)

Ruch   ukrytych   potencjalnych  możliwości  ludzkich.  Intelektualny  i 
praktyczny  prąd  i  kierunek  poszukiwań  nowych możliwości tkwiących w 

człowieku, przytłumionych przez skostniały, sformalizowany i pozostający 
pod  dyktatem techniki i mitu o dobrobycie, styl życia. Nurt ten wywodzi 

się  z  podstaw  psychologii  humanistycznej i nawiązuje do holistycznej 
filozofii   orientalnej.   Szerokie   podstawy   tego   kierunku,  który 

niewątpliwie   jest   bardzo   bliski  wielu  przedstawicielom  medycyny 
niekonwencjonalnej,  opisał  pięknie  Fritjof  Capra  w książce - "Punkt 

Zwrotny".

  HYDROPUNKTURA
Działanie stymulujące silnym strumieniem wody na -> AKUPUNKTY.

  HYDROTERAPIA

 -> WODOLECZNICTWO

  IDEOPLASTIA
Wg   ->  OCHOROWICZA:  "Ideoplastią  nazywamy  urzeczywistnienie  się  w 

osobniku  pewnego wyobrażenia, spełnienia pewnego faktu, wytworzenia się 
pewnego  stanu, a to niezależnie od tego, czy owo urzeczywistnienie było 

wywołane  przez  poddanie  osoby  drugiej czy przez spełnienie własnego, 
danego  sobie samemu nakazu (autosugestia), czy też nawet niezależnie od 

własnych  lub obcych poddawań". Szczególnie interesującym przejawem jest 
np.  wystąpienie  zjawiska ideoplastii po zabiegu hipnotycznym, kiedy to 

już  w pełnej świadomości stanów i odczuć "zadanych" w hipnozie zjawiają 
się  na  ciele  wyraźne,  nawet  krwawiące, znaki będące rezultatem tych 

wyobrażeń, -> STYGMATY.

  IGŁOTERAPIA
-> AKUPUNKTURA

  ID

-> PSYCHOANALIZA

  ILORAZ INTELIGENCJI
Metoda  określania  zakresu  inteligencji  polegająca na porównaniu tzw. 

wieku  umysłowego (rozwojowego) dziecka wyrażonego w miesiącach do wieku 
kalendarzowego  i pomnożonego przez 100. Iloraz inteligencji w badaniach 

za  pomocą  testów specjalnych określa stan rozwoju funkcji umysłowych w 
procentach.

  ILUZJA

Złudzenie, urojenie, zaburzenia w spostrzeganiu.

  IMAGINACJA
Wyobrażenia, fantazja, urojenia.

  IMMUNOLOGIA

Nauka  o  naturalnej  odporności  organizmu  na czynniki chorobotwórcze. 
Zakres   zainteresowań  immunologii  w  ostatnich  latach  znacznie  się 

poszerzył  w  związku  z  pojawieniem  się  takich  chorób, jak -> AIDS, 
nasileniem  się  zjawisk  ->  ALERGII,  rozwojem  -> TRANSPLANTOLOGII, a 

ostatnio  pojawieniem się -> CFS. W wielu metodach i technikach medycyny 

niekonwencjonalnej  mówi  się  wiele  o wpływaniu na wzmocnienie bariery 
immunologicznej,  nie  wyjaśnia  się  jednak bliżej tych procesów. Coraz 

częściej   różne   środowiska   medyczne   podnoszą  problem  rozległych 
niebezpieczeństw, jakie dla kondycji biologicznej społeczeństwa wynikają 

ze  stałego  obniżania się odporności immunologicznej człowieka na wiele 
starych  i  nowych  zagrożeń. Głównym z nich jest postęp techniczny. Bez 

należytej ochrony środowiska, zdrowego stylu życia, zbliżenia do natury, 
zachowania zdolności do odbierania i wykorzystywania sygnałów środowiska 

i  pochodzących  z  wewnątrz  organizmu, życie ludzkie będzie skazane na 
coraz  większą degradację. Dalszą, kontrowersyjnie dyskutowaną przyczyną 

są   postępy   samej   medycyny,   która   wprowadzając  coraz  bardziej 
skomplikowane  techniki  leczenia  i  rozległą farmakoterapię rozwiązuje 

wprawdzie  wiele  problemów,  ale  zarazem  tworzy nowe, często bardziej 
skomplikowane  syndromy  zagrożeń  biologicznych całych populacji jak -> 

LEKOMANIA   czy   pogarszanie   się   ->   BANKU  GENETYCZNEGO.  Środków 
zmierzających  do  wzmocnienia  sił  odpornościowych  ustroju trudno, co 

ciekawe,  szukać  w  obrębie  medycyny  klasycznej.  Dużo  więcej  ma do 
zaoferowania   medycyna  niekonwencjonalna  dzięki  bogactwu  dietetyki, 

ziołolecznictwu,  rozbudowywanej  psychoterapii  i  innym  regulatorom i 
stymulatorom  naturalnych  sił  organizmu.  Wszystkie  naturalne środki, 

jeżeli   nawet   nie   wzmacniają  wprost  układu  immunologicznego,  to 
zastępując  i wypierając różne środki farmakologiczne przyczyniają się w 

konsekwencji   do   jego   umocnienia.   Najważniejsza   zatem  jest  -> 
PROFILAKTYKA i -> ZDROWY STYL ŻYCIA.

  IMPULSATOR MANCZARSKIEGO

Urządzenie,  które  miało  służyć nawiązaniu kontaktów telepatycznych, a 
także wywoływaniu stanów hipnotycznych.

  INDEKS SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ

Opracowana  przez  dr Krzysztofa Zuchorę metoda oceny ogólnej sprawności 
fizycznej  obejmująca  pomiar następujących prób: szybkości, skoczności, 

siły  ramion, gibkości, wytrzymałości, siły mięśni brzucha. Każda z prób 
jest  punktowana  w  skali  1 - 6 (minimalny, dostateczny, dobry, bardzo 

dobry,  wysoki,  wybitny).  Suma  punktów  daje  ogólną  ocenę  kondycji 
fizycznej. Ogromną zaletą I.S.F. jest jego prostota

-   można   go   realizować   wszędzie  bez  specjalnych  urządzeń  oraz 
uniwersalność

-  można  za  jego pomocą ocenić sprawność osób w każdym wieku, a dzięki 
odpowiednim  przeliczeniom  porównywać  sprawność  osób w różnym wieku i 

płci między sobą.

  INKARNACJA
W  wierzeniach  hinduskich  oznacza  wcielenie  bóstwa w konkretną formę 

doczesną. W niektórych opisach dotyczących zjawisk -> SPIRYTYZMU pojęcia 
inkarnacji  używa się dla przypadków wcielenia się ducha zmarłej osoby w 

osobę żywą -> MEDIUM.

  INKOHERENCJA
Rozkojarzenie

  INTEGRACJA

Proces    tworzenia    całości    z    różnych   części.   W   medycynie 
niekonwencjonalnej  oznacza połączeznie wysiłków różnych metod i technik 

leczenia  w  jeden  logiczny system wspomagania człowieka w jego walce o 
długie, zdrowe życie. Patrz też -> HOLIZM i -> PSYCHOSOMATYKA.

  INTROSPEKCJA
Samoobserwacja  własnych  zachodzących  wewnątrz  procesów psychicznych. 

Rozwój  zdolności  introspekcyjnych  i  -> SAMOŚWIADOMOŚCI jest w ramach 
medycyny  niekonwencjonalnej  jedną  z  fundamentalnych  zasad  leczenia 

różnymi technikami psychoterapeutycznymi.

  INSTYNKT
Wrodzona  zdolność  i  umiejętność wykorzystywania określonych czynności 

zapewniających  elementarne możliwości przetrwania danego gatunku. Wśród 
podstawowych instynktów wymienia się m.in.: ucieczki, odrzucenia, walki, 

rodzicielski,  seksualny,  stadny.  Pojęcie  instynktu  stanowi  jeden z 
zasadniczych   elementów   ->   PSYCHOANALIZY.   Instynkty  są  istotnym 

czynnikiem  sterującym życiem zwierząt. U człowieka są one zepchnięte do 
podświadomości,   skąd   wciąż   dają   o   sobie   znać  w  najbardziej 

nieoczekiwanych momentach.

  INTUICJA
Intuicja  jest  cechą  przypisywaną  jedynie  człowiekowi.  W nauce tzw. 

intuicjonizm  zakłada możliwość poznawania niektórych procesów i zjawisk 
bez  poznania empirycznego. W wielu działach medycyny niekonwencjonalnej 

uważa  się  intuicję za jeden z zasadniczych sposobów poznawania ludzi i 
zdarzeń.

  INWOLUCJA

Rozwój  wsteczny.  W  medycynie oznacza procesy stopniowego ograniczania 
czynności  i  sprawności  funkcjonowania  starzejących się organizmów. W 

wielu  metodach  i  technikach  medycyny  niekonwencjonalnej  mówi się o 
ograniczaniu  i  cofaniu się zmian inwolucyjnych (np. przywrócenie siwym 

włosom ich pierwotnej barwy) pod wpływem zabiegów psychoterapeutycznych.

  IRRACJONALIZM
Pogląd,  że  istnieją środki poznania dostarczające wiedzy, której treść 

nie  da  się  sprawdzić.  Irracjonalizm  oznacza  też  postawę  umysłową 
przyjmującą   pewne   racje   nie  na  podstawie  siły  argumentów  lecz 

autorytetu,  wierzeń,  tradycji.  W  znaczeniu  potocznym  irracjonalizm 
oznacza  też  zachowanie  jawnie  nie  prowadzące  do  zakładanego celu. 

Irracjonalizm    bywa    często    wynikiem    dogmatyzmu   i   lenistwa 
intelektualnego.

  IRYDODIAGNOSTYKA

Metoda wykrywania i rozpoznawania chorób na podstawie zmian zachodzących 
na  tęczówce  oka.  Sztuka  ta  była znana już w odległej starożytności. 

Stosował   ją  i  opisał  m.in.  lekarz  faraona  Tutenhamona,  El  Aks. 
Największe   zasługi   w  opracowaniu  naukowych  podwalin  współczesnej 

irydodiagnostyki  stworzył  Węgier  V.  Peczely.  W Polsce metoda ta nie 
znalazła  jak  dotąd  należnego  uznania  w  oczach medycyny klasycznej. 

Próżno  informacji  na  jej  temat  szukać w medycznych encyklopediach i 
podręcznikach. Wydaje się jednak, że dalsze ignorowanie irydodiagnostyki 

nie  będzie  możliwe  wobec  napływających  z  całego  świata informacji 
potwierdzających  liczne  praktyczne  zastosowania  tej  dyscypliny.  Wg 

znawców  irydodiagnostyki  na  tęczówce oka odzwierciedlają się wszelkie 
zaburzenia  w  funkcjonowaniu  organizmu i jego poszczególnych narządów. 

Różne  zmiany  w  zabarwieniu  tęczówki,  pojawienie się plamek, kropek, 
cieni  i  innych  znaków,  ale  także  ich  wielkość,  kształt i miejsce 

pojawienia  się na tęczówce, wszystko to doświadczony lekarz posługujący 
się metodą irydodiagnostyki potrafi wykorzystać do postawienia właściwej 

diagnozy.  Każdy  organ wg tej metody ma swe dokładnie określone miejsce 

na tęczówce. Opracowane i wciąż unowocześniane mapy oka lewego i prawego 
są   już  tak  szczegółowe  i  precyzyjne,  że  ich  schematy  mogą  być 

wykorzystane w irydodiagnostyce komputerowej. Irydodiagnostyki nie można 
uprawiać  amatorsko. Do umiejętności "czytania z oczu" dochodzi się, jak 

podkreślają  sami irydolodzy, przez wiele lat studiów i praktyki opartej 
na  solidnej  wiedzy medycznej. Metoda ta jest często kojarzona z innymi 

sposobami  diagnostyki  i  leczenia.  Jako ciekawostkę można podać, że z 
koloru oczu można wywnioskować o predyspozycjach chorobowych. Irydolodzy 

wyróżniają 12 odcieni tęczówki. Np. kolor niebieski oznacza skłonność do 
chorób  płuc  i  dróg  oddechowych  oraz chorób reumatycznych, brązowy - 

usposabia do chorób układu trawiennego i zaburzeń nerwicowych, natomiast 
 szary  - sygnalizuje tendencje reumatyczne, nieżyty i małą odporność na 

infekcje i choroby bakteryjne.

  IRYDOLOGIA
Nauka o odzwierciedlaniu się stanów chorobowych na tęczówce oka.

  IZOMETRYCZNE ĆWICZENIA

System  ćwiczeń  opracowany  przez  Ilse  Buck  z  Austrii. Izometryczne 
ćwiczenia  polegają  na  napinaniu  i  rozluźnianiu  mięśni  zazwyczaj z 

wykorzystaniem  jakichś zewnętrznych oporów (ściana, stół, krzesło), lub 
po  prostu  np. przez zaciskanie pięści. Elementy ćwiczeń izometrycznych 

odnajdujemy  w  różnych technikach relaksacyjnych i we wszystkich niemal 
formach aktywności fizycznej.

  JABŁONOWSKI ZDZISŁAW

Białostocki   bioenergoterapeuta   stosujący  w  leczeniu  m.in.  środki 
hipnotyczne.  Specjalizuje się w leczeniu chorób o podłożu depresyjnym i 

nerwicowym.  Współuczestniczył m.in. przy przeprowadzaniu przy pomocy -> 
HIPNOZY bezbolesnych porodów.

  JACOBSONA TECHNIKA RELAKSACJI

Wyjściowym  dla  techniki  relaksacyjnej Jacobsona jest -> STAN NAPIĘCIA 
wywołany   współczesnym    trybem   życia,  a  przejawiający  się  m.in. 

irytacją,   niecierpliwością,   podekscytowaniem,   odruchami,   tikami, 
nieproporcjonalnymi  reakcjami  na  różne  bodźce,  uczuciem  niepokoju, 

skurczem  krtani,  szybkim  płytkim  oddychaniem,  szybkim biciem serca, 
bezsennością   itp.   Stan  napięcia  odnosi  się  nie  tylko  do  sfery 

psychicznej,  występuje  w  całym  organizmie,  ściślej  są  to napięcia 
psychiczne   i  fizyczne  wzajemnie  ze  sobą  powiązane,  nawzajem  się 

stymulujące.   W   tej   sytuacji   napięte  są  nadmiernie  mięśnie,  w 
specyficznym  skurczu pracuje wiele organów i narządów ciała. Relaksacja 

(rozluźnienie)  nie  następuje  nawet  wtedy,  gdy  człowiek  leży. Stan 
napięcia  trwa  i  przenosi  się  na sferę psychiczną i znów na zasadzie 

sprzężenia  zwrotnego  -  wraca  do sfery fizycznej. Technika relaksacji 
proponowana   przez   Jacobsona  polega  na  wyuczeniu  się  wykonywania 

określonych, celowych ruchów kończyn, tułowia, głowy po to, by napinając 
a  następnie  rozluźniając mięśnie, nauczyć się panować nad nimi i wtedy 

gdy  są  nadmiernie  napięte,  powodować  ich relaksację. Pomocnymi przy 
treningu   relaksacyjnym  Jacobsona  mogą  być  takie  techniki  jak  -> 

IZOMETRYCZNE ĆWICZENIA czy -> STRETCHING.

  JAD PSZCZELI
Wydzielany   podczas  użądlenia  pszczoły  produkt  przypominający  swym 

składem  chemicznym  jad  żmii lub kobry. Wprowadzony do tkanki wywołuje 
miejscową  reakcję  alergiczną,  a  także  powoduje  bliżej  nie poznane 

reakcje   odpornościowe   organizmu,   co   w  wielu  krajach  jest  już 

wykorzystywane  dla  celów  leczniczych. W Polsce jak dotąd jad pszczeli 
nie    jest    oficjalnie   stosowany,   natomiast   wśród   pszczelarzy 

rozpowszechnione  są  poglądy  o  leczniczym znaczeniu jadu pszczelego w 
chorobach reumatycznych, szczególnie w chorobie zwyrodnieniowej stawów i 

kręgosłupa oraz różnych zespołach bólowych. Patrz: -> APITOTERAPIA.

  JANTRA 
W tantryzmie hinduskim rodzaj -> PENTOGRAMU.

  JASNOWIDZTWO

Wg  ->  KLIMUSZKI  "jasnowidzenie  jest to specyficzna zdolność widzenia 
rzeczy  wydarzeń  przez  materię,  przestrzeń  i  poza granicą czasu bez 

udziału  zmysłów".  Większość  wypowiadających  się  w  tej  kwestii pod 
pojęciem  jasnowidztwa  rozumie  wszelkie  zdolności do odbioru sygnałów 

pozwalających  na  opis  zjawisk  i rzeczy bez względu na to, kiedy mają 
miejsce,  a  więc  czy  działy się kiedyś -> RETROKOGNICJA, mają miejsce 

obecnie,  czy  zdarzą się w przyszłości -> PREKOGNICJA. Istotne jest to, 
że  jasnowidz  nie  miał przedtem żadnego kontaktu ani wiedzy dotyczącej 

tych   konkretnych  zjawisk,  które  odtwarza.  W  niektórych  analizach 
jasnowidztwa   sięgających   często  do  różnych  hipotez  naukowych,  w 

szczególności  odnoszących  się  do zagadnień względności czasu, pojęcie 
zdarzeń  przeszłych  czy  przyszłych  nie ma większego znaczenia, jeżeli 

bowiem  inne  wymiary  istnieją realnie, a nie są tylko postrzegane, czy 
uświadamiane  przez  człowieka,  to  również  pojęcie  czasu  traci  swe 

znaczenie.   Szczególnie   inspirująca  jest  koncepcja  interpretowania 
zjawisk  jasnowidztwa  przez  porównanie ich do efektu -> HOLOGRAFII. Na 

zasadzie  analogii  przypuszcza  się, że tak samo zorganizowany jest nie 
tylko  świat  materii,  ale  także  świat  myśli i przeżyć psychicznych. 

Zjawisko  pojawiających się więc w umyśle jasnowidza obrazów przedmiotów 
czy  fragmentów myśli ludzi, znajdujących się nawet w znacznym oddaleniu 

od  osoby odbierającej, mogą być wyjaśnione na tej drodze. Zaobserwowano 
także  trudne  do  wyjaśnienia  zjawisko  pojawiania  się w czynnościach 

mózgu,   o   bardzo   niewielki   ułamek  czasu  wcześniej,  rozwiązania 
określonego  problemu,  zanim  jeszcze mózg w ogóle podjął pracę nad tym 

zagadnieniem.  Do  najsławniejszych  jasnowidzów  w  skali  wszechczasów 
należeli  ->  SYBILLA  i  ->  NOSTRADAMUS, a w Polsce -> OSSOWIECKI i -> 

KLIMUSZKO.

  JATROGENIA
Zaburzenia   powodujące   rozwój   lub   pogłębienie  choroby  w  wyniku 

niezamierzonego zachowania lekarza stawiającego niewłaściwą diagnozę lub 
sugerującego  niepomyślny przebieg leczenia. Jatrogenny wpływ na chorego 

ma  też  atmosfera  szpitalna.  Także  usposobienie hipochondryczne może 
wywoływać skutki autojatrogenne.

  JATTENATTIJUS OLJA

Olej  z  ->  WIESIOŁKA.  Lek  produkcji  szwedzkiej. Cenny ze względu na 
obecność kwasu gamma-linolenowego (GLA) działającego antymiażdżycowo. To 

samo działanie i zawartość ma Eumol activ.

  JEZUS UZDROWICIEL
Jezus  Chrystus,  Syn  Boży,  z  bożej  woli  czyniący cuda uzdrowienia, 

których  bogate  opisy  znajdujemy  w Ewangelii, nie podlega racjonalnej 
ocenie  ani  interpretacji  z  naukowego  punktu widzenia. Także Kościół 

katolicki  uznając  i dzisiaj tego typu uzdrowienia za akt nadzwyczajnej 
łaski  nie  docieka dróg, na jakich tego rodzaju zdarzenia się odbywają, 

poprzestając na naukowej opinii, że uzdrawiająca zmiana miała miejsce. W 

wielu  publikacjach,  nie  kwestionując  boskości  Jezusa  Chrystusa lub 
abstrahując od niej, uważa się Go za najwybitniejszego w skali światowej 

fenomena   ->   UZDROWICIELA   obdarzonego   ogromną   siłą   i  energią 
bioterapeutyczną.  Świadczyłyby  za  takim poglądem opisy zjawisk, jakie 

zachodziły   w   Jego   obecności.   Temat  jest  od  dawna  przedmiotem 
zainteresowania  i  dociekań  m.in.  astrologów.  Okazuje się bowiem, że 

kosmogram Jezusa Chrystusa odznacza się wyjątkową mocą.

  JĘZYK CIAŁA
Koncepcja  opracowana przez Allana Pease, wg której ponad 90% informacji 

i  kontaktów między ludźmi odbywa się na drodze niewerbalnej. Analizując 
sposób  zachowania  się  ludzi,  ich  gesty, można ocenić ich osobowość, 

uzdolnienia, a także stan zdrowia.

  JOGA
Sanskrycki        termin        oznaczający        obszerny       system 

filozoficzno-etyczno-cielesny  obejmujący  doktryny  i  zasady  życiowe, 
postawy i ćwiczenia ciała, ćwiczenia oddechu. Ich równoległe wyznawanie, 

zgłębianie  i  praktykowanie  ma  na  celu  osiągnięcie  zjednoczenia  z 
uniwwersalną  świadomością.  Joga rozpowszechniła się przede wszystkim w 

jednej  ze  swych  form  -  hatha  joga.  Eksponuje się w niej ćwiczenia 
postawy  i  oddychanie  jako  drogi  prowadzące  do zdrowia fizycznego i 

umysłowego.  Jeden z wybitnych znawców jogi pisał: "Joga jest związaniem 
się  wszystkimi  siłami  ciała, umysłu i duszy z Bogiem, wymaga poddania 

się  dyscyplinie intelektu, emocji i woli oraz oznacza duchową równowagę 
pozwalającą  odnosić się do wszelkich aspektów życia z równym spokojem". 

Klasyczni  wyznawcy jogi są bardzo ortodoksyjni i nie pozwalają na żadne 
uproszczenia,  tak  typowe  dla współczesnej mody zachodniej, biorącej z 

filozofii  Wschodu  tylko niektóre elementy. Sprawia to z jednej strony, 
że  jest  to  system  dla  większości trudny do zaakceptowania, ponieważ 

wymagałby  od  swych  zwolenników radykalnej zmiany w obrębie wyznawanej 
przez nich filozofii i strategii życia, na co stać jest bardzo niewielu. 

Z  drugiej strony zainteresowanie jogą jest tak duże, że wielu ludzi nie 
czekając  na aprobatę starych joginów uprawia tylko niektóre ćwiczenia i 

wplata  do  swego  życia  wybrane  zasady jogi. Wydaje się, że dla ludzi 
Zachodu nie ma innej możliwości i proces samorzutnego czerpania z jogi i 

innych  systemów  wschodnich  będzie  się, ku oburzeniu różnych -> GURU, 
pogłębiał.   Z   punktu  widzenia  potrzeb  medycyny  niekonwencjonalnej 

interesujące  mogą  być  szczególnie trzy człony jogi: asana, pranajama, 
sanźa.

A  s  a  n  a  -  jest  to,  myśląc  naszymi  pojęciami zaczerpniętymi z 
gimnastyki,  przyjmowanie  i  wyćwiczenie  różnych pozycji ciała, dzięki 

czemu  zwiększa  się  jego  elastyczność,  poczucie  panowania nad nim i 
zdolność  koncentracji.  Każda asana ma określony stopień trudności od 1 

do 60.
P  r  a n aj a m a - w uproszczeniu znaczy sztuka oddechu osiągana przez 

wyćwiczenie  trzech  podstawowych  faz:  wdech, bezdech, wydech. Bezdech 
może  być  wykonywany  zarówno  przy  pełnym  wdechu  jak  i wydechu. Wg 

filozofii  jogi  życie  każdego  jogina  jest  mierzone liczbą oddechów. 
Pogłębiając  oddech,  usprawniając  funkcje  oddechowe  można przedłużyć 

życie.
S  a  n ź a - oznacza czystość, lecz nie jest to tylko czystość fizyczna 

zachowywana  w  wyniku  zabiegów higienicznych, ale także czystość słów, 
myśli  oraz  intencji.  Dla własnego zdrowia konieczne jest rozwijanie w 

sobie życzliwości wobec innych i okazywanie im szacunku.
Uważa się też, że każdy uprawiający jogę powinien być wegetarianinem.

  JOGGING
To  nic  innego  jak  po  prostu  bieg,  bieganie, systematyczny trening 

biegowy.   Podstawy   joggingu   stworzył   ->  COOPER.  Ze  względu  na 
wszechstronność,  powszechną dostępność i uniwersalność jogging jest bez 

wątpienia  jedną  z najbardziej wartościowych form aktywności fizycznej. 
Patrz: -> RUCH.

  JON

Atom  pierwiastka  powiększony  o  elektron  (anion)  lub pomniejszony o 
elektron  (kation),  co  w  zasadniczy  sposób  zmienia jego właściwości 

wykorzystywane   w   różnych   metodach   leczenia   ->   PROMIENIOWANIA 
JONIZUJĄCEGO.

  JUDO

Sportowa odmiana Ju-Jitsu

  JU-JITSU
Grupa  dalekowschodnich sportów walki zbliżona do zapasów, których celem 

jest wytrącenie przeciwnika z równowagi, przewrócenie i przytrzymanie na 
ziemi.

  KABALISTYKA

Wróżenie  za pomocą specjalnych kart, wywodzące się z kabały czyli prawa 
Mojżeszowego. W średniowieczu kabalistyka oznaczała sposób interpretacji 

Biblii wg ukrytych znaczeń poszczególnych liter i słów. Kabalista orzeka 
na podstawie gematrii (kombinacja liter i ich odpowiedników liczbowych), 

notariki   (odpowiednie   przestawianie   liczb   i   liter)  i  themury 
(odkrywanie,  odszyfrowywanie  znaczeń). W ujęciu popularnym kabalistyka 

oznacza wszelkie wróżenie z kart.

  KAIROS
Gr.  - miara, umiar. Moment, w którym jednostka jest szczególnie podatna 

na  wpływ  terapeutyczny.  Początek takiego momentu powstaje zazwyczaj w 
stanie  emocjonalnym,  który może być spowodowany zarówno załamaniem się 

dotychczasowego   systemu   wartości,  jak  i  pod  wpływem  szczególnie 
intensywnego przeżycia związanego z nowym doświadczeniem.

  KALOKAGATHOS

Starogrecka  idea  wychowania  głosząca  pełną  jedność i harmonię zalet 
ciała  i  umysłu.  Kalos  kai  agathos oznacza piękny i dobry, a pojęcia 

piękna  i dobra odnoszą się jednako do ciała i umysłu. Zespół fizycznych 
i moralnych zalet dobrego obywatela.

  KALORIA

Jednostka  ciepła.  Ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1 g wody od 14 do 
15  stopni.  Podstawowa  jednostka  służąca  do  obliczania  ->  BILANSU 

ENERGETYCZNEGO,  a zarazem jednostka przeliczeniowa przy różnego rodzaju 
-> DIETACH.

  KAMIENIE SZLACHETNE

Kamieniom  szlachetnym przypisuje się wiele nadzwyczajnych cech, w tym i 
właściwości terapeutyczne i energetyzujące. W szczególności cechami tymi 

odznaczają się kamienie o strukturze -> KRYSZTAŁU. Wpływ terapeutyczny i 
wzmacniający kamieni szlachetnych wiąże się też z innymi czynnikami, jak 

np.  wpływem  planet  i  znaków -> ZODIAKU. Każdemu znakowi zodiaku jest 
przypisany  jakiś  szczęśliwy  kamień.  Każdy  człowiek  i każdy kamień 

szlachetny  mają  pewne  specyficzne,  jednostkowe i indywidualne cechy. 

Umiejętne  ich  dobranie  i  zestawienie  pozwala na spotkanie jednakowo 
rezonujących  struktur  kamienia  i  człowieka, co daje korzystne efekty 

wzmacniające  i terapeutyczne. Każdemu z kamieni szlachetnych przypisuje 
się  też szczególne właściwości lecznicze. Diament uwalnia od pijaństwa, 

szafir leczy choroby oczu i działa psychoterapeutycznie, ametyst łagodzi 
agresję, rubin ożywia i przydaje sił witalnych, szmaragd wpływa na oczy, 

topaz   pomaga   zwalczyć   gruźlicę,   jaspis  eliminuje  choroby  dróg 
oddechowych,   turkus  chroni  przed  upadkiem  i  zapewnia  powodzenie, 

krwawnik  ostrzega  przed  wypadkiem,  opal  potęguje  siły energetyczne 
człowieka, ale i dobre i złe, onyks jest kamieniem fatalistycznym, koral 

broni  przed  urokiem,  perły regulują pracę serca, granat uśmierza ból, 
malachit  działa  kojąco  w  podagrze  i  kolce nerkowej, bursztyn leczy 

migdałki, choroby gardła i bóle głowy, agat jest doskonały na amulety, a 
magnetyt działa skutecznie w chorobach  reumatycznych i rwie  kulszowej.

  KAMIEŃ FILOZOFICZNY

Poszukiwana  przez  alchemików  substancja,  która  miała  posiadać  moc 
zmieniania  pospolitych  pierwiastków  w  metale  szlachetne,  głównie w 

złoto.  Uporczywe  i  bezskuteczne  poszukiwania kamienia filozoficznego 
doprowadziły  jednak  do  wielu  cennych  odkryć,  w tym m.in. produkcji 

porcelany, soli glauberskiej, arsenu, antymonu, bizmutu, fosforu, prochu 
strzelniczego   i   wielu   innych.  Kategorię  pierwszorzędną  kamienia 

filozoficznego  nazywano  Eliksirem  Wielkim  albo  Czerwoną Tynkturą, a 
drugiego  rzędu  Eliksirem Małym lub Białą Tynkturą. Kamień filozoficzny 

drugiego  rzędu miał moc zmieniania pierwiastków pospolitych w srebro. W 
literaturze  używa  się  też  pojęcia  kamień  filozoficzny  w  znacznie 

szerszym   pojęciu:  idei  filozoficznych,  sposobu  na  długowieczność, 
osiągania mądrości itp.

  KANAŁY ENERGETYCZNE

Inaczej -> MERIDIANY lub -> POŁUDNIKI. Wg zasad -> CHIŃSKIEJ MEDYCYNY, a 
w  szczególności  takich jej technik jak -> AKUPUNKTURA i -> AKUPRESURA, 

każdy  kanał  energetyczny zaopatruje i reguluje działalność konkretnego 
organu.  Wg  aktualnej  klasyfikacji  przez  ciało  ludzkie przebiega 14 

kanałów     energetycznych:     płuc,     jelita    grubego,    żołądka, 
śledziony-trzustki,  serca, jelita cienkiego, pęcherza moczowego, nerki, 

osierdzia,   potrójnego   ogrzewacza,  pęcherzyka  żółciowego,  wątroby, 
głównego   regulatora   tylnego,   głównego  regulatora  przedniego.  Wg 

niektórych  źródeł  przebieg  kanałów  jest  zbieżny  z przebiegiem dróg 
limfatycznych, wg innych nakłada się on na przebieg dróg nerwowych. Przy 

przeprowadzaniu  zabiegów  ważne  jest,  aby  działanie  bodźcem  na  -> 
AKUPUNKTY  leżące  w obrębie konkretnego kanału energetycznego wypadło w 

momencie  ich  największej  aktywności,  co  ma miejsce przez około dwie 
godziny w ciągu doby.

  KARMA

Jedna  z podstawowych zasad religii buddyjskiej odnosząca się do pojęcia 
przyczyn  i  skutków,  nawiązująca  do  przeszłego i przyszłego życia. W 

wielu  technikach  medycyny orientalnej pojęcia tego używa się w węższym 
znaczeniu: akcja-reakcja, przyczyna-skutek. Wnioskuje się z tej zasady o 

konieczności  kierowania uwagi w leczeniu przede wszystkim na przyczyny. 
Odpowiada  to  zachodnim  pojęciom  -> PROFILAKTYKI, ale jest w praktyce 

medycznej  Orientu bardziej konsekwentne. Z innego punktu widzenia karma 
jako  pojęcie filozoficzne oznacza też bilans uczynków i myśli dobrych i 

złych wyznaczających los człowieka w kolejnym wcieleniu -> REINKARNACJI.

  KARATE

Dalekowschodnia  sztuka  walki  polegająca  na zadawaniu ciosów rękami i 
nogami we wrażliwe miejsca ciała. Istotą karate jest takie przygotowanie 

przez długotrwały trening ciosów, aby przy minimalnych stratach własnych 
uzyskać jak największy efekt na ciele przeciwnika.

  KARIOLOGIA

Dział  nauki zajmujący się problematyką nośników substancji dziedzicznej 
jaką  są  chromosomy.  M.in.  w  ramach,  czy  w  nawiązaniu  do dorobku 

kariologii   wysuwa   się   hipotezy  o  człowieku  jako  przechowalniku 
odwiecznej i jedynie nieśmiertelnej substancji genetycznej.

  KASANDRA

W mitologii greckiej córka króla Troi Priama, zwiastunka nieszczęścia.
  KASZPIROWSKI ANATOLIJ 

Rosjanin,   z   domieszką  krwi  polskiej.  Niewątpliwie  najsłynniejszy 
współcześnie   działający,   znany  na  całym  świecie  ->  UZDROWICIEL. 

Szczególną   sławę   zyskał   seansami  telewizyjnymi,  podczas  których 
udowodnił  praktyczne możliwości -> TELEPSYCHOTERAPII. Wielki spór o to, 

czy   Kaszpirowski   stosuje   ->   HIPNOZĘ,  czy  jest  to  jakiś  inny 
(energetyczny?  bioenergetyczny?)  sposób oddziaływania, wciąż toczy się 

na naszych oczach. Wielkie wrażenie zrobił np. oglądany w Polsce przekaz 
telewizyjny   z   operacji   dwu  kobiet,  znieczulonych  zdalnie  przez 

Kaszpirowskiego.  On  sam wciąż wprowadza do swych rozmów ze słuchaczami 
nowe wątki i problemy.

  KASZTANY

Noszone   w   kieszeni,   przechowywane  w  szufladzie  lub  pod łóżkiem 
działają  podobno  antyreumatycznie i mają właściwości słabego -> EKRANU 

RADIESTEZYJNEGO.

  KATABOLIZM
-> PRZEMIANA MATERII

  KATALEPSJA

Stan  napięcia mięśni powodujący usztywnienie ciała, występujący m.in. w 
->  HIPNOZIE.  Stan,  w  którym są demonstrowane, czasem podczas pokazów 

publicznych, -> MEDIA.

  KATAPLEKSJA
Odruch  obronny  w  różnych  organizmach polegający na znieruchomieniu w 

przypadku  zagrożenia. Stan taki pod postacią tzw. stuporu może wystąpić 
u osób chorych psychicznie.

  KATAR

Najpopularniejsza  choroba, której można całkiem uniknąć stosując się do 
zaleceń w sprawie -> HARTOWANIA. Patrz też -> ZAZIĘBIENIE i -> GORĄCZKA.

  KATHARSIS

Oczyszczenie.   Pojęcie  wywodzące  się  z  filozofii  greckiej.  Istotą 
katharsis  jest  doskonalenie  lub  uszlachetnienie.  Wg innych poglądów 

katharsis  oznacza  wyładowanie  uczuć osiągane podczas wielkich przeżyć 
emocjonalnych  (sztuka, muzyka). Pojęcie katharsis używane jest też w -> 

PSYCHOANALIZIE    i    oznacza    uwolnienie   przez   odreagowanie   od 
nieuświadomionych  przeżyć  wywołujących  nerwice. Stan katharsis osiąga 

się też w procesie różnych technik -> MEDYTACJI i -> RELAKSU.

  KAUTERYZACJA

-> PRZYŻEGANIE

  KEEP SMILING
Ang.  -  zachowajcie pogodę ducha. Właśnie, zachowajcie pogodę ducha bez 

względu  na sytuację, a unikniecie wielu chorób. Choroba omija pogodnych 
i zadowolonych z życia.

  KENDO

Dalekowschodnia odmiana szermierki na miecze.

  KINESTEZJA
Poczucie  ruchów  ciała i położenia mięśni, stawów, organów wewnętrznych 

względem siebie. Stan osiągany m.in. w wyniku -> MEDYTACJI.

  KINEZYTERAPIA
Zwana  inaczej  gimnastyką  leczniczą  lub  ->  MECHANOTERAPIĄ, obejmuje 

całość  zagadnień  związanych  z  leczeniem  za  pomocą ruchu. Ćwiczenia 
lecznicze  dzielą  się  na bierne - wykonywane przy pomocy terapeuty bez 

współudziału pacjenta, czynne - wykonywane przez pacjenta pod kierunkiem 
lekarza oraz specjalne (oddechowe, koordynacyjne, rozluźniające). Do tej 

grupy  zaliczyć też można gimnastykę wyrównawczą i korekcyjną. Bez trudu 
można   dostrzec   liczne   związki  pomiędzy  kinezyterapią  a  różnymi 

niekonwencjonalnymi   metodami   leczenia,   jak   np.  chiropraktyką  w 
ćwiczeniach biernych.

  KIRLIANA ZDJĘCIE 

Zdjęcie  fotograficzne  uwieczniające  promieniowanie  wydzielane  przez 
wszystkie  żywe  obiekty  poddane  stymulacji prądem zmiennym o wysokiej 

częstotliwości.  Istotnym  z  punktu  widzenia  medycznego  jest  to, że 
szczegółowa   analiza   zdjęcia   dynamicznego,  rejestrującego  fenomen 

promieniowania  w  ruchu, pozwala na ocenę stanu zdrowia fotografowanego 
ustroju,   wskazanie   schorzałych   miejsc   i   określenie  charakteru 

schorzenia.   Kirliana   zdjęcie   potwierdziło  w  pełni  istnienie  -> 
AKUPUNKTÓW  i  pozwoliło  na  ich  dokładne zlokalizowanie. Pod względem 

fizycznym promieniowanie to określa się jako -> BIOPOLE lub -> BIOPLAZMĘ 
albo  też  plazmę  utworzoną  ze  zjonizowanych  cząstek lub wzbudzonych 

elektronów  i  protonów.  Analiza efektu pozwala też na wysunięcie wielu 
interesujących  medycynę  zaleceń.  Otaczające  każde  żywe  ciało  pole 

energetyczne  stanowi  jak  gdyby  jednolity  organizm  pośredniczący  w 
wymianie  energii  z  otoczeniem.  Stąd  takie  zabiegi  jak oddychanie, 

wdychanie  zjonizowanego  powietrza,  a  także  percepcja  różnobarwnego 
światła  wpływa  korzystnie  na  organizm.  Gwoli ścisłości historycznej 

należy  dodać,  że  właściwym  pomysłodawcą i twórcą pierwszej aparatury 
służącej   do   wykonywania   tego   typu   zdjęć   był   Polak,   Jakub 

Jodko-Narkiewicz w 1896 r.

  KIRKE
Uwodzicielka  mitycznego  Odysa.  Jej współczesny odpowiednik to - famme 

fatale (kobieta fatalna), przynosząca nieszczęście.

  KISMET
W  religii  islamskiej  oznacza nieodwracalny los, przeznaczenie dane od 

Allacha.

  KIT PSZCZELI
Inaczej Propolis. Uchodzi za najbardziej aktywny i skuteczny lek spośród 

wszystkich produktów pszczelich. Propolis składa się z wielu składników, 

biopierwiastków,  steroidów,  aminokwasów,  witamin  i  różnych czynnych 
biologicznie    substancji.    Działa    bakteriobójczo,    stąd    jego 

najpowszechniejsze  zastosowanie  przy  leczeniu różnych ran, owrzodzeń, 
liszajów,   egzemie,   czyrakach.   Dużą   skuteczność  kitu  pszczelego 

zaobserwowano  także w stomatologii. Zwykły kawałek kitu pszczelego żuty 
tak  jak  guma  do  żucia  daje bardzo dobre rezultaty przy schorzeniach 

dziąseł,  zapaleniu  okostnej  itp.  Na  rynku dostępnych jest już wiele 
preparatów  sporządzonych z kitu pszczelego. Jednak bezpośrednio zebrany 

z ula jest najlepszy i najskuteczniejszy.

  KLAWIPUNKTURA
Metoda   leczenia   autorstwa  Ferdynanda  Barbasiewicza  polegająca  na 

miejscowym  uciskaniu  skóry  w  ->  AKUPUNKTACH  za  pomocą specjalnego 
urządzenia  przypominającego  zmodyfikowaną wersję chińskiego młoteczka. 

Metodę   tę   w  Polsce  popularyzuje  Zbigniew  Zaniewski  z  Polskiego 
Towarzystwa Medycyny Naturalnej.

  KLEPSYDRA

M.in. zegar piaskowy lub wodny. Symbol niezmienności wyroków losu.

  KLIMATOTERAPIA
Klimat  to  zespół  czynników,  które  potraktowane jako różnego rodzaju 

bodźce  mogą  istotnie  wpływać  na stan zdrowia człowieka. Składają się 
nań:  naświetlenie,  intensywność  promieniowania, wilgotność, ciśnienie 

atmosferyczne,  temperatura,jonizacja,  skład  powietrza i inne bardziej 
szczegółowe,  ale  czasem  intensywnie odbierane przez pacjentów bodźce, 

jak   ukształtowanie   terenu,   kolorystyka,   skład   flory  i  fauny, 
architektura,  obyczaje miejscowej ludności itp. W Polsce występują trzy 

strefy klimatyczne: nizinna, górska i morska oraz szereg pośrednich.

  KLIMUSZKO CZESŁAW
(1906  -  1980).  Franciszkanin.  Niewątpliwie  najsłynniejszy  w Polsce 

powojennej jasnowidz i uzdrowiciel. Szczególne zdolności ujawnił podczas 
okupacji,  dzięki  czemu  udało  mu  się  kilkakrotnie uniknąć grożącego 

niebezpieczeństwa,  które  przeczuł. Jego specjalnością było odgadywanie 
losów  zaginionych  osób  i  stawianie  diagnoz  na  podstawie oglądanej 

fotografii.  Zasłynął także jako zielarz. Swe poglądy i dorobek opisał w 
książkach: "Moje widzenie świata" i "Wróćmy do ziół".

  KLIMAKS

W  ekologii  klimaks  oznacza  końcowy  etap przekształceń środowiska, w 
którym osiągnięty zostaje maksymalny stopień stabilności ekosystemu.

  KNEIPP SEBASTIAN

(1821  -  1897). Ksiądz, wielki orędownik naturalnych systemów leczenia, 
stosowania   diety  wegetarianistycznej,  ruchu  na  świeżym  powietrzu, 

ziołolecznictwa.   Sławę  zawdzięcza  przede  wszystkim  wszechstronnemu 
wykorzystaniu  wody  w leczeniu. Jego metody budziły wiele kontrowersji, 

jednak  wiele stosowanych przez niego zabiegów i technik leczenia weszło 
na  stałe  do  medycyny  i  do  dziś  są stosowane w -> WODOLECZNICTWIE. 

Napisał wiele książek, z których najsławniejsze to: "Moje leczenie wodą" 
i  "Kneippa kuracya". Do podstawowych zabiegów stosowanych przez Kneippa 

należały   m.in.   polewania,   zawijania,   parówki,  okłady,  kąpiele, 
nasiadówki,  płaszcz  hiszpański,  natryski  itp. Stosował też kąpiele i 

nasiadówki  w  wywarze  z  ziół,  siana  i  słomy  owsianej  oraz gałęzi 
świerkowych. Do parówek także stosował różne zioła. Podkreślał hartujące 

znaczenie  zabiegów wodoleczniczych.

  KNOW YOUR BODY

Amerykański system powszechnej edukacji zdrowotnej (Poznaj swoje ciało), 
(Poznaj  swój  organizm),  którego  celem  jest  przekazanie uczącej się 

młodzieży  odpowiedniej  wiedzy  i umiejętności praktycznych dotyczących 
samopoznania,  aktywności  ruchowej,  zasad  odżywiania  się  i  pełnego 

poczucia  odpowiedzialności  za  własne zdrowie. Istotnym elementem tego 
programu  jest przekonanie o silnym związku między fizyczną i psychiczną 

sferą   życia   człowieka.  Bywają  one  często  traktowane  w  edukacji 
oddzielnie, co prowadzi do fałszywego obrazu zdrowia. 

  KOCHAĆ SIEBIE 

Pod  tym  hasłem  można  zmieścić co najmniej kilkanaście różnych metod, 
technik, procedur terepautycznych mających na celu poprawę samopoczucia, 

wzbogacenie  osobowości,  ulepszenie obrazu samego siebie. "Zasługuję na 
miłość",  "myślę  pozytywnie",  "jestem dobry", "lubię siebie", to tylko 

niektóre propozycje -> AUTOTERAPII opartej z reguły na ogólnych zasadach 
->  AUTOSUGESTII. Pozytywny obraz samego siebie jest niesłychanie ważnym 

warunkiem   powodzenia,  zdolności  do  wypoczynku,  regeneracji  sił  i 
zdolności  do  atakowania  problemów. Brak akceptacji samego siebie jest 

jednym z głównych składników -> DYSTRESU.

  KOMPLEKSY
Układ  silnie  uczuciowo  zabarwionych  skojarzeń, zwykle nieświadomych, 

mających postać różnego typu zahamowań, obaw, dążeń, przejawiających się 
w  przybieraniu  określonej  postawy  wobec  innych  ludzi. Np. kompleks 

niższości manifestuje się dotkliwym przekonaniem o własnej nieudolności, 
bezwartościowości;  powoduje  nieśmiałość,  pomyłki, potknięcia językowe 

itp.

  KOMPUTERY LECZĄCE
W  związku z ogromnym rozwojem techniki we wszystkich dziedzinach życia, 

w  tym i w medycynie, od czasu do czasu pojawia się pogląd, że przyjdzie 
czas,  kiedy  miejsce  lekarza  zajmie  komputer.  Wydaje  się to jednak 

zupełnie niemożliwe i jak powiedział dr L. M. Orr, prezes Amerykańskiego 
Towarzystwa    Lekarskiego:    "Osobiście    sądzę,    że    nie   grozi 

niebezpieczeństwo,   aby   praktykę   lekarską  miały  przejąć  maszyny. 
Niektórzy   pacjenci  i  niektóre  choroby  po  prostu  nie  reagują  na 

bezosobowe leczenie". Uwaga ta w całej rozciągłości odnosi się do bardzo 
wielu  przypadków,  kiedy do uleczenia jedynie potrzebne jest dotknięcie 

innego człowieka albo jego dobre słowo.

  KONFORMACYJNE POLE
-> BIOGRAWITACJA

  KONIUNKCJA

Moment,  w  którym  dwa  ciała  niebieskie  znajdą się najbliżej siebie. 
Zjawisko   często  wykorzystywane  przy  opracowywaniu  ->  HOROSKOPU  i 

interpretacji  wpływu  kosmosu  na  bieg  losów  ludzkich. Ze zjawiskami 
koniunkcji  wiąże  się też często występowanie nadzwyczajnych zdarzeń na 

Ziemi.

  KONTEMPLACJA
Rozmyślanie,    rozpamiętywanie,   bierne  przeżywanie.  W  procesie  -> 

MEDYTACJI   stan   wysokiego   skupienia.   Najwyższy   rodzaj  poznania 
powstającego przy przeżywaniu zjawisk artystycznych.

  KONSTELACJA
Układ gwiazd, gwiazdozbiór.

  KONWERGENCJA

Podobieństwo  cech  różnych  organizmów  wynikające  nie z pokrewieństwa 
gatunkowego lecz z przystosowania do życia w tych samych warunkach.

  KOPROTERAPIA

Metoda  leczenia stosowana w lecznictwie magicznym i ludowym. W -> MAGII 
złe  duchy  wypędzano  z  chorego  smarując jego ciało odchodami ludzi i 

zwierząt.  W  lecznictwie  ludowym  często  stosowano koproterapię. Dziś 
także  pewną popularność zdobywa sobie np. metoda leczenia moczem. Patrz 

URYNOTERAPIA.

  KORA MÓZGOWA
Warstwa  powierzchniowa mózgu złożona z tzw. istoty szarej o grubości do 

5  mm.  Zlokalizowane  są  w  niej  najważniejsze ośrodki przetwarzające 
informacje i kierujące ustrojem. Patrz: -> MÓZG.

  KORAN

Święte księgi zawierające zbiór przepisów i nakazów islamu.

  KOSMOGONIA
Teoria mająca ambicje wyjaśnić pochodzenie wszechświata.

  KOSMOGRAM

-> HOROSKOP

  KOZIE MLEKO
Uchodzi  za  bardzo  zdrowe. Wg wierzeń ludowej medycyny jest skutecznym 

lekiem przeciwgruźliczym.

  KRĘGARSTWO
-> CHIROPRAKTYKA

  KRIOTERAPIA

Metoda  leczenia  polegająca  na  zamrażaniu fragmentów tkanek zazwyczaj 
przy pomocy chlorku etylu lub płynnego dwutlenku węgla.

  KRYPTOSKOPIA

Zdolność  do  odczytywania  zakrytego  pisma  i  rozpoznawania  ukrytych 
przedmiotów.

  KRYSTALOGRAFIA

Nauka   zajmująca   się   badaniem   i   wyjaśnianiem  właściwości  ciał 
krystalicznych.    Strukturom   krystalicznym   przypisuje   się   wiele 

właściwości  leczniczych.  Patrz: -> KRYSZTAŁY i -> KAMIENIE SZLACHETNE.

  KRYSZTAŁY
Ciała   stałe   o   uporządkowanej  budowie  wewnętrznej.  Dzięki  wielu 

specyficznym właściwościom optycznym i elektrycznym, pięknym kształtom i 
barwie  oraz  niepospolitości  występowania kryształy od najdawniejszych 

czasów   są   wykorzystywane   w   leczeniu   i   uzdrawianiu.  Kryształ 
symbolizujący  doskonałą  strukturę "rezonuje" z podobnymi strukturami w 

organizmie  i  wpływa  na  nie regulująco. Wg niektórych opinii także -> 
AURA  otaczająca  człowieka  ma  strukturę  krystaliczną, w niej właśnie 

najwcześniej    można    odkryć    symptomy   choroby.   Współdziałanie, 

"rezonowanie"   kryształów   -   ciał   stałych  -  z  płynną  strukturą 
krystaliczną -> AURY i -> BIOPOLA może stanowić kanał przepływu energii, 

pomiędzy   świadomością   a   zewnętrznymi  strukturami  krystalicznymi. 
Najstarsze   źródła   dostarczają   wielu   informacji   o   leczniczych 

właściwościach   kamieni   i   minerałów  szlachetnych  posiadających  w 
większości strukturę krystaliczną. Stosuje się wiele technik wzmacniania 

sił  organizmu,  leczenia  i  uzdrawiania kryształami. Najbardziej znaną 
metodą  jest  wpatrywanie się w kryształ, najlepiej -> KULĘ KRYSZTAŁOWĄ, 

podczas   medytacji,  wróżb   i   seansów   jasnowidzenia. Spośród wielu 
innych  sposobów stosuje się m.in. noszenie przy sobie kryształu jako -> 

AMULETU,  obcowanie  z  ulubionym  i  dopasowanym  do  naszej osobowości 
kryształem,  bawienie  się,  głaskanie, przemawianie doń, "przyjaźnienie 

się",  przekazywanie  mu  swych  myśli  i życzeń. W ten sposób można też 
podobno  "naładować" kryształ życzeniami i przekazać innej osobie. Różne 

dolegliwości  można  usunąć  przykładając  ulubiony  kamień  do  chorych 
miejsc.   Skierowanie   kryształu   na   jeden  z  ->  CZAKRAMÓW  (piąty 

zlokalizowany  w  tarczycy)  usprawnia  i reguluje obieg materii w ciele 
człowieka.  Kierując  się intuicją każdy powinien wybrać swój kryształ i 

posługując  się  różnymi  technikami  ->  AUTOSUGESTII  wypróbować  jego 
działanie.   Istnieje   też  zasada,  aby  kryształ  będący  przedtem  w 

posiadaniu innej osoby dokładnie umyć, aby uwolnić go od jej wpływu.

  KSIĘGI MĄDROSCI
Nazwa  dzieł, zbiorów pism, ksiąg zawierających zbiór podstawowych idei, 

norm,  nakazów  i zakazów, przepisów, różnych informacji historycznych i 
przypowieści  odnoszących  się  do  największych  systemów religijnych i 

filozoficznych,  jak  ->  BIBLIA (chrześcijaństwo), -> KORAN (islam), -> 
WEDY  (buddyzm,  hinduizm),  -> TALMUD (religia żydowska). We wszystkich 

księgach  mądrości  można  znaleźć  wiele  wspólnych  wątków  i  korzeni 
historycznych.

  KULA KRYSZTAŁOWA

Kula  jest wg wielu poglądów najdoskonalszym wzorem organizacji materii, 
budzi  i  zaspokaja  naturalne  poczucie  estetyki.  Kryształ jest także 

budzącą  zachwyt  strukturą  materii,  a  jak inni twierdzą, występującą 
także  poza  materią. Nic więc dziwnego, że połączenie obu tych form czy 

cech  predestynuje  kulę  kryształową  do  pełnienia  wielu  szczególnie 
ważnych  znaczeń  i  funkcji w świecie -> MAGII, gdzie służy jako główne 

"narzędzie  pracy"  wróżek  i  czarowników.Połączenie  obu  tych  form i 
struktur  może  poza hipotetycznymi funkcjami magicznymi i estetycznymi, 

wywołać  także  różne zjawiska fizyczne związane z absorbcją, emisją czy 
odbiciem różnego rodzaju fal elektromagnetycznych.

  KULTURYSTYKA

System  ćwiczeń kształtujących siłę i sylwetkę ciała (ang. body building 
- budowanie ciała).

  KUNDALINI

Tajemna kosmiczna moc tkwiąca w każdym człowieku. Wg -> BUŁŁYSZKI symbol 
tej mocy, uśpiony wąż, pod wpływem bodźców energetycznych pochodzących z 

pobudzonej  psychiki  człowieka  np. przez -> ENERGETYZATOR, budzi się i 
wznosząc się ożywia i uruchamia kolejno ułożone w ciele człowieka punkty 

energetyczne -> CZAKRAMY.

  KURARA
Silna    trucizna    sporządzona    z    wyciągu    specjalnych   roślin 

południowo-amerykańskich.  Stosowana  obecnie  w  lecznictwie  w  bardzo 

małych dawkach.

  KURZAJKI
Brodawki  pochodzenia  wirusowego. Ciekawe są liczne doniesienia (z tego 

powodu  hasło  to  znalazło  się w tym leksykonie) o samoistnym znikaniu 
kurzajek, co ma mieć związek z -> SUGESTIĄ i efektem -> PLACEBO. Jest to 

jeszcze jeden dowód na to, jak wielką siłą są środki psychoterapeutyczne 
stanowiące podstawę różnych technik medycyny niekonwencjonalnej.

  KUWADA

Stary  obyczaj  współuczestnictwa męża podczas porodu przez naśladowanie 
okrzykami  i  ruchami  doznań,  które  przeżywa  żona,  a  później także 

przestrzeganie  obowiązujących  postów  itp.  Wielu badaczy kultur ludów 
pierwotnych  potwierdza,  że  mężczyzna  poddający  się kuwadzie odczuwa 

wiele tych samych objawów związanych z porodem co kobieta. Jeszcze jedno 
potwierdzenie sił autosugestii.

  KWADRA

Faza, w której widać połowę półkuli obserwowanej planety lub Księżyca.

  KWASY TŁUSZCZOWE
Związki  powstałe  w  procesie  hydrolizy  tłuszczów.  Z punktu widzenia 

poprawności  zasad  żywienia  ważny  jest  podział  na  kwasy tłuszczowe 
nasycone  i  kwasy  tłuszczowe nienasycone. W naszej dietetyce zbyt mało 

jest  kwasów  tłuszczowych  nienasyconych znajdujących się m.in. w oleju 
kukurydzianym,  słonecznikowym,  sojowym  oraz  w tłuszczu ryb morskich. 

Źródłem  zaś  kwasów  tłuszczowych  nasyconych,  niebezpiecznych  jeżeli 
występują  w  nadmiarze,  a  tak  jest  w  naszym  żywieniu, są tłuszcze 

zwierzęce:  smalec  i  masło. Szczególnie cenne dla organizmu są tzw. -> 
NIEZBĘDNE  NIENASYCONE  KWASY  TŁUSZCZOWE  (NNKT),  które  nie  mogą być 

syntetyzowane  w  organizmie  i  muszą być dostarczane z zewnątrz. Są to 
przede wszystkim takie kwasy tłuszczowe jak arachidowy, gamma-linolenowy 

i  linolowy. Szczególnie duże ilości cennego kwasu gamma-linolenowego -> 
GLA   odkryto  niedawno  w  nasionach  dwu  roślin  ->  WIESIOŁKA  i  -> 

OGÓRECZNIKA.  Z ich nasion jest m.in. produkowana -> BORAGOGLANDYNA 100, 
cenny lek antymiażdżycowy.

  KWIATOTERAPIA

Kwiaty   to  szczególnie  piękna  emanacja  natury  i  manifestacja  jej 
wszechstronnej  energii  i  możliwości.  Ich  kolor,  wyszukany kształt, 

zapach,  różne  okoliczności kulturowe, w których kwiaty są przekazywane 
między  ludźmi,  tworzą  wiele  sytuacji  oddziałujących  pozytywnie  na 

psychikę   i  somatykę  człowieka.  Nic  więc  dziwnego,  że  te  liczne 
właściwości  stały  się  przedmiotem  różnych  systematycznych  badań  i 

obserwacji,   a   w   końcu   spójnych  koncepcji  wykorzystywania  tych 
właściwości   w   profilaktyce   i   leczeniu.   Ich  bardzo  konkretnym 

zastosowaniem  są  np.  przepisy  zestawów  preparatów  sporządzonych  z 
kwiatów, ich płatków, pyłku, nektaru. Zestawy te sporządza sie nie tylko 

ze   względu  na  właściwości  lecznicze,  ale  także  z  uwzględnieniem 
charakteru  i  zainteresowań  osoby, która jest  podawana kwiatoterapii. 

Za   Elżbietą   Cybulską,   z   artykułu   "Uzdrawiająca   moc  kwiatów" 
zamieszczonym   w   SM,  podaję  interesujący  wykaz  różnych  symptomów 

chorobowych i odpowiadających im kwiatów:
apatia - dzika róża

arogancja - dzikie wino
depresja ze zwątpienia - gencjana

depresja z innych przyczyn - gorczyca

nienawiść z zazdrości - ostrokrzew
nienawiść z obrazy - wierzba

samooskarżenie - jodła
złe sny - osika, gencjana, skalna róża

wyczerpanie z braku woli - centuria (tysiącznik)
wyczerpanie fizyczne - oliwka

wyczerpanie umysłowe - gra
wyczerpanie z braku życzliwości - clematis

  KWIETYZM

Stan   bierności   umysłowej   i   fizycznej,  beznamiętny  stosunek  do 
rzeczywistości i biegu spraw życiowych, brak aktywności.

  LABOR EST ETIAN IPSA VOLUPTAS 

Łac. - praca jest sama przez się przyjemnością. I dodajmy: Bardzo silnie 
działającym lekiem. Jakże często spotykamy się z poglądem, że odpoczynek 

to  bezruch,  leżenie,  powstrzymywanie się od pracy, od wysiłku. Praca, 
wysiłek  fizyczny,  ruch,  bezpośrednio i bardzo intensywnie wpływają na 

usprawnienie   procesów  przemiany  materii,  zaopatrują  krew  w  tlen, 
usprawniają  pracę  mózgu,  pośrednio  wpływają  na  dobre samopoczucie, 

wzmacniają kondycję psychiczną.

  LASEROPUNKTURA
Metoda    terapii   polegająca   na   napromieniowaniu   ->   AKUPUNKTÓW 

nieprzerwanym  monochromatycznym,  polaryzowanym  światłem  czerwonym  o 
długości 630 - 670 mm.

  LEADER

Lider.  W Anglii przywódca stronnictwa, partii. Coraz powszechniej używa 
się  obecnie  słowa  lider  w  sensie  wódz,  przewodnik,  osoba  dająca 

przykład,  jako  odpowiednik  hinduskiego  ->  GURU. W tym znaczeniu np. 
rozwijana  jest  koncepcja  promocji  zdrowia  pod hasłem: "bądź liderem 

zdrowego  stylu  życia".  Jej  przewodnią  myślą  jest to, że ci, którzy 
krzewią  i upowszechniają zasady zdrowego stylu życia, powinni sami tych 

zasad  przestrzegać,  dawać  przykład innym. Np. palący papierosy lekarz 
jest tego zaprzeczeniem.

  LEKOMANIA

Lekozależność,  stan  powstający  w  wyniku systematycznego przyjmowania 
leków. Obok dobrze opisanych w fachowej literaturze zjawisk uzależnienia 

się  od  leków  narkotycznych  (morfina,  barbiturany itd.:), które mają 
jednak  charakter  ograniczony,  mamy  do  czynienia  ze stale rosnącym, 

nadmiernym zażywaniem leków prowadzącym do specyficznej, mającej podłoże 
nie tylko fizjologiczne ale także i psychiczne lekomanii, która prowadzi 

następnie w wielu wypadkach do rozległych schorzeń. Specyficznym i coraz 
powszechniejszym  skutkiem  lekomanii są też różnego rodzaju uczulenia i 

wzrost  odporności  różnych szczepów bakterii i wirusów na wybrane grupy 
leków.  Wielu naukowców ostrzega też, że tak masowe zużycie leków, jakie 

ma  miejsce  obecnie,  może  mieć  długofalowy  ujemny  wpływ  na ogólne 
pogorszenie  się  banku genetycznego człowieka. Drugim nie mniej groźnym 

zjawiskiem   wywoływanym   przez   lekomanię   jest  proces  rozbrajania 
organizmu,  zastępowania  jego  sił  naturalnych, obniżania poziomu jego 

bariery  immunologicznej.  Wielkie  znaczenie  w  ograniczaniu  zjawiska 
lekomanii  mogą  mieć  metody  -> MEDYCYNY NATURALNEJ, -> HOMEOPATII, -> 

ZIOŁOLECZNICTWA   i   wielu  innych.  Adaptacja  i  wykorzystanie  przez 
oficjalną  medycynę  tych  metod  i  technik  pozwoliłoby na zahamowanie 

dalszego postępu lekomanii.

  LEPTONY

Supermałe,  hipotetycznie  najmniejsze  cząstki  materii.  Wg niektórych 
poglądów  leptony są nośnikiem wszystkich zjawisk -> PSI. Uważa się też, 

że  suma  leptonowych  pól  człowieka  stanowi  jego -> DUSZĘ. Niezwykle 
interesującą  może  być  informacja (patrz nr 9/91 "Nieznany Świat"), że 

tak  rozumianą  duszę można "zważyć". Wg jednych źródeł ma ona mieć masę 
około  2 - 2,5 g, a wg innych dużo mniej. Po śmierci owa leptonowa dusza 

(powłoka) powoli rozprasza się, co ma trwać około 40 dób. Wg tych opisów 
można  uznać,  że  pole leptonowe oraz -> AURA czy -> BIOPOLE to pojęcia 

tożsame lub bardzo zbliżone.

  LETARG
Stan   pozornej   śmierci,  któremu  towarzyszy  ogólne  spowolnienie  i 

osłabienie  procesów  życiowych. Charakteryzuje się m.in. niereagowaniem 
na  bodźce  zewnętrzne.  Może  być  skutkiem  ->  HIPNOZY.  Stan letargu 

potrafili  wywoływać  u siebie niektórzy wyćwiczeni zwolennicy skrajnych 
technik -> MEDYTACJI.

  LEWIATAN

Potwór  morski  często  symbolizujący  zło.  Współcześnie oznacza symbol 
czegoś monstrualnego, ogromnego.

  LEWITACJA

Unoszenie  się  przedmiotów  i  ciał bez udziału sił materialnych. Patrz 
próba wyjaśnienia zjawiska lewitacji w haśle -> PSI.

  LEWITAN

Lek   przygotowany   ze   specjalnie   spreparowanych   drożdży.  Działa 
ogólnowzmacniająco,  zawiera  m.in.  mikroelementy,  vit.  B,  vit.  PP, 

białko, kwasy nukleinowe i inne cenne składniki.

  LĘK
Niepokój.   Rodzaj  emocji  podobnej  do  strachu,  ale  o  trudnych  do 

zidentyfikowania źródłach i niełatwym procesie leczenia. Często lęk jest 
przedmiotem  terapii  za pomocą -> PSYCHOANALIZY i -> HIPNOZY. Skuteczne 

też bywają -> AUTOSUGESTIA i -> AUTORELAKS.

  LF (LIFE FIELD)
Ang.  -  pole  życia. Jedna z wielu koncepcji -> BIOPOLA zakładająca, że 

każdy  żywy organizm otoczony jest polem elektromagnetycznym stanowiącym 
ogniwo łączące  ciało z psychiką i kontrolującym wszystkie jego funkcje.

  LIBIDO

Termin  wprowadzony  przez -> FREUDA oznacza wg -> PSYCHOANALIZY szeroko 
rozumiany popęd płciowy, silny motyw postępowania człowieka.

  LIFTING

Ang. - operacyjne upiększenie twarzy.

  LINIE PAPILARNE
Sieć   pofałdowań   skórnych  tzw.  ->  DERMATOGLIFÓW  występujących  na 

opuszkach  i  wewnętrznych  powierzchniach dłoni i stóp. Wyróżnia się na 
opuszkach  palców  trzy  podstawowe  wzory  linii:  łukowaty,  pętlowy i 

wirowy.  Innymi  liniami  i  znakami  na  rękach  zajmuje  się  m.in. -> 
CHIROMANCJA.  Interesującą  cechą lini papilarnych jest ich niezmienność 

przez  całe  życie  i  osobnicze  zróżnicowanie pozwalające za pomocą -> 

DAKTYLOSKOPII ustalić np. sprawcę przestępstwa, nie ma bowiem na świecie 
dwu osobników o identycznych liniach papilarnych.

  LOURDES

Miasteczko  francuskie,  w  którym  w  roku  1858  14-letnia  Bernadetta 
Soubirous  doznała  18-krotnego  nawiedzenia  przez Matkę Boską. Od tego 

czasu sława Lourdes stale rośnie jako miejsca, gdzie chorzy doznają mocy 
cudownego  uzdrowienia. Obecnie Lourdes jest najsłynniejszym miejscem na 

świecie, w którym dokonują się -> CUDA.

  LOWENA TERAPIA BIOENERGETYCZNA
Metoda  leczenia  oparta na tych samych przesłankach co -> WEGETOTERAPIA 

Reicha,  z  tym, że sięgając do doświadczeń -> PSYCHOANALIZY kładzie się 
większy  nacisk  na  bliską współpracę z pacjentem, uczy się go poznawać 

swoje    ciało   i   oceniać   występujące   w   organizmie   zależności 
psychosomatyczne.  Stosuje  się też w niej bezpośrednie techniki: masaż, 

dotyk,  ucisk. Pod kierunkiem psychoterapeuty pacjent wykonuje ćwiczenia 
oddechowe i inne ćwiczenia bioenergetyczne. Ważnym elementem L.t.b. jest 

stosowanie  specjalnych  ćwiczeń  nazywanych  "mapą  świadomości ciała". 
Ćwiczenia  te  mają  podobny  charakter  i  cel jak -> MEDYTACJA i służą 

pogłębieniu  kontaktów i wpływu świadomości na ciało. Istotą L.t.b. jest 
likwidowanie   różnych   napięć   mięśniowych   izolujących   ciało   od 

świadomości.

  LOZANOV GEORGI
Parapsycholog.  Założyciel Instytutu Sugestologii w Sofii. Twórca metody 

szybkiego nauczania -> SUPERNAUKI.

  LUDOTERAPIA
Leczenie  i  wspomaganie  samopoczucia  przez  uczestnictwo w zabawach i 

grach  towarzyskich,  rozrywkach,  czytelnictwie.  Wpływ  ludoterapii na 
leczenie  różnych schorzeń, szczególnie mających podłoże nerwicowe, jest 

wielostronny.

  LUNATYZM
Somnambulizm.   Rodzaj   zaburzeń   psychicznych   manifestujących   się 

wędrówkami nocnymi, podczas których lunatyk może odpowiadać logicznie na 
pytania,  ale później z reguły nic nie pamięta. Wysuwane są hipotezy, że 

lunatyzm jest specyficzną formą -> AUTOHIPNOZY.

  MAG
Mistrz  magii.  Czarnoksiężnik, szaman, czarodziej, sprawujący magię. Wg 

odwiecznych  zasad -> MAGII nie każdy może zostać magiem. Trzeba do tego 
szczególnych  uzdolnień  naturalnych,  predyspozycji i wielu lat nauki i 

praktyki,  stopniowo pogłębiających stopień wtajemniczenia i moc. Czasem 
twierdzi  się,  że  maga  wybiera  i  wskazuje sam diabeł. Magia wg tych 

wierzeń uprawiana przez osobę pozbawioną szczególnych cech nie ma żadnej 
siły  sprawczej.  Dziś  także wiele osób zajmujących się psychotroniką i 

innymi  tajemniczymi  naukami  chętnie przyjmuje miano magii, a w każdym 
razie  nie  protestuje, kiedy tak się ich nazywa. Ale w magii obowiązuje 

zasada, że prawdziwym magiem nie zostaje ten, co  chce, ale ten co może. 

  MAGAZYN UFOLOGICZNY UFO
Miesięcznik  wydawany  przez Białostocką Agencję Nolpress. Adres: 15-900 

Białystok, skrytka pocztowa 41, Red. Naczelny Z. Fiejtek.

  MAGIA

Hipotetyczna    zdolność    operowania    siłami    nadprzyrodzonymi   i 
paranormalnymi  za  pomocą  zaklęć,  rytuału, manipulacji symbolami oraz 

wykorzystywania  różnych  naturalnych  procesów  i zjawisk dla uzyskania 
pożądanych  celów.  Magia  towarzyszy  człowiekowi  od  jego  początków. 

Wydaje  się  też  być  obecna  wyłącznie  w  świecie człowieka, ponieważ 
nieodłącznie  wynika z faktu, że człowiek nie tylko wie, ale także "wie, 

że  wie". Wszechogarniająca obecność magii jest równie silna jak dążenie 
do  racjonalnego  objaśnienia  świata.  Czasem  te  trzy  wielkie światy 

psychiczne  człowieka:  nauka, magia, religia przeplatają się wzajemnie, 
korzystają  z  tych  samych źródeł, sięgają do tych samych sfer, są jego 

dziełem  i  panem, i tak samo bywają bezsilne wobec rzeczy ostatecznych: 
życia i śmierci. Czasem zwalczają się ostro i brutalnie. W średniowieczu 

i  u progu czasów nowożytnych spalono w Europie około miliona czarownic, 
a  jeszcze  w  1692  r.  w  miasteczku  Salem  w USA stracono 20 młodych 

dziewcząt  za  to, że paktowały z diabłem. Tak religia pognębiała magię, 
swą  czarną  siostrzycę.  Dziś  także  nauka wytacza przeciwko magii swe 

działa,  oficjalnie  jej nie akceptuje i zwalcza, ale po cichu wielu jej 
przedstawicieli   sprzyja  magii  a  nawet  ją  uprawia.  Popularność  i 

zainteresowanie   magią   rośnie   szybko,  niezależnie  i  jakby  wbrew 
rozwojowi  nauki i "ucywilizowaniu" świata. Kryzysy religii, filozofii i 

po części nauki, które nie są w stanie przyjść człowiekowi ze skutecznaą 
pomocą  w  jego  samotności  i  cierpieniu.  są  tego  główną przyczyną. 

Człowiek   poznając   i   podporządkowując  sobie  otaczający  go  świat 
materialny nie potrafi rozwiązać swoich własnych wewnętrznych problemów: 

przedłużyć  życia,  uczynić je szczęśliwym, uwolnić od cierpień i lęków. 
Drugą  grupę  przyczyn  popularności  magii stanowią problemy kulturowe: 

nuda,  monotonia,  potrzeba silnych przeżyć, ekstazy i mistycyzmu. Wiele 
zachowań,  gestów,  symboli, twierdzeń stanowiących treść magii sięga do 

najgłębszych  pokładów ludzkich marzeń i tęsknot. Magia w odróżnieniu od 
nauki  i  religii  nie stawia żadnych barier ani zakazów. Rytualizowanie 

zaś  różnych  zachowań,  wprowadzanie  elementów  -> TABU, tajemniczość, 
stanowią  jej  dodatkową  atrakcję.  Czy można uleczyć chorobę za pomocą 

zabiegów  o  charakterze  magicznym  np.  przez  zaklęcia? Wzmóc pewność 
siebie  przez  noszenie  ->  AMULETU?  Poprawić  samopoczucie  przez  -> 

HOROSKOP  lub  udaną  -> KABAŁĘ? Oczywiście to wszystko jest możliwe, to 
się  często  zdarza. Ten, kto tego doświadaczył, nie interesuje się, czy 

działo  się to zgodnie z kanonami nauki. Środkami stosowanymi w magii są 
talizmany i amulety, symbole i zaklęcia, obrządki i rytuał, astrologia i 

horoskopy, kabalistyka, tajemne księgi, misteria i setki innych technik. 
Istotami  zaludniającymi  świat  magii  zależnie  od  sfery kulturowej i 

cywilizacyjnej są diabły, demony, duchy, strzygi, karły, upiory, dżiny i 
wiele  innych  stworów.  Czyniącymi  magię  są magowie, czarnoksiężnicy, 

czarownicy,  szamani,  guślarze,  mistrzowie,  członkowie  różnych  sekt 
wyznawców  magii.  Czarownice  i magowie są wciąż obecni w naszym życiu. 

Prasa  bez  przerwy  donosi  o  powstawaniu  setek klubów, sekt i innych 
ugrupowań   zajmujących   się   praktykowaniem  magii.  Magia  jest  też 

wszechobecna  we  wszystkich  niemal  metodach  i technikach -> MEDYCYNY 
NIEKONWENCONALNEJ,   choć   wielu   uzdrowicieli   energicznie  by  temu 

zaprzeczyło.  Wydaje  się  jednak,  że  każdy  człowiek,  który  usiłuje 
pozyskać  innego  człowieka,  albo  w  jakiś  sposób  na  niego wpłynąć, 

posługuje   się   nie  tylko  czystą  wiedzą,  ale  także,  choć  czasem 
bezwiednie,  wplata  do  swych zachowań różne środki magiczne, jak gest, 

styl,   ekspresja,   różne   techniki   przekazu  itp.  Obserwujemy  też 
postępującą   komercjalizację  magii.  Dziś  już  najbardziej  chronione 

tajemnice magów, przekazywane z pokolenia na pokolenie, każdy może kupić 
w  kiosku  ulicznym. Na nic przestrogi i ostrzeżenia, że tylko nieliczni 

wtajemniczeni mogą skutecznie uprawiać magię. Każdy chce sam być magiem. 

Jest  i  zła  strona  tego rozpowszechniania się magii. Mnożą się bowiem 
fakty  deprawacji,  rozwoju  kultu i praktyk satanistycznych, wzmaga się 

działalność   różnych  sekt  skierowana  celowo  i  świadomie  przeciwko 
uniwersalnym  wartościom  dobra i porządku. Magia dzieli się na -> BIAŁĄ 

(dobrą) i -> CZARNĄ (złą).

  MAGNETOFORY
Urządzenia zaopatrzone w magnesy wykorzystywane w -> MAGNETOTERAPII.

  MAGNETOTERAPIA

Metoda  leczenia  działaniem pola magnetycznego. Z dotychczasowych badań 
wynika,   że  promieniowanie  ujemne  (północne)  działa  pobudzająco  i 

wzmacnia  odporność organizmu, a dodatnie (południowe) działa odwrotnie. 
Bardzo   ważne   jest   więc,   aby   zastosowano  urządzenia  emitujące 

promieniowanie  magnetyczne  odpowiednie  co  do znaku (+ lub -), siły i 
kierunku.  Najpowszechniejsze  zastosowanie magnetoterapii ma w leczeniu 

nerwobólów,  przyspieszeniu  zrastania się kości, chorobie reumatycznej, 
stanach  zapalnych,  uśmierzaniu  bólu, bezsenności, zmęczeniu. Leczenie 

polega  na  mocowaniu  na  ciele namagnesowanych przedmiotów okalających 
strefy  chore  i  bólowe. W wielu krajach produkuje się już masowo różne 

rodzaje  ->  BIOSTYMULATORÓW  lub -> MAGNETOFORÓW itp. Są to m.in. pasy, 
obręcze,   opaski,   bransoletki,   zapinki  do  włosów,  buty  i  coraz 

wymyślniejsze  przedmioty  noszone przez człowieka. Na własną rękę można 
też   robić   doświadczenia,   ale   wyłącznie   po   zapoznaniu  się  z 

właściwościami  pola  magnetycznego. W każdym wypadku magnetoterapii nie 
można  stosować  u  pacjentów, w ciele których znajdują się jakiekolwiek 

części   metalowe  (rozruszniki  serca,  protezy,  plomby,  itp.).  Pole 
magnetyczne  nie  może  też  być  zakłócone silnie działającymi źródłami 

energetycznymi. Przeciwwskazaniem  są też  nadciśnienie i choroby serca.

  MAGNETOWIDOWA KONFRONTACYJNA TERAPIA
Jedna z technik psychoterapeutycznych opracowana i stosowana przez F. H. 

Stollera  z  USA.  M.k.t.  polega  na  tym,  że  podczas  sesji grupowej 
rejestruje  się  zachowania  i  reakcje  uczestników, które następnie są 

odtwarzane  i  wspólnie omawiane. Uwidacznia to różnicę pomiędzy tym, co 
uczestnik  chce  grupie przekazać, a tym co naprawdę robi. Uświadomienie 

sobie tych różnic pozwala na wprowadzanie korekt autokreacyjnych.

  MAGNETYCZNE WŁAŚCIWOŚCI CZŁOWIEKA
Zdolność  człowieka  do  odczuwania  pola  magnetycznego. Umożliwiają to 

niedawno  odkryte w ciele człowieka bardzo drobne struktury magnetyczne, 
igiełki magnetytu (Fe3O4), które jak się przypuszcza są składową 

swoistych  magnetoreceptorów  umożliwiających m.in. ptakom orientację wg 
stron  świata.  Struktury  te  -  kryształy  ferromagnetyczne wyznaczają 

zakres  percepcji  magnetycznej człowieka, będącej zarazem podstawą jego 
zdolności do operowania -> RÓŻDŻKĄ i -> WAHADŁEM.

  MAGNETYZER

-> BIOENERGOTERAPEUTA

  MAGNETYZM
W   fizyce   oznacza   zjawiska   i   właściwości   materii  związane  z 

oddziaływaniem   poprzez  pole  magnetyczne  wytwarzane  przez  ciała  i 
działające  na  ciała  siłami  magnetycznymi.  W  psychotronice  oznacza 

zdolność  człowieka  do  odbierania  promieniowania  ->  GEOPATYCZNEGO i 
operowania -> RÓŻDŻKĄ i -> WAHADŁEM. W wielu publikacjach magnetyzm jest 

rówanoznaczny z -> BIOTERAPIĄ.

  MAGNETYZM ZWIERZĘCY 

-> MESMERYZM 

  MAGNEZ
Metal  zaliczany do grupy szczególnie cennych -> BIOPIERWIASTKÓW, dzięki 

swym  wszechstronnym  właściwościom  niezbędnym  dla  żywych organizmów. 
Magnez  między innymi jest niezbędny do sprawnego przebiegu fotosyntezy, 

a   także   jest   czynnym   uczestnikiem   kilkuset   ważnych   reakcji 
enzymatycznych.   Niedobór  magnezu  zwiększa  m.in.  zachorowalność  na 

choroby nowotworowe. Wg różnych badań ziemie polskie są ubogie w magnez, 
a  deficyt  ten  sięga  często  80  -  90  %.  Wynika z tego konieczność 

uzupełniania  gleb  solami magnezu a także spożywania różnych preparatów 
zawierających  magnez  jak -> DOLOMIT. Wielkie zasługi w ekspozycji roli 

magnezu położył -> ALEKSANDROWICZ J.

  MAGNOKRAFT
Nowy  rodzaj  latającego  wehikułu  zaprojektowanego  przez Jana Pająka. 

Magnokraft   napędzany  miałby  być  pulsującym  polem  magnetycznym,  a 
kształtem   przypomina   wiele  opisów  statków  UFO.  Szczegóły  patrz: 

"Nieznany Świat" nr 9/91.

  MAKABRA
Coś  strasznego,  okropnego,  budzącego  grozę,  symbolizującego śmierć. 

Patrz -> DANCE MACABRE.

  MAKROBIOTYKA
Makrobiotyka  jest najogólniej rzecz biorąc nauką o racjonalnym życiu, w 

którym  najważniejszym  elementem  ->  ZDROWEGO  STYLU ŻYCIA jest system 
odżywiania  się,  wywodzący  się  z  ogólnych  zasad uniwersalnej teorii 

wszechświata,  znany  w filozofii chińskiej jako czynniki -> YIN - YANG. 
Wg  założeń  makrobiotyka  każde pożywienie, każdy produkt jest albo yin 

albo  yang, co oznacza, że jest albo nośnikiem energii, albo substancji. 
Także  wszelkie choroby mogą być typu yin lub typu yang. Np. do typu yin 

zalicza  się  takie  choroby  jak  anemia,  astma,  arytmia,  białaczka, 
cukrzyca,  epilepsja,  gruźlica,  hemofilia, jaskra, rozedma, reumatyzm, 

schizofrenia,  tarczyca,  nowotwory.  Objawy  typu  yin  to odrętwienie, 
kichanie,  obrzęki i wymioty. Do typu yang należą choroby: hypoglikemia, 

stwardnienie  tętnic, wrzody dwunastnicy, zapalenia przewodu żółciowego. 
Objawy  zaś  typu  yang  to  wzrost liczby białych ciałek krwi, zwężenie 

naczyń  krwionośnych,  siwizna, zaburzenie wzrostu. Leczenie chorób typu 
yin  polega  na  spożywaniu produktów z przewagą yang, bardziej gęstych, 

dłużej  gotowanych,  z  większą  zawartością  soli  oraz  przebywanie na 
świeżym  powietrzu  i  aktywność  fizyczna.  Przy  chorobach  typu  yang 

postępujemy  odwrotnie,  spożywa  się  potrawy  z przewagą yin, rzadsze, 
mniej  słone, krótko gotowane. Należy też przebywać w mniej przewiewnym, 

bardziej   wilgotnym   powietrzu,  unikając  słońca.  Podstawowe  zasady 
żywienia  makrobiotycznego  polegają  na spożywaniu lokalnych produktów, 

dobieraniu potraw zawierających energię życiową, dobieranie w zależności 
od  potrzeb  pokarmów  ogrzewających  lub  wychładzających. W odżywianiu 

makrobiotycznym  ważne  jest  spożywanie  pokarmów  o  wysokiej emanacji 
energii.   Produkty   wysoko   przetworzone:  białe  pieczywo,  wędliny, 

konfitury,  czekolada  wydzielają  bardzo mało energii, dużo zaś energii 
dostarczają   produkty   zbożowe,   warzywa,  mleko,  owoce.  Pokarmy  w 

zależności  od  właściwości energetycznych dzielą się na gorące, ciepłe, 
odświeżające, wychładzające i zimne. Klasyfikacja ta ma duże znaczenie w 

leczeniu.  Choroby  powstałe w wyniku nadmiernego wychłodzenia leczy się 

pokarmami   wysokoenergetycznymi  i  odwrotnie.  W  makrobiotyce  system 
odżywiania  się  uzupełniany  jest  i  wzmacniany  innymi tradycyjnymi i 

typowymi dla medycyny chińskiej składnikami, jak teoria pięciu elementów 
i obieg energii w organizmie.

  MAKROELEMENTY

Pierwiastki stanowiące większość w ciele człowieka. -> PIERWIASTKI CIAŁA 
CZŁOWIEKA

  MAKROKOSMOS

Całość wszechświata, świat gwiazd i wszystkich ciał niebieskich.

  MAKUMBA
Brazylijska  kompozycja  wierzeń indiańskich i afrykańskich z elementami 

ceremoniału      chrześcijańskiego.      Stanowi      ważny     składnik 
niekonwencjonalnych  metod  leczenia na kontynencie Ameryki Południowej.

  MAŁPA I SZEKSPIR 

Jeden z interesujących przykładów z teorii prawdopodobieństwa. Mówi on o 
tym, że jeżeli da się małpie maszynę do pisania, to uderzając bezmyślnie 

w klawisze będzie produkowała same głupstwa. Nie jest jednak wykluczone, 
że  uda  jej  się  czasem  napisać  jakieś  logiczne słowo. Nie jest też 

wykluczone,  że  po  nieskończenie  długim  czasie  takiego  bezmyślnego 
uderzania  małpa  mogłaby  napisać  przypadkiem  jakiś  sonet Szekspira. 

Przykład  ten  ma  obrazować  nieskończenie  prawdopodobne rozwiązania w 
nieskończenie  długim okresie czasu . Spotyka się czasem twierdzenie, że 

życie na Ziemi może być takim właśnie przypadkowo napisanym sonetem. Nie 
jest to jednak teza satysfakcjonująca nasze ambicje.

  MANCZARSKl STEFAN

(1899  -  1968).  Radioelektryk  i  geofizyk. Obok wielu dziedzin nauki, 
które uprawiał przez całe życie, interesował się też -> PARAPSYCHOLOGIĄ, 

a  w  szczególności zjawiskami -> TELEPATII i -> HIPNOZY. Zbudował nawet 
specjalny   aparat   do   doświadczeń  telepatycznych  i  hipnotycznych. 

Przeprowadzał  m.in. interesujące doświadczenia ze słynnym medium okresu 
przedwojennego   prof.  ->  OSSOWIECKIM.  Prof.  Stefan  Manczarski  był 

niewątpliwie    najwybitniejszym   w   POLSCE   przedstawicielem   nauki 
zajmującym  się  poważnie  zjawiskami  parapsychologicznymi,  uważał, że 

zjawiska te dadzą się na drodze naukowej objaśnić i opisać.

  MANDALA
W  buddyzmie  oznacza  koło  magiczne  i  symbol  wszechświata. W ujęciu 

popularnym  i  adaptowanym  dla  potrzeb  filozofii Zachodu mandala może 
oznaczać  nasze  koło  życia.  W  tym  więc sensie mówi się często: moja 

mandala, mój  krąg  wartości, znaczeń, oczekiwań, nadziei i przeznaczeń. 

  MANDRAGORA
Roślina  klimatu  śródziemnomorskiego  używana dla celów leczniczych,jej 

korzenie  do złudzenia przypominają postać ludzką, stąd przypisywano jej 
nadnaturalne  właściwości  .  Mandragora  stanowi  często obiekt kultu i 

wykorzystywana jest w różnych praktykach magicznych, w tym między innymi 
do sporządzania -> AMULETÓW.

  MANIA

Bardzo   silne,  trwałe  i  przesadne  zainteresowanie,  pociąg,  pasja, 
opętanie  jakąś  ideą,  myślą,  przedmiotem.  Skutki  tego  subiektywnie 

odczuwanego   zespołu   przeżyć   mogą   być   pozytywne,   kiedy  służą 

rozwiązywaniu  istotnych  problemów  (badania naukowe, wynalazki, służba 
człowiekowi)  lub negatywne, kiedy wskutek niezaspokojonych dążeń mania  

uzewnętrznia się pod postacią agresji.

  MANICHEIZM
Powstały  w  Persji  kierunek  filozoficzny  tak nazywany od jego twórcy 

Manicheusza  (216-276  n.e.),  polegający  na  uznaniu za główną energię 
rozwoju  zasady  sprzecznści  i  walki  dobrego (duch, światło), ze złem 

(materia, ciemność).

  MANTRA
W  buddyzmie  zaklęcie  i hymn skierowany do bogów w celu pozyskania ich 

ochrony i opieki.

  MANUPUNKTURA
-> SHIATSU

  MANY

Kraina,  świat  zamieszkały przez dusze zmarłych przodków czczonych jako 
istoty boskie.

  MARAZM

Apatia, ogólne przygnębienie, brak aktywności, bezwład, uwiąd.

  MARSZE
Korzystne,  szczególnie  dla osób starszych, rekonwalescentów i chorych. 

Nie  wszyscy  mogą  uprawiać bieganie i inne dynamiczne formy aktywności 
zgodnie z receptą -> 3 razy 30 razy 130. Dla uprawiających marsze reguła 

ta  brzmi  6  razy  30  razy  100. Oznacza to, że marsze trzeba uprawiać 
codziennie przez pół godziny w takim tempie, aby -> TĘTNO wynosiło około 

100.

  MARTWA WODA
-> WODA ŻYWA I MARTWA

  MARZENIA SENNE

Są  niewyczerpanym  źródłem  analiz,  ocen  i  inspiracji dla wszystkich 
niemal  prądów  i  kierunków  filozoficznych,  religijnych, kulturowych, 

medycznych  i paramedycznych. Wiele odkryć, w tym zjawiska REM, zwróciło 
baczniejszą  uwagę  nauki  na  sen  i  marzenia  senne jako ważne źródło 

poznania  psychiki  człowieka.  Pojawiające  się  w  czasie  snu sceny i 
zdarzenia  są  często trudne do wytłumaczenia. Stąd bierze swój początek 

źródło  możliwości  interpretacyjnych,  które  stanowią treść wielu tzw. 
senników.  Najsłynniejszym  jest sennik Artemidora żyjącego w II w. n.e. 

Powszechnie  uważa  się,  że  analiza  snów może posłużyć do oceny stanu 
zdrowia,  ale  nie  wypracowano  w  tej  dziedzinie  żadnych konkretnych 

technik.  Interesujący  jest  pogląd,  że jeżeli się śni to, co człowiek 
robi  i  myśli  za  dnia,  to  jest to oznaką zdrowia, gdy sny są od tej 

rzeczywistości  oddalone,  znaczy  to  chorobę,  zaburzenia w przemianie 
materii.  Wg Artemidora oznaką zdrowia jest śnić słońce, niebo, księżyc. 

Zaburzenia  w obrocie ciał niebieskich spostrzegane we śnie to zapowiedź 
choroby.   W   związku  z  tym  Artemidor  całkiem  współcześnie  zaleca 

profilaktycznie  dietę  i  ruch  fizyczny.  Najsłynniejszym chyba snem w 
dziejach  świata  jest  sen faraona o siedmiu krowach tłustych i siedmiu 

chudych  (tłumaczony  przez Józefa). Niektóre sny pamiętamy wyraźnie, te 
rodzą  się  w  lewej  racjonalnej półkuli mózgu, inne szybko zapominamy, 

ponieważ powstają w prawej, intencjonalnej półkuli mózgu.

  MASAŻ

Oddziaływanie  bodźcami  mechanicznymi  na  skórę  i  tkanki ustroju bez 
aktywnego  zaangażowania  masowanego.  Ze  względu na ogólne cele masażu 

można  podzielić  na  leczniczy, kosmetyczny i sportowy, a te z kolei na 
wiele  rodzajów,  technik  i sposobów stosownie do szczegółowych zadań i 

efektów.  Masaż  może być wykonywany z wykorzystaniem takich klasycznych 
technik jak głaskanie, rozcieranie, ugniatanie, oklepywanie, wstrząsanie 

i   wibracje.   Mogą  one  być  wykonywane  rękami  masażysty,  środkami 
mechanicznymi    przy    użyciu   różnych   aparatów   wibrujących   lub 

pneumatyczno-ciśnieniowych  oraz  z  użyciem  wody  pod  ciśnieniem  i o 
zmiennej  temperaturze.  Techniki te mogą też być łączone. Terapeutyczny 

wpływ  masażu  jest  wszechstronny  i  bynajmniej  nie  ogranicza się do 
powszechnie   znanych   efektów   klasycznych.   W  świetle  doświadczeń 

tradycyjnej  medycyny  orientalnej  masaż  może  być  także jedną z form 
oddziaływania  na  ->  AKUPUNKTY i wpływać na znane w -> REFLEKSOTERAPII 

wyrównywanie  energii.  Patrząc  zaś  na  zabieg masażu jako na technikę 
zbliżoną  do zabiegów -> BIOENERGOTERAPEUTYCZNYCH można przypuszczać, że 

mamy   do   czynienia   także   ze   złożonymi   i  głębokimi  procesami 
psychoenergetycznymi.

  MASAŻ GŁĘBOKI

Odmiana   ->   CHIROPRAKTYKI   w   wykonaniu  grupy  lekarzy  rosyjskich 
praktykujących  w  Ośrodku  Rehabilitacji  Chorób Kręgosłupa prowadzonym 

przez  Walerija  Diuklę  w  Moskwie.  Masaż głęboki polega na stosowaniu 
technik   zbliżonych   do  ->  AKUPRESURY  i  ->  DIGITOPUNKTURY  czy -> 

SHIATSU,  bywa  połączony  z  innymi  metodami,  jak elektrostymulacja i 
specyficzny, odpowiednio dobrany dla każdego pacjenta trening sportowy.

  MASAŻ PUNKTOWY

-> AKUPRESURA

  MASONERIA
-> WOLNOMULARSTWO

  MATERIALIZACJA

Nagłe,  niewyjaśnione  na gruncie znanych praw fizycznych pojawienie się 
jakiegoś przedmiotu. Patrz: -> PSI 

  MATUZALEM 

Biblijny  patriarcha,  który  wg księgi Genezis żył 969 lat, co jest nie 
pobitym  jak  dotąd  rekordem  długowieczności,  jeżeli  nie liczyć mało 

jednak  wiarygodnych doniesień o pojawianiu się od czasu do czasu takich 
osób przeszłości, jak -> NOSTRADAMUS czy hrabia -> CAGLIOSTRO.

  MAXWELLA MALTZA TECHNIKA AUTOSUGESTII

Zwana  inaczej  techniką  psychocybernetyczną.  Polega  na  uczeniu  się 
techniki  formowania  pozytywnego obrazu samego siebie. Maxwell traktuje 

mózg   człowieka   jako   dający  się  odpowiednio  zaprogramować  układ 
cybernetyczny.  Należy  wyraźnie  uświadomić  sobie wzór, do jakiego się 

zmierza,  a  następnie  przez  cały  ciąg  działań  cząstkowych dążyć do 
osiągnięcia celu. Procedura nie jest prosta, najogólniej można ją jednak 

sprowadzić  do zasady, że ćwiczenie polega na ciągłym wyobrażaniu siebie 
działającego  z  powodzeniem  w różnych sytuacjach życiowych. Można więc 

też powiedzieć, że jest to procedura sukcesu czy uczenia się sukcesu.

  MECHANIZMY OBRONNE

Siły   psychiczne   działające   z   reguły  w  sposób  nieuświadomiony, 
wyzwalające   działania   i  zachowania  broniące  nas  przed  uczuciami 

obniżającymi naszą samoocenę. Do mechanizmów obronnych zalicza się m.in. 
introjekcję,   projekcję,   fiksację,   regresję,  reakcje  upozorowane, 

sublimację,   wypieranie,   izolację,   przemieszczenie,  przeniesienie, 
destrukcję, konformizm i inne. Kształtują się one we wczesnej młodości i 

mają  wpływ  na  osobowość  przez  całe  życie. W późniejszym wieku mogą 
pojawiać   się  jeszcze  inne  mechanizmy  obronne,  jak  np.  ascetyzm, 

intelektualizacja,  twórczość itp. Literatura na ten temat jest ogromna, 
a  mimo to wydaje się, że większość ludzi nie zdaje sobie sprawy z tego, 

jak  wielką rolę odgrywają w ich życiu mechanizmy obronne. Poznanie tych 
mechanizmów może oddać nieocenione usługi -> AUTOTERAPII

  MECHANOTERAPIA

Dział  ->FIZYKOTERAPII  stosujący masaż i ćwiczenia ruchowe (gimnastyka, 
gry ruchowe, terapia zajęciowa). Jest podstawą -> REHABILITACJI ruchowej 

stosowanej  w  celu  przywrócenia  sprawności  po operacjach i chorobach 
stawów.

  MEDICE CURA TE IPSUM

Łac.  -  lekarzu  ulecz  samego siebie. To hasło znane od starożytności, 
kierowane  jest  współcześnie  bardzo często pod adresem przedstawicieli 

medycyny  klasycznej,  którym  zarzuca się, że prowadzą niewłaściwy styl 
życia,  jest  ono  także  wyrazem  zwątpienia  w skuteczność stosowanych 

obecnie zabiegów leczniczych.

  MEDIUM
Osoba  obdarzona  szczególną  podatnością  na  -> HIPNOZĘ i -> SUGESTIĘ. 

Podczas  seansów  spirytystycznych, wywoływania duchów i przeprowadzania 
różnych  doświadczeń  i  pokazów telepatycznych bywa wykorzystywana jako 

pośrednik pomiędzy światem żywych a umarłych.

  MEDIUMIZM
Dział  ->  PARAPSYCHOLOGII zajmujący się badaniem szczególnych uzdolnień 

->  EKSTRASENSÓW,  zwłaszcza  w  zakresie  porozumiewania  się żywych ze 
zmarłymi.

  MEDYCYNA

Całokształt  wiedzy  i  praktyki  odnoszących się do zachowania zdrowia, 
zapobiegania chorobom i leczenia. Spośród wielu podziałów i klasyfikacji 

nauk  medycznych  wiele kontrowersji i niejasności budzi umowny i dalece 
nieostry   podział   na   medycynę   klasyczną,  oficjalną,  akademicką, 

konwencjonalną, kliniczną, zachodnią, formalną, tradycyjną oraz medycynę 
niekonwencjonalną,      naturalną,     alternatywną,     komplementarną, 

pozakliniczną, wschodnią, orientalną, ludową itd. Listę przymiotników po 
obu  stronach  można mnożyć, dopisując np. takie pojęcia, jak lecznictwo 

niemedyczne,  paramedyczne  i  inne.  Wydaje  się  jednak, że nie ma ani 
możliwości, ani potrzeby próbować tego podziału definiować czy czynić go 

jeszcze  bardziej  szczegółowym. Spór ten jest w sumie pożyteczny i musi 
ostatecznie  prowadzić  do  akceptacji  tego,  co  dobre  i  pożyteczne, 

odrzucanie  tego, co bezsensowne i nieludzkie. Nie trudno nie spostrzec, 
że  takie  postawienie  sprawy  dotyczy obu działów medycyny. Jeżeli już 

trzymać   się   tego   podziału   na   medycynę   klasyczną  i  medycynę 
niekonwencjonalną,  to  z  tej  pierwszej  trzeba  rugować  antyholizm i 

dezintegrację    oraz    nadmierną    chemizację,    z    medycyny   zaś 
niekonwencjonalnej   odrzucać   szarlatanerię,   nieuctwo   i  nadmierną 

pochopność w uogólnianiu zjawisk jednostkowych. 

  MEDYCYNA NATURALNA 

Jest  zbiorem  koncepcji,  środków,  metod  i  technik diagnostycznych i 
terapeutycznych opierających się na siłach natury, przyrody i człowieka, 

który  także  podlega  jej  kardynalnym  prawom.  Diagnoza  w  medycynie 
naturalnej polega nie tylko na jak najlepszym rozpoznaniu samej choroby, 

charakteru  schorzenia,  ale  przede  wszystkim  na  analizie,  ocenie i 
bilansie własnych sił organizmu, który sam powinien uporać się z chorobą 

a nawet wyjść z niej wzmocniony i uodporniony na jej atak w przyszłości. 
Podstawowymi  elementami  diagnozy  i  analizy  możliwości  organizmu  i 

przyjętej następnie terapii są: wiedza na temat właściwości genetycznych 
i  immunologicznych konkretnego organizmu, jego aktualny stan -> HABITAT 

oraz  fundamentalne  dla  procesu  terapii  zrozumienie  i wykorzystanie 
zjawiska  tzw.   ->  PRZEŁOMU UZDRAWIAJĄCEGO. Dalszym ogólnym założeniem 

medycyny    niekonwencjonalnej   jest   jedność   sił   psychicznych   i 
fizjologicznych  funkcji  organizmu.  Stąd  w  terapii na równi ważne są 

działania   podjęte  przez  sam  organizm,  wspieranie  ich  naturalnymi 
środkami  (dieta,  zioła,  zabiegi  wodolecznicze, refleksoterapia, ruch 

itp.) oraz różne środki psychoterapeutyczne, w tym -> SUGESTOTERAPIA.

  MEDYTACJA
Pojęcie   medytacji   nie  jest  jednoznacznie  objaśniane.  Najogólniej 

oznacza,  myśląc  naszymi  zachodnimi kategoriami, specyficzną metodę -> 
AUTOPSYCHOTERAPII.  Polega  to  na koncentracji uwagi na samym sobie, na 

własnych   procesach   fizjologicznych,   co  połączone  jest  często  z 
odizolowaniem   się   od   świata  zewnętrznego.  Jest  to  więc  proces 

stopniowego  pogłębiania zdolności do sterowania wolą i uwagą po to, aby 
lepiej  kierować  naszym  ciałem  i  pracą  jego  organów.  W technikach 

wywodzących  się  wprost  z zasad orientalnych pojęciem tym obejmuje się 
stany   kontemplacji,   ekstazy,   uniesienia,   nirwany.   Długotrwałe, 

systematyczne  medytacje  i  kontemplacje  prowadzą  m.in.  do znacznego 
wyostrzenia   zdolności   percepcyjnych   wewnętrznych.   Normalnie  nie 

odczuwamy  pracy  większości organów wewnętrznych: serca, żołądka, płuc, 
jelit,  wątroby, nerek; dają one o sobie znać w sytuacjach ekstremalnych 

i  podczas choroby, natomiast ci co uprawiają ćwiczenia jogi, zen i inne 
techniki  orientalne,  których  zasadniczym  elementem  jest  medytacja, 

osiągają  po  pewnym  czasie nie tylko daleko idące zdolności odczuwania 
pracy   tych   organów,  ale  także  możliwości  oddziaływania  na  nie, 

regulowania  ich  funkcji.  Jest  wiele podobieństw pomiędzy medytacją a 
różnymi  technikami  relaksacyjnymi,  z  tym  że  medytacja ma charakter 

daleko  głębszy  w  sferze  psychicznej,  jej związek i wpływ na procesy 
fizjologiczne  jest  silniejszy.  Interesującą  odmianą  medytacji  jest 

medytacja   transcendentalna  (TM),  której  technika  jest  następująca 
(podaję  za  Zb.  Przybylakiem  z  nr  5/91 - "Nieznany Świat"): "Należy 

usiąść  w  wygodnej  pozycji  i  powtarzać  w  myśli  określony  tekst o 
charakterze  modlitwy  wyciszającej  -  jest  to  tzw.->  MANTRA, zestaw 

dźwięków,  np.  OM-AH-HUM  sprzężony  z  wdechami  i  wydechami - dopływ 
wszelkich   zewnętrznych   bodźców,   dzięki   czemu  następuje  zupełne 

zestrojenie medytującego ze światem zewnętrznym i wewnętrznym; wszystkie 
ośrodki  w  mózgu  są w tym czasie nieczynne, a aktywność bioelektryczna 

zostaje  sprowadzona  do  fal  alfa, co charakteryzuje stany uspokojenia 
umysłu".

  MEMENTO MORI

Łac.   -  pamiętajcie  o  śmierci.  Zawołanie,  pozdrowienie  używane  w 
niektórych zakonach (kamedułowie, trapiści).

  MENOS
Usposobienie, typ charakteru sprzyjający osiąganiu powodzenia i sukcesów 

życiowych.

  MENTOR
Przyjaciel   Odysa,   wychowawca   jego  syna  Telemacha.  Współcześnie: 

przewodnik  życiowy,  doradca  głoszący  zasady  życia,  ale też gaduła, 
moralizator, nudziarz.

  MENS SANA IN CORPORE SANO 

Łac.  -  w  zdrowym  ciele  zdrowy  duch. Bardzo popularne niegdyś hasło 
używane  najczęściej w kontekście: jeżeli jesteś zdrów fizycznie, możesz 

też  być zdrowy psychicznie. Zdrowie fizyczne w takim ujęciu jest niemal 
kategorycznym   warunkiem  zdrowia  psychicznego.  Rzeczywistość  jednak 

dowodzi,  że  taka bezpośrednia zależność nie musi być regułą. Patrz np. 
koncepcja -> DEZINTEGRACJI POZYTYWNEJ.

  MERIDIANY

-> KANAŁY ENERGETYCZNE

  MESMER FRANZ ANTON
(1734 - 1815). Twórca systemu nazwanego od jego nazwiska -> MESMERYZMEM.

  MESMERYZM

Kierunek  światopoglądowy  i system leczenia stworzony przez -> MESMERA. 
Przyjmował  on  za  fakt niezbity istnienie we wszechświecie naturalnego 

magnetyzmu,  zwanego też -> MAGNETYZMEM ZWIERZĘCYM. Uważał, że magnetyzm 
ten przez niektórych ludzi może być przekazywany innym. Mesmer, podobnie 

jak dzisiejsi -> BIOENERGOTERAPEUCI, posługiwał się tzw. "passami" czyli 
specjalnymi  przesunięciami  rąk  nad  powierzchnią  ciała. Dowodził, że 

efekty  lecznicze  mogą  być  wzmocnione  zastosowaniem magnesu. Analiza 
techniki mesmeryzmu wskazuje, że jej efekty polegały przede wszystkim na 

stosowaniu -> SUGESTII HIPNOTYCZNEJ.

  METABOLIZM 
-> PRZEMIANA MATERII 

  METAFIZYKA

Obszerny dział filozofii traktujący o sprawach nie dających się wyjaśnić 
doświadczalnie.   Popularnie  oznacza  też  niejasne,  zawiłe  i  wysoce 

abstrakcyjne wyjaśnianie różnych pojęć.

  METAMPSYCHOZA
-> REINKARNACJA

  METAPSYCHOLOGIA

Dawna nazwa -> PARAPSYCHOLOGII

  METASKOPIA
Sztuka  wróżenia  i  odgadywania  przyszłości człowieka ze zmarszczek na 

czole.

  METODA PRÓB I BŁĘDÓW
Sposób postępowania w przypadku niepełnego rozpoznania samego przedmiotu 

badań,  bądź  niepewności  co  do  tego,  czy  obrana hipotetyczna droga 
postępowania  prowadzi  do rozwiązania danego zadania. Dlatego przyjmuje 

się   różne   metody   postępowania,  o  mniejszej  lub  większej  dozie 

prawdopodobieństwa  i  ocenia  się  ich  skuteczność  z  punktu widzenia 
podjętego celu. W medycynie stosowanie tej metody jest niewskazane. 

  MIEĆ CZY BYĆ 

Zasada,  hasło  życia,  cel,  sformułowany przez amerykańskiego filozofa 
niemieckiego pochodzenia Ericha Fromma. Kontynuował on i rozwijał przede 

wszystkim  idee  ->  PSYCHOANALIZY. Zasadę mieć czy być sformułował przy 
okazji  analizy  zagrożeń  w  obrębie  celu  życia.  Zasada  ta  została 

adaptowana       przez       większość       współczesnych      systemów 
filozoficzno-etycznych, w tym także przez Kościół katolicki. Zyskuje ona 

często kształt fundamentalnego pytania: mieć by być, czy być by mieć. 

  MIKROELEMENTY
Pierwiastki  stanowiące znikomą część składową ciała ludzkiego. Patrz -> 

PIERWIASTKI CIAŁA LUDZKIEGO.

  MIKROKOSMOS
W  przeciwieństwie do -> MAKROKOSMOSU świat mikrocząstek, ciał i cząstek 

nieskończenie małych.

  MIMOZA
Roślina  klimatu śródziemnomorskiego i podzwrotnikowego, bardzo wrażliwa 

na różne bodźce zewnętrzne. W odniesieniu do człowieka oznacza osobowość 
słabą, nadwrażliwą, szczególnie podatną na choroby.

  MINERWA

Rzymska  bogini  zdrowia  i  mądrości.  Doświadczenie stosowane czasem w 
różnych technikach terapeutycznych. Metoda polega na przypominaniu sobie 

i  wspólnym  analizowaniu  w  grupie  pozytywnych  przeżyć  i  zdarzeń z 
własnego  życia.  Procedura  ta  wyzwala w człowieku energię psychiczną, 

ułatwia  mu  podjęcie decyzji w sprawie, co do której ma wątpliwości czy 
jej  sprosta. Doświadczenie minerwy pozwala często na zmianę nastawienia 

do samego siebie, budzi wiarę we własne siły.

  MIÓD
Produkt  pszczeli  powstający  z  przetworzenia  przez  pszczoły nektaru 

zebranego  z  kwiatów oraz tzw. spadzi (słodki nalot na liściach drzew). 
Podstawowe  znaczenie  lecznicze polega na wyjątkowo korzystnym zestawie 

potrzebnych  człowiekowi  węglowodanów  (glukoza  i  fruktoza), witamin, 
enzymów  i  mikroelementów,  zawartych  w jednym preparacie. Miód działa 

antybakteryjnie,   wspomaga  regenerację  tkanek,  pobudza  i  usprawnia 
procesy przemiany materii, działa odtruwająco, wzmacnia ogólną odporność 

organizmu.  Stałe  spożywanie  miodu  w  ilości  1  -  2 łyżek stołowych 
dziennie  do  posiłków  pozwala na uniknięcie wielu dolegliwości, chroni 

ustrój  przed  inwazjami  bakteryjnymi  i  pozwala  na  wyeliminowanie z 
jadłospisu  cukru.  Lekarze  naturaliści  powiadają:  miód  to zdrowie - 

cukier to biała trucizna. Miód jest klasycznym środkiem profilaktycznym. 
Działając  wszechstronnie  i subtelnie, niepostrzeżenie dla nas wzmacnia 

organizm.   Nawet  nie  wiemy,  ilu  uniknęliśmy  chorób  systematycznie 
spożywając  miód.  Szczególnie  zalecane  jest spożywanie miodu w celach 

detoksykacyjnych,  przy  zatruciach  oraz  przez osoby stale narażone na 
kontakt   z  oparami  metali  ciężkich,  zwłaszcza  ołowiu.  Nie  należy 

podgrzewać  miodu  do  temperatury powyżej 50 stopni C, bowiem zawarte w 
nim liczne enzymy tracą swą moc. Bardzo ciekawe jest porównanie wartości 

cukru  i  miodu:  Miód  składa  sig w 80% z łatwo przyswajalnych cennych 
cukrów   prostych   jak  glukoza  i  fruktoza.  Cukier  zawiera  jedynie 

sacharozę,  trudniej  przyswajalny cukier złożony. Miód zawiera ponad 20 

biopierwiastków,   ponadto   aminokwasy,   enzymy,   inhibitory,   ciała 
odpornościowe, podczas gdy cukier nie zawiera ich wcale.

  MISSING LINK

Ang.  -  nie  wykryta  dotąd  luka,  jest  ich  jeszcze wiele, w rozwoju 
ewolucyjnym   konkretnego   organizmu.  Tworzy  to  warunki  dla  różnej 

interpretacji  dróg  rozwoju gatunkowego człowieka. Konrad Lorenz, znany 
etolog  powiedział:  "Uporczywie poszukujemy brakującego ogniwa pomiędzy 

światem zwierzęcym a człowiekiem - to my sami".

  MISTYCYZM
Kierunek  filozoficzno-religijny  zakładający   możliwość bezpośredniego 

kontaktu  osób wierzących z Bogiem. W znaczeniu potocznym oznacza często 
nierealne, nazbyt idealistyczne wyobrażenia, koncepcje, idee.

  MLECZKO PSZCZELE

Jest  to  specjalna  wydzielina pszczół karmicielek, spreparowana przede 
wszystkim  z pyłku pszczelego, ale z dodatkiem wielu innych wytworzonych 

przez pszczoły aktywatorów. Mleczkiem karmione są larwy pszczele, dopóki 
przebywają   w   komórkach  oraz  żywiona  jest  nim  przez  całe  życie 

pszczoła-matka,   co  jest  przedmiotem  szczególnego  zainteresowania i 
spekulacji.  Nie  jest  do  końca też wyjaśniona sprawa, czy pożywienie, 

jakie  dostaje  larwa  pszczoły  normalnej,  czy  larwa znajdująca się w 
mateczniku,   jest   takie   samo,  jakie  otrzymuje  przyszła  królowa. 

Podejrzewa  się,  że  larwa  przyszłej  matki  otrzymuje jakiś specjalny 
pokarm.  Długowieczność  pszczoły-matki, żyje ona kilka lat, podczas gdy 

robotnice  tylko  kilka tygodni, i fakt, że składa ona codziennie porcję 
jaj  o ciężarze większym niż ona sama, nasuwa uparcie wiele przypuszczeń 

o cudowności dostarczanego jej pokarmu. Niektóre doświadczenia i badania 
wskazują,  że  mleczko  pszczele  wpływa "odmładzająco", zwalnia procesy 

inwolucyjne,  wpływa na uelastycznienie tętnic, reguluje ciśnienie krwi. 
Mleczko  pszczele   zawiera  ponad  20  mikroelementów  oraz aminokwasy, 

enzymy,  hormony  i wiele witamin. Uważa się, że oprócz tych znanych już 
składników,  mleczko  pszczele   zawiera  jeszcze inne nie odkryte dotąd 

substancje   o   właściwościach   odmładzających   i  będących  swoistym 
"eliksirem życia".

  MOIRA

Bogini  przeznaczenia  i  losu  człowieka.  Ogólnie: przeznaczenie, los, 
nieuchronność zdarzeń.

  MOKSYBUSTIA

Leczenie metodą ogrzewania i -> PRZYŻEGANIA -> AKUPUNKTÓW, żarzącymi się 
pigułkami, trociczkami, cygarami z ziela -> MOXA.

  MONADA

Znak    symbolizujący    wzajemne   usytuowanie,   ich   współzależność, 
przenikanie, współdziałanie dwu podstawowych sił energii -> YIN -> YANG.

  MORS CERTA, HORA INCERTA

Łacińskie - śmierć pewna, godzina jej przyjścia niepewna.

  MOTYWACJA
Świadomość  dążeń  powodująca  usilne, zorganizowane zmierzanie do celu. 

Silne  pozytywne  motywacje   są  podstawowym  warunkiem  skuteczności i 
ostatnim  decydującym  członem triady skuteczności działania: wiedzieć - 

umieć  - chcieć. Motywacja jest szczególnie ważnym składnikiem strategii 

-> ZDROWEGO STYLU ŻYCIA.

  MOXA
Roślina  rosnąca  w  Japonii  wykorzystywana do sporządzania specjalnych 

kulek  stosowanych  podczas  ->  TERMOPUNKTURY  albo  trociczek  przy -> 
PRZYŻEGANIU.

  MÓZG

Mimo  stałych  postępów  w poznawaniu struktury i zasad działania  mózgu 
jest  on  nadal  zagadką,  a  odbywające  się w nim procesy w większości 

okryte  tajemnicą.  Mózg   nawet  w  porównaniu  z  najnowszą  generacją 
komputerów jest, póki co, niedoścignionym wzorem pojemności i sprawności 

działania.  Normalnie,  zaledwie  niewielki procent tego potencjału jest 
wykorzystywany.  Podział  mózgu  na  półkulę  lewą  (racjonalną) i prawą 

(intencyjno-emocjonalną)  przypomina  różnice pomiędzy kulturami Wschodu 
(prawa półkula) i Zachodu (lewa półkula). My ludzie Zachodu korzystamy w 

większości  z półkuli lewej, stąd być może tak trudno nam zaakceptować i 
zrozumieć  zasady  filozofii  orientalnej, pełnej niedomówień, alegorii, 

owianej  mgłą tajemnicy jak marzenia senne, które przede wszystkim rodzą 
się po prawej stronie mózgu.

  MUDRY

Starohinduska   metoda   wyrównania   energii  w  organizmie  za  pomocą 
przybierania  zmiennych  układów  palców rąk i wzajemnego ich uciskania. 

Ćwiczenia  te  są  stosunkowo  proste  i  możliwe  do  wykonywania przez 
każdego,  w  każdych  praktycznie  warunkach i okolicznościach, można je 

więc  zalecić  do powszechnego stosowania. Taka systematyczna gimnastyka 
dłoni  i  palców,  obok  efektów  opisanych  w  tej  technice,  powoduje 

dodatkowe  efekty  jak  w  gimnastyce  ->  IZOMETRYCZNEJ. Zainteresowani 
wzorami   układów  i  szczegółami  tej  techniki  musieliby  sięgnąć  do 

literatury  fachowej. W  Polsce  krąży skrypt siostry D.T. na ten temat.

  MUMIO
Mumio  znane  było  już  w  Tybecie  i  Chinach  pod nazwą brag-szun, co 

oznaczało:  brag-skała,  szun-wypot,  w sumie skalny naciek. W medycynie 
tybetańskiej  brag-szun  miał  szerokie  zastosowanie przede wszystkim w 

chorobach wątroby, nerek i żołądka. Mumio jest gęstą, elastyczną, ścisłą 
masą  w kolorze o odcieniach od żółto-brązowego do czarnego, ma żywiczny 

specyficzny  zapach.  Ponad  70% mumio stanowią substancje organiczne, w 
których  składzie  znajdują  się  związki  woskopodobne,  żywice,  kwasy 

tłuszczowe,  albuminy  oraz  wiele  biopierwiastków,  enzymów, witamin i 
różnych  inhibitorów.  Mumio  ma  wszechstronne  zastosowanie  lecznicze 

zewnętrzne  i  wewnętrzne.  Znajduje  się  już  w sprzedaży w niektórych 
polskich  aptekach,  gdzie jest sprzedawane wraz ze szczegółowym wykazem 

chorób, które leczy i zasadami zażywania.

  MUZYKOTERAPIA
Metoda leczenia środkami muzycznymi. Odpowiednio dobrana muzykoterapia w 

zależności   od   zastosowanych  środków  łagodzi  napięcia  psychiczne, 
zwiększa wrażliwość lub aktywizuje. Specjaliści twierdzą, że kojarzona z 

innymi  środkami terapeutycznymi zwiększa ich skuteczność. Muzyka i rytm 
są  integralnym  składnikiem  niemal  wszystkich  rytualnych  technik  i 

obrzędów   magicznych   oraz   praktycznie  wszystkich  znanych  technik 
relaksacyjno-koncentrujących  i -> MEDYTACJI. Muzykoterapia to nie tylko 

wysublimowane   techniki   operujące   specjalnie   dobranymi  zestawami 
dźwiękowymi    i    posługujące    się   najnowocześniejszymi   środkami 

technicznymi,  ale  nade  wszystko codzienny kontakt z dźwiękiem, który, 

jeżeli  jest  hałasem,  prowadzi  do dyskomfortu psychicznego, natomiast 
jeżeli  jest przyjemną melodią i rytmem albo śpiewem ptaków, wprawia nas 

w    dobry   nastrój.   Podatność   na   muzykoterapię   jest   wybitnie 
zindywidualizowana,  zależy  od  wieku, płci, wykształenia, wychowania i 

okoliczności.  Uważa  się,  że  muzykoterapia działa przede wszystkim na 
zasadzie  rezonansu, który wywołuje wiele znanych i niepoznanych jeszcze 

zjawisk  w narządach ciała, w jego strukturach molekularnych, a być może 
nawet   jeszcze  sięga  niższych  pięter  integracji  materii.  Istnieją 

przypuszczenia,  że  wiele dźwięków o częstotliwościach "niesłyszalnych" 
przez   człowieka   też   może  wywierać  wpływ  na  jego  organizm.  Do 

muzykoterapii  można też z powodzeniem włączyć całą muzykę natury: śpiew 
ptaków,  szum  drzew, wiatru i morza. W klasycznej muzykoterapii stosuje 

się  wiele  szczegółowych  technik znajdujących zastosowanie w medycynie 
klinicznej i rehabilitacji. 

  NADIR 

Zenit na antypodach. Punkt przeciwległy do zenitu. 

  NADSTAN 
Szczególny   stan  napięcia  psychicznego,  w  którym  ludzie  obdarzeni 

wyjątkowymi    zdolnościami   (ekstrasensi,   fenomeny)   osiągają   ich 
nadzwyczajną  kulminację,  pozwalającą  im  na  wywoływanie i sterowanie 

różnymi zjawiskami -> PSI. 

  NADŚWIADOMOŚĆ 
-> NADSTAN 

  NADWAGA 

-> OTYŁOŚĆ I NADWAGA 

  NAFTA 
Nafta  jako  lek  przeciwko  niektórym  ciężkim  chorobom,  w  tym m.in. 

nowotworom,  cukrzycy i prostacie, była znana od dawna. Takie informacje 
można  od  czasu do czasu znaleźć w różnych publikacjach przedwojennych. 

Wspomina  też  o tym, powołując się na skrypt dr Kossakowskiej, Elżbieta 
Cybulska  w  cyklu  publikacji  w  SM.  Dr  Kossakowska przytacza w swej 

broszurze   wiele   przykładów   wyleczenia  m.in.  nowotworów  przewodu 
pokarmowego, przerostu gruczołu krokowego i innych ciężkich schorzeń. Wg 

jej  opisów  chorzy zażywali naftę od 1 do kilku łyżek dziennie. Podobno 
nie stwierdzono żadnych ujemnych skutków kuracji. Natomiast w niektórych 

regionach   Polski   skutecznie   leczy   się   naftą  zwierzęta  domowe 
zainfekowane rozmaitymi odmianami robaczycy.

  NAGRANIA SYNCHRO

Specjalne   nagrania   stereofoniczne   dostosowane  do  charakterystyki 
elektroaktywności  mózgu  -  fal alfa i fal theta. Rytm alfa jest rytmem 

odpoczynku  i  relaksacji,  rytm theta pojawia się tuż przed zaśnięciem, 
jest  to  podobno  moment największej synchronizacji półkul mózgowych. W 

Polsce problemem tym zajmuje się -> STEFAŃSKI L. E.

  NAKŁADANIE RĄK
Historia   przekazuje  wiele  przykładów  leczenia  nakładaniem  rąk  na 

chorego. Tak m.in. leczył Jakub, Mojżesz i -> JEZUS UZDROWICIEL. Także w 
życiu  codziennym  spotykamy się bardzo czesto, szczególnie w kontaktach 

rodziców z dziećmi z machinalnym, ale pełnym wyrazu i podświadomej chęci 
pomożenia  gestem dotykania, przytulania. nakładania rąk, głaskania. Ten 

sam  gest  stanowi  ważny  element  błogosławieństwa  udzielanego  przez 

papieża. Patrz: -> DOTYK.

  NARDELLI STANISŁAW
(1928 - 1985). Jeden z najpopularniejszych polskich bioenergoterapeutów. 

Pełnię swych możliwości rozwinął bardzo późno, praktycznie po ukończeniu 
pięćdziesięciu  lat  i  przejściu  na  rentę inwalidzką. Swoje poglądy i 

doświadczenia  opisał w książce: "W kręgu biopola". W przeciwieństwie do 
wielu innych uzdrowicieli Nardelli uważał, że to, czy pacjent wierzy czy 

nie  wierzy w skuteczność jego zabiegów, nie jest konieczne do uzyskania 
skutków leczenia. Efekty są od tej wiary niezależne, choć podkreślał, że 

psychiczny kontakt z pacjentem jest korzystny dla walki z chorobą.

  NASIADÓWKA
Jeden  z oryginalniejszych zabiegów wodoleczniczych z repertuaru kuracji 

metodą  -> KNEIPPA. Sam autor tak mówi o tym zabiegu: "Nasiadówka należy 
obok  kąpieli  połowicznej  do  najznakomitszych  i  najskuteczniejszych 

zabiegów  przeciwko  cierpieniom  brzucha".  Jest też zabiegiem wybitnie 
hartującym  i  zapobiegającym  hemoroidom.  Wykonanie  zabiegu polega na 

zanurzeniu  dolnej połowy ciała w kąpieli stojącej (wanienka, miednica), 
której  temperatura  dostosowana  jest  do możliwości pacjenta. Najpierw 

stosuje się nasiadówki ciepłe, potem letnie, w końcu zimne.

  NATRYSK
Zabieg  leczniczy,  stanowiący  połączenie  działań mechanicznych (masaż 

wodny  pod  różnym  ciśnieniem), termicznych (zróżnicowana temperatura), 
czasem  także  chemicznych  (różne  chemiczne  właściwości wody np. wody 

zdrojowe). Efekty lecznicze natrysku polegają m.in. na hartowaniu ciała, 
usprawnianiu   krwiobiegu,   regulacji   procesów   przemiany   materii, 

doskonaleniu  procesów  termoregulacji ciała itp. Uznać także należy, że 
możemy  w  tym  przypadku  mieć  do czynienia z różnego rodzaju efektami 

refleksologicznymi  wpływającymi  na  równowagę  energetyczną organizmu. 
Natrysk  wykonywany  z  reguły  zimną wodą stanowił jeden z podstawowych 

zabiegów w kuracji wodoleczniczej -> KNEIPPA.

  NATUROPATIA
Dawna nazwa -> MEDYCYNY NATURALNEJ

  NEGENTROPIA

Zjawiska  przeciwne  ->  ENTROPII. Od dawna w świecie nauki, szczególnie 
wśród   fizyków,   chemików   i   biologów   toczy  się  dyskusja  wokół 

niewytłumaczalnych  na  gruncie  znanych  praw naukowych, zachodzących w 
niezgodności  z  drugim  prawem  termodynamiki  zjawisk, polegających na 

skupienia  się,  porządkowaniu i samoorganizacji materii. Na tym gruncie 
szuka się m.in. wyjaśnień dotyczących istoty życia i przejawiania się -> 

PSI.

  NEMEZIS
W  mitologii  starogreckiej bogini ludzkiego losu, karząca bluźnierców i 

pyszałków.  Symbol  sprawiedliwej  kary.  Nieprzypadkowo nazwę tę nadano 
istniejącemu  hipotetycznie  ciału niebieskiemu, które ma obiegać Słońce 

po  wydłużonej  elipsie  i zbliżać się doń co 65 milionów lat, powodując 
już  samym pojawieniem się w pobliżu naszego systemu planetarnego liczne 

zakłócenia  i  kataklizmy  na  Ziemi.  Z  ostatnim pobytem Nemezis w tej 
strefie  wiąże  się  m.in. niewytłumaczalny dotąd logicznie fakt zagłady 

dinozaurów.  Wykrycie Nemezis albo jeszcze jednej planety naszego układu 
(takie   poszukiwania  trwają)  może  spowodować  znaczne  zmiany  w  -> 

ASTROLOGII i sporządzaniu -> HOROSKOPÓW.

  NEMO ANTE MORTEM BEATES

Łac.  -  nikogo przed śmiercią nie można nazwać człowiekiem szczęśliwym. 
Wszystkie   wielkie  religie  świata  zapewniają,  że  po  godnym  życiu 

doczesnym czeka nas szczęśliwy żywot wieczny.

  NEPENTHES
Cudowny lek, którego zażycie oddala wszelkie troski i ból.

  NERWICE

Najbardziej   chyba   dzisiaj   powszechne   schorzenie   o  podłożu  -> 
PSYCHOSOMATYCZNYM,  wywołane  rozległymi  zagrożeniami  cywilizacyjnymi, 

szokiem  informacyjnym, rozpadem więzi społecznych, gwałtownymi zmianami 
w systemie wartości oraz towarzyszącymi im licznymi zjawiskami obniżania 

się  ogólnej  kondycji  zdrowotnej, fizycznej i immunologicznej. Jedna z 
bazujących   na   ->  PSYCHOANALIZIE  teoria  powstania  nerwic  mówi  o 

konflikcie    podświadomości   i   świadomości.   Sięga   się   też   do 
uwspółcześnionych  koncepcji -> STRESU. Podstawowym torem terapeutycznym 

dla  nerwic  jest  szeroko  rozumiany  ->  ZDROWY STYL ŻYCIA oraz liczne 
techniki -> PSYCHOTERAPII i -> RELAKSU.

  NERWOBÓL

Neuralgia.  Napad  silnego  bólu  zlokalizowanego  w obszarze unerwionym 
przez  konkretny nerw. Wiele technik medycyny niekonwencjonalnej, przede 

wszystkim  refleksoterapeutycznych,  skutecznie leczy ten rodzaj chorób. 
Jeżeli  nerwoból pochodzi z ucisku na nerw, bardzo skuteczne okazują się 

zabiegi -> CHIROPRAKTYKI. 

  NEUROFIZJOLOGIA 
Nauka  zajmująca  się  funkcjonowaniem  układu  nerwowego  poczynając od 

czynności pojedynczych komórek do całego systemu. Uważa się, że postępy, 
jakie  mają  miejsce w ostatnich latach w zakresie neurofizjologii, mogą 

istotnie przyczynić się do wyjaśnienia wielu zjawisk -> PSI.

  NIEZBĘDNE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZUWE (NNKT)
NNKT  występują  w  olejach  roślinnych,  głównie w oleju kukurydzianym, 

słonecznikowym,   sojowym   oraz,   co   było  pewnym  zaskoczeniem  dla 
specjalistów,  także  w  tłuszczu  ryb  morskich.  NNKT  obniżają poziom 

cholesterolu  i  lipidów,  mają więc działanie antymiażdżycowe. Organizm 
nie   potrafi  syntetyzować  niektórych  NNKT,  jak  np.  cennego  kwasu 

gamma-linolenowego  ->  GLA,  którego  duże  ilości  odkryto  ostatnio w 
nasionach  ->  WIESIOŁKA i -> OGÓRECZNIKA. Z nasion tych roślin wytwarza 

się  m.in. bardzo  popularny  lek antymiażdżycowy -> BORAGOGLANDYNĘ 100.

  NIEZNANY ŚWIAT
Miesięcznik. Problematyka: psychologia, radiestezja, medycyna naturalna, 

astrologia,   tajemnice   natury,  paleoastronautyka,  UFO  itp.  Wydaje 
"Ditkom". Adres redakcji: 00-975 Warszawa, skrytka pocztowa 17. Redaktor 

naczelny  Marek  Rymuszko.  Cena egzemplarza w sierpniu 1991 r. wynosiła 
6500 zł.

  NIE Z TEJ ZIEMI

Miesięcznik  zajmujący  się  ogólnie problematyką zjawisk właśnie "nie z 
tej     ziemi":     astrologia,     psychotronika,    magia,    medycyna 

niekonwencjonalna,  tajemnice  dawnych  kultur,  zagadki  historyczne  - 
 słowem  wszystko  co  interesujące  i  nadzwyczajne.  Wydaje na wysokim 

poziomie   poligraficznym  SCANDINAVIA  POLAND  PUBLISHING  HOUSE  ltd., 

Warszawa  ul.  Kopernika  8/18 m. 36. Tel./telex (22) 27-96-20. Redaktor 
naczelny  (na  Europę  Wschodnią)  Adam  Hollanek.  Cena  egzemplarza  w 

sierpniu 1991 r. wynosiła 12800 zł.

  NIHIL EST IN INTELLECTU
Łac.  nihil  est  in intellectu, quod prius non errat in sensu - niczego 

nie  ma  w  świadomości,  czego  nie  było  w  zmysłach. Stwierdzenie to 
odnoszono  kiedyś  do  pięciu  podstawowych  zmysłów,  jakimi są: wzrok, 

słuch,  dotyk, smak i powonienie. Od dłuższego jednak już czasu mówi się 
o  szóstym  zmyśle, który jednak trudno jest zdefiniować i zlokalizować. 

Na  ogół  mówiąc  "szósty  zmysł"  ma  się  na myśli jakieś nadzwyczajne 
zdolności,  przeczucia itp. Czasem zdolności te odnosi się do wyczuwania 

pola  magnetycznego. Okazuje się jednak, że tych zjawisk, które człowiek 
odbiera  -  nie  zdając  sobie  nawet  z tego sprawy - może być znacznie 

więcej jak na jeden "szósty zmysł".

  NIRWANA
W  kulturze  i  filozofii  hinduizmu  oznacza  zakończenie  procesów  -> 

REINKARNACJI  i  osiągnięcie  stanu  najwyższego  spokoju i zapomnienia, 
prawdy  absolutnej.  W  niektórych metodach medycyny niekonwencjonalnej, 

wywodzących  się  z  tradycji  orientalnych, zakłada się uzyskanie stanu 
nirwany  jako  końcowego  i  najbardziej  pożądanego efektu postępowania 

leczniczego,  czy  ściślej  sposobu  życia  oddalającego  chorobę  i złe 
samopoczucie.   Stan   nirwany   charakteryzuje  się  poczuciem  pełnego 

bezpieczeństwa  i  komfortu  psychicznego,  pełni szczęścia i spełnienia 
celu  życiowego.  Stan  ten  osiągnąć można przez kompleksowe stosowanie 

medytacji,   diety,   ćwiczeń   fizycznych  i  różnych  technik  relaksu 
autogennego.

  NORMY AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ

Jak  często,  jak długo i z jaką intensywnością należy uprawiać ruch, by 
był  on  zgodny  z  obiektywnymi,  dyktowanymi  przez  naturę potrzebami 

organizmu?  Jeżeli  mowa  o  normie,  to najczęściej posługujemy się tym 
pojęciem w sensie "przeciętny". Mierzy się np. u dużej liczby osób jakąś 

cechę  (wzrost, ciężar ciała itp.) i na tej podstawie ustala sig wartość 
średnią,  którą  następnie określa się jako normę. Jednak ustalone w ten 

sposób  wzorce mówią nam co najwyżej, jaki człowiek jest, a nie jaki być 
powinien.  Ustalając  więc  normy  aktywności  fizycznej nie można w ten 

sposób postępować, ponieważ olbrzymia większość ludzi jest mało aktywna, 
a  ich  organizmy  daleko  odbiegają  od  stanu, który można by uznać za 

zadowalający.  Prof.  Romanowski  W.  mówi:  "Słabe  bodźce  podtrzymują 
czynności  życiowe na poziomie minimalnym, silne powodują stan adaptacji 

i  wytrenowania, zbyt silne powodują zakłócenia i są szkodliwe". Zgodnie 
z  najnowszą  wiedzą na temat fizjologicznego wpływu ćwiczeń na organizm 

muszą one, aby były skuteczne, spełniać następujące warunki:
-  Muszą  odbywać  się  dostatecznie  często:  co  najmniej  dwa  razy w 

tygodniu, jeszcze lepiej 3 - 4 razy w tygodniu, a najlepiej codziennie.
-  Muszą być intensywne. Jeżeli chcemy wzmocnić serce i układ krążenia i 

pobudzić  organizm  do  wzmożonej  pracy,  prowadzącej  do  adaptacji na 
wyższym  niż  dotąd  poziomie,  trzeba  zdobyć  się  na wysiłek znacznie 

większy niż ten, którego wymagają codzienne czynności.
-  Muszą  trwać  dostatecznie  długo,  aby  trening,  jakiemu  poddajemy 

organizm i jego poszczególne układy, miał czas wywrzeć odpowiedni wpływ.
Patrz: uniwersalna recepta -> TRZY RAZY TRZYDZIEŚCI...

  NOSTRADAMUS

Michel  de  Nostredame, lekarz, astronom i astrolog, żyjący w XVI wieku, 

uznany   za   jednego   z   największych   jasnowidzów,  autor  słynnych 
przepowiedni  o  przyszłości  świata.  Przepowiednie  te  spisywane były 

bardzo  zagmatwanym,  niejasnym,  pełnym  niedopowiedzeń językiem, co do 
dziś  sprawia komentatorom jego pism wiele kłopotów i wciąż jest źródłem 

nowych  interpretacji.  Wg  jego  przepowiedni, w 1996 r. może wybuchnąć 
wielka   wojna,   a   powszechny  pokój  zapanuje  w  2002.  Wg  różnych 

interpretatorów  wiele  przepowiedni  Nostradamusa  odnosi  się do losów 
Polski.  Wg  innych  Nostradamus  wciąż  żyje i od czasu do czasu ktoś z 

wtajemniczonych rozpoznaje go w różnych częściach świata.

  NOWAK ZBIGNIEW
Czasopismo  "Skandale",  numer  specjalny  z  1991  r. opublikowało duże 

zdjęcie  Zbigniewa  Nowaka z informacją, że wpatrywanie się w to zdjęcie 
daje  efekty terapeutyczne, z tym że ma to się odbywać o godzinie 22.00, 

wtedy  to  bowiem  Zbigniew  Nowak przesyła swą energię oglądającym jego 
zdjęcie. Metoda ta budzi wiele wątpliwości.

  NUMEROLOGIA

Sposób obliczeń magicznych, w których każdej liczbie odpowiada określona 
litera. Patrz też -> KABALISTYKA.

  OBE

Ang.  Out  of  the Body Experience - doświadczenia z pobytu poza ciałem. 
Patrz -> BILOKACJA.

  OCKHAMA BRZYTWA

Zasada sformułowana przez średniowiecznego filozofa Wilhelma Ockhama, wg 
której  "nie należy mnożyć bytów bez konieczności". Zasada ta nakazywała 

odrzucenie  wszystkiego,  co  nie byłoby potwierdzone doświadczeniem. Do 
zasady Ockhama brzytwy odwołują się często niektórzy uczeni w dyskusjach 

odnoszących się do zjawisk z zakresu -> PSYCHOTRONIKI.

  OCZKO WOJCIECH
(1537  -  1599).  Lekarz zajmujący się m.in. lecznictwem zdrojowym, stąd 

nazywany  czasem  "ojcem  balneologii  polskiej". Jemu przypisywana jest 
piękna   zasada,  godna  tego,  aby  stała  się  naczelnym  przykazaniem 

wyznawców  -> MEDYCYNY NATURALNEJ. Oto ona: "Ruch jest w stanie zastąpić 
prawie  każde  lekarstwo,  ale  wszystkie leki razem wzięte nie zastąpią 

ruchu".

  OCHOROWICZ JULIAN
(1850  -  1917).  Matematyk, przyrodnik, filozof, psycholog. Wynalazca w 

dziedzinie    telefonu   i   elektrotechniki.   Zajmował   się   również 
parapsychologią  i był przed -> OSSOWIECKIM jej najwybitniejszym polskim 

przedstawicielem.  Zajmował  się szczególnie -> HIPNOZĄ i spostrzeganiem 
pozazmysłowym. Prowadził badania z uzdolnionymi mediami E. Paladino i S. 

Tomczakówną.  Swoje zabiegi nazywał magnetyzowaniem, a ich efektem miało 
być    wyrównywanie   energii,   pobudzanie   organizmu   do   sprawnego 

funkcjonowania.

  ODCHUDZANIE
-> OTYŁOŚĆ I NADWAGA

  ODDECH RELAKSUJĄCY

Technika   oddechu  relaksującego  polega  na  synchronizacji  marszu  i 
oddechu.  W  pierwszym  etapie  sprawdza się, ile kroków wypada na jeden 

wdech  a ile na wydech. Ćwiczenie i obliczanie trzeba wykonać swobodnie, 

zachowując  jednostajne  tempo i długość kroków. Po utrwaleniu się rytmu 
marszu,  zmienia  się  go w ten sposób, że bez zmiany szybkości zwiększa 

się   liczbę   kroków  wypadających  na  jeden  wdech  i  jeden  wydech, 
zwiększając   stopniowo   liczbę  kroków  o  jeden,  dwa  i  więcej.  To 

automatycznie  pogłębia  oddech. Koncentracja uwagi na tych czynnościach 
pozwala  ponadto  głębiej  wsłuchać  się we własne ciało, co prowadzi do 

lepszego  samopoczucia  i  poprawy  w sterowaniu wewnętrznymi procesami. 
Oddech   relaksujący  działa  uspokajająco,  zwiększa  wentylację  płuc, 

usprawnia pracę mózgu, uczy koncentracji. 

  ODDYCHANIE 
Oddech  składa  się  z  trzech  faz: wdechu, wydechu i bezdechu. Bezdech 

może  mieć  miejsce  zarówno  w  fazie  wdechu  jak i wydechu. Zazwyczaj 
oddychanie jest procesem automatycznym. Normalnie nie odczuwamy tego, że 

oddychamy.  Wszystkie  bez  wyjątku techniki lecznicze i relaksacyjne, w 
szczególności  orientalne,  zwracają  uwagę na technikę oddechu. Jest to 

bowiem  jeden z najważniejszych sposobów nauczania panowania nad własnym 
ciałem,  co  jest  istotnym  elementem  takich technik jak -> MEDYTACJA. 

Patrz: -> PRANAJAMA i -> ODDECH RELAKSUJĄCY.

  ODNOWA BIOLOGICZNA
Pojęcie  używane zazwyczaj w odniesieniu do specjalnego systemu relaksu, 

wypoczynku i ćwiczeń w sporcie wyczynowym. Oznacza proces przyśpieszonej 
regeneracji   sił   organizmu   wraz   z   usunięciem  ujemnych  skutków 

intensywnego  treningu,  mikrourazów, nagromadzonych produktów przemiany 
materii  itp. W szerszym rozumieniu chodzi o wszelkie procesy wypoczynku 

i  regeneracji  sił  organizmu  w  zależności  od  stopnia  zmęczenia  i 
wyczerpania  ustroju.  Do  środków odnowy biologicznej zalicza sig m.in. 

wypoczynek   bierny  i  czynny,  sen,  masaże,  zabiegi  balneologiczne, 
fizykoterapię    (diatermię,    sollux,    diadynamik,    ultradźwięki), 

kinezyterapię  (ćwiczenia fizyczne bierne i czynne), saunę, różne środki 
dietetyczne,  odżywki  itp.  Coraz  większe  znaczenie w procesie odnowy 

biologicznej  przypisuje się prowadzonej równolegle odnowie psychicznej, 
w  której  wykorzystuje  się  korzystne  oddziaływanie  różnych  środków 

relaksacyjnych.

  ODPOCZYNEK
-> ZMĘCZENIE I WYPOCZYNEK

  ODPORNOŚĆ ORGANIZMU

Zdolność  organizmu  do  neutralizowania  i  eliminowania drobnoustrojów 
chorobotwórczych  (bakterii  i  wirusów)  oraz  ich  jadów.  W medycynie 

klasycznej   rozróżnia   się   odporność  genetyczną  oraz  dwa  rodzaje 
odporności:  nabytej czynnej - po przebytych chorobach uodporniających i 

w wyniku szczepień ochronnych. 
Jako  czynniki  uodporniające  wymienia  się  także  hartowanie,  środki 

psychoterapeutyczne,  dietetyczne.  Kiedy mówimy o odporności organizmu, 
to  mamy  na  myśli przede wszystkim odporność na poziomie molekularnym, 

ale   dzisiaj   wysuwa  się  liczne  hipotezy  wskazujące  na  możliwość 
kształtowania  się  tej  odporności również na poziomie submolekularnym. 

Patrz też -> IMMUNOLOGIA.

  ODRUCH SKÓRNO-GALWANICZNY
Znany w psychofizjologii odruch polegający na spadku elektrycznego oporu 

skóry,  który  występuje  równolegle ze wzmożoną aktywnością poznawczą i 
ruchową człowieka. Zjawisko to w powiązaniu z wiedzą n.t. -> AKUPUNKTURY 

i  ->  AUROGRAFII  pozwala  na  postawienie śmiałych hipotez o zasilaniu 

psychiki człowieka energią kosmiczną. Patrz też -> PSYCHOENERGETYKA i -> 
REOENCEFALOGRAFIA (REG).

  OGIEŃ

Niosący   ciepło,   światło,  odstraszający  zwierzęta,  pozwalający  na 
przygotowanie  ciepłego  posiłku, a jednocześnie groźny żywioł, spełniał 

od  zarania  ludzkości  podstawowe magiczne i praktyczne funkcje w życiu 
człowieka.  Albowiem  spośród  wszystkich istot żywych tylko on potrafił 

podporządkować  go  sobie.  Ogień  jest  źródłem  i elementem większości 
wierzeń,  mitów,  symboli  otaczających  człowieka i oczywiście istotnym 

składnikiem  wielu klasycznych i niekonwencjonalnych metod leczenia jak: 
->  HELIOTERAPIA,  -> TERMOTERAPIA, -> KAUZYTERAPIA. Chodzenie po ogniu, 

ściślej  po  rozżarzonych  węglach,  praktykowane  w  wielu obrządkach i 
misteriach  związanych  z  kulturą i medycyną Wschodu, jest także i dziś 

podejmowane przez uczestników wczasów psychotronicznych.

  OGÓLNY ZESPÓŁ PRZYSTOSOWANIA
Zespół reakcji występujących w ustroju podczas stresu jako wyraz reakcji 

obronnej. Patrz -> STRES.

  OGÓRECZNIK LEKARSKI
Roczna  lub dwuletnia roślina występująca dość powszechnie w Europie. We 

wszystkich  podręcznikach  i  atlasach  publikowanych  do  1990  r.  nie 
wyróżniana   żadnymi   szczególnymi  właściwościami.  Gwałtowną  karierę 

ogórecznik  lekarski  zawdzięcza  odkryciu  w  jej  nasionach  kwasu GLA 
(gamma-linolenowego),  podstawowego  składnika  nowego leku pod nazwą -> 

BORAGOGLANDYNA  100.  Kwas  GLA  należy do grupy tzw. NNKT - Niezbędnych 
Nienasyconych  Kwasów Tłuszczowych, bardzo cennych dla organizmu m.in. w 

zwalczaniu  chorób  układu  krążenia.  Jako  ciekawostkę można podać, że 
jeden  z  najstarszych  przepisów  na -> ELIKSIR długowieczności zawiera 

właśnie ogórecznik jako jeden z podstawowych składników.

  O.K. (OKAY)
Takie  powiedzonka,  jak  ang.  o.k.  (okay)  -  w porządku, all right - 

dobrze,  czy  franc.  ca  va - idzie dobrze, to we współczesnej kulturze 
cywilizacyjnej  zachodu  już  nie  tylko  proste  formy gramatyczne, czy 

zwroty  grzecznościowe,  lecz  raczej  wyraz  określonej postawy, sposób 
demonstrowania swego dobrego samopoczucia, powodzenia, dobrego nastroju, 

właściwego  biegu  zdarzeń  życiowych.  Mamy  tu  do  czynienia z bardzo 
rozpowszechnioną   we   współczesnych   cywilizacjach  zachodnich  silną 

potrzebą sukcesu i wywoływania go w drodze różnych form autosugestii.

  OKNA CIAŁA
W  rozumieniu i rozbudowanej frazeologii odnoszącej się do różnych metod 

i technik medycyny orientalnej, terminu okna ciała używa się w znaczeniu 
dwojakim:  najszerszym,  kiedy ma się na myśli wszelkie możliwe kontakty 

organizmu  z  otoczeniem  oraz najwęższym, kiedy się mówi o odczytywaniu 
znaków na tęczówce oka, czyli w -> IRYDOLOGII.

  OKULTYZM

Wiedza   i   system   poglądów  o  istnieniu  i  działaniu  różnych  sił 
nadprzyrodzonych.  Zespół  zjawisk  nie  dających się wyjaśnić naukowo i 

powiązanych raczej z magią i spirytyzmem.

  OLEJEM LECZENIE
Oryginalny  przepis  wg  N.  T.  Karnaucha  z Kijowa na leczenie różnych 

chorób przez "ssanie oleju". Wg tej metody należy rano wziąć łyżkę oleju 

do  ust  i  sączyć  go  przez  zęby (nie łykając) około 15 - 20 minut, a 
następnie wypluć. Płyn powinien być biały. Trudno ocenić, na czym polega 

efekt leczniczy. (Podajemy za E. Cybulską z SM.)

  OLŚNIENIE
Bliżej  nie  wyjaśniony  stan  umysłu,  w którym osiąga się, zazwyczaj w 

sposób nagły, zrozumienie jakiegoś skomplikowanego problemu lub dokonuje 
jakiegoś odkrycia. Wg różnych doniesień olśnienie następuje zazwyczaj po 

okresie długotrwałej, często bezskutecznej pracy nad problemem.

  OMNIA MEA MECUM PORTO
Łac.  -  wszystko co posiadam noszę z sobą. Powiedzenie często używane w 

tym sensie, że wszystko co najcenniejsze znajduje się w samym człowieku, 
że  to  on  dysponuje największymi możliwościami urzeczywistnienia swych 

marzeń.

  ONEIROMANCJA
Sztuka  interpretacji i wróżenia ze snów. Znana od niepamiętnych czasów, 

wykorzystywana we wszystkich dziedzinach nauk o człowieku od -> MAGII do 
nauk  ścisłych.  Współcześnie problematyką snów zajmowali się i włączyli 

ją  do  swych  systemów  filozoficznych i medycznych tacy uczeni, jak -> 
FREUD,  -> JUNG, -> FROMM i inni. Patrz też -> MARZENIA SENNE.

  ONTOGENEZA

Rozwój jednostki od zapłodnienia jaja aż do śmierci.

  ONTOLOGIA
Ogólna  teoria  bytu.  Zestaw  praw  i  norm  analizujących  strukturę i 

charakter rzeczywistości.

  OPALANIE SIĘ
Zmiana  karnacji  (koloru)  skóry  ludzkiego  ciała  poddanego działaniu 

promieni   słonecznych   lub   w   warunkach   sztucznych   pod  wpływem 
promieniowania    krótkofalowego.  Proces  opalania  polega  na  reakcji 

obronnej  organizmu, który wytwarza i osadza w skórze barwnik, melaninę, 
zatrzymuje  większość promieni nadfioletowych atakujących organizm i nie 

pozwala  im  na  szkodliwą  penetrację  położonych  głębiej  tkanek.  Wg 
powszechnej  opinii  lekarzy  nadmierne  opalanie  się nie jest zdrowe i 

wywołuje liczne schorzenia, w tym zmiany o charakterze nowotworowym.

  OPERATOR
-> BIOENERGOTERAPEUTA, -> MAGNETYZER

  OPĘTANIE

Domniemane zjawisko wpływu ducha (duchów, diabłów, demonów) na człowieka 
przejawiające  się  najczęściej  w  utożsamianiu  się konkretnej osoby z 

jakimś  duchem,  wyrażanie  jego poglądów, kierowanie się jego zasadami, 
spełnianie  jego  poleceń.  Z  wielu relacji i opisów wynika, że opętani 

"czują" ducha w sobie, nie mają siły wyzwolić się spod jego wpływu, jego 
panowania,  muszą  być  mu  powolni.  Wg  różnych hipotez zjawisko to ma 

podłoże   halucynacyjne,   bądź   jest  specyficznym  przejawem  choroby 
psychicznej.  Wg innych poglądów może być wynikiem szczególnie silnej -> 

AUTOSUGESTII.   Jednym  ze  sposobów  uwolnienia  się  z  opętania  jest 
procedura  -> EGZORCYZMÓW lub -> PSYCHOANALIZY.

  OPTYMISTA

Człowiek  koncentrujący  swą  uwagę  i  eksponujący w swych sądach dobre 

strony  życia  i  zdarzeń,  patrzący  w  przyszłość  z nadzieją. Pojęcie 
przeciwstawne do -> PESYMISTY.

  ORIENT

Wschód.   Ogólna   nazwa   dla  kierunków  filozoficznych,  etycznych  i 
medycznych  pochodzących  z  obszarów  Chin,  Tybetu,  Indii, Pakistanu, 

Japonii. Orient obejmuje trzy główne religie: buddyzm, hinduizm, islam.

  OSOBOWOŚĆ
Struktura  i  organizacja  całokształtu życia psychicznego jednostki. Do 

elementarnych   składników   osobowości  zalicza  się  m.in.  charakter, 
temperament,   intelekt,  uzdolnienia,  ukształtowane  postawy  moralne, 

konstytucję  fizyczną  (typ),  danej  osoby.  Wiele  sporów dotyczy cech 
charakterystycznych     dla    osobowości    niedojrzałej,    niepełnej, 

nieprzystosowanej.  Zdaniem wielu psychologów wyraźnymi sygnałami takich 
osobowości  są  m.in.  kompleksy,  nietypowe  reakcje, autyzm. Patrz też 

interesująca    koncepcja   ->   DEZINTEGRACJI   POZYTYWNEJ   prof.   K. 
Dąbrowskiego.

  OSOBOWOŚC LEKARZA

Powszechnie uważa się, że osobowość lekarza ma obok jego wiedzy i dobrej 
woli  decydujące  znaczenie w procesie leczenia, a jego zachowanie wobec 

pacjenta   jest   integralnym   i  ważnym  składnikiem  terapii.  Lekarz 
akceptowany  przez  pacjenta  działa  także,  często  podświadomie, jako 

psychoterapeuta.   Stąd   też   jednym  z  podstawowych  zarzutów  wobec 
współczesnej   medycyny   klasycznej   jest  jej  nieczułość,  nadmierna 

specjalizacja, bezosobowość i niewłaściwy stosunek lekarzy do pacjentów. 
Problemy te stanowią przedmiot -> DEONTOLOGII LEKARSKIEJ.

  OSSENDOWSKI FERDYNAND ANTONI

(1878  -  1945).  Znany  i  niezwykle płodny pisarz. Podróżował wiele po 
całym  świecie.  Poznał  daleki  Wschód,  Syberię, Mongolię, Mandżurię i 

Chiny.  Opisując  tamte  krainy zawarł wiele interesujących informacji o 
tajemnych   obyczajach  tamtych  ludów,  ich  wierzeniach  i  praktykach 

medycznych.  Pisał  m.in.  o  tajemniczej krainie podziemnej -> AGARCIE, 
demonach   i  duchach  zamieszkujących  dzikie  i  groźne  miejsca.  Był 

pierwszym,  który  opisał  przebieg  bezkrwawej  chirurgicznej operacji, 
takiej samej, jakiej dokonują dziś podobno -> FILIPIŃSCY CHIRURDZY.

  OSSOWIECKI STEFAN

(1877  -  1944).  Niewątpliwie najsłynniejszy polski jasnowidz obdarzony 
wieloma  zdolnościami nadprzyrodzonymi, w tym zdolnością widzenia rzeczy 

i  zjawisk  na odległość, przewidywania przyszłości, widzenia -> AURY, w 
tym  tzw.  aury białej zwiastującej śmierć, odczytywania zakrytego pisma 

itp.   Ossowiecki   wielokrotnie  demonstrował  swoje  zdolności  w  tym 
zakresie,   przeprowadzał   m.in.   udane  eksperymenty  telepatyczne  z 

Piłsudskim.

  OSTEOPATIA
Choroby kości.

  OTYŁOŚĆ I NADWAGA

Otyłość   jest   to   nadmierny  rozwój  tkanki  tłuszczowej  powodujący 
zwiększenie ciężaru ciała ponad normę.  Najprostszym sposobem obliczania 

normy  jest  wzrost  w  centymetrach minus 100. Np. przy wzroście 180 cm 
norma wynosi 80 kg. O otyłości mówimy wtedy, gdy norma jest przekroczona 

o  10%,  a  do  tej  granicy  mamy  do  czynienia  z nadwagą. Aczkolwiek 

powstanie   otyłości   można   w   pewnej   mierze  przypisać  czynnikom 
genetycznym, to jednak i otyłość, i nadwaga są przede wszystkim skutkiem 

długofalowego utrzymywania się -> BILANSU ENERGETYCZNEGO dodatniego.

  OŻAROWSKI ALEKSANDER
Prof.  Aleksander Ożarowski jest wybitnym znawcą i specjalistą z zakresu 

zielarstwa i fitoterapii. Autor wielu publikacji, albumów i książek.

  PADMA 28
Preparat    ziołowy,    z   ziół   tybetańskich   wykazujący   działanie 

immunostymulacyjne, stosowany w zwalczaniu chorób o podłożu wirusowym, a 
ostatnio  wypróbowany u nosicieli HIV. W Polsce prowadzi się badania nad 

skutecznością tego leku w kilku ośrodkach. Osiągnięto m.in. interesujące 
rezultaty   w   zwalczaniu   wirusowego   zapalenia  wątroby  (typu  B), 

nawracającym  zakażeniu  dróg  oddechowych, chorobie Buergera, zapaleniu 
mięśnia  sercowego. Receptę na ten lek otrzymała od mnichów tybetańskich 

rodzina Badmajewów, która przewiozła go m.in. do Polski. Przed wojną był 
już  produkowany  pod  nazwą  Samit  28.  Obecnie  sprowadzany  jest  ze 

Szwajcarii. Rozważana jest jednak możliwość produkowania go w Polsce.

  PALENIE TYTONIU
Serce i płuca to szczególnie ważne organy człowieka. To przede wszystkim 

za  pośrednictwem  płuc,  których  powierzchnia u przeciętnego człowieka 
wynosi  około  100  m.kw.  kontaktujemy się ze środowiskiem zewnętrznym. 

Jeżeli  powietrze,  którym oddychamy, jest zatrute, zatruwana jest także 
krew  rozprowadzona  na  cały organizm. Palacz w ciągu doby wprowadza do 

organizmu  taką  ilość  nikotyny i innych szkodliwych składników, że już 
ich połowa zużyta jednorazowo jest śmiertelna. Oblicza się, że wypalenie 

jednego papierosa zabiera człowiekowi około 8 minut życia. 20 papierosów 
wypalanych  w  ciągu  doby  skraca  życie  o  3  godziny! 600 papierosów 

wypalanych  miesięcznie  to  już  życie  krótsze  o  4  doby!  Około 25% 
przedwczesnych   zgonów   spowodowane   jest  paleniem.  90%  złośliwych 

nowotworów płuc występuje u palaczy tytoniu.

  PALEOKONTAKT
Hipoteza,  według  której  w  okresach  prehistorycznych  miały  miejsce 

kontakty przedstawicieli cywilizacji pozaziemskich z mieszkańcami Ziemi. 
Świadectwem  tych  kontaktów  mają być różne pozostawione znaki w formie 

budowli, przedmiotów, znaków, rysunków.

  PALMING
Metoda  wzmacniania  osłabionego wzroku i eliminowania niektórych chorób 

oczu.  Wg H. Benjamina, jej autora, należy usiąść wygodnie, zamknąć oczy 
i  nakryć  je  dłońmi,  lewa  dłoń  -  lewe oko, prawa dłoń - prawe oko, 

częściowo  krzyżując  palce,  kciuki  lekko  odchylone, oddech swobodny, 
łokcie wsparte na kolanach lub na stole. Pacjent stara się w tej pozycji 

uzyskać  możliwie  najgłębsze  odprężenie  i rozluźnienie oczu. Stan ten 
należy pogłębić intensywnym wyobrażeniem czerni lub obrazów o przyjemnym 

charakterze.  Jednorazowy  zabieg trwa ok. 10 minut, należy go powtarzać 
przynajmniej raz na dobę.

  PANACEUM

Uniwersalny lek na wszystkie choroby.

  PANDORA
Wg mitologii pierwsza kobieta wyposażona w puszkę pełną nieszczęść, plag 

i   chorób.   Wiedziona  niepohamowaną  ciekawością,  podobnie  jak  Ewa 

zrywająca  jabłko  w  raju, wypuściła wszystkie nieszczęścia na wolność. 
Ciekawe  dlaczego  mitologia  winą  za wszelkie kłopoty obarcza z reguły 

kobiety?  Powszechnie  mówi  się  o  puszcze  Pandory  jako  o czymś, co 
niedostatecznie   kontrolowane  powoduje  serię  nieszczęść.  W  naszych 

polskich warunkach miano to może zyskać z powodzeniem inflacja.

  PARA
Gr. para - przy, obok, za. Jako pierwszy człon wyrazów złożonych oznacza 

nieraz zaprzeczenie lub osłabienie podobieństwa do tego, co wyraża wyraz 
główny,  druga  część  wyrazu  złożonego. W znaczeniu potocznym tę część 

wyrazu  można  tłumaczyć  jako  -  niby.  I tak np. pojęcie paramedycyna 
oznaczałoby  niby-medycyna,  coś  co medycyną nie jest, choć zajmuje się 

tymi samymi lub zbliżonymi problemami.

  PARACELSUS
Philippus  Aureolus Theophrastus von Hohenheim ( 1493 - 1547). Niemiecki 

lekarz,  filozof  i  alchemik.  Jego dorobek i wkład do rozwoju medycyny 
jest  równie  imponujący  i  atrakcyjny,  jak i jego nazwisko. Zwolennik 

prostych  metod  leczenia  i  stosowania  silnie  działających  środków. 
Głęboko   wierzył,   że   istnieje   ->   KAMIEŃ  FILOZOFICZNY,  którego 

poszukiwaniu  poświęcił  wiele  lat  swego  życia,  niejako  przy okazji 
odkrywając wiele znanych i cenionych leków i sposobów leczenia. 

  PARANORMALNE 

Po  przestudiowaniu  wielu  różnych  definicji nt. pojęcia paranormalny, 
paranormalność, najtrafniejszą wydaje się być konstatacja Johna Eoclesa, 

laureata  Nagrody  Nobla  z 1963 r. w dziedzinie fizjologii w brzmieniu: 
"Rzeczą  najbardziej  paranormalną  ze wszystkich jest to, w jaki sposób 

mogę poruszać swoim palcem, kiedy mam na to ochotę".

  PARAELEKTRYCZNOŚĆ
Czasem  przy opisie różnych ćwiczeń i zjawisk używa się tego terminu dla 

określenia  sił  i procesów, których przebieg jest charakterystyczny dla 
zastosowania  prądu  elektrycznego,  ale który faktycznie nie był użyty. 

Tak  nazywa  się  siły,  które  nie  są  elektrycznością,  nie  dają się 
fizycznie  badać, chociaż wywołują takie, dające się obserwować zjawiska 

fizyczne, jakby były one skutkiem przepływania prądu elektrycznego.

  PARAMEDYCYNA
-> MEDYCYNA

  PARAPSYCHOLOGIA

Dawniej  metapsychologia.  Dziedzina wiedzy, poglądów i metod badawczych 
dotyczących    szczególnych,    nadzwyczajnych    lub    niedostatecznie 

potwierdzonych empirycznie zdolności psychicznych człowieka i związanych 
z  tym  jego  możliwości  poznawczych, leczniczych i samoleczniczych. Do 

zjawisk  parapsychologicznych  zalicza  się m.in. telekinezę, lewitację, 
psychofotografię,   bilokację,  telepatię,  różdżkarstwo,  jasnowidztwo, 

kryptoskopię,  psychometrię,  teleradiestezję,  prekognicję, rekognicję, 
auroskopię, eksterioryzację itp. Wg innych koncepcji takie zjawiska jak: 

bilokacja,  teleportacja  są  przedmiotem  zainteresowania -> OKULTYZMU. 
Patrz też -> PSI.

  PARÓWKI

Jeden  z  popularniejszych zabiegów wodoleczniczych wg -> KNEIPPA. Chory 
siada  na  krześle,  przed  którym stoi wanienka z gorącą wodą i zostaje 

nakryty  prześcieradłem  lub  kocem.  Pod takim przykryciem wytwarza się 

atmosfera  przypominająca  nieco  -> SAUNĘ, ale w znacznie łagodniejszej 
formie.  Parówka  może  być  całkowita  (nakrycie z głową) lub częściowa 

(tylko  część  ciała  poddana jest parowaniu). Stosuje się też parówki z 
wody, w której zaparzono siano, słomę owsianą lub różnego rodzaju zioła. 

Kilkunastominutowy  pobyt  pod  takim  namiotem, połączony z intensywnym 
poceniem  się,  daje  efekt  leczniczy. Parówki stosuje się przy różnego 

rodzaju  zaziębieniach,  chorobach  oczu  (parówka  ze  świetlika), uszu 
(parówka z pokrzywy i krwawnika).

  PASJANS

Układanie kart wg określonych reguł, wróżenie z kart.

 PATOLOGIA
Nauka   o   odbiegających   od   normy   odchyleniach   anatomicznych  i 

fizjologicznych  powstałych  wskutek  chorób  oraz  o  ich  przyczynach, 
mechanizmach, formach, objawach i skutkach.

  PELLEGRINI JÓZEFINA

Dawniej aktorka, pieśniarka, obecnie słynna wróżka, bioenergoterapeutka, 
zajmuje się też opracowywaniem horoskopów i przepowiedniami.

  PENDULUM

-> WAHADŁO

  PENTOGRAM
Znak  magiczny  spełniający  funkcje podobne do tych, jakie spełniają -> 

AMULETY  i  ->  TALIZMANY.  Jest to zazwyczaj tekst lub formuła magiczna 
wpisana  w  figurę geometryczną (zazwyczaj koło). Pentogramy nazywane są 

czasem   pieczęciami  salomonowymi.  Znaczenie  tekstów  i  zaklęć  jest 
zazwyczaj ukryte, prawidłowo odczytać mogą je wtajemniczeni.

  PERCEPCJA

Postrzeganie  zmysłowe,  reagowanie  na  bodźce  zewnętrzne,  odbieranie 
wrażeń.

  PERIGEUM

Najbliższy Ziemi punkt orbity okołoziemskiej ciała obiegającego Ziemię.

  PERIHELIUM
Najbliższy   Słońca  punkt  orbity  okołosłonecznej  ciała  niebieskiego 

obiegającego Słońce.

  PERPETUUM MOBILE
Maszyna  poruszająca  się  wiecznie  lub wykonująca pracę bez pobierania 

żadnej energii z zewnątrz. Symbol rzeczy niemożliwej do osiągnięcia.

  PESYMISTA
Człowiek  dostrzegający  w  życiu i wydarzeniach jedynie przykre, ciemne 

strony,  widzący  przyszłość w ciemnych kolorach. Pesymizm jako postawa, 
istotny  czynnik  osobowości  człowieka,  jest  przyczyną  wielu chorób, 

okolicznością  sprzyjającą  rozwojowi  choroby,  utrudniającą  leczenie. 
Zmiana  tej  postawy,  osłabienie  jej wpływu na konstrukcję osobowości, 

stanowi  często  ważny  kierunek  zabiegów terapeutycznych podejmowanych 
przez  liczne  metody  i  techniki  psychoterapeutyczne zarówno w ramach 

medycyny klasycznej jak i niekonwencjonalnej.

  PIERWIASTKI CIAŁA CZŁOWIEKA

Pierwiastki   ciała   człowieka   występujące   oczywiście   w   różnych 
powiązaniach  dzielą  się umownie na -> MAKROELEMENTY - stanowiące ponad 

99%  ciężaru  ciała  i  ->  MIKROELEMENTY  -  stanowiące niecały 1 %. Do 
makroelementów  zalicza się: tlen - 63%, węgiel - 20%, wodór - 10%, azot 

-  3%,  wapń  - 1,5%, fosfor - 1%, potas - 0,25%, siarkę - 0,2%, chlor - 
0,1%,  magnez - 0,04%. Do mikroelementów zalicza się wszystkie pozostałe 

pierwiastki,  które,  mimo  śladowych  ilości w jakich występują, są dla 
prawidłowego  funkcjonowania  ustroju  niezbędne.  Są  to  m.in. żelazo, 

miedź, jod, kobalt, mangan, cynk, fluor i inne.

  PIERZGA
Przerobiony   przez  pszczoły  i  zmieszany  z  innymi  produktami  oraz 

zmagazynowany w komórkach -> PYŁEK kwiatowy. Wykazuje liczne właściwości 
lecznicze,    detoksykacyjne,    stymulujące    układ    immunologiczny, 

usprawniające procesy metaboliczne. Patrz -> APITOTERAPIA.

  PIGUŁKA NASENNA
Niefarmakologiczny  środek  usypiający.  Tak  przedstawiana  jest  przez 

autorów:  Lecha  Emfazego  Stefańskiego  (system  zapisu)  i  Krzysztofa 
Solińskiego (opracowanie elektroniczne) kaseta Synchro-Theta-4 sterująca 

prądami   czynnościowymi   mózgu.   Wg   załączonej   ulotki:  "nagranie 
Synchro-Theta-4   <<   Pigułka  nasenna  >>  jest  środkiem  usypiającym 

najzupełniej  nietoksycznym,  działającym  w oparciu o znane już od paru 
dziesiątków lat zjawisko << wodzenia fal mózgowych >> , a wykorzystujące 

najnowsze   zdobycze   neurofizjologii  i  elektroakustyki.  Odsłuchanie 
nagrania  S-Th-4  łagodnie  spowalnia rytmy prądów czynnościowych mózgu, 

jednocześnie harmonizując pracę jego półkul prawej i lewej"...

  PIJAWKI
Stosowane dawniej niemal powszechnie w lecznictwie ludowym jako jeden ze 

środków  na  obniżenie  ciśnienia  i  usunięcie z organizmu "złej krwi". 
Odróżnia  się  pijawki  końskie  i  lekarskie.  Pijawki  podczas  ssania 

wydzielają  hirudynę, która zapobiega krzepnięciu krwi, w związku z czym 
rany po ukąszeniach goją się powoli i mogą ulec zakażeniu.

  PIOŁUN

Znane ziele silnie działające na układ trawienny, wzmagające wydzielanie 
soku  żołądkowego  i  żółci,  zalecane  w  przypadkach  niestrawności  i 

przewlekłych  nieżytach jelit. Zewnętrznie działa odkażająco. Ma również 
zastosowanie    w   przyrządzaniu   specjalnych   cygar   przyżegających 

stosowanych w -> TERMOPUNKTURZE.

  PIORUN
Bardzo  silne  wyładowanie  elektryczności  przebiegające między warstwą 

chmur  a  ziemią.  Istnieje  hipoteza,  że  piorun  najczęściej uderza w 
miejsca  o silnej radiacji (promieniowania geopatycznego). Istnieją dane 

wskazujące  na to, że ptaki, np. bociany, wybierają na gniazda miejsca o 
słabym  promieniowaniu.  Informacja  ta  może być przydatna przy budowie 

różnych  urządzeń  gospodarskich. Trafny wybór miejsca pod budowę chroni 
przed  uderzeniem  pioruna,  a  także  przed szkodliwym promieniowaniem. 

Szczególną  formą wyładowań jest tzw. piorun kulisty, którego istota nie 
została do końca poznana.

  PIRAMIDKA DRBALA

Piramidy  -  monumentalne  grobowce  budowane w starożytności jako groby 
faraonów  i  innych  możnowładców.  Współczesne badania tych zagadkowych 

budowli   przyniosły   wiele   interesujących   odkryć,  wykazały  m.in. 

szczególne  właściwości  mikroklimatyczne  ich  wnętrza.  Na tym gruncie 
powstała  hipoteza,  że  te  szczególne właściwości powstają pod wpływem 

kształtu  i  usytuowania piramid. Karel Drbal skonstruował i opatentował 
tekturową  kopię  piramidy  Cheopsa do ostrzenia żyletek. Swoje odkrycie 

regenerujących  właściwości  tej piramidki Drbal oparł na doniesieniach, 
że wewnątrz piramidy Cheopsa istnieje swoisty mikroklimat powodujący, że 

znajdujące   się   tam   przedmioty   i   ciała   są  poddane  działaniu 
konserwującemu  i  regenerującemu. Doświadczenia z modelem potwierdziły, 

że  również  we  wnętrzu tej miniaturowej kopii powstaje podobny klimat. 
Piramidkę  można  zbudować  samemu  wycinając  z  grubej  tektury cztery 

trójkąty  o  podstawie  24  cm  i boku 22,6 każdy. Trójkąty skleja się w 
piramidkę.  Aby  uruchomić  jej  cenne  właściwości,  trzeba  ustawić ją 

dokładnie na osi północ-południe tak, aby boki jej podstawy były do niej 
równoległe. Teraz pod tę piramidkę wkłada się stępioną żyletkę ustawioną 

również  na  osi  północ-południe na podstawie o wysokości 5 cm. Żyletka 
zostanie zregenerowana. Ponieważ kształtom piramidy przypisuje się wiele 

interesujących   oddziaływań,   można   dalej   eksperymentować   samemu 
poszukując   dalszych   jej  zastosowań  np.  do  konserwacji  żywności, 

stymulowania wzrostu roślin itp.

  PLACEBO
Obojętny  preparat, który podany jako lek bywa równie skuteczny jak samo 

lekarstwo.  Placebo jest obok zjawiska -> SUGESTII i -> HIPNOZY jednym z 
najpowszechniej  wykorzystywanych  w medycynie zarówno klasycznej, jak i 

niekonwencjonalnej,   sposobów   terapii   opartych   na  sile  sugestii 
wyzwalającej  w organizmie osoby leczonej pożądane skutki fizjologiczne. 

Efekt placebo wyzwalany jest przy zastosowaniu wielu środków, od zwykłej 
sugestii  słownej,  do  różnych skomplikowanych, rytualnych i magicznych 

czynności. Duży wpływ na efekt placebo ma osobowość lekarza.

  PLANETY
W  naszym  układzie  słonecznym  jest  9  planet. Obiegają one Słońce po 

zbliżonych do koła elipsach. Planety, a szczególnie ich wzajemny układ i 
położenie,  są ważnym elementem -> HOROSKOPU. Każdej z planet przypisuje 

się  określone  właściwości  i  cechy  wpływające  na  życie  i  zdrowie 
człowieka.

  PLETYSMOGRAFIA 

Dział  zajmujący  się  zapisem  zmian ciśnienia krwi wywołanym przekazem 
telepatycznym.  Interesującym  szczegółem jest to, że zmiany te zachodzą 

mimo nieuświadamiania ich sobie przez badanego. 

  PŁASZCZ HISZPAŃSKI 
Zabieg  wodoleczniczy  wprowadzony przez -> KNEIPPA. Stosuje się m.in. w 

zaziębieniach,  przewlekłych  schorzeniach  dróg  oddechowych, chorobach 
przemiany  materii.  Chorego owija się mokrym prześcieradłem a następnie 

szczelnie  owija kocami. W zależności od możliwości pacjenta stosuje się 
płaszcz z wody letniej lub zimnej. 

  PODŚWIADOMOŚĆ 

Pojęcie  wprowadzone  do  medycyny  na szeroką skalę przez -> FREUDA dla 
określenia  stanu  pośredniego  pomiędzy świadomością a nieświadomością. 

Tkwiące  w  podświadomości różne przeżycia i zdarzenia, nie uświadamiane 
przez  człowieka,  mogą  być  w  skutek  zastosowania różnych technik -> 

PSYCHOANALIZY przywrócone do świadomości, co wg Freuda w wielu wypadkach 
jest warunkiem ich usunięcia z podświadomości i tym samym wyeliminowania 

ich  destrukcyjnego  wpływu  na  zdrowie i samopoczucie człowieka. Wiele 

technik   współczesnej  medycyny  niekonwencjonalnej  włącza  ten  punkt 
widzenia do stosowanych technik i metod terapeutycznych.

  POLARITY

Ang.  -  biegunowość. Polarity jest eklektycznym systemem wielostronnego 
oddziaływania  terapeutycznego na człowieka. Metodę opracował dr Randolf 

Stone,  który  założył  nawet  specjalny  Instytut Polarity w Indiach. W 
polarity  wykorzystywane  są  elementy  filozofii, etyki i medycyny oraz 

techniki  i  metody  wszystkich  podstawowych  systemów  terapeutycznych 
wywodzących  się  z orientalnych koncepcji wspomagania zdrowia. Podstawę 

polarity  stanowią  przede wszystkim -> REFLEKSOTERAPIA, układy rąk typu 
->  MUDRY,  elementy  ćwiczeń  -> JOGI, -> WEGETARIANIZM i wiele innych. 

Zasadniczym celem zabiegów jest wyrównywanie energii. Polarity jest więc 
nie tyle metodą, ile złożonym z wielu elementów stylem życia.

  POLARYZACJA

Ciało  ludzkie  jest  spolaryzowane.  Na ogół prawa połowa ciała i linia 
środkowa  przednia  posiadają  znak plus, a lewa połowa i linia środkowa 

tylna  są  ujemne.  Informacja  ta  ma pewne znaczenie przy realizowaniu 
różnych procedur magnetoterapeutycznych. Zjawisko to silniej występuje u 

-> EKSTRASENSÓW.

  POLTERGEIST
Złośliwy  duch,  sprawca  różnych  niespodziewanych  zdarzeń  i zjawisk, 

pojawiający  się  zwłaszcza w starych domach, "stukający duch" . Ogólnie 
tak  też  nazywa  się  różne  niewyjaśnione  przypadki  przesuwania  się 

przedmiotów,  spadania  obrazów  ze  ścian  itp.  Współcześnie  zjawisko 
poltergeistu łączy się z -> TELEKINEZĄ. 

  POLSKIE STOWARZYSZENIE BIOTERAPEUTÓW "BIOPOL"
Adres:  Warszawa,  ul.  Podwale  13, pok. 119, tel. 635-44-59. Prezes -> 

ABRAMOWSKI STEFAN.

  POLSKIE TOWARZYSTWO AKUPUNKTURY
Adres:  02  -  095  Warszawa, ul. Winnicka 10, tel. 659-82-66. Prezes -> 

prof. GARNUSZEWSKI ZBIGNIEW.

  POLSKIE TOWARZYSTWO MEDYCYNY NATURALNEJ
Adres: Warszawa, ul. Reymonta 12, tel. 34-91-28. Prezes -> prof. BRZOSKO 

WITOLD.

  POLSKIE TOWARZYSTWO PSYCHOTRONICZNE
Adres: 00 - 661 Warszawa, ul. Noakowskiego 10 m 54, tel 25-87-95.

  POŁONECKI PAWEŁ

Jeden  z  najwybitniejszych  współczesnych -> BIOENERGOTERAPEUTÓW, zwany 
Harrisem  znad  Wisły. Obdarzony wieloma możliwościami diagnostycznymi i 

terapeutycznymi,  wielokrotnie  poddawał  się  eksperymentom  i badaniom 
naukowym. Za pomocą zdjęcia -> KIRLIANA i innej aparatury potwierdzono u 

niego  m.in.  obecność bardzo silnego promieniowania. Znany jest w wielu 
krajach, w Polsce przyjmuje od czasu do czasu w spółce Bioton.

  POSTAWA

Umysłowy  i  psychiczny  stan gotowości określający zachowania i decyzje 
jednostki, powstały w wyniku kompilacji: predyspozycji i doświadczenia.

  POWRÓT DO NATURY

Miesięcznik  Polskiego  Towarzystwa Medycyny Naturalnej, adres redakcji: 

Warszawa,  ul.  Tamka  49  m  5,  tel. 27-50-58. Wyd. Egross. Red. nacz. 
Monika Nowakowska - Jucewicz. Cena we wrześniu 1991 - 5000 zł.

  "POŻYTEK"

Oryginalna  potrawa wg przepisu J.Schulz i E.Uberhuber z książki "Leki z 
Bożej  Apteki".  "Zmieszać  i  ześrutować w młynku do mielenia kawy po 2 

łyżki  pszenicy, jęczmienia, żyta i owsa. Dodać 2 łyżki otrąb pszennych, 
rodzynki  lub siekane skórki pomarańczowe. Gotować 5 minut w 1/2 l wody. 

Zdjąć  z  ognia,  zawinąć  szczelnie w kilka gazet i koc. Po 2 godzinach 
<<pęcznienia>>  potrawa  jest  gotowa  do  spożycia. Powinna być gęsta i 

spożyta  na  ciepło. Odpowiednimi dodatkami są różnego rodzaju kompoty - 
najlepsze  z  jabłek, marmolada i słodkie mleko, siekane orzechy, czarne 

jagody, maliny, figi, daktyle."

  PRANA
Energia  wszechświata, energia życia przypływająca z kosmosu, zasilająca 

człowieka, stymulująca jego energię psychiczną.

  PRANAJAMA
Nauczanie  prawidłowego  oddechu  leczniczego  wg  ->  JOGI.  Oddychanie 

jogiczne.  Technika  pranajamy  jest dość skomplikowana i aby ją w pełni 
opanować,  trzeba uważnie przestudiować stosowną literaturę, np. książkę 

Keith Sherwood: "Sztuka duchowego uzdrawiania".

  PRANOTERAPIA
Leczenie  energią.  Dawna, a i obecnie jeszcze czasem używana, nazwa dla 

-> BIOENERGOTERAPII.

  PRATYĆHĆRA
Wycofanie.   Osiągnięcie   stanu   najwyższego  szczęścia,  zadowolenia, 

błogostan.

  PRAWO ZWIERZĄT
W dniu 15.10.1978 r. w Paryżu UNESCO uchwaliła "Światową Deklarację Praw 

Zwierzęcia", w której m.in. czytamy: "Uznanie przez gatunek ludzki prawa 
innych   gatunków   zwierzęcych   do  egzystencji  stanowi  podstawę  do 

współistnienia  wszystkich  istot  żywych  (...),  poszanowanie zwierząt 
przez  człowieka  wiąże  się  z poszanowaniem ludzi między sobą (...) od 

najmłodszych lat należy uczyć człowieka obserwować, rozumieć, szanować i 
kochać zwierzęta".

  PRĄDY CZYNNOŚCIOWE

Powstają   wskutek   przepływu   jonów   między  miejscem  pobudzonym  a 
niepobudzonym  w  tkance  nerwowej, mięśniach i gruczołach, są przejawem 

bioelektrycznej  czynności  tkanek (nerwów, mięśni szkieletowych, serca, 
mózgu).  Prądy  czynnościowe  mogą być mierzone przez -> EEG, -> EKG, -> 

EMG.

  PREKOGNICJA
Zdolność widzenia przyszłości. Patrz też -> JASNOWIDZTWO.

  PRESTIDIGITATOR

Kuglarz demonstrujący żonglerkę, różne sztuczki, tricki. 

  PREWENCJA
Zapobieganie   rozwojowi   niepożądanych   zjawisk   w   stanie  zdrowia 

społeczeństwa.

  PRETERITOLOGIA

Studiowanie  starych  ksiąg  poświęconych naukom hermetycznym: alchemii, 
magii, astrologii.

  PRIESSNITZ VICENZ

(1799  -  1851).  Niemiecki  chłop,  który  obserwując  chore  zwierzęta 
korzystające  z  wód,  zaczął  stosować  zimną  wodę do leczenia różnych 

chorób  u  ludzi.  Główną formą tych zabiegów był natrysk. Stąd tę formę 
zabiegu  nazwano  później  prysznicem.  Równolegle  z  nim upowszechniał 

leczenie wodą -> KNEIPP.

  PRIMUM NON NOCERE
Łac.  -  przede  wszystkim  nie  szkodzić  -  jedna z podstawowych zasad 

etycznych  medycyny  przypisywana  ->  HIPOKRATESOWI. Współcześnie uważa 
się, że zasada ta jest za mało dynamiczna, nie wystarczy już bowiem, aby 

medycyna  stawiała  sobie  tak  ograniczone zadanie. Wysuwa się bardziej 
wszechstronną zasadę -> PRINCIPIS OBSTA - niszcz zło w zarodku.

  PRINCIPIS OBSTA

Łac.  -  niszcz  zło  w  zarodku - uważana współcześnie za trafną zasada 
prewencji zdrowia.

  PROCES ZDROWEGO ROZWOJU

Jedna  z  istotnych  koncepcji  psychologii humanistycznej zaproponowana 
przez  A.H.Maslowa.  Jej  istota  polega  na  tym, że człowiek, o ile ma 

swobodę  wyboru, wybiera przeważnie to, co mu najbardziej odpowiada oraz 
że  jest  to  z  reguły  wybór  prowadzący  w kierunku poprawy zdrowia i 

rozwoju.  Patrz  np.  w  żywieniu  -> ANOPSOLOGIA. Jeżeli sytuacje braku 
swobody  wyboru  są nader częste, mogą następować zahamowania w rozwoju, 

pojawiają  się  frustracje  i  nerwice, które ze względu na tendencje do 
samowzmacniania  mogą  szybko  wprowadzić  człowieka  w stan przewlekłej 

choroby psychosomatycznej.

  PROGNOZA
Naukowo  opracowana  opinia  nt.  najbardziej  prawdopodobnego przebiegu 

zjawisk.   Prognozy   dotyczące   stanu   zdrowia   są  obecnie  szeroko 
praktykowane w strategii służb zdrowia w różnyeh krajach.

  PROJEKCJA ASTRALNA

-> BILOKACJA, -> EKSTERIORYZACJA

  PROFILAKTYKA
-> PREWENCJA

  PROMIENIOWANIE

Powszechnie  występujące  w  przyrodzie  zjawisko emitowania praktycznie 
przez  wszystkie  ciała fal i cząstek o różnej charakterystyce i stopniu 

oddziaływania   na  żywe  organizmy.  W  medycynie  klasycznej  znane  i 
wykorzystywane  są  zjawiska  związane  z  promieniowaniem  alfa, beta i 

gamma,   wyróżnia   się  ponadto  promieniowanie  cieplne,  mikrofalowe, 
nadfioletowe,   podczerwone,   kosmiczne,   rentgenowskie,   jonizujące, 

elektromagnetyczne.     Poza     wyżej    wymienionymi    w    medycynie 
niekonwencjonalnej   w   różnych   publikacjach   mówi   się   często  o 

promieniowaniu  o  bliżej  nieokreślonych parametrach i charakterystyce, 
nie  zawsze  dającym  się  mierzyć znanymi metodami naukowymi, używa się 

wtedy  takich  terminów  jak  energia, fale, strumień czy pole. Patrz -> 

BIOPOLE, -> AURA.

  PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE
Promieniowanie,  które  poza innymi efektami powoduje jonizację atomów i 

cząstek  ciała, przez jakie przechodzi. Ponieważ jonizacja powoduje dość 
zasadnicze  zmiany  w  charakterze i przebiegu procesów chemicznych, tym 

samym  wpływa  na  ciała żywe. W zależności od rodzaju natężenia i czasu 
promieniowania   wpływ   jest   mały  lub  bardzo  duży,  promieniowanie 

jonizujące sprzyja m.in. powstawaniu zmian nowotworowych, niszczy system 
immunologiczny, powoduje zmiany genetyczne.

  PROMIENIOWANIE RADIESTEZYJNE

Wszelkie   promieniowanie   wydzielane przez całą materię żywą i martwą, 
odbierane  przez  wrażliwych  ->  RADIESTETÓW i sygnalizowane ruchami -> 

RÓŻDŻKI  i  ->  WAHADŁA.  Jest to promieniowanie zazwyczaj bardzo słabe, 
trudne   do   wykrycia   i   zmierzenia   przez   najczulsze  urządzenia 

elektroniczne.  Wiele  kontrowersji  budzą  informacje  nt. stwierdzania 
zdrowotności  jakiegoś pożywienia przez badanie różdżką. Jak połączyć ze 

sobą   informacje  o  odbieraniu  promieniowania  radiestezyjnego  przez 
organizm  i  przenoszeniu  go  skurczem mięśni na wahadełko z innymi, że 

każdy  znoże  za  pomocą  wahadełka stwierdzić, czy potrawa, jaką chcemy 
spożyć,  jest  dla  nas  korzystna? Wydaje się więc, że zachodzi tu taka 

kolejność   rzeczy:   najpierw  my  sami  oceniamy  (być  może  w  jakiś 
podświadomy  sposób),  czy  potrawa  nam  wyjdzie na dobre, a następnie 

delikatnymi skurczami mięśni przenosimy tę informację  na ruchy wahadła.

  PROPOLIS
-> KIT PSZCZELI

  PROSKOPIA

-> PREKOGNICJA

  PROSTACYKLINA
Hormon   wydzielany   przez   płuca  do  krwi,  zapobiegający  rozwojowi 

miażdżycy.   Współwynalazcą  tego  hormonu  jest  Polak,  prof.  Ryszard 
Gryglewski.  Istnieje  znaczna  zależność  pomiędzy  zdolnością  płuc do 

wydzielania  prostacykliny  a  paleniem  nikotyny,  które  tę zdolność w 
znacznym stopniu upośledza.

  PROSTRACJA

Skrajne  wyczerpanie  psychiczne  i  nerwowe,  obojętność,  w krańcowych 
przypadkach niechęć do życia.

  PROTUBERENCJE

Wybuchy  na  Słońcu. Często przypisuje się im poważny wpływ na zdrowie i 
samopoczucie człowieka.

  PRYSZNIC

-> PRIESSNITZ

  PRZECIWCIAŁA
Swoiste substancje białkowe produkowane w organizmach żywych pod wpływem 

wprowadzanych  do  nich agresywnych bakterii, wirusów lub innych toksyn, 
tzw.  -> ANTYGENÓW. Przeciwciała łącząc się z antygenami neutralizują je 

i  ograniczają  ich  zdolność  do niszczenia naszych komórek lub innnego 
destrukcyjnego  wpływu  na  ustrój.  Sprawna  produkcja przeciwciał jest 

ważną   właściwością   systemu   immunologicznego  organizmu.  Patrz  -> 

IMMUNOLOGIA.

  PRZEISTOCZENIE PSYCHICZNE
Gwałtowna,  znaczna  zmiana  psychiki. Nabycie uprzednio nie posiadanych 

cech  psychicznych,  umysłowych  lub zdolności artystycznych. Wysuwa się 
przypuszczenie,  że  może  tu  zachodzić  specyficzne zjawisko absorbcji 

energii (potencjału) psychicznego innej osoby niedawno zmarłej.

  PRZEŁOM UZDRAWIAJĄCY
Pojęcie  używane  w  ->  MEDYCYNIE  NATURALNEJ  oznaczające kulminacyjny 

moment  walki  organizznu  z chorobą, który przybiera najczęściej postać 
ostrego  procesu  zapalnego.  Jest  to  niejako  decydująca bitwa wydana 

chorobie  po  zgromadzeniu  przez  organizm  odpowiednich sił i środków. 
Jednym  z  głównych  objawów  przełomu  uzdrawiającego jest -> GORĄCZKA. 

Objawami   towarzyszącymi   są  przejściowe  osłabienie  i  upośledzenie 
czynności  pewnych  lub  wszystkich  tkanek  i  narządów oraz ból i inne 

dolegliwości.  Stan  ten  jest  łatwo widoczny na tęczówce oka. Patrz -> 
IRYDODIAGNOSTYKA. Zazwyczaj po okresie przełomu uzdrawiającego następuje 

szybka   poprawa,   powrót  do  zdrowia  i  co  typowe  -  u  ludzi  nie 
nadużywających leków i przestrzegających zasad -> ZDROWEGO STYLU ŻYCIA - 

sprawność  funkcjonowania  wielu narządów jest wyższa niż przed chorobą. 
Przedwczesna    lub   nieracjonalna   interwencja   chemioterapeutyczna, 

poczyniona  w  stanie  przełomu  uzdrawiającego prowadząca początkowo do 
poprawy    samopoczucia,    faktycznie    zaburza    naturalny    proces 

homeostatyczny,  a nade wszystko wydatnie obniża zdolności odpornościowe 
organizmu. Patrz -> HOMEOPATIA.

  PRZEMIANA MATERII

Metabolizm.  Ogół  procesów  syntezy  (anabolizm) i rozpadu (katabolizm) 
przebiegających  w  żywym  organizmie  warunkujący jego wzrost, rozwój i 

zdolność  do  utrzymania  ->  HOMEOSTAZY.  Przemiana  materii  przebiega 
bezustannie  przez  całe  życie.  Jej sprawny przebieg zapewnia zdrowie, 

natomiast  zakłócenia  są  jedną  z głównych przyczyn większości chorób. 
Warunkiem sprawnego przebiegu tego procesu jest dostarczenie organizmowi 

odpowiednich   ilości   pożywienia   zawierającego  niezbędne  składniki 
pokarmowe,  odpowiednich  ilości tlenu oraz innych substancji takich jak 

hormony,  enzymy, witaminy, biopierwiastki itp. Dostarczanie nadmiernych 
ilości   pokarmu  niepotrzebnie  obciąża  ustrój  i  utrudnia  przemianę 

materii. Patrz -> BILANS ENERGETYCZNY. Prawidłowa przemiana materii może 
być: stymulowana przez człowieka, który postępuje zgodnie ze wskazaniami 

->  ZDROWEGO  STYLU ŻYCIA. Aktywność fizyczna i ruch wpływają korzystnie 
na procesy przemiany materii, regulując czynności trawienia, oddychania, 

krwiobiegu.  Natomiast  niekorzystnie  na  przemianę  materii  wpływa -> 
DYSTRES,  który zakłóca funkcjonowanie systemu wydzielania wewnętrznego, 

powodując   nadmiar  lub  niedobór  w  ustroju  niezbędnych  substancji. 
Używki,jak  tytoń,  alkohol  oraz  nadmierne  zażywanie  leków  wydatnie 

utrudniają  przemianę materii. Większość środków stosowanych w medycynie 
niekonwencjonalnej  zmierza  przede  wszystkim  do  regulowania procesów 

przemiany  materii  w taki sposób, aby nie zakłócać naturalnej równowagi 
energetycznej organizmu. Prowadzą do tego -> DIETA, -> PSYCHOTERAPIA, -> 

ZIOŁOLECZNICTWO itp.

  PRZEPOWIEDNIE DOTYCZĄCE KOŃCA ŚWIATA
Jako  pierwszy  rok  kataklizmu  światowego  wymieniany  był rok 1000, a 

następnie  wymienia  się,  też  na  zasadzie pewnej okrągłości daty, rok 
2000.  Wg  innych  bardzo  interesujących obliczeń, np. z uwzględnieniem 

informacji  rzekomo  zakodowanych  w  piramidach egipskich, mówi się, że 

koniec  świata  nastąpi  w dniu 17 września 2001 roku. Sam zaś słynny -> 
NOSTRADAMUS  wyznaczył koniec świata na lipiec 1999 roku. Z wielu innych 

przepowiedni  także  wynika,  że  ten  kataklizm przypadnie na przełomie 
XX/XXI wieku.

  PRZEPOWIEDNIE DOTYCZĄCE POLSKI

W  XVI  w.  wielki  -> NOSTRADAMUS poświęcił Polsce kilka enigmatycznych 
wierszy,   nad   którymi   do   dziś  znęca  się  cała  armia  rodzimych 

interpretatorów.  Jedno  zaś  zdanie  z  tej  przepowiedni  brzmi bardzo 
swojsko:  "Nikt  nie  chce  u nich gospodarzyć". W XVIII w. zaporożec -> 

WERNYHORA, uwieczniony w obrazie Matejki wieszczył Polskę - "od morza do 
morza".  Wielkie  mistyczne przepowiednie łączą się z nazwiskami naszych 

wieszczów:  Mickiewicza  i Słowackiego. Interpretacja liczby 44 mówi np. 
że ostatnim 43-cim przywódcą niepodległej Polski był prezydent Mościcki. 

Kto  zaś będzie 44-ty? Inni wiążą tę liczbę z papieżem, Janem Pawłem II. 
U  Słowackiego  zaś  wręcz proroczo zabrzmiały strofy wiersza: "Więc oto 

idzie  Papież słowiański". Pontyfikat Jana Pawła II wprost lub pośrednio 
był  przepowiedziany  co  najmniej  przez  pięć  osób, w tym dokładnie z 

imienia  i  nazwiska przez -> KLIMUSZKĘ. Inne interesujące przepowiednie 
to:  ks.  Markiewicza  (XIX  w.) tzw. "Przepowiednia z Tęgoborza" (l893) 

oraz  bp.  Cieplaka.  Z  wielkich  międzynarodowych  wizji  ciekawa jest 
jeszcze,  choć  nie  do  końca ujawniona, tzw. przepowiednia Fatimska. Z 

różnych   przecieków   wiadomo,   że  jest  to  wizja  raczej  straszna, 
przepowiadająca  m.in.  atak  Chin  na  ZSRR.  Tak  w  ogóle  to  z tych 

wszystkich  przepowiedni  Polska  po  czasach  trudnych  wychodzi zawsze 
zwycięsko.

  PRZESĄDY

Żywione  przez  ludzi  przekonania  i  poglądy,  w  których za pewne lub 
prawdopodobne  przyjmuje  się  istnienie  różnych  zjawisk  trudnych  do 

racjonalnego  wyjaśnienia.  Długa  jest  też  lista  przesądów  dużych i 
małych,   wpływających   w   różnym   stopniu   na  nasze  samopoczucie, 

postępowanie  i  decyzje:  czarny kot, liczba 13, zbicie lustra, sztućce 
położone  na  krzyż, witanie się przez próg, wstawanie z łóżka lewą nogą 

itp.   itd.  Powszechne  uleganie  im  świadczy  o  wielkiej  podatności 
człowieka  na  różne  czynniki irracjonalne i paranormalne, tłumaczy też 

pośrednio  fakt  dość szerokiego korzystania dzisiaj w leczeniu z takich 
środków jak -> SUGESTIA i -> HIPNOZA.

  PRZESZCZEPY

-> TRANSPLANTACJE

  PRZEZIĘBIENIE
Stan   zmniejszonej  odporności  organizmu  wywołany  działaniem  zimna, 

ściślej  -  gwałtownych  zmian temperatury, umożliwiający rozwój różnych 
chorób  dróg oddechowych (katar, angina, nieżyt oskrzeli, zapalenie płuc 

itp.). Przebieg przeziębienia jest następujący: Jeżeli organizm nie jest 
dostatecznie  uodporniony  (zahartowany)  i  przez to nie potrafi szybko 

dostosowywać się do zmieniających się warunków termicznych, wówczas przy 
gwałtownym obniżeniu się temperatury następuje długotrwały skurcz naczyń 

w  powłokach  śluzowych  dróg oddechowych. Powstałe stąd niedokrwienie i 
okresowe   obniżenie  odporności  tworzy  dogodne  warunki  dla  rozwoju 

drobnoustrojów stale żyjących na błonie śluzowej, które w tych warunkach 
szybko  się  rozmnażają  i atakują tkankę i komórki. Jeżeli organizm nie 

potrafi  w  porę  zmobilizować  swych sił obronnych, to zaziębienie może 
skończyć  się  poważną  chorobą, np. zapaleniem płuc. Najskuteczniejszym 

środkiem  zapobiegania  jest  ->  HARTOWANIE.  Byłoby najlepiej, ażeby z 

inwazją  choroby  organizm  sam  się  uporał,  wzrosłaby  przez  to jego 
odporność   na   tego   typu  atak  w  przyszłości.  Patrz:  ->  PRZEŁOM 

UZDRAWIAJĄCY i -> MEDYCYNA NATURALNA.

  PRZYGRZEWANIE
-> PRZYŻEGANIE

  PRZYRODOLECZNICTWO

->  FIZJATRIA,  ->  FIZJOTERAPIA.  Metody  leczenia przypisywane głównie 
medycynie   ludowej,   która   posługuje  się  naturalnymi,  powszechnie 

dostępnymi,  ofiarowywanymi  przez  naturę  środkami,  jak ciepło, woda, 
promienie  słoneczne, zioła, sposoby odżywiania się, aktywność fizyczna. 

Współczesna  medycyna  klasyczna oficjalnie włączyła do swego repertuaru 
większość  środków,  a  nawet  wiele  z  nich  udoskonaliła  i rozwinęła 

(dietetyka,   zielarstwo,  wodolecznictwo).  Medycyna  niekonwencjonalna 
korzysta   z  tego  zasobu  w  znacznie  szerszym  zakresie  i  bardziej 

zdecydowanie  łączy je z bogatym arsenałem metod psychoterapeutycznych i 
magicznych, wywodzących się z repertuaru medycyny orientalnej. Stosowane 

są  tu  m.in.  takie  niekonwencjonalne  środki,  jak  ->  GŁODÓWKI,  -> 
HOMEOPATIA,  ->  ZIOŁOLECZNICTWO  i  wiele  innych. Z pewnym zdziwieniem 

zauważyć  jedynie  należy,  że  do  zespołu  środków niekonwencjonalnych 
zalicza  się  także ruch, leczenie ruchem, aktywność fizyczną, a powodem 

tego  zdziwienia  nie jest sam fakt uznawania ruchu za środek leczniczy, 
lecz  wciąż  niedostateczne  wykorzystywanie  jego  rozległych  wartości 

terapeutycznych.

  PRZYSIĘGA HIPOKRATESA
Przyrzeczenie  o  dochowaniu wierności zasadom etyki określonym przez -> 

HIPOKRATESA,  składane  przez  lekarzy  już w starożytności, a obecnie w 
nieco  zmodyfikowanej formie także przez absolwentów studiów medycznych. 

Treść   przysięgi   Hipokratesa   wraz   z  innymi  zasadami  i  normami 
postępowania lekarskiego, np. zapisanymi w tzw. "deklaracji genewskiej", 

wchodzą  w  skład  ->  DEONTOLOGII  lekarskiej.  A  oto  fragment tekstu 
przysięgi Hipokratesa:

"...Biorąc na świadków Boga Ojca, Syna i Ducha Św., że będę przestrzegał 
wszystkiego, co jest przysięgą objęte - na ile to będzie w mojej mocy, w 

takim  stopniu,  w jakim mi moje zdolności pozwolą. Wiedzę tę: wszystkie 
jej  przepisy przekazywać będę otwarcie i rzetelnie uczniom moim, mojego 

mistrza  i pozostałym, którzy związali się moralnie przepisami medycyny. 
Ponadto,  że  przy  leczeniu  chorych stosownie do sił moich i zdolności 

rzetelnie   stosować   będę   niezbędne  środki.  Niczyjej  choroby  nie 
zaniecham.  Nie  wyrządzę  zła.  Nie  dam nikomu trucizny, nawet na jego 

prośbę,  ani kobiecie ciężarnej nie podam napoju do zabicia płodu. Życie 
moje  i  moją  wiedzę  zachowam czyste i nieposzlakowane. Chorujących na 

kamienie   nie   będę   operować,  lecz  pozostawię  to  przedsięwzięcie 
doświadczonym  w  tej  nauce. Do jakkiegokolwiek domu przyjdę, aby nieść 

chorym  pomoc,  będę  się  wystrzegał  wszelkiego  nadużycia, wszelkiego 
zepsucia,   wszelkiej  nieobyczajności,  także  rzeczy  lubieżnych,  czy 

przedmiotem  moich  zabiegów  będą  ciała kobiet czy mężczyzn. O tym, co 
zobaczę  lub  usłyszę  w trakcie leczenia, nikomu tego nie wyjawię, lecz 

zachowam  całkowite  milczenie,  jeśli  będę  rozumiał,  że należy o tym 
zamilczeć.  Niech  mi  się  pomyślnie  szczęści  tak  w życiu moim jak i 

sztuce,  gdy  będę  w  całości  i sprawiedliwie wypełniał tę przysięgę i 
niech  zyskam  sobie chwałę na wieczność. Gdybym zaś złamał i okazał się 

krzywoprzysiężcą, niech spotka mnie wszystko przeciwne. Amen..."

  PRZYŻEGANIE

Metoda  stymulacji  ->  AKUPUNKTÓW  specjalnymi, najczęściej piołunowymi 
żarzącymi  się  cygarami, stożkami lub kulkami. Tlącym się końcem cygara 

ogrzewa się wybrany odcinek ciała trzymając je w odległości 20 - 30 mm i 
wykonując  nim  ruchy koliste (ogrzewanie stabilne) albo uderzając lekko 

żarzącym  się  końcem  w  stymulowane  miejsce (ogrzewanie dziobiące). W 
Japonii  stosuje  się  do  przyżegania małe kulki z rośliny zwanej Moxa. 

Kulki  pozostawia  się  na  ciele  aż  do  wystąpienia odczynu lub nawet 
miejscowego oparzenia.

  PSI

Ogół  zjawisk  i  faktów  parapsychicznych,  paranormalnych, dla których 
dotąd  nie  istnieje  wyjaśnienie  na  drodze  naukowej,  bądź  jest ono 

hipotetyczne  i  niewystarczające. Wspólną cechą zjawisk PSI jest to, że 
czynności  psychiczne  stanowią  ich  podstawę. Istnieje wiele podziałów 

tych  zjawisk  na klasy. Najpełniejszą informację na ten temat podają A. 
Dubrow  i  W.  Puszkin.  Podkreślić  należy,  że wszyscy poważni badacze 

zjawisk   ->   PSI   zdecydowanie   odrzucają   jakiekolwiek  możliwości 
interpretowania  i  objaśniania ich jako zjawisk z zakresu -> OKULTYZMU, 

-> SZAMAŃSTWA, czy -> MISTYCYZMU. Poszukiwania te lokuje się wyraźnie na 
gruncie praw materialnych, fizycznych i pracy mózgu, stawiając generalną 

hipotezę,  że  zjawiska PSI są tak szczególnymi formami przejawiania się 
różnych rodzajów i stanów materii i pól, że wymagają dla ich wyjaśnienia 

stworzenia  nowego obszaru pojęć fizycznych i biologicznych. Niezależnie 
od  różnorodności  zjawisk  PSI  uważa się, że należy poszukiwać jednej, 

ogólnej  teorii, na podstawie której mogłoby nastąpić wyjaśnienie takich 
zjawisk  jak  ->  TELEPATIA,  ->  JASNOWIDZENIE, które są formami obiegu 

informacji  w  naturze oraz takich jak -> PSYCHOKINEZA czy -> LEWITACJA, 
które są najbardziej zadziwiającą formą -> PSYCHOENERGII, ale też, co ze 

względów  praktycznych  najważniejsze,  można  by określając charakter i 
sposób funkcjonowania -> BIOPOLA czy -> BIOENERGII dać naukowe podwaliny 

->    BIOENERGOTERAPII    jako    podstawy   wszelkich   form   medycyny 
niekonwencjonalnej.  Problemy biopola i bioenergii są przedmiotem żywego 

zainteresowania  fizyków, ponieważ w ich obrębie zachodzi szereg zjawisk 
nie   dających   się   wytłumaczyć   na  gruncie  dotychczasowych  pojęć 

fizycznych, a jednocześnie mają one ścisły związek z takimi podstawowymi 
przejawami  PSI, jak psycho- i telekineza, lewitacja, -> POLTERGEIST, -> 

FOTOGRAFIA   MYŚLOWA,   a   w   medycynie  ->  CHIRURGIA  PSYCHICZNA.  Z 
dotychczasowych  obserwacji  wiadomo  jedynie,  że  aktywność psychiczna 

wydatnie wpływa na różne procesy tworzenia się, zanikania, powstawania i 
inwersji  różnych  pól,  energii  i  materii,  a więc zjawisk, które nie 

występują  w  świecie materii nieożywionej. Wiele informacji wskazuje na 
to, że ogólną podstawę tych różnych funkcji psycho-bio-materialnych jest 

specyficzne  -> POLE BIOGRAWITACYJNE, które oddziałuje konformacyjnie na 
przebieg  wszystkich  procesów  ustrojów  żywych. Uważa się też, że fale 

biograwitacyjne  mogą  na  drodze  kwantyfikacji  generować różne pola i 
rodzaje  energii.  Potwierdzenie teorii biograwitacyjnej, dla której nie 

istnieje  problem  odległości ani ciężaru, wyjaśniałoby wiele ze względu 
na  specyficzne  właściwości  energii  biograwitacyjnej.  W poszukiwaniu 

wyjaśnień zjawisk PSI sięga się też do Einsteina. Jak wiadomo wg ogólnej 
teorii   względności   czasoprzestrzeń  i pole grawitacyjne tworzą jedną 

całość,   zakrzywiającą   się,   co  tak  dobrze  tłumaczy  pojęcie  np. 
nieskończoności  i  relatywności  czasu. Dla wyjaśnienia różnych zjawisk 

PSI,  a  w szczególności takich jak -> REKOGNICJA i -> PREKOGNICJA sięga 
się  do  tej  teorii  przypuszczając,  że  w przebiegu jakichś złożonych 

czynności psychicznych (gdy psychika jest interpretowana jako materialna 
część  biobytu)  mogą  następować  specyficzne, lokalne zmiany w obrębie 

czasoprzestrzeni,  które mogą być nie znaną nam jeszcze podstawową formą 

materii.  Inne wyjaśnienia tych niezwykłych zjawisk sięgają do koncepcji 
uporządkowań  liniowych,  w  których  zgodnie  z  właściwościami  czasu, 

uporządkowana  jest  kolejność  wydarzeń. Jeżeli zatem, zgodnie z ogólną 
teorią  względności,  linie  te  mogą  się  zamykać,  to  leżące  w  ich 

zakrzywionych  polach  informacje  przy spełnieniu pewnych specyficznych 
warunków  stają  się dostępne bez względu na to, w którym miejscu na tej 

linii  (kole)  się znajdują. Znane są też hipotezy, wg których wszystkim 
realnie  istniejącym  dodatnim  punktom  i  elementom  "naszego"  świata 

odpowiada  niedoświadczana  przez  nas lustrzana czasoprzestrzeń ujemna, 
która może generować nie wyjaśnione dotąd zjawiska PSI, a w tym m.in. -> 

JASNOWIDZTWO   czy  zjawiska  ->  MATERIALIZACJI  i  ->DEMATERIALIZACJI, 
ponieważ  teoria  ta  uprawdopodabnia  równoległe istnienie przeszłości, 

teraźniejszości  i  przyszłości. Dodatkowo teoria ta zakłada, że podczas 
różnego  rodzaju  -> TRANSFORMACJI powstają cząstki zdolne do poruszania 

się  z szybkością większą niż dotąd graniczną szybkością światła. Sławny 
fizyk  Feinmann,  znany  głównie  ze  swego  niekonwencjonalnego wykładu 

fizyki,  interpretując  i  poszerzając teorię kwantową zakłada możliwość 
jednoczesnego  znajdowania  się elektronu w dwu różnych miejscach. Gdyby 

to  okazało się prawdziwe, można by na tej drodze poszukiwać wyjaśnienia 
takich    najbardziej    ,nieprawdopodobnych"   zjawisk   PSI,   jak  -> 

EKSTERIORYZACJA   czy   ->  TELEPORTACJA,  a  nawet  niektórych  zjawisk 
znajdujących  się  obecnie  w  obrębie zainteresowań -> SPIRYTYZMU. Inne 

ciekawe  badania  doprowadziły  do  powstania  kolejnej  hipotezy,  że w 
psychokinezie  siła  energetyczna  jest  tworzona  w  wyniku  aktywności 

psychicznej  człowieka,  a  nie  -  jak  to  się  czasem  przypuszcza  - 
wyzwalania  sił  grawitacyjnych  przedmiotu  doświadczalnego. Co się zaś 

tyczy  zjawiska  -> TELEKINEZY to przypuszcza się, że m.in. może ono być 
związane  z  innym  zjawiskiem  PSI,  a  mianowicie  ->  EKSTERIORYZACJĄ 

jakiegoś  ->  EKSTRASENSA  i  jego oddziaływaniem poza ciałem. Wyjaśnień 
takich  złożonych  zjawisk  PSI  jak materializacja czy dematerializacja 

poszukuje  się  też  w  ogromnej  złożoności  zjawisk  czasoprzestrzeni, 
materii  i  antymaterii,  stanu  próżniowego  czy  specyficznych cząstek 

wirtualnych.  Fenomen PSI w tzw. -> NADSTANIE funkcjonuje jako jednolity 
układ kwantowy, makroskopowy. Niezależnie od sposobów manifestowania się 

energii PSI uważa się, że jej powstanie i przejawianie się oraz wszelkie 
zmiany   mają   początek  w  procesach  nerwowych  zachodzących  podczas 

aktywności  psychicznej.  Jednym  z  podstawowych  i najtrudniejszych do 
wyjaśnienia  problemów  PSI  jest  zagadnienie  źródeł energii. Skąd się 

bierze  i  jaki  ma  charakter  energia  generowana  przez  fenomeny PSI 
przesuwająca  przedmioty, wyginająca pręty metalowe itp. Dodatkową, choć 

pasjonującą  trudność  stanowi  okoliczność,  że  owa energia może być w 
większości  wypadków  dowolnie  kierowana  przez  człowieka na wykonanie 

określonych  zadań.  Prób  wyjaśnienia  źródeł tej energii jest wiele, a 
wszystkie  wysoce  hipotetyczne.  Jedna  z  nich  np.  mówi o możliwości 

powstawania    energii    na    zasadzie    słynnego    Einsteinowskiego 
przekształcania  się  masy  w  energię  (E = mc2). Inna, że człowiek swą 

emitowaną   psychiczną   energią   jedynie  wzbudza  energię  kinetyczną 
przedmiotów,   inne   jeszcze   mówią   o   możliwości  ->  TRANSMUTACJI 

pierwiastków  w  organizmie (np. zmiana wapnia w magnez), jeszcze inne o 
pobieraniu  energii kosmicznej itp. itd. Jedno jest pewne, że skoro taka 

energia istnieje, a jej źródłem powstawania, wzbudzania czy transmutacji 
jest  psychika  człowieka, stanowi to dostatecznie pasjonujący powód dla 

poszukiwania naukowych wyjaśnień tego fenomenu.

  PSYCHESTEZJA
Wrażliwość   psychiczna  na  bodźce,  zawarta  między  dwiema  skrajnymi 

ocenami: nadmierna wrażliwość - obniżona wrażliwość. 

  PSYCHOANALIZA 

Kierunek  filozoficzny  i  psychologiczny, którego podwaliny stworzył -> 
FREUD  Zygmunt.  Psychoanaliza  próbuje wyjaśnić funkcjonowanie i rozwój 

osobowości  człowieka  przez  działanie  nieuświadomionych  instynktów i 
popędów  będących  w  stałym  konflikcie. W medycynie psychoanaliza jest 

metodą  leczenia  polegającą na wykrywaniu nieuświadomionych i utajonych 
wielu  zaburzeń występujących w życiu psychicznym chorego. Wg -> FREUDA, 

podstawowym  mechanizmem  silnie  oddziałującym  na człowieka jest popęd 
seksualny  ->  LIBIDO.  W  strukturze osobowości człowieka psychoanaliza 

wyróżnia  trzy  sfery:  Id,  Superego i Ego. Id (ono) obejmuje wszystkie 
nieuświadomione  instynkty i popędy będące główną siłą i źródłem energii 

życiowej  człowieka, kieruje się wyłącznie zasadą przyjemności. Superego 
(nadjaźń)  jest  ukształtowanym  przez kulturę i doświadczenie społeczne 

zbiorem  norm  i nakazów funkcjonujących, podobnie do Id, nieświadomie i 
irracjonalnie.  Ego  (jaźń)  jest  tym,  co  pośredniczy  pomiędzy  Id i 

Superego  i  na  drodze  świadomej  regulacji zachowania, kierowania się 
zasadą  racjonalizmu tworzy warunki do adaptacji człowieka w środowisku. 

Niezbyt  wiele  przetrwało  do dnia dzisiejszego z takiej psychoanalizy, 
jaką  stworzył Freud. Niemniej jednak dała ona potężny impuls do rozwoju 

różnych     kierunków     psychoterapii.    Wielu    współczesnych    -> 
BIOENERGOTERAPEUTÓW,   świadomie   lub  nieświadomie,  stosuje  w  swych 

zabiegach techniki oparte na psychoanalizie.

  PSYCHOCHIRURGIA
W   medycynie   klasycznej   oznacza  metodę  biologicznego  leczenia  w 

dziedzinie  psychiatrii.  Dawniej  nazywano  tak  zabieg  polegający  na 
przecinaniu  niektórych szlaków nerwowych po to, ażeby przerwać chorobę. 

Dziś   tej   metody  się  nie  stosuje.  Obecnie  w  wielu  publikacjach 
psychochirurgią  nazywa się zabiegi -> BEZKRWAWYCH OPERACJI dokonywanych 

przez  filipińskich  chirurgów,  a  także  operacje  chirurgiczne,  przy 
których  znieczulenia  dokonuje  się metodami -> HIPNOZY czy -> SUGESTII 

stosowanych   bezpośrednio   albo   pośrednio  jak  np.  w  słynnym  już 
doświadczeniu  ->  KASZPIROWSKIEGO, kiedy posłużono się telewizją. Patrz 

też -> PSI. 

  PSYCHODRAMA 
Spektakl,  technika  grupowych  zajęć, polegająca na wyrażeniu przeżyć i 

konfliktów  w formie improwizowanego przedstawienia teatralnego, podczas 
którego  uczestnicy  (pacjenci)  odgrywają  różne role pełnione w życiu, 

dzięki czemu swobodniej niż zazwyczaj mogą wyrażać swe poglądy, ujawniać 
konflikty i zainteresowania. Metoda ta służy zarówno diagnozowaniu jak i 

samej terapii (psychoterapii). 

  PSYCHOENERGETYKA 
W  obszarze  problematyki  parapsychologicznej termin psychoenergetyka w 

zasadzie  znaczy  to  samo,  co  ->  BIOENERGETYKA,  ale  ta  z  kolei w 
klasycznym   ujęciu  biologii,  chemii  i  fizjologii  nie  zajmuje  się 

związkami  i  zależnościami  między psychiką a materialnymi przejawami i 
procesami  życia.  Stąd  termin  psychoenergetyka  trafniej chyba oddaje 

niezwykłą  złożoność  zjawisk  psychicznych.  Najogólniej rzecz biorąc w 
ramach  psychoenergetyki  stawia się szereg hipotez podbudowanych przede 

wszystkim solidnymi wnioskami wynikającymi z doświadczeń -> AKUPUNKTURY, 
zakładających  istnienie  szerokiej  wymiany energii między otoczeniem a 

człowiekiem,   oraz  że  ta  energia  pochodzenia  kosmicznego  znacząco 
stymuluje   pracę   mózgu  będącego  ośrodkiem  energii  psychicznej.  W 

klasycznej bioenergetyce mówi się, że wszelka energia człowieka pochodzi 

z   przemiany   materii,   psychoenergetyce  zaś  mowa  jest  o  energii 
napływającej   z   zewnątrz   i   zasilającej  układ  psychiczny.  Pełne 

potwierdzenie   tej   hipotezy  wyjaśniałoby  wiele  zjawisk  z  zakresu 
parapsychologii i bioenergoterapii. 

  PSYCHOFIZJOLOGIA 

Nauka   o  zależnościach  i  związkach  występujących  między  procesami 
fizjologicznymi  i  psychicznymi.  W  medycynie zarówno klasycznej jak i 

niekonwencjonalnej     odpowiednikiem     psychofizjologii    jest    -> 
PSYCHOSOMATYKA. 

  PSYCHOFONIA 

Terapia  za  pomocą  symbolicznego  malarstwa.  Technika uprawiana przez 
Elizę  Storch  z  Kopenhagi.  Na  podstawie rozmowy i analizy fotografii 

pacjenta,  daty  jego urodzenia i podpisu, pani Storch "wcielając" się w 
tę osobę maluje obraz - diagnozę, a następnie na tej podstawie sporządza 

receptę. 

  PSYCHOFIZYKA 
Dział nauki zajmujący się wyjaśnianiem za pomocą praw fizycznych zjawisk 

->  PSI, a także tworzeniem hipotetycznych praw fizyki wychodzących poza 
jej dotychczasowe obszary, a których powstanie wyjaśniałoby istniejące i 

obserwowane procesy psychiczne na gruncie fizyki. 

  PSYCHOHOLOGRAFIA 
Zespół  poglądów i częściowo potwierdzonych doświadczeniami z zakresu -> 

HOLOGRAFII  hipotez,  w  których  przyjmuje  się,  że  w  każdym punkcie 
przestrzeni,  w ukrytej postaci uzewnętrznionych fal stojących, istnieją 

obrazy i myśli wszystkich ludzi. Gdyby ta hipoteza została potwierdzona, 
znalazłoby  się  przyrodoznawcze  wyjaśnienie  dla  ->  JASNOWIDZTWA, -> 

TELEPATII i innych zjawisk -> PSI.

  PSYCHOIMMUNOLOGIA
Dział  wiedzy zajmujący się wpływem stanu psychiki człowieka na poziomie 

odporności   immunologicznej   ustroju.   Wpływ  ten,  co  jednoznacznie 
stwierdza  nauka  i  praktyka, jest rozległy. We wszystkich technikach i 

metodach  medycyny  niekonwencjonalnej  ten  pogląd  jest  także  bardzo 
rozpowszechniony,  choć często bywa wyrażany językiem nazbyt magicznym i 

nienaukowym.  Tymczasem zjawiska te coraz dokładniej są objaśniane przez 
naukę  i  brane  pod  uwagę  w  technice  terapeutycznej.  Podczas ataku 

epidemii  rzadziej  ulegają  chorobie i lżej ją przechodzą ci, którzy są 
akurat  w dobrym nastroju, a także ci, którym choroba jest bardzo nie na 

rękę,  ponieważ przeszkadza im w realizacji jakiegoś atrakcyjnego planu. 
Moneta  położona na ciele zahipnotyzowanej osoby, opatrzona sugestią, że 

jest  silnie  rozgrzana,  wywołuje zaczerwienienie skóry, a nawet typowe 
dla oparzenia bąble. Znane jest też zjawisko -> JATROGENII, kiedy lekarz 

stawia  pomyłkową  diagnozę i pacjent właśnie zaczyna chorować na to, co 
mylnie  rozpoznał  lekarz.  Można  przytoczyć setki podobnych przykładów 

bezpośredniego  wpływu  psychiki na ciało. Zajmuje się tym między innymi 
->  PSYCHOSOMATYKA. Objaśnienie lego typu zjawisk jest dość proste. Otóż 

limfocyt,  podstawowy  element  układu  immunologicznego, przypomina swą 
strukturą  i  funkcjami komórkę nerwową, która jest przecież podstawowym 

ogniwem  tworzenia  się  i przekazu sygnału psychicznego. Stąd limfocyty 
nazywane są swobodnymi lub pływającymi komórkami nerwowymi. Znane są też 

tzw.  immunokorektory  czyli substancje stymulujące układ odpornościowy. 
Nie lekceważmy więc znaczenia uśmiechu i uczucia zadowolenia jako często 

lepszych i skuteczniejszych leków niż niejedna pigułka.

  PSYCHOKINEZA

Zdolność  człowieka  do  oddziaływania  na  różne  przedmioty  za pomocą 
wysiłku   psychicznego   (myślowego),   bez   żadnego  z  nimi  kontaktu 

fizycznego.  Znane są i dobrze udokumentowane (sfotografowane) przypadki 
przemieszczania  lub  zawieszenia w przestrzeni różnych przedmiotów samą 

siłą  woli.  Zdolność  tę posiadają bardzo nieliczni ludzie. Wyjaśnienia 
naukowego   dla   tego  zjawiska  szuka  się  w  materialnych  procesach 

wywoływanych  aktywnością  psychiczną człowieka. Uważa się, że w pewnych 
trudnych  do  przewidzenia warunkach jest on w stanie generować z siebie 

pewne  pole,  które  na  pewien  czas  neutralizuje  siły  grawitacyjne. 
Występowanie  zjawisk  psychokinezy  jest  także dowodem na istnienie -> 

BIOPOLA  i  w  jakimś  sensie wyjaśnia możliwość występowania wzajemnego 
kontaktu    energetycznego   między   ustrojami  żywymi.  Patrz  też  -> 

TELFKINEZA.

  PSYCHOKINEZJA
->SPOSTRZEGANlE POZAZMYSŁOWE

  PSYCHOLOGIA

Nauka  o zjawiskach i procesach psychicznych, o zachowaniu się człowieka 
i zwierząt wyższych.

  PSYCHOMETRIA

Zdolność  do widzenia miejsc i zjawisk oddalonych w czasie i przestrzeni 
tylko  przez  kontakt z przedmiotem pozostawionym przez człowieka, który 

był w opisywanych miejscach świadkiem owych zjawisk lub miał bezpośredni 
kontakt z "widzianym" przedmiotem.

  PSYCHOMOTORYKA

Ogólne  tempo ruchów i ich specjalna charakterystyka: sztywny, porywczy, 
energiczny,  miękki,  płynny.  Wg  teorii  wychowania  fizycznego, gdzie 

termin  ten  jest  najczęściej  używany,  psychomotoryka  oznacza całość 
procesów i zjawisk zachodzących podczas aktywności ruchowej człowieka, a 

wyrażających  się  w  takich  cechach  jak szybkość, siła, wytrzymałość, 
gibkość, zręczność.

  PSYCHONEUROIMMUNOLOGIA

Zakres wiedzy medycznej ukazującej zależność występującą pomiędzy stałym
->  DYSTRESEM a sprawnością układu immunologicznego. Depresje, niepokoje 

i  lęki zwiększają podatność organizmu na infekcje bakteryjne i wirusowe 
oraz  różne  alergie.  Badania  dowodzą,  że  istnieje  ścisła zależność 

pomiędzy kondycją psychiczną a sprawnością układu odpornościowego. Patrz 
też -> PSYCHOIMMUNOLOGIA

  PSYCHOPATIA 

Odbiegające   od  normy  zaburzenia  osobowości.  Osobowość  aspołeczna, 
antysocjalna. 

  PSYCHOSOMATYKA 

Medycyna  psychosomatyczna.  Medycyna  kierująca  się  w  diagnostyce  i 
terapii  zasadami  ->  HOLIZMU,  pełnej jedności ciała i duszy, jedności 

somatycznej i psychicznej człowieka.

  PSYCHOTERAPIA
Leczenie   różnych  schorzeń  metodami  i  sposobami  oddziałującymi  na 

psychikę  pacjenta.  Efekty lecznicze mogą pojawiać się w wyniku wiary w 

skuteczność  stosowanych  środków, dzięki rozbudzonej nadziei na poprawę 
zdrowia,  chęci  do  samoleczenia,  autorelaksu, zmianie w obrębie stylu 

życia  i  w  systemie  uznawanych  wartości.  Głównym  celem i warunkiem 
powodzenia psychoterapii i wielu jej technik i metod stosowanych zarówno 

w medycynie klasycznej, jak w medycynie niekonwencjonalnej jest czynne - 
świadome lub podświadome - zaangażowanie się pacjenta w proces leczenia. 

Wszystkie   stosowane   w   psychoterapii   zabiegi   opierają   się  na 
psychosomatycznej zasadzie -> HOLIZMU.

  PSYCHOTERAPIA - GŁÓWNE METODY

Wg.  A.  H. Maslowa wszystkie sposoby psychoterapii można podzielić na 7 
głównych grup. Są to: 1) poprzez ekspresję (akt dopełnienia, uwolnienie, 

katharsis),  2)  przez  zaspokojenie  potrzeby  podstawowej  (udzielenie 
poparcia,  bezpieczeństwa, opieki, miłości, szacunku), 3) przez usuwanie 

zagrożenia  (opieka, dobre warunki społeczne, polityczne i ekonomiczne), 
4)  przez pogłębienie poznania, wiedzy i rozumienia, 5) przez sugestię i 

autorytet,  6)  przez  bezpośredni atak na objawy, jak w różnego rodzaju 
terapiach   behawioralnych,  oraz  7)  przez  pozytywną  samorealizację, 

indywidualizację czy rozwój. Dla bardziej ogólnych celów, jakimi są cele 
teorii  osobowości,  powyższy wykaz stanowi listę możliwych zmian, jakim 

osobowość  może ulegać rozwijając się w kierunkach aprobowanych z punktu 
widzenia kultury i psychiatrii.

  PSYCHOTRONIKA

Współczesna   nazwa   ->   PARAPSYCHOLOGII.  Zajmuje  się  zjawiskami  z 
pogranicza  nauki,  ale  nie  dającymi  się  wyjaśnić  w pełni za pomocą 

znanych  metod  naukowych.  Psychotronika  poszukuje  i  wykorzystuje  w 
praktyce  rozliczne  związki energetyczne istniejące w żywej przyrodzie. 

Wg    jeszcze    innych   koncepcji   psychotronika   jest   samodzielną 
interdyscyplinarną gałęzią wiedzy, która zajmuje się siłami działającymi 

na odległość - interakcjami zarówno między ludźmi, jak też między ludźmi 
a otaczającym światem organicznym i nieorganicznym. Patrz też -> PSI. Wg 

Z.  Rejdaka, prezesa Międzynarodowego Stowarzyszenia Psychotronicznego - 
"psychotronika   jest   nauką,   która  bada  interakcje  zachodzące  na 

odległość,  interakcje  związane  z  jeszcze nie zrozumianą, pewną formą 
energii,  która  stanowi  własność  żywej  materii,  do  interakcji tych 

dochodzi  zarówno  między  samymi  <<  podmiotami  >>  ,  jak  i  między 
podmiotami i <<przedmiotami>>, włącznie z przedmiotami ożywionymi".

  PSYCHOWIZJA (PARAPSYCHOWIZJA)

Termin używany w niektórych publikacjach dla zjawisk -> JASNOWIDZTWA.

  PREPARAT TORFOWY TOŁPY (PTT)
Preparat  PTT  jest wreszcie w aptekach. Każdy może go sobie kupić, choć 

kosztuje bardzo dużo. Bogatą historię powstawania leku opisano szeroko w 
prasie,  natomiast  sposób jego użycia i zastosowania widnieje w ulotce. 

Przytaczamy  więc  tylko  dwie  opinie  nt.  PTT.  Prof. Andrzej Danysz, 
dyrektor  Instytutu  Leków:  "Mamy oto oryginalny polski lek, który jako 

immunomodulator  ma  szansę wejść na trwałe do historii naszej farmacji, 
m.in.  dlatego,  że  jest  on unikatowym immunomodulatorem, gdyż posiada 

potężne  możliwości  wzmagania  odnowy  tkankowej".  W  ustaleniach  zaś 
Państwowej  Komisji  Leków  czytamy:  "Zapobieganie  i  leczenie  chorób 

występujących   na   tle   dysfunkcji   układu  immunologicznego  (m.in. 
przewlekłe stany zapalne dróg oddechowych), leczenie chorób związanych z 

upośledzeniem  procesów  regeneracyjno-reparacyjnych  (m.in. owrzodzenie 
żylakowate  podudzi),  uzupełnienie  w  leczeniu pooperacyjnym nadżerek, 

paradontopatie".

  PULS

-> TĘTNO

  PUSZCZANIE KRWI 
-> UPUSTY KRWI

  PUVA - FOTOCHEMOTERAPIA

Naświetlanie   skóry   tzw.   długimi  promieniami  nadfioletowymi  przy 
jednoczesnym   podawaniu   do  wewnątrz  lub  stosowaniu  zewnętrznym  w 

miejscach  leczonych (wykwitach) środków światłouczulających. Terapia ta 
skutkuje  czasem w leczeniu łuszczycy, bielactwa i łysienia. Szczegółowo 

technikę leczenia ustalają gabinety dermatologiczne.

  PYŁEK PSZCZELI
Produkt   zbierany  z  kwiatów  przez  pszczoły.  Pyłek  w  50%  zawiera 

aminokwasy,  a  ponadto  blisko 40 biopierwiastków i wszystkie witaminy. 
Pyłek jest w ulu przerabiany na -> PIERZGĘ i w tej formie magazynowany w 

komórkach. Pyłek i pierzga skutecznie pomagają w zwalczaniu wielu chorób 
(anemia,  nadciśnienie,  brak  apetytu,  nerwice,  łysienie,  prostata i 

schorzenia metaboliczne). Wiele informacji wskazuje też na regeneracyjne 
oddziaływanie   pyłku  na  organizm.  Wskazywałoby  na  to  interesujące 

zjawisko  "odmładzania"  się starych pszczół, które w przypadku jakiegoś 
kryzysu  w  rodzinie  pszczelej  i braku młodych pszczół, spożywają duże 

porcje pyłku, co przywraca im biologiczną młodość.

  PYTIA
Kapłanka   i   wieszczka   z   Delf  (Grecja),  słynna  z  niejasnych  i 

wieloznacznych wróżb i przepowiedni.

  QI 
Energia  krążąca  kanałami  ->  MERYDIANAMI.  Wg  ->  CHIŃSKIEJ MEDYCYNY 

choroba jest wynikiem zakłóceń w obiegu energii qi, a leczenie polega na 
eliminowaniu tych zakłóceń.

  RADIACJA

-> PROMIENIOWANIE. Energetyczne oddziaływanie na odległość.

  RAMBDOMANCJA
Dawna   nazwa   ->  RADIESTEZJI,  czasem  jeszcze  spotykana  w  różnych 

publikacjach.

  RADIESTEZJA
Odczuwanie  promieniowania. Nie określono dotąd dokładnie, o jaki rodzaj 

promieniowania   w   przypadku   radiestezji  chodzi,  tym  bardziej  że 
radiestezja   zajmuje   się   ogromnie   szerokim   kręgiem  oddziaływań 

pochodzących  z  wnętrza  ziemi,  przedmiotów, roślin, zwierząt i ludzi. 
Mówi   się   ogólnie,   że   radiesteci  odczuwają  bardzo  słabe  prądy 

elektromagnetyczne  wysyłane  przez wszystkie ciała. Promieniowania tego 
jak  dotąd  nie  udało  się  jednak  jednoznacznie  określić,  zmierzyć, 

wyskalować.  Radiestezja  dzieli  się  na różne działy: -> GEOTRONIKĘ, w 
skład  której  wchodzi  m.in. -> RÓŻDŻKARSTWO i -> RADIESTEZYJNA OCHRONA 

ŚRODOWISKA,   ->  RADIESTEZJĘ  PARAMEDYCZNĄ  obejmującą  ->  DIAGNOSTYKĘ 
MEDYCZNĄ  I  WETERYNARYJNĄ oraz -> FITORADIESTEZJĘ i -> TELERADIESTEZJĘ. 

Zdolność  radiestezji  jest wrodzoną, którą można przez ciągłe ćwiczenia 
doskonalić. Każdy człowiek może w pewnym stopniu te zdolności wyćwiczyć. 

Zainteresowani  takimi  ćwiczeniami  i  technikami  powinni  sięgnąć  do 

książki  Czesława  Spychalskiego  pt.  "Radiestezja  w domu i ogrodzie". 
Patrz też: -> WAHADLARSTWO, -> RÓŻDŻKARSTWO.

  RADIESTEZJA PARAMEDYCZNA

Dział -> RADIESTEZJI zajmujący się diagnostyką medyczną i weterynaryjną. 
Podstawowym  przyrządem  do prowadzenia badań jest -> WAHADŁO, za pomocą 

którego  wykrywa  się  chore organy, określa rodzaj schorzenia, a często 
dobiera także odpowiednie leki i określa sposoby ich użycia.

  RADIESTEZYJNA OCHRONA ŚRODOWISKA

Dział   ->   RADIESTEZJI   zajmujący   się   lokalizacją  promieniowania 
niekorzystnie  wpływającego na człowieka oraz eliminowaniem jego skutków 

przez   instalowanie   odpowiednich   urządzeń   (ODPROMIENNIKI,  EKRANY 
RADIESTEZYJNE),  co przynosi w wielu przypadkach znaczną poprawę zarówno 

w stanie zdrowia, jak i samopoczucia.

  RADIOBIOLOGIA
Nauka o wpływie -> PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO na żywe organizmy.

  RADIOTERAPIA

Dział -> RADIOBIOLOGII zajmujący się zastosowaniem dla celów leczniczych 
->   PROMIENIOWANIA   JONIZUJĄCEGO,   głównie   w  przypadku  nowotworów 

złośliwych.   W  zwalczaniu  raka  wykorzystywane  jest  m.in.  zjawisko 
większej  promienioczułości  tkanki  nowotworowej  w porównaniu z tkanką 

zdrową.  Podstawową  zasadą  techniki  radioterapeutycznej jest możliwie 
precyzyjne objęcie promieniowaniem tkanki przeznaczonej do zniszczenia.

  RANGOWA LISTA STRESU (RLS)

Technika  samooceny odporności psychicznej na ujemne bodźce stresowe i w 
pewnym  sensie  także  technika  terapii  antystresowej,  która  sprzyja 

wyrobieniu  refleksyjnego  stosunku  do  biegu  zdarzeń  życiowych i ich 
wpływu  na  samopoczucie.  Zainteresowany, w określonych odstępach czasu 

(raz  na  tydzień,  raz  na  miesiąc  itp.),  sporządza  listę od 5 - 10 
problemów,  które  w  jego  subiektywnym  odczuciu  sprawiają  mu  różne 

trudności  i  kłopoty.  Ważne  jest, aby sporządzając kolejną listę, nie 
zaglądać  do listy poprzedniej. Analiza zmian w kolejności pojawiających 

się  na  liście  tych  samych problemów, znikanie jednych i występowanie 
drugich,  prowadzi  z  reguły  do dwu zasadniczych spostrzeżeń: 1) każdy 

trudny  z początku problem staje się z biegiem czasu coraz łatwiejszy do 
rozwiązania;  2)  jedynym  skutecznym  środkiem prowadzącym do usunięcia 

jakiegoś  problemu  z  Rangowej  Listy  Stresu  jest  usilne  dążenie do 
rozwiązania,  a  nie  jego  unikanie. Technika RLS może być poszerzona o 

Rangową  Listę  Sukcesów  - RLS-2. Tym razem w kolejności wpisuje się na 
listę  wydarzenia,  sprawy  i  sytuacje,  które  w subiektywnym odczuciu 

odebrane zostały jako sukces, sprawiły przyjemność itp.

  REANIMACJA 
Przywracanie  do  życia  osób,  które  znalazły  się  w  stadium śmierci 

klinicznej.  Reanimacja  jest  możliwa  pod  warunkiem,  że faza śmierci 
klinicznej  objawiająca  się  m.in.  zatrzymaniem  akcji  serca nie trwa 

dłużej  niż  3  -  4  minuty.  Reanimacja polega na możliwie najszybszym 
jednoczesnym  rozpoczęciu sztucznego oddychania (zazwyczaj metodą usta - 

usta)  i  rytmicznego masażu uciskowego w okolicy mostka (masaż serca) w 
tempie:  dwa  uciśnięcia - jeden oddech. Jeżeli w czasie kilku minut nie 

zostanie  uruchomione  krążenie  krwi, mózg wskutek niedotlenienia ulega 
nieodwracalnej  degeneracji.  W  literaturze  medycznej  znane są jednak 

wypadki  znacznego  przesunięcia  tego  okresu,  np. wskutek schłodzenia 

ciała. Trudne są też do zinterpretowania przypadki długotrwałego, niemal 
całkowitego  zatrzymania  procesów życiowych, co ma miejsce u niektórych 

wyznawców orientalnych medytacji.

  REBIRTHING
Ang.  -  powtórne  urodziny.  Odrodzenie. Oznacza zabiegi mające na celu 

usunięcie  skutków  szoku poporodowego powstającego u noworodka w wyniku 
gwałtownej   i  radykalnej  zmiany  środowiska  zewnętrznego.  Jednym  z 

głównych  elementów  tego  szoku  jest  zmiana  w  systemie  oddychania, 
zaopatrzenia  organizmu w tlen. Po urodzeniu się dziecko po raz pierwszy 

zachłystuje  się  powietrzem, zaczyna oddychać własnymi płucami. Analiza 
przebiegu  i  skutków  tego  szoku  stała  się podstawą do sformułowania 

koncepcji  o  znaczeniu  sposobu  oddychania  dla zdrowia i samopoczucia 
człowieka.  Twórca  rebirthingu  Leonard  Orr  z USA uważa, że znaczenie 

lecznicze   ma   stosowanie  przez  dłuższy  czas  intensywnego  oddechu 
kontrolowanego (z reguły oddychanie jest automatyczne, nieuświadomione), 

kiedy  to  nie  występują  przerwy między wdechem a wydechem. Operowanie 
oddechem  jest zresztą niezwykle popularne we wszystkich niemal metodach 

leczniczych,  w  ćwiczeniach fizycznych, -> AEROBICU, -> MEDYTACJACH, -> 
JODZE,  ->  PSYCHOTERAPII  itd.  W  rebirthingu  kładzie  się  nacisk co 

najmniej na trzy korzystne funkcje: wydalnicze, regulujące, tonizujące w 
stosunku  do  systemu  nerwowego,  korelacyjne  z  pracą i doskonaleniem 

mięśni  oddechowych,  mięśni  brzucha  oraz  związanych  z pracą organów 
wewnętrznych:  płuc,  serca,  układu  trawiennego.  Uważa  się, że nauka 

oddechu rebirthing prowadzona indywidualnie lub zbiorowo powinna odbywać 
się pod kierunkiem nauczyciela, doświadczonego rebirthera, co ma również 

znaczenie   socjoterapeutyczne.   Osoby,   które   chciałyby  same,  bez 
rebirthera,  ćwiczyć  przez  dłuższy czas oddech, radykalnie zwiększając 

jego  intensywność,  należy  przestrzec przed nieobojętnym dla organizmu 
zjawiskiem hiperwentylacji, która w skrajnych przypadkach może prowadzić 

do oszołomienia, a nawet utraty przytomności.

  RECEPTA
Zlecenie na przyrządzenie i wydanie leku. Rp. - przypis ten na receptach 

oznacza: przyjmij! weź!

  RECEPTORY
Wyspecjalizowane  struktury  organizmu  odbierające  i  przekazujące  do 

ośrodków  nerwowych  (rdzeń,  mózg)  bodźce  zewnętrzne i wewnętrzne, co 
umożliwia podejmowanie przez organizm odpowiednich działań adaptacyjnych 

i   aktywizujących.   Wyróżnia   się   następujące  rodzaje  receptorów: 
interoreceptory    odbierające    sygnały    z   narządów   wewnętrznych 

(chemoreceptory,     osmoreceptory,    termoreceptory,    baroreceptory, 
mechanoreceptory); proprioreceptory informujące o położeniu i wzajemnych 

ruchach  ciała;  receptory zmysłu równowagi; eksteroreceptory (receptory 
dotyku, ciepła, ucisku, zimna, smaku); nocyreceptory (receptory bólowe); 

telereceptory  (wzrok,  słuch, węch). Podstawą funkcjonowania receptorów 
są  zjawiska  elektryczne  -  prądy  czynnościowe, a każdy receptor jest 

wrażliwy  tylko  na jeden rodzaj energii. Wielu przedstawicieli medycyny 
niekonwencjonalnej  nie  satysfakcjonuje  ta klasyfikacja. Uważa się, że 

człowiek   dysponuje   znacznie  większymi  możliwościami  odbierania  i 
przetwarzania  zarówno sygnałów pochodzących z zewnątrz, jak od wewnątrz 

organizmu.  Dowodem  na  to  jest  wiele niewyjaśnionych zjawisk reakcji 
człowieka  w  sytuacjach,  które nie zostały wywołane działaniem znanych 

receptorów.  Do  wniosków takich skłaniają także fantastyczne możliwości 
receptywne  obserwowane  u  różnych  zwierząt.  Chodzi  tu szczególnie o 

odczuwanie   niesłychanie   słabych,  różnych  rodzajów  promieniowania, 

emanacji  czy przepływu energii, nie stwierdzanych żadnymi znanymi dotąd 
metodami pomiarowymi.

  REFLEKSOTERAPIA

Nazwą  tą obejmuje się wszystkie metody leczenia, u podstaw których leżą 
ogólne  mechanizmy  refleksoryczne  (odruchowe),  a więc nakłucia, masaż 

punktowy,   działanie   prądem   elektrycznym   lub   energią  świetlną, 
przyżeganie  itp.  Wg innych autorów nazwę refleksoterapia ogranicza się 

wyłącznie  do  -> AKUPRESURY stóp, ponieważ tam właśnie są zlokalizowane 
tzw.    strefy    refleksyjne,    odpowiadające   organom   wewnętrznym. 

Refleksoterapię w tym węższym ujęciu każdy może i powinien sam stosować, 
poddając  od  czasu  do  czasu  swoje  umęczone, ściśnięte obuwiem stopy 

relaksowi  i  różnym  technikom masażu. Po zapoznaniu się z mapą punktów 
refleksyjnych  można  próbować  samoleczenia.  Swoistą  i  bardzo cenną, 

ogólnie  działającą i powszechnie dostępną formą refleksoterapii jest po 
prostu chodzenie boso przy każdej nadarzającej się okazji.

  REGENERACJA

Odnowienie,  odtwarzanie, odrost utraconych komórek, tkanek, narządów. W 
ogólniejszym  znaczeniu  przywrócenie utraconych sił i energii. Istnieją 

hipotezy,  że  w  aparacie  genetycznym człowieka zakodowane są znacznie 
większe  możliwości  pełniejszego  odtwarzania  zużytych, czy utraconych 

tkanek   i  narządów  niż  ma  to  miejsce  obecnie.  Uruchomienie  tych 
możliwości  mogłoby prowadzić do odrostu utraconej kończyny czy jakiegoś 

wewnętrznego organu. Fantazja to czy przyszłość? 

  REHABILITACJA
Przywrócenie choremu sprawności fizycznej i psychicznej przez stosowanie 

odpowiednich  zabiegów leczniczych. Rehabilitacja powinna mieć charakter 
kompleksowy,  ->  PSYCHOSOMATYCZNY tj. mający na celu tak fizyczne jak i 

psychiczne przygotowanie do życia, w tym adaptację społeczną chorego.

  REICHA TERAPIA
Jeden  z  podstawowych  kierunków psychoterapeutycznych opracowany przez 

Wilhelma   Reicha.   Istota   Reicha   terapia  polega  na  realizowaniu 
specyficznej   procedury   analityczno-diagnostycznej,   podczas  której 

psychoterapeuta   stara   się   przełamać  często  nieuświadamiany  opór 
pacjenta,  który  broni  się  przed  analizą, nie chce się otworzyć, nie 

potrafi zaakceptować ingerencji innego człowieka w jego wnętrze. Cele te 
można   osiągnąć  wykorzystując  psychosomatyczną  strukturę  osobowości 

człowieka i stosując różne techniki i ćwiczenia somatyczne, relaksujące, 
ekspresyjne.  Wg  opracownej  przez  Reicha  procedury  "pracy z ciałem" 

uwalniają emocje i przełamują na poziomie fizycznym obronę pacjenta.

  REIKI 
Japońska   metoda   samoleczenia,   wywiedziona  z  tradycji  chińskich, 

polegająca  na  przykładaniu odpowiednio ułożonych rąk do różnych części 
ciała.  O  ile  w innych technikach mówi się o leczniczym wpływie dotyku 

rąk jednego człowieka na drugiego, o tyle istotą reiki jest samoleczenie 
przez samodotyk. Uważa się, że przykładanie odpowiednio ułożonych rąk do 

różnych  części  ciała  reguluje  obieg energii w organizmie i wpływa na 
większą   skuteczność   walki   z  chorobą.  Układy  rąk  i  sposób  ich 

przykładania   zależą   od   rodzaju   choroby   i  indywidualnych  cech 
psychofizycznych  pacjenta.  Nie  są praktycznie dostępne na rynku żadne 

książki   czy   katalogi,   w  których  byłaby  podana  technika  reiki. 
Rozpowszechniana  jest  natomiast  w  Polsce  metoda  ->  BSM  o  bardzo 

zbliżonej  technice.  Można  wreszcie  kierując  się po prostu intuicją, 

metodą  ->  PRÓB  I  BŁĘDÓW  samemu  szukać  takiego ułożenia rąk, które 
koiłoby ból i przynosiłoby ulgę w chorobie.

  REINKARNACJA

Wędrówka  dusz,  wielokrotne  odradzanie się człowieka przez wstępowanie 
jego  duszy  w  ciało  innej istoty. W piśmiennictwie zajmującym się tym 

zagadnieniem wymienia się też -> METAMPSYCHOZĘ, która oznacza odrodzenie 
się  duszy  człowieka  w  ciele roślinnym, zwierzęcym, a także w postaci 

demonów i bogów. Czasem też używa się dla zjawisk reinkarnacji zastępczo 
terminu  transmigracja.  Ostatnim  etapem reinkarnacji jest stan pełnego 

zjednoczenia z istotą najwyższą -> NIRWANA.

  REJMER JERZY
Jeden  z  czołowych   ->  HEALERÓW  polskich.  Z  wykształcenia filozof, 

poliglota,   posiada   wszechstronną   znajomość  medycyny,  homeopatii, 
ziołolecznictwa.  Współpracuje  z  lekarzami.  Wielokrotnie poddawał się 

badaniom,  które  potwierdziły  jego  wybitne zdolności bioenergetyczne. 
Leczy  padaczkę,  choroby  płuc, alergie, zaburzenia hormonalne, choroby 

kobiece. Dużo przebywa za granicą. W Polsce przyjmuje w spółce "BIOTON".

  REKREACJA FIZYCZNA
Czynny  wypoczynek,  przywracanie  sił,  niezbędny  dla  zdrowia każdego 

człowieka składnik jego stylu życia.

  RELAKS

W  medycynie  klasycznej oznacza zwiotczenie mięśni. W ogólnym znaczeniu 
odprężenie  psychiczne  i  fizyczne uzyskiwane często na drodze biernej, 

np.  po  ustaniu  czynników  zagrożenia   lub   zakończeniu  wytężonej i 
trudnej  pracy.  Częściej  jednak  konieczne  jest  świadome  sterowanie 

procesem  relaksu. Współczesny tryb życia jest pełen złożonych zagrożeń, 
przedłużających   się  stanów  ->  FRUSTRACJI. Powoduje to niebezpieczny 

stan  chronicznego  zmęczenia  i   -> DYSTRESU, w krańcowych przypadkach 
prowadzi  to  do  rozwoju  różnych  chorób  psychosomatycznych, wydatnie 

skracając życie i pogarszając jego jakość. W takich wypadkach niezbędne 
jest     stosowanie     specjalnych      technik    relaksacyjnych    i  

PSYCHOTERAPEUTYCZNYCH.

  REOENCEFALOGRAFIA (REG)

Metoda  rejestracji  napięcia  intelektualnego.  Najogólniej, metoda REG 
pozwala  stwierdzić, że do organizmu  człowieka (także zwierząt) dopływa 

z  zewnątrz energia niezbędna dla aktywności psychicznej. Uważa się przy 
tym,  że  energia  ta  napływa bezpośrednio z kosmosu. Podczas badań REG 

stwierdzono, że w czasie intensywnej pracy intelektualnej zwiększa się w 
sposób  istotny  przepuszczalność  skóry  dla  napływającej  z  zewnątrz 

energii. Zjawiska te są m.in. znane w psychofizjologii pod nazwą odruchu 
skórno-galwanicznego (OSG).

  REQUIES, MODERATA DIAETA, MENS LAETA

Łac. - trzej najlepsi lekarze: Dr Spokój, Dr Dieta, Dr Humor.

  RESUSCYTACJA
-> REANIMACJA

  RETROFLEKSJA

Technika    ćwiczeń    mięśniowych   stosowana   w   różnych   terapiach 

psychosomatycznych.  Polega  na świadomym kierowaniu wysiłku mięśniowego 
do  wewnątrz, na siebie samego, a nie na zewnątrz siebie, na środowisko. 

Inaczej   oznacza   to  powstrzymywanie  się  od  ekspresji.  Patrz:  -> 
GESTALTTERAPIA.

  RETROKOGNICJA

Jasnowidztwo.  Zdolność  widzenia  przeszłości bez udziału w zdarzeniach 
lub   bez   kontaktu   z   osobami  lub  rzeczami  będącymi  przedmiotem 

retrokognicji.

  RETROSPEKCJA
Odtwarzanie  w  pamięci  przeżyć psychicznych doznawanych w przeszłości, 

przywoływanie minionych zdarzeń, rozpamiętywanie ich.

  REWITALIZACJA
Wg.   ->   WIŚNIEWSKIEJ-ROSZKOWSKIEJ   rewitalizacja   to   "zwiększenie 

żywotności  ustroju  i  ogólne  usprawnienie jego procesów życiowych". W 
znacznym  zakresie  rewitalizacja pokrywa się z pojęciem odmładzania. Za 

główne   metody   rewitalizacji  uważa  się  dietoterapię,  ergoterapię, 
psychoterapię,    farmakoterapię   oraz   okolicznościowo:   balneo-   i 

klimatoterapię.

  REZONANS 
W  fizyce  zachodzące przy jednakowej częstotliwości zjawisko wymuszania 

przez  drgania  zewnętrzne drgań własnych. W obszarze -> PARAPSYCHOLOGII 
przywołuje  się  prawa  rezonansu  (ściślej rezonansu elektronowego) dla 

wyjaśnienia   niektórych   zjawisk   ->   PSI.  Pojęcie  rezonansu  jest 
szczególnie interesujące w hipotezie n.t. -> BIOGRAWITACJI.

  REZONATOR

Przyrząd  używany  w  ->  RADIESTEZJI  m.in. do ustalania lokalizacji -> 
SIECI GEOBIOLOGICZNEJ.

  RĘKA

W   wielu   technikach   diagnostycznych   i   terapeutycznych  medycyny 
niekonwencjonalnej    ręka   odgrywa   zasadniczą   rolę   jako   obiekt 

bezpośredniej  szczegółowej  analizy  w  ->  CHIROMANCJI,  wytwórca w -> 
GRAFOLOGII,  czy  narząd  leczący  w  ->  MANUPUNKTURZE,  ->  MASAŻU, -> 

AKUPRESURZE, -> DIGITOPUNKTURZE, -> MUDRY, -> BSM, -> REIKI.

  RĘKA TRUPIA
W  starożytności  (Pliniusz Starszy) i średniowieczu kultywowano pogląd, 

że    dotknięcie    ręki    nieboszczyka   wpływa   lecząco.   Procedura 
wykorzystywania  rąk  zmarłych  w  celach  leczniczych i magicznych była 

często  bardzo  skomplikowana,  czasem  wręcz  makabryczna.  Np.  bardzo 
ceniony  był  palec nienarodzonego dziecka jako -> TALIZMAN złodziejski. 

Także w obyczajach polskich są liczne ślady tego zabobonu.

  ROLFING
Specyficzna  technika  rozciągania  mięśni,  likwidacji  ich nadmiernych 

przykurczów  i zrostów specjalnym masażem. Ida Rolf, która opracowała tę 
procedurę,  wychodzi z założenia, że skoro typ umięśnienia jest odbiciem 

stanów   psychicznych   człowieka,   to   zgodnie   z   zasadą  jedności 
psychosomatycznej,  zmiany  w strukturze mięśni wpływają na zmianę stanu 

świadomości. Patrz: -> PRACA Z CIAŁEM i -> WEGETOTERAPIA.

  RÓŻDŻKA

Podstawowy przyrząd w pracy -> RADIESTETY.

  RÓŻDŻKARSTWO
Dział   ->   RADIESTEZJI   zajmujący   się   badaniem  i  opracowywaniem 

praktycznych   programów   wykorzystania   ->   RÓŻDŻKI  do  wykrywania, 
lokalizowania  i określania cech interesujących obiektów, głównie cieków 

wodnych, złóż podziemnych, przedmiotów itp. Istotą efektu różdżkarskiego 
nie jest, jak się często przypuszcza, bezpośrednie oddziaływanie obiektu 

na  różdżkę,  ale  ruch różdżki jest wywołany reakcją ludzkiego ciała na 
różne  anomalie  ziemskiego  pola  magnetycznego.  Różdżkarz  po  prostu 

reaguje  specyficznym  skurczem  mięśni  na gradient pola magnetycznego. 
Badania  wykazały,  że  w  ciele  człowieka można zlokalizować receptory 

magnetyczne,  występujące  parami  (prawa  i  lewa  strona ciała), które 
odbierają   i   przenoszą   na  różdżkę  promieniowania  geomagnetyczne. 

Aczkolwiek wszyscy ludzie odczuwają wpływ magnetyzmu, tym niemniej tylko 
nieliczni  posiadają  ten  talent w stopniu umożliwiającym im praktyczne 

jego wykorzystanie przy pracy z różdżką czy wahadłem. Zdolności te można 
rozwijać  w  drodze  treningu.  Uważa się że na otwartej przestrzeni i w 

ruchu należy posługiwać się różdżką, natomiast w obiektach zamkniętych i 
w bezruchu większe zastosowanie ma raczej wahadło.

  RUCH

Realizowana w bogatym zestawie środków aktywność fizyczna jest nie tylko 
jednym z podstawowych warunków rozwoju fizycznego i wspomagania zdrowia, 

ale   zarazem   najwszechstronniej   działającym  środkiem  profilaktyki 
psychosomatycznej, a nawet w wielu wypadkach jedynym skutecznym środkiem 

leczniczym.   Główną   formą  zorganizowanego  ruchu  jest  ->  TRENING. 
Najprostszą  i  najdokładniejszą formą oceny intensywności ruchu jest -> 

TĘTNO.   Podstawowymi   i   najwszechstronniejszymi  formami  aktywności 
fizycznej  są  ->  MARSZ  i  -> BIEG (JOGGING). Jak powiedział dr Stefan 

Oczko: "Ruch jest w stanie zastąpić prawie każdy lek, ale wszystkie leki 
razem  wzięte  nie  zastąpią ruchu". Zmiany, jakie zachodzą w organizmie 

pod  wpływem  systematycznego  treningu,  są wszechstronne. Mogą być tak 
głębokie   i   tak   odbiegać  od  przeciętnej  normy,  że  przez  wielu 

obserwatorów,  nawet  lekarzy  -  mogą  być mylnie oceniane, jako zmiany 
patologiczne.   Wiele   korzystnych   zmian,  jakie  zachodzą  w  wyniku 

systematycznego  treningu,  jest  widoczne gołym okiem. Są to zazwyczaj: 
prosta   szczupła   sylwetka   mimo  lepszego  umięśnienia,  energiczny, 

sprężysty  chód,  brak  objawów  zmęczenia przy pracy fizycznej, na ogół 
lepsze  samopoczucie w dniach, w których inni czują się gorzej. W wyniku 

treningu   uzyskuje   się   wyraźną   poprawę   w  podstawowych  cechach 
motorycznych. takich jak siła, szybkość, wytrzymałość. Serce zmuszane do 

częstego  wysiłku  podczas  treningu  wszechstronnie  dostosowuje się do 
nowych,  większych  wymagań. Objawia się to jego rozrostem i powiększoną 

zdolnością  do  przepompowywania krwi. Zdolność ta u trenującego wzrasta 
niekiedy    dwukrotnie    w   stosunku   do   stanu   przedtreningowego. 

Profilaktycznie  stosowany  ruch  może  mieć  znaczenie  w  zapobieganiu 
niewydolności   krążenia,  chorobie  wieńcowej,  nadciśnieniu,  żylakom, 

chorobie Buergera i innych. 

  RUNY 
Starogreckie i staroskandynawskie pisma, księgi, poezje. 

  RUSZT GLOBALNY 

-> SIEĆ GEOBIOLOGICZNA 

  RYODORAKU

Opracowana  przez  Japończyka  Nakataniego  metoda  określania za pomocą 
pomiaru  przewodnictwa  elektrycznego  w -> MERIDIANACH stanów pomocnych 

przy  diagnozowaniu,  a  także  ustalaniu zakresu terapii i kontroli jej 
przebiegu. 

  RYTMY KOSMICZNE

Życie  człowieka  jest  w  znacznym  stopniu  zdominowane  i  regulowane 
zewnętrznymi wpływami kosmosu. Należą do nich:

-  Ruch  obrotowy Ziemi (24 godziny) i ruch postępowy Ziemi wokół Słońca 
(365  dni  i  6  godzin).  Nachylenie  płaszczyzny  równika pod kątem 23 

stopnie  27'  do  płaszczyzny  -> EKLIPTYKI, co jest przyczyną zmian pór 
roku.

-  Ruch  obrotowy  Słońca o okresie 25 dni i 9 godzin powoduje wahania w 
natężeniu promieniowania. 

- Ruch satelitarny Księżyca wokół Ziemi wynosi 27,3 dnia.
Wzajemny  wpływ  tych  trzech ciał niebieskich (Słońce, Ziemia, Księżyc) 

powoduje  powstanie  kilku  ważnych  rytmów  biologicznych  u wszystkich 
organizmów żywych, w tym u człowieka:

-  Rytmy  dobowe  i  związane  z  nimi  zmiany:  dzień  i noc, światło i 
ciemność, różnice temperatury i wilgotności.

-  Rytmy  okołomiesięczne,  zbliżone  do  miesięcy kalendarzowych, które 
wynikają  z  ruchu  postępowego  Księżyca wokół Ziemi i ruchu obrotowego 

Słońca.
-  Rytmy  roczne  i  związane  z nimi przede wszystkim zmiany pór roku i 

towarzyszące  temu  wahania  w  zakresie  nasłonecznienia, temperatury i 
wilgotności powietrza.

-  Rytmy  ruchów  mas  wodnych.  Wahania  poziomu  wód morskich wywołane 
zmianami  we  wzajemnym  położeniu Ziemi i Księżyca są szczególnie ważne 

dla mieszkańców stref nadmorskich.
Patrz  też  hasła: ->  BIORYTMY, -> CHRONOTERAPIA.

  SAMOSPALENIE

Nie  wyjaśnione  dotąd  zjawisko hipotetycznych samozapaleń człowieka, w 
wyniku  którego  w  bardzo  krótkim  czasie jego ciało ulega całkowitemu 

spopieleniu.  Takich  wypadków  zanotowano dość dużo, niektóre z nich są 
dobrze   udokumentowane.  Prof.  J.  Taylor,  krytyczny  badacz  zjawisk 

paranormalnych  wypowiada  m.in.  taki  pogląd:  "do  samozapalenia  zaś 
dochodziłoby  wówczas,  gdy  źródła  energii  znajdujące się w człowieku 

kompletnie  wymykałyby  się spod kontroli i niszczyły ciało człowieka, w 
którym  istnieją". Być może wyjaśnień tego zjawiska szukać można w opini 

znakomitego  węgierskiego  uczonego  Alberta  Szent-Gyorgyego,  laureata 
Nagrody  Nobla  w dziedzinie biochemii, który powiedział: "Żywy organizm 

funkcjonuje  na  bazie  reakcji, które fizykowi wydają się statystycznie 
niemożliwe.   Gdyby   metabolizm  składał  się  z  cyklu  spontanicznych 

termodynamicznych  prawdopodobnych  reakcji, spalilibyśmy się w mgnieniu 
oka".   Wysuwa   się   też  hipotezę,  że  niezbadane  dotąd  siły  pola 

magnetycznego  lub  biograwitacyjnego  mogą przejawiać się w nieznanej i 
trudnej  do  przewidzenia  formie,  a  ów  powstający  w ciele gwałtowny 

płomień  jest  pewnego  rodzaju molekularną dezintegracją wywołaną przez 
nietypowe   oddziaływanie  pola  magnetycznego.  Inne  wyjaśnienia  tego 

zjawiska mają charakter okultystyczny. 

  SAMOŚWIADOMOŚĆ
Każdy  człowiek  zdaje sobie sprawę z tego, że istnieje, a także z tego, 

że   jest   jedynym   stworzeniem,   które   "wie,  że  wie".  Znaczenie 
samoświadomości, a więc procesów poznawania samego siebie, samooceny i w 

następstwie   powstawania  określonych  stanów  psychicznych,  a  w  ich 

konsekwencji   również  stanów  fizycznych,  mają  istotne  znaczenie  w 
procesach  kształtowania  się,  podtrzymywania  i  pomnażania zdrowia. W 

medycynie  klasycznej (nie tylko w psychiatrii), ale także, a może nawet 
w  szerszym  zakresie  w  medycynie  niekonwencjonalnej  znajomość  tych 

procesów   czy   choćby   ich   "wyczuwanie"   odgrywają  ogromną  rolę. 
Samoświadomość   jest integralnym składnikiem większości technik i metod 

naturalnego    leczenia    (trening    autogenny,   sugestia,   hipnoza, 
psychoterapia  itp.). Problematyka samoświadomości jest bardzo rozległa, 

niepodobna  omówić  jej wyczerpująco w tym miejscu. Poprzestańmy więc na 
bardzo  skrótowym  przedstawieniu depresyjnej koncepcji samoświadomości, 

której   autorami   są   dwaj   psychologowie  amerykańscy  Greenberg  i 
Pyszczyński. Twierdzą oni, że wyższa świadomość i znajomość stanu rzeczy 

nie   jest  jeszcze  wystarczająca  do  przyjęcia  racjonalnej  postawy. 
Greenberg    i    Pyszczyński    wyróżniają   cztery   podstawowe   typy 

samoświadomości: indywidualną,  zewnętrzną,  obronną i refleksyjną.  Nie 
występują  one w formie czystej, zazwyczaj stanowią splot czy kompozycję 

wielu   cech.  W  samoświadomości  indywidualnej  mamy  do  czynienia  z 
emocjonalną,   subiektywną   oceną   swojej   osoby.  W  samoświadomości 

zewnętrznej  oceniamy  siebie  na podstawie tego, co inni o nas sądzą. W 
samoświadomości   obronnej   mamy   do   czynienia   z  różnego  rodzaju 

zaburzeniami    (lęk,    ucieczka,    unikanie    konfrontacji).    Przy 
samoświadomości     refleksyjnej,    najdojrzalszej,   posługujemy   się 

wszechstronną    zobiektywizowaną    oceną.    Trafna    ocena   rodzaju 
samoświadomości,  jakiej podlega pacjent, jest jak się wydaje niezbędnym 

warunkiem  nawiązania  z  nim  kontaktu  i  doboru odpowiedniej techniki 
terapeutycznej.

  SANSKRYT
Język  skrystalizowany  około  500  r.  p.n.e.  na terenach dzisiejszych 

Indii.  Odegrał  podobną  rolę  jak  łacina w Europie i podobnie jak ona 
pozostał  językiem  martwym. W sanskrycie  napisana jest większość dzieł 

filozoficznych, religijnych i medycznych tego obszaru kulturowego, w tym 
-> WEDY.

  SARVANGASANA

Jedna  z  technik  ->  JOGI,  będąca  połączeniem ćwiczeń wykonywanych w 
pionie   z   podporą:   kark-ramiona-łokcie   oraz   stosowaniem   diety 

regenerującej i niskokalorycznej. Technika jogi sarvangasana  pozwala na 
utrzymanie    szczupłej   sylwetki,   ogólnej   sprawności   i   dobrego 

samopoczucia.

  SATELITA
Ciało  niebieskie obiegające planetę. Ciekawe, że jak dotąd astrologowie 

zajmujący  się tak wszechstronnie i szczegółowo wpływem ciał niebieskich 
na  losy  człowieka,  nie uwzględnili dotąd realnego faktu przebywania w 

kosmosie tylu sztucznych satelitów.

  SAUNA
Łaźnia parowa, szczególnie znana i praktykowana w krajach skandynawskich 

i  w  Rosji.  Pobudza  i  usprawnia przemianę materii, hartuje organizm, 
przyśpiesza  procesy -> ODNOWY BIOLOGICZNEJ. Sauna jest jednak zabiegiem 

silnie działającym na organizm (ciepło, wilgotność powietrza, zwiększone 
natężenie  pola elektrycznego), stąd nie należy, szczególnie w przypadku 

osób    starszych,    cierpiących    na    choroby    układu   krążenia, 
nieprzyzwyczajonych  do korzystania z sauny, poddawać się tym zabiegom w 

zbyt ekstremalnych warunkach.

  SCEPTYCYZM

Zwątpienie w możliwości ludzkiego poznania.

  SCHULTZA TRENING AUTOGENNY
Metoda oddziaływania na własny organizm na drodze -> AUTOSUGESTII w celu 

uzyskania odprężenia, poprawy samopoczucia i zdrowia psychosomatycznego. 
Praktyczny  przebieg  Schultza  treningu  autogennego  ma na ogół cztery 

etapy:  W  pierwszym  ćwiczący przyjmuje swobodną postawę ciała (leżącą, 
wpółleżącą,  siedzącą,  stojącą),  stara  się uzyskać odprężenie mięśni, 

spowolnienie  pracy  poszczególnych organów i narządów ciała, odizolować 
się od różnych sygnałów i bodźców płynących z otoczenia (zamknięte oczy, 

wyciszone    pomieszczenie).   W   drugim    etapie   powinna   nastąpić 
koncentracja,   zwrócenie  uwagi, "wsłuchanie się" w rytm pracy własnego 

organizmu  aż  do  uzyskania  pełnej -> EUTONII. Podczas trzeciego etapu 
ćwiczący  pogłębia stan osiągnięty w drugim etapie wprowadzając elementy 

sterowania   reakcjami   organizmu,  wpływania  na  jego  rytm  i  pracę 
poszczególnych  organów.  Czwarty  etap  polega  na  sumowaniu, łączeniu 

doświadczeń  i  nabywaniu  umiejętności  formowania  własnej osobowości, 
przekształcania  jej. Ćwiczący przechodzi do kolejnych etapów dopiero po 

uzyskaniu wyraźnych efektów w etapach poprzednich. Częstotliwość ćwiczeń 
i  szczegółowe  techniki  ich wykonywania są dokładnie opisane w różnych 

wydawnictwach dotyczących relaksu i wypoczynku.

  SCIENCE FICTION
Fantazja   naukowa.   Najczęściej   używane  określenie  dla  literatury 

fantastyczno-naukowej.

  SEANS SPIRYTYSTYCZNY
Zebranie grupy spirytystów poświęcone nawiązaniu kontaktu z duchem osoby 

nieżyjącej lub inną postacią niematerialną z "tamtego świata". Akcesoria 
seansu  spirytystycznego  to  najczęściej  stolik  (najlepiej  okrągły), 

talerzyk z naniesioną na nim strzałką i tzw. -> SKRYPTOSKOP. Uczestnicy, 
w  tym  ->  MEDIUM,  siadają  przy stoliku i tworzą z rąk krąg, dotykają 

talerzyka  palcami lub trzymają je nad nim. Na zadane pytania (zazwyczaj 
pyta   medium),  talerzyk  obracając  się  wskazuje  strzałką  znaki  na 

skryptoskopie (litery, sylaby, cyfry itp.). W ten sposób powstaje tekst, 
którego  odczytanie  lub interpretacja daje odpowiedź. Inną formą seansu 

spirytystycznego  jest  bezpośrednia "rozmowa" medium z duchem. Może być 
też  przyjęty  inny  rodzaj  porozumiewania  się,  wymiany sygnałów, np. 

liczba  stuknięć stolika. Do tego rodzaju komunikacji można też zaliczyć 
zjawisko tzw. -> AUTOMATYCZNEGO PISMA. Wokół spirytyzmu toczy się od lat 

dyskusja, a niektóre zjawiska dają się tłumaczyć naukowo.

  SEIZA
Tradycyjna  w Japonii postawa przyjmowana w siedzeniu z prostymi plecami 

i  pośladkami  na  piętach.  Postawa  ta ma sprzyjać koordynacji ciała i 
ducha.

  SEKRECJA

Wydzielanie   substancji  potrzebnych  organizmowi  do  spełniania  jego 
funkcji (łzy, ślina, żółć, hormony, enzymy itp.).

  SELF-MADE-MAN

Ang. - człowiek osiągający sukces własnymi siłami.

  SEN
Sen  jako  znane  zjawisko  fizjologiczne jest naturalną cykliczną formą 

wypoczynku  organizmu  i  regeneracji  sił  fizycznych i psychicznych. W 

medycynie   niekonwencjonalnej,  a  w  szczególności  wywodzącej  się  z 
filozofii  Orientu,  dobry  zdrowy  sen  jest  wynikiem harmonii ciała i 

duszy,   jest   też  jej  integralną  częścią.  Szczególną  właściwością 
psychiczną   występującą   podczas  snu  są  ->  MARZENIA  SENNE  będące 

przedmiotem  wielkiego  zainteresowania  różnych działów medycyny, w tym 
przede  wszystkim -> PSYCHOANALIZY. Tłumaczeniem treści snów zajmuje się 

m.in. -> ONEIROMANCJA.

  SENNIK
Wykładnia  i  tłumaczenie  treści  ->  MARZEŃ  SENNYCH.  Najsłynniejszym 

zbiorem  takich  objaśnień  był  sennik  -> ARTEMIDORA. Obecnie na rynku 
znajduje  się w sprzedaży co najmniej kilkanaście wydawnictw zajmujących 

się tymi problemami.

  SENSYTYZM
Zdolności parapsychologiczne. Zdolności do odczuwania zjawisk -> PSI.

  SFINKS

W mitologii greckiej potwór z głową kobiety, ciałem lwa i skrzydłami.

  SFINKS
SFINKS   -   ŚWIAT  PEŁEN  TAJEMNIC,  miesięcznik  poświęcony  problemom 

nadnaturalnym  i  jak  sam  tytuł  mówi  -  pełnym  tajemnic.  Wydawca - 
Czasopisma  Wojskowe.  Adres  redakcji: 00-976 Warszawa, Al. Lotników 1, 

tel.  43-24-72.  Redaktor naczelny M. A. Janisławski. Cena egzemplarza w 
sierpniu 1991 r. 4000 zł.

  SHIATSU

Jedna  z  form -> AKUPRESURY lub -> MANUPUNKTURY. Wywodzi się z tradycji 
japońskiej  (Shi  -  palec,  atsu  - ucisk). Typowym dla tej techniki są 

silne  i  bardzo  silne  uciskania  dłońmi  i  kciukami  odpowiednich -> 
AKUPUNKTÓW.  Dla  pobudzenia  narządu  stosuje się ucisk "na prawo", dla 

wyciszenia  "w  lewo".  Shiatsu  jest  skuteczne  w zwalczaniu migreny i 
bezsenności, a także zapobiega łysieniu i zaburzeniom seksualnym.

  SIEĆ GEOBIOLOGICZNA

Wg  twierdzeń -> RADIESTEZJI jest to sieć utworzona przez promieniowanie 
kosmiczne.  Tworzą  ją  pionowe  ściany  o  szerokości  20 m. biegnące z 

północy  na  południe  i ze wschodu na zachód. Odległość między ścianami 
wynosi w Polsce w kierunku północ-południe 2,0 m, a wschód-zachód 2.5 m. 

W   pomieszczeniach  zamkniętych  wartości  te  są  mniejsze  i  wynoszą 
odpowiednio  1,5  -  2,0 i 2,35 - 2,50. Ściany te, a w szczególności ich 

skrzyżowanie,   wpływają   niekorzystnie   na   zdrowie  i  samopoczucie 
człowieka, stąd należy unikać przebywania w ich strefie. Przebieg siatki 

geobiologicznej  wykrywa  się  i  lokalizuje specjalnymi urządzeniami -> 
REZONATORAMI,  które  działają  na podobnej zasadzie jak -> RÓŻDŻKA. Kto 

chciałby  dokonać w swym mieszkaniu pomiarów i oznaczenia układu siatki, 
powinien  sięgnąć  do ciekawej książki Cz. Spychalskiego: "Radiestezja w 

domu  i  ogrodzie".  Promieniowania kosmicznego nie można zneutralizować 
żadnymi urządzeniami odpromieniowującymi (np. ekranami radiestezyjnymi), 

można  natomiast  odpowiednio  przesunąć meble, aby uniknąć przebywania, 
szczególnie spania, w ścianie lub na skrzyżowaniu siatki.

  SIERADZKI MAKARY

Autor bardzo interesującej autobiograficznej książki pt. "Jak straciłem, 
jak  odzyskałem  i  jak  pielęgnuję  zdrowie"  oraz  innej  - "Życie bez 

chorób".  Żołnierz AK, wieloletni więzień stalinowski. Utracone w wyniku 

katorgi, więzienia i prześladowań zdrowie odbudował wbrew pesymistycznym 
opiniom lekarzy, dzięki wytrwałej pracy nad sobą, zdrowemu stylowi życia 

i stosowaniu wielu metod medycyny niekonwencjonalnej.

  SIŁA ODYCZNA
Rodzaj  energii  wykrytej  przez barona K. von Reichenbacha, wydzielanej 

przez  wszystkie  ciała  żywe.  Doświadczenia  na temat siły odycznej są 
szczególnie  interesujące  w  przypadku  kryształów nierozpuszczalnych w 

wodzie.  Kryształy  te  zanurzone  w  wodzie miały wpłynąć na zmianę jej 
właściwości,  co  można  łatwo  rozpoznać  organoleptycznie. Zjawisko to 

zostało  wykorzystane  m.in.  do  diagnozowania i terapii przy pomocy -> 
KRYSZTAŁÓW i -> KAMIENI SZLACHETNYCH.

  SI VIS SALUTEM PARA PACEM

Łac.  -  chcesz  zdrowia  -  gotuj  pokój.  Hasło zaproponowane przez -> 
ALEKSANDROWICZA J.

  SKARABEUSZ

Chrząszcz   śródziemnomorski   uważany  w  starożytnym Egipcie za symbol 
nieśmiertelności. Jeden z najpowszechniejszych motywów przy sporządzaniu 

-> AMULETÓW.

  SKARYFIKACJA
Stosowane   w   ludowej   medycynie   afrykańskiej   nacinania  skóry  w 

szachownicę,   mające   przeciwdziałać   malarii  i  niektórym  chorobom 
pasożytniczym.  Prof.  ->  GARNUSZEWSKI,  który obserwował i opisał tego 

rodzaju  zabiegi,  uważa,  że  skutkują  one na podobnej zasadzie jak -> 
AKUPUNKTURA.

  SKRYPTOSKOPY

Tablice z literami, cyframi i innymi pomocniczymi znakami i informacjami 
(tak,  nie, nie wiem, itp.) służące w czasie seansów spirytystycznych do 

"pośrednictwa" między duchami a medium.

  SOBOWTÓR
-> BILOKACJA, -> EKSTERIORYZACJA, -> CIAŁO ASTRALNE

  SOCJODRAMA

Jedna  z metod zbiorowej -> PSYCHOTERAPII opracowana przez J. L. Moreno. 
W  socjodramie  w  odróżnieniu od -> PSYCHODRAMY uczestnik odtwarza rolę 

kogoś innego zamiast swojej. W psychodramie zazwyczaj pacjent (pacjenci) 
odtwarzają  spontanicznie swe życiowe doświadczenia, socjodrama zaś jest 

raczej metodą zbiorowego treningu.

  SOCJOGENEZA
Pogląd  wyrażany  w hipotezie naukowej przez Czecha Vladimira Novaka, wg 

której  pojedyncze  organizmy  grupują się w kolonie, następnie w ramach 
tejże  następuje  specjalizacja  i  integracja  na  wyższym już poziomie 

socjogenezy.  Hipoteza  ta  odnosi się także do człowieka, który zaczyna 
tworzyć jakiś zbiorczy organizm.

  SOCJOTERAPIA

Metody i techniki leczenia grupowego. -> SOCJODRAMA.

  SOFROLOGIA
Eklektyczny  system  psychofizycznego wychowania, w ramach którego łączy 

się  wybrane  elementy ćwiczeń z takich systemów, jak -> JOGA (ćwiczenia 

relaksowo-koncentrujące),  ->  ZEN (ćwiczenia relaksowo-refleksyjne), -> 
BUDDYZM (medytacje i kontemplacje). Całość nazywana jest czasem relaksem 

dynamicznym.

  SOKOŁOWSKA MAGDALENA
Zmarła  niedawno  prof.  Magdalena  Sokołowska,  ekspert WHO i pracownik 

naukowy   PAN,   wykazywała  głębokie  zrozumienie  potrzeb  humanizacji 
medycyny. We wszystkich swych licznych publikacjach (najważniejsza chyba 

"Socjologia  medycyny")  podkreślała znaczenie osobowości lekarza i jego 
stosunku do pacjenta. Widziała pilną potrzebę porozumienia i harmonijnej 

współpracy  pomiędzy  wszystkimi  działami  i  odłamami  medycyny w imię 
holistycznej koncepcji człowieka.

  SOMA

Ciało,   organizm,   ustrój.   Somatyczny  -  odnoszący  się  do  ciała, 
fizyczny.

  SOMNAMBULIZM

-> LUNATYZM

  SÓL
Jedna  z  trzech  -> BIAŁYCH TRUCIZN. Przeciętny Polak zużywa 3 - 4 razy 

więcej  soli  niż  należy. Norma wynosi mniej więcej około 5 g dziennie. 
Nadużycie  soli  to  wzrost  ciśnienia  krwi,  zaburzenia  w  przemianie 

materii,   wzmacnianie   predyspozycji  do  nadwagi,  zbędne  obciążenie 
organizmu.

  SPIRALA

Przepis  p.  Jana  Matysa  z  Krakowa  na "podreperowanie" sił witalnych 
organizmu.  Spirala ma "rezonować" z -> CZAKRAMAMI i wyrównywać niedobór 

energii  w  ustroju.  Praktyczne  zastosowanie spirali jest następujące: 
wyrysowane   (mogą  być  odbite  na  ksero  -  byle  druga  strona  była 

niezadrukowana)  spirale  układamy  jedna na drugiej (powinna być liczba 
nieparzysta  3,  5,  7).  Taki  stosik  spiral  podłożony  pod  talerz z 

pożywieniem emanuje energię pozytywną.

  SPIRYTYZM
Wiara  w  możliwość  nawiązywania  kontaktu  z  duchami ludzi zmarłych i 

porozumiewania    się    z   nimi   podczas   specjalnych   ->   SEANSÓW 
SPIRYTYSTYCZNYCH przy pomocy -> MEDIUM.

  SPLEEN

Ang.   -  apatia,  zniechęcenie,  depresje.  Odpowiednik  rosyjskiej  -> 
CHANDRY.

  SPOLEGLIWOŚĆ

Spolegliwość,  spolegliwy.  Pojęcie  wprowadzone  przez  prof.  Tadeusza 
Kotarbińskiego,  wg  którego "Opiekun wtedy jest spolegliwy, kiedy można 

słusznie  zaufać jego opiece, że nie zawiedzie, że zrobi wszystko, co do 
niego  należy,  że  dotrzyma placu w niebezpieczeństwie i w ogóle będzie 

pewnym oparciem w trudnych okolicznościach". Czyż nie są to cechy, które 
w  znacznym  stopniu  powinien posiadać każdy lekarz i każdy -> LIDER -> 

ZDROWEGO STYLU ŻYCIA?

  SPORT
Aktywność  fizyczna człowieka skierowana na zaspokojenie potrzeb walki i 

zabawy  realizowanych  przez  rywalizację.  W umiarkowanych ramach sport 

jest  doskonałym  środkiem  terapeutycznym  i  wsparciem  dla organizmu, 
jednakże  w  swojej  superwyczynowej  formie bywa często zagrożeniem dla 

zdrowia.

  SPOSTRZEGANIE POZAZMYSŁOWE
->  PSYCHOKINEZJA,  ->  JASNOWIDZTWO. Spostrzeganie bez udziału zmysłów. 

Jest  wiele  hipotez  wyjaśniających to zjawisko. Uważa się, że człowiek 
współczesny bardzo ograniczył swe możliwości percepcyjne wskutek rozwoju 

techniki  i  cywilizacji.  W  tym  sensie  np.  mówiąc  o  spostrzeganiu 
pozazmysłowym  często mamy na myśli także i te jego rodzaje, które są po 

prostu   niedostępne   dla  ludzkich,  bardzo  ograniczonych  możliwości 
percepcyjnych. Patrz np. -> BIOGEOFIZYKA.

  SPRZĘŻENIE ZWROTNE

Zjawisko,  przy  którym  wysłany  sygnał powraca, zazwyczaj w zmienionej 
postaci i oddziałuje na źródło pierwotne sygnału.

  SROKA GRZEGORZ

Ojciec  Grzegorz  Franciszek Sroka, franciszkanin, doświadczony zielarz, 
autor  wielu  publikacji  n.t.  zielarstwa, w tym znakomitego "Poradnika 

Ziołowego".  Na  drodze  wieloletniej  praktyki  i studiowania problemów 
fitoterapii opracował wiele oryginalnych recept zielarskich. Produkowane 

przez  niego leki, znane pod nazwą krople ojca Grzegorza, są komponowane 
z  wielu ziół. Adres do korespondencji: Rychwałd 77, 34-322, Gilowice k. 

Żywca.

  SREBRNY SZNUR
Opisywane  we  wszystkich  przypadkach  -> BILOKACJI zjawisko połączenia 

pomiędzy ciałem a jego -> SOBOWTÓREM.

  STEFAŃSKI LECH EMFAZY
Znany  polski psychotronik. Autor wielu publikacji nt. zjawisk -> PSI, w 

tym   książki   napisanej  wspólnie  z  M.  Komarem  pt.  "Od  magii  do 
psychotroniki".  Autor  koncepcji  nagrań  ->  SYNCHRO.  Kasety  z  tymi 

nagraniami  można  kupować w Muzeum Techniki, w każdy dzień od wtorku do 
soboty, w godz. 11 - 15.

  STO LAT

Dwutygodnik  -  Magazyn  Zdrowia,  Urody,  Spokoju  (ZUS). Problematyka: 
zdrowie,  medycyna  niekonwencjonalna,  ubezpieczenia,  uroda, rozrywka. 

Adres  redakcji:  00-362  Warszawa,  ul. Gałczyńskiego 4, tel. 26-45-91. 
Red. nacz. Iwona Wiszyńska-Gołacka. Cena egz. we wrześniu 1991 r. - 3000 

zł. 

  STRES
Samo  pojęcie  stresu, mimo iż zrobiło oszałamiającą karierę w ostatnich 

kilkudziesięciu  latach,  jest bardzo złożone i wieloznaczne. Literatura 
popularno-naukowa  i  publicystyczna posługuje się tym pojęciem często w 

różnym  znaczeniu,  a  i  w  literaturze  naukowej  wiele  jest sporów i 
niejasności  na  ten temat. Wszystko to nie umniejsza w niczym znaczenia 

teorii kanadyjskiego lekarza Hansa Sely'ego, który po wielu latach badań 
i  wytężonej  pracy  laboratoryjnej  zaproponował  oryginalną  koncepcję 

interpretacji  wielu  zjawisk chorobowych. Wg klasycznej definicji stres 
to  ogół  nieswoistych reakcji ustroju wywołanych nadmiernym pobudzeniem 

lub  uszkodzeniem. Kluczowe znaczenie dla koncentracji stresu ma właśnie 
owo  pojęcie  nieswoistej  reakcji.  Otóż  każdy  czynnik, który narusza 

równowagę  biologiczną ustroju, działa swoiście (lokalnie) i nieswoiście 

(ogólnie   na   cały  organizm).  Także  reakcja  ustroju  jest  swoista 
(skierowana na lokalne uszkodzenie) i nieswoista (oznaczająca pobudzenie 

i  mobilizację całego organizmu). Wyobraźmy sobie sytuację, w której coś 
uszkadza  jakiś  fragment  naszej  tkanki. Reakcja naszego organizmu nie 

ogranicza  się  jedynie  do lokalnego odczuwania bólu i podjęcia procesu 
regeneracyjnego  (reakcja swoista), ale im uszkodzenie jest większe, tym 

większa jest ogólna reakcja (reakcja nieswoista). Tak się dzieje zarówno 
w  przypadku bodźców somatycznych, jak i psychicznych. Stres przebiega w 

trzech  fazach:  alarmowej,  w  której  organizm  rozpoznaje  sytuację i 
mobilizuje  siły,  odporności,  będącej  fazą aktywnej walki ze skutkami 

bodźców   i,  jeżeli  walka  ta  nie  zostanie  uwieńczona  powodzeniem, 
następuje  groźna  faza  trzecia, wyczerpania. Stres przewlekły wywołuje 

rozległe  niekorzystne  zmiany psychosomatyczne (nerwice, choroby układu 
krążenia,  choroba  wrzodowa  i wiele innych). Patrz też -> DYSTRES i -> 

EUSTRES.

  STRESOR
Bodziec  wywołujący  ->  STRES.  Można wyróżnić następujące ogólne grupy 

stresorów:  fizyczne (wysoka lub niska temperatura), chemiczne (np. gazy 
toksyczne),  biologiczne  (bakterie,  wirusy),  psychologiczne (emocje), 

mechaniczne (uszkodzenia ciała, hałas itp.).

  STRETCHING
System ćwiczeń fizycznych, opracowany przez Svena A. Solveborna, których 

celem  jest  podniesienie  ogólnej  sprawności,  w  szczególności  przez 
zwiększenie   ruchomości  stawów i poprawę  elastyczności  mięśni. Autor 

zaleca następującą technikę ćwiczeń:
- Napinać mięśnie statycznie, jak najsilniej przez 10 - 30 sek.

- Na 2 - 3 sekundy rozluźnić je całkowicie.
-  Łagodnie,  jak  najbardziej  rozciągnąć mięsień (nie doprowadzając do 

uczucia bólu) i pozostać w tak 10 - 30 sek.
Podstawowa  różnica  między  techniką stretchingu a gimnastyką klasyczną 

polega  przede  wszystkim  na  tym,  że  wszystkie elementy ćwiczenia (w 
szczególności  rozciąganie  mięśni)  wykonujemy  stopniowo  i  ostrożnie 

unikając wszelkich gwałtownych napięć i odprężeń.

  STYGMATY
Ślady przypominające rany na ciele ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa, które 

pojawiają   się  w  tych  samych  miejscach  na  ciele  niektórych  osób 
(stygmatyków).   W   historii   Kościoła   odnotowano  wiele  przypadków 

stygmatów.  Uważa  się,  że jego podłożem może być głęboka wiara na tyle 
silna   i   ->   AUTOSUGESTIA,   że  wywołuje  to  tak  głębokie  skutki 

psychosomatyczne. Patrz -> IDEOPLASTIA.

  STUDIUM PSYCHOTRONIKI
W  1990  r. powstało w Łodzi 4-letnie Studium Pomaturalne Psychotroniki. 

l80  studentów będzie zgłębiać wiedzę na wydziałach medycyny naturalnej, 
psychologii  alternatywnej,  prognozowania i ekologizmu. Przedtem jednak 

wszyscy przez pierwszy rok studiować będą m.in. astrologię humanistyczną 
i   kosmologię,  symbolikę  i  symbole,  techniki  doskonalenia  umysłu, 

techniki twórczego myślenia, prawa przyrody, radiestezję i wahadlarstwo, 
pluralizm filozoficzny i religijny, energetykę ciała. 

  STYKS
Podziemna rzeka oddzielająca świat żywych od świata umarłych (Hadesu). W 

przenośni  oznacza  świat  pozagrobowy.  Zanurzenie  się w wodach styksu 
dawało ciału odporność na zranienia.

  STYMULACJA
Pobudzenie  sił  i procesów życiowych bodźcami o charakterze psychicznym 

lub fizycznym.

  SUBMOLEKULARNE PODSTAWY PSYCHIKI
Hipoteza, że materialne podstawy psychiki mają charakter submolekularny. 

Złożoność,   a  w  szczególności  jej  specyficzne  przejawianie  się  w 
zjawiskach  parapsychologicznych  nie  daje się wytłumaczyć na podstawie 

analizy    zjawisk    energetycznych    przebiegających    na   poziomie 
cząsteczkowym,  molekularnym. Jedną z takich interesujących hipotez jest 

teoria -> BIOELEKTRONIKI prof. -> SEDLAKA. Patrz też -> PSI.

  SUBTERRANOTERAPIA
Wykorzystanie    specyficznych   właściwości   leczniczych   przestrzeni 

podziemnych  (groty,  jaskinie,  sztolnie)  w  terapii  różnych chorych. 
Subterranoterapia  polega  na  poddawaniu  ludzi  cierpiących głównie na 

choroby układu oddechowego specyficznemu, łącznemu oddziaływaniu bodźców 
biologicznych,  fizycznych  i  chemicznych pochodzących z mikroklimatu i 

składu   powietrza   zalegającego   w  tych  położonych  w  głębi  ziemi 
zbiornikach.   W   Polsce   takim   klasycznym  przykładem  zastosowania 

subterranoterapii  są  sale  lecznicze  w  kopalni  soli  w Wieliczce, w 
których przebywają chorzy na astmę i inne choroby dróg oddechowych.

  SUFIZM

W  islamie  dążenie  w  drodze ascezy i kontemplacji do połączenia się z 
bóstwem.

  SUGESTIA

Osiąganie  wpływu  na  poglądy i postępowanie innego człowieka na drodze 
przekonywania,  wpływu  autorytarnego,  związków  emocjonalnych  lub  -> 

HIPNOZY. Zjawisko i efekt sugestii jest elementarnym, często decydującym 
składnikiem  procesu  terapii  we  wszystkich  metodach  i technikach -> 

SUGESTOTERAPII.

  SUGESTIA HIPNOGENNA
Termin  wprowadzony  w  1965  r.  na  kongresie poświęconym -> HIPNOZIE, 

zamiast  używanego przedtem -> HIPNOTYZMU. Zjawisko sugestii hipnogennej 
jest  powszechnie  wykorzystywane w wielu metodach i technikach medycyny 

niekonwencjonalnej oraz przede wszystkim w samej -> HIPNOTERAPII.

  SUGESTOTERAPIA
Leczenie  przy  pomocy przekonywania, narzucania swej opinii, pobudzania 

do  działania  przez  autorytet  i  przykład  osobisty.  Sugestoterapię  
praktycznie  włącza  do  swego  repertuaru środków każdy -> UZDROWICIEL. 

Skuteczność  jego działania w znacznej mierze zależy bowiem od tego, czy 
osoba  poddana  leczeniu ulegnie sugestii uzdrowienia, oraz czy zdoła on 

obudzić  w  niej  wiarę  i  zaufanie w skuteczność zabiegów i zalecanych 
środków.  Niektórzy  uzdrowiciele  twierdzą (Nardelli, Kaszpirowski), że 

wiara  w  skuteczność  leczenia  nie  jest  niezbędnym warunkiem odwrotu 
choroby.

  SUNNA

Spis słów i czynów Mahometa. Uzupełnienie i rozwinięcie -> KORANU.

  SUPEREGO
-> PSYCHOANALIZA

  SUPERKOMPENSACJA
Zjawisko   superkompensacji   polega   na   tym,   że  podczas  treningu 

doprowadzamy  do wyczerpania się zasobów energetycznych. Organizm, dążąc 
do  przywrócenia  równowagi, odbudowuje podczas wypoczynku dotychczasowe 

zasoby.  Jeżeli  zaś wysiłek był tak duży, że zapasy zostały uszczuplone 
bardzo  poważnie,  organizm  nasz  stara  się  je nie tylko odbudować do 

dotychczasowego  poziomu,  ale gromadzi ich nieco więcej niż poprzednio, 
niejako  "na  zapas".  Organizm  nasz  zachowuje  się  więc podobnie jak 

niektóre przezorne gospodynie, które, kiedy jakiś produkt z ich spiżarni 
wyczerpie  się  szybko  i  do  końca,  starają  się nie tylko przywrócić 

poprzedni  stan  zapasów,  ale  zwiększyć  go  tak, aby uniknąć przykrej 
niespodzianki,  że czegoś w krytycznym momencie zabraknie. Odbudowanie w 

czasie  wypoczynku wyczerpanych podczas wysiłku zapasów pozwala następny 
trening  wykonać na podwyższonym poziomie. Organizm nasz mając po prostu 

większe  zasoby  energetyczne,  a  także  większe  doświadczenie  w  ich 
eksploatacji może takiemu podwyższonemu wysiłkowi sprostać. Wielokrotne, 

prawidłowe  co  do częstotliwości, objętości i intensywności powtarzanie 
wysiłku  na  przemian  z  racjonalnie organizowanym wypoczynkiem stanowi 

więc  zasadniczą tajemnicę podnoszenia sprawności fizycznej, a co za tym 
idzie  zdrowia, dobrego samopoczucia, zdolności do wykonywania pracy bez 

zmęczenia,  fizycznej  i  psychicznej  odporności  na  choroby. Jest też 
ważnym warunkiem podniesienia sprawności intelektualnej.

  SUPERNAUKA

Inaczej  zwana sugestopedią lub sugestologią. Metoda szybkiego nauczania 
opracowana  przez  Bułgara  ->  LOZANOVA.  Teoretyczną  podstawą dla tej 

metody jest system Jogi, ściślej techniki relaksacyjnej wg Jogi Savasana 
połączonej z -> SUGESTIĄ. Mózg człowieka wykorzystywany jest wg Lozanova 

jedynie  w  niewielkim  procencie.  W  stanie  pełnego relaksu następuje 
zwielokrotnienie możliwości przyswajania wiedzy w zasadzie bez aktywnego 

udziału   świadomości.   Możliwości  te  powstają  wskutek  pełniejszego 
wykorzystania   obu  półkul  mózgu  i  swobodnego  przepływu  informacji 

pomiędzy  świadomością  a  podświadomością.  Pomocniczymi  elementami  w 
technice   supernauki  są  muzyka  i  różne  techniki  sugestii  podczas 

przekazywania   wiedzy.   Podobno   podczas   eksperymentalnych  seansów 
nauczania  realizowanych  wg  metody supernauki osiągnięto kilkakrotne a 

nawet  kilkudziesięciokrotne  przyspieszenie procesu. Przy nauce języków 
odnotowano np. przyswajanie w czasie jednego seansu kilkunastominutowego 

około  500  nowych  słówek.  Zainteresowani  szczegółami mogą sięgnąć do 
książki: "Super Learning" (Supernauka), której niestety jeszcze w Polsce 

nie wydano.

  SUPERSTATE
Szczególny  stan psychiki człowieka sprzyjający ekspozycji i rozwinięciu 

jego zdolności. Patrz też -> NADSTAN i -> PSI.

  SURA
Rozdział -> KORANU.

  SURSUM CORDA

Łac. - w górę serca. Wznieście serca!

  SURVIVAL
Sztuka  przeżycia  w sytuacjach przymusowych, czy przetrwania w trudnych 

warunkach  na  łonie  przyrody  z  dala  od  udogodnień cywilizacyjnych. 
Survival jest ostatnio bardzo modny, w pewnej mierze za przyczyną Polaka 

-  Jerzego  Pałkiewicza,  jednego  z pionierów szkoły przeżycia. Jest to 

przede   wszystkim   reakcja   na   proces  odchodzenia  od  natury,  na 
niedołężnienie,  bezradność,  i  nieumiejętność  radzenia sobie w życiu. 

Survival dający wiele nieznanych dotąd umiejętności, podnoszący kondycję 
fizyczną,  wzmacnia także człowieka psychicznie, daje mu większą pewność 

siebie,   pozwala  skuteczniej  żyć  także  "we  współczesznej  dżungli" 
cywilizacyjnej,  ekonomicznej, kulturowej.

  SYBILLA

Wieszczka, córka Zeusa i Lamii, natchniona przez bóstwo. Przepowiadająca 
w  stanie  uniesienia  i  ekstazy  przyszłe  wydarzenia.  Później  wiele 

wróżbiarek nosiło to imię. Uważa się ich istnienie za dowód, że zjawiska 
-> PREKOGNICJI występowały od zarania ludzkości.

  SYGNAŁ ŚMIERCI

Wiele  obserwacji i praktycznych doświadczeń przeprowadzanych na różnych 
ustrojach  żywych  wykazuje, że tuż przed śmiercią organizm wysyła jakby 

silną  wiązkę  promieniowania  odbieranego  przez inne ustroje żywe. Być 
może  kryje  się  tu  wytłumaczenie dla różnych niewyjaśnionych zjawisk, 

dotyczących  okoliczności  śmierci i związanych z tym wrażeń odczuwanych 
przez  wielu  ludzi.  Sygnał  śmierci jest wg niektórych koncepcji jakby 

ostatnim  zrywem,  ostatnim aktem obrony ginącego organizmu, który w tym 
jednym momencie kumuluje swe siły.

  SYNCHRONIZACJA PÓŁKUL MÓZGOWYCH

Celowe,  planowe  oddziaływanie  na  świadomość człowieka (mózg) różnymi 
technikami   z  zastosowaniem  w  niektórych  z  nich  muzyki  w  rytmie 

synchronizowanym  z  rytmem  fal mózgowych theta pojawiających się przed 
zaśnięciem   a   sygnalizujących  stan  największego  synergizmu  między 

półkulami.  Półkule  mózgowe  lewa  i  prawa  mają  różne  funkcje: lewa 
(logiczna,  pragmatyczna)  i prawa (syntetyczno - emocjonalna). Twierdzi 

się,  że  ludzie  Zachodu  korzystają  głównie z półkuli lewej, a ludzie 
Wschodu   z   prawej.   Między   obu   półkulami   istnieje  ograniczone 

współdziałanie,    co    powoduje    zubożenie    psychiki    człowieka, 
niewykorzystanie  wielkich  możliwości  synergistycznych.  Psychotronicy 

uważają,  że synchronizację półkul mózgowych można zwiększyć, wyćwiczyć, 
rozwinąć.  Organizowane  są w tym celu specjalne kursy i ćwiczenia przez 

Polskie Towarzystwo Psychotroniczne.

  SYNDROM CHRONICZNEGO ZMĘCZENIA
-> CFS

  SYNERGIA

Współdziałanie  wielu  czynników powodujące ich większą skuteczność, niż 
gdyby  działały oddzielnie. Prawa synergii są powszechnie wykorzystywane 

w   medycynie   niekonwencjonalnej   przez   kojarzenie   różnych  metod 
oddziałujących   równolegle  na  sferę  psychiczną  i  sferę  somatyczną 

człowieka.

  SYNESTEZJA
Subiektywne  przeniesienie  wrażenia  z  jednego  zmysłu, który otrzymał 

bodziec, na inny, który nie został pobudzony.

  SYNDROM
W  medycynie.  gdzie  często  pojęcie  to  jest używane, syndrom oznacza 

zespół  objawów.  które zwykle razem współwystępują charakteryzując bądź 
ogólniejszy  stan  zdrowia,  bądź  jednostkę  chorobową.  W  psychologii 

syndrom   oznacza   zazwyczaj  ustrukturalizowany,  zorganizowany  zbiór 

pozornie  różnych  specyficznych cech (zachowania, myśli, postrzeżenia), 
tworzących pewną ogólniejszą jakość.

  SZAMAN

Czarodziej obcujący z bogami, demonami i duchami przodków.

  SZAMAN
Miesięcznik   poświęcony   problematyce  Człowiek  -  Zdrowie  - Natura. 

Wydawca  Medpress sp. z o.o., redaktor naczelny Maria Jarochowska. Adres 
redakcji:  40  -  685  Katowice,  ul.  Fredry  89, tel. 53-93-40. Cena w 

sierpniu 1991 - 4000 zł.

  SZARLATAN
Sprzedawca  fałszywych  leków,  rzekomo  cudownych przedmiotów, kuglarz, 

oszust, także znachor bezprawnie uprawiający praktykę lekarską wyłącznie 
dla  zysku.  Niestety, jak donosi od czasu do czasu prasa i wieści z sal 

sądowych,  niektórzy  współcześni  "uzdrowiciele"  w  pełni  na to miano 
zasługują.

  SZCZEPIONKA

Preparat  biologiczny  zawierający  odpowiednio spreparowane (osłabione) 
drobnoustroje  lub  ich  produkty  wydzielania albo rozpadu. Szczepionka 

wprowadzona  do  organizmu powoduje w wyniku obronnych reakcji organizmu 
powstanie  trwałej  lub  okresowej  odporności  na określoną chorobę lub 

grupę  chorób  (szczepionki  skojarzone).  Zasada uzyskiwania odporności 
organizmu  przez  działania  bodźcowe wywołujące reakcje odpornościowe i 

adaptacyjne  jest  m.in.  podstawą  ->  HOMEOPATII  i różnych technik -> 
HARTOWANIA.

  SZCZĘŚCIE

Prof.  Władysław  Tatarkiewicz  jedno ze swych dzieł w całości poświęcił 
szczęściu   Pisali   o   nim   także   niemal   wszyscy   filozofowie  i 

przedstawiciele  innych  nauk,  pisarze  i  poeci.  Jak  dotąd  nikt nie 
zaproponował  jakiejś  uniwersalnej definicji szczęścia Wydaje się więc, 

że najlepiej pozostać przy maksymie: "Szczęśliwym jest ten, co się ma za 
szczęśliwego".

  SZWEDZKIE ZIOŁA

Schweden-bitter.  Ostatnio  bardzo lansowany lek na polskim rynku, który 
wg   informacji  producenta  -  ma  skutecznie  działać  w  zaburzeniach 

żołądkowych  i  trawiennych, łagodzić dolegliwości reumatyczne, ułatwiać 
leczenie  ran.  Polscy  zielarze  są jednak dość wstrzemięźliwi w ocenie 

jego skuteczności.

  SZYSZKO-BOHUSZ
Prof.  dr  Andrzej  Szyszko-Bohusz  z Krakowa, autor wielu publikacji na 

temat   filozofii   i   religii   orientalnych,   w  tym  między  innymi 
interesującej   książki:  "Hinduizm,  buddyzm,  islam".  Twórca ciekawej 

koncepcji   filozoficznej,  której  nadał  tytuł:  Stan   Niepodlegający 
Zmianom.    Atrakcyjnym    elementem   tej   koncepcji   jest   teza   o 

nieśmiertelności  człowieka,  ściślej  "kontynuacji  życia (świadomości) 
rodziców w genotypie organizmów potomnych".

  ŚLINA

Według  wielu  informacji  pochodzących  z  przekazów na temat  medycyny 
ludowej   ślina    była   często  stosowana  jako  terapeutyczny  środek 

odkażający.  Wskazuje się tu na powszechne w świecie zwierzęcym "lizanie 

ran".  Wiele wzmianek na ten temat znajdujemy też na przykład w Biblii - 
"Jezus  splunął  na  ziemię,  uczynił błoto ze śliny, nałożył je na oczy 

niewidomego  i  kazał  mu  obmyć  je  w  sadzawce.  I wrócił ów człowiek 
widząc".  Wysysanie  ran  po  ukąszeniu  węży i owadów miało też zapewne 

znaczenie  nie  tylko  odciągające  truciznę.  W  magii  także spotykamy 
liczne czynności, w których występuje ślina (np. splunięcie).

  ŚNIĄCE CIAŁO

Nazwa  specyficznej procedury psychoterapeutycznej nazywana też pracą "z 
procesem",   wyrosła   z   inspiracji  psychologii  Junga  i  wschodnich 

orientacji  filozoficznych,  jak  buddyzm  i  taoizm.  Twórca tej metody 
psycholog  Arnold  Mindell  poszukuje  między  innymi  związków pomiędzy 

chorobami  a  ich odbiciem w snach i relacjach z innymi ludźmi. Choroby, 
cierpienia   i   inne   zjawiska   cielesne   są   ważnymi  informacjami 

pozwalającymi głębiej zrozumieć samego siebie. Metoda śniącego ciała  to 
umożliwia.

  ŚWIADOMOŚĆ

Z bardzo wielu opisów czym jest świadomość  najtrafniej i najlapidarniej 
ten  termin  definiuje  zwięzłe powiedzenie: "człowiek wie, że wie". Ten 

stan  samowiedzy  jest jednocześnie najwyższą formą świadomości.  Wynika 
stąd   wiele   przywilejów,  ale  i  wiele  obciążeń,  które  też  można 

najprościej wyrazić hasłem-przesłaniem: człowieku, jesteś wolny, nic nie 
musisz  -  człowieku  jesteś wolny,wszystko możesz! Z bliżej jeszcze nie 

dość  dobrze  poznanych  powodów  z  tego przywileju samowiedzy człowiek 
korzysta w wysoce niedostatecznym stopniu. Patrz -> CZYNNIKI RYZYKA i -> 

ZDROWY STYL ŻYCIA.

  ŚWIATŁOLECZNICTWO
Dział   ->   FIZYKOTERAPII,   w  którym  do  leczenia  wykorzystuje  się 

promieniowanie    elektromagnetyczne:   podczerwone,   widzialne,   oraz 
nadfioletowe   emitowane przez różnego rodzaju urządzenia (lampy Sollux, 

kwarcowe itp.) oraz światło słoneczne -> HELIOTERAPIA. Światłolecznictwo 
polega  na  wywoływaniu  zróżnicowanej  reakcji skóry, tkanek, mięśni, w 

wyniku których usprawniają się procesy przemiany materii , zmniejsza się 
napięcie mięśni, poprawia ukrwienie i tym podobne.  

  TABU

W   niektórych   kulturach   oznacza   kategoryczny   zakaz  wykonywania 
określonych   czynności   lub   stykania  się  z  pewnymi  przedmiotami. 

Przekroczenie  tabu   zagrożone  jest  surowymi konsekwencjami ze strony 
bóstw  i  innych  sił  nadprzyrodzonych.  Wiele  elementów  i pojęć tabu 

przetrwało  do  dziś  i  w  różnej  formie  ujawnia  się między innymi w 
technikach i metodach lecznictwa ludowego i paramedycznego.

  TAI CHI

Jedna  z  form  ekspresyjnej gimnastyki, czy raczej ruchu przestrzennego 
naśladującego ruchy zwierząt i ich zachowania połączone z medytacją. Tai 

chi    oparta   jest   na   wielowiekowej  tradycji  chińskiego  systemu 
filozoficznego,  którego ważnymi elementami są między innymi  łączność z 

naturą,   naśladowanie  natury.  W czasie ćwiczeń wykonywanych w ciszy i 
spokoju dąży się do współdziałania wszystkich zmysłów odczuwania ruchu i 

pracy narządów i organów ciała. Ważnym elementem jest ćwiczenie oddechu. 
Systematyczne ćwiczenia tai chi  prowadzą do równowagi, pewności siebie, 

cierpliwości, poczucia ciała->  EUTONII.

  TAJEMNICZE PIERŚCIENIE

W  ostatnich latach pojawiło się w prasie wiele sensacyjnych doniesień o 
odkryciu  na  terenie różnych krajów tajemniczych śladów na polach (duże 

wydeptane koła, pierścienie). Odnotowano informacje o blisko 1000 takich 
śladów  o średnicy kilkunastu metrów. Szczególne nasilenie tego zjawiska 

wystąpiło  w  latach  1990  -  1991   na  polach  angielskich  farmerów. 
Wyjaśnienia   są   różne:   wizyty   statków   kosmicznych,  zawirowania 

elektromagnetyczne i tym podobne.  Pojawiło się też wiele informacji, że 
przebywanie  w  rejonie  tajemniczych  pól działa kojąco i uspokajająco. 

Ostatnio  jednak zgłosiło się w Anglii dwu panów, którzy twierdzą, że to 
oni  wydeptywali  owe  koła, aby wzbudzić sensację. Teraz z kolei im nie 

wierzą  naukowcy  już  zaangażowani  w  owo zjawisko i posądzają  ich  o 
mistyfikację.

  TALASSOTERAPIA 

Leczenie  wodą  morską  i  klimatem morskim. Oprócz wielu dobrze znanych 
efektów  leczniczych  powodowanych  przez kuracje nadmorskie dodać można 

jeszcze  jedną, dotąd mało  znaną: otóż szum morza zawiera w sobie takie 
serie  szmerów  i  dźwięków,  które nie są słyszane przez człowieka, ale 

mają nań bardzo dobry wpływ kojący i tonizujący.

  TALIZMAN
Znak,  figura,  symbol, zazwyczaj z motywem astrologicznym i zaopatrzony 

dodatkowo  jakimś  słowem,  zdaniem,  zaklęciem. Talizman  z reguły jest 
przygotowany   indywidualnie   dla  określonej  osoby  po  analizie  jej 

charakteru,  potrzeb,  upodobań  i marzeń. Talizman w zasadzie stanowiąc 
element  astrologiczny powinien łączyć się z jakimś konkretnym znakiem - 

ZODIAKU.   Talizman  powinien  być  sporządzany  przez  osobę  powołaną, 
wtajemniczoną,   najlepiej  jakiegoś - MAGA. Talizman w odróżnieniu od - 

AMULETU   swą   magiczną  moc  czerpie  nie  z  materii  z  której  jest 
sporządzony, ale przede wszystkim z umieszczonych na nim symboli i słów. 

Takim np. słowem talizmanowym jest - ABRAKADABRA. Talizman zaopatrzony w 
to  słowo  ma  szczególną moc uzdrawiającą. Wzmacnia człowieka, zwiększa 

jego  pewność  siebie,  oddala  niepewność  i strach. W Polsce produkuje 
talizmany  indywidualnie  na  zamówienie  - BUŁŁYSZKO, dobierając do ich 

sporządzenia  różne  wymyślne  materiały (metale, kamienie szlachetne) i 
opracowując skrupulatnie ich kształt i kolorystykę z uwzględnieniem cech 

osoby, dla której jest przeznaczony.

  TALMUD
Żydowskie   święte  księgi  praw  i  zasad  religii,  zawierające  także 

komentarze, dyskusje i przypisy. Dzieło zbiorowe, powstające przez wiele 
setek  lat, proces jego tworzenia został zakończony w V w. n.e. Początki 

zaś  sięgają  najstarszych  dziejów Izraela do tysiąca lat p.n.e. Talmud 
zajmuje  się wszystkimi podstawowymi problemami nurtującymi człowieka. W 

Talmudzie  mniej  jest w odróżnieniu do innych -> KSIĄG ŚWIĘTYCH jakichś 
bezpośrednich  przepisów  medycznych, jest za to wiele pouczeń o zdrowym 

stylu życia, higienie i zapobieganiu chorobom.

  TANTRA
Słowo tantra znaczy dopełnienie. Należy rozumieć je bardzo szeroko, jako 

drogę  do  doskonałości osiągniętej przez -> MEDYTACJĘ, rozwinięte formy 
partnerstwa  i  wzajemnej miłości między ludźmi. Jedną z najważniejszych 

cech tantry jest sztuka seksu, łącząca miłość duchową i cielesną, oparta 
o  wzajemny  szacunek  i  poznanie.  W  tantrze  dwa  podstawowe pojęcia 

filozofii   chińskiej   ->   YIN   ->   YANG  symbolizujące  w  skrajnej 
interpretacji  zło  i  dobro, żywioł kobiecy lub męski tworzą harmonijną 

jedność.

  TAOIZM

Kierunek  filozoficzny  i  religijny  utworzony  przez  Lao-Tsy  w VI w. 
p.n.e.,  zalecający życie w prostocie i czystości. System tao to wieczny 

porządek  wszechświata,  zbiór  zasad  właściwego  postępowania, a także 
kryterium  dobra  i  zła.  We  współczesnym świecie przenikając na grunt 

europejski,  taoizm  staje  się  coraz  bardziej popularny wraz z innymi 
nurtami filozofii i medycyny orientalnej. Symbolem taoizmu jest znak TAO 

(koło).

  TAROT (TAROK)
Metoda  wróżenia  specjalnymi  kartami  służącymi  także do stawiania -> 

KABAŁY.

  TCHI-KUNG
Bioenergoterapia  chińska.  Wg  tchi-kung  energia  kosmiczna  tchi jest 

podstawowym  źródłem zasilania bioenergetycznego człowieka. Zaburzenia w 
tym   zasilaniu  i  obiegu  energii  są  podstawową  przyczyną  choroby, 

usunięcie tych zaburzeń zaś podstawowym torem terapii.

  TECHNIKI NIEWERBALNE
Inscenizowane zajęcia, gry i zabawy ruchowe stosowane w -> PSYCHOTERAPII 

i  ->  SOCJOTERAPII.  Wyzwolone  podczas  tych zabaw emocje i postawy są 
następnie omawiane w grupie.

  TELEBIOENERGOTERAPIA

Przeprowadzanie  techniką -> BIOENERGOTERAPII zabiegów diagnostycznych i 
leczniczych  na  odległość,  bez  bezpośredniego  kontaktu  z  pacjentem 

(pacjentami).  Wg  różnych opinii można m.in. uzyskiwać efekty lecznicze 
przez   nawiązanie   telepatycznego   kontaktu   z  daną  osobą  podczas 

specjalnego   "zdalnego"   seansu   łączności   o  określonej  godzinie, 
intensywne myślenie o kimś znajomym, któremu chce się pomóc, wywoływanie 

w   wyobraźni  ->  UZDROWICIELA  sylwetek osób badanych i poddawanie ich 
diagnozie,    tak    jakby   były   obecne,   diagnozowanie   ze   zdjęć 

fotograficznych, wypowiadanie się n.t. zdrowia różnych osób na podstawie 
oglądu  przedmiotu, który był w posiadaniu badanej osoby oraz przez tzw. 

->   EKSTERIORYZACJĘ   uzdrowiciela.   Opisywane   są   także  przypadki 
diagnozowania  i  leczenia  chorych  za pośrednictwem i przy pomocy osób 

bliskich  choremu. Szczególnie ciekawym przypadkiem telebioenergoterapii 
jest   wykorzystanie   dla   tych   celów  radia  i  telewizji.  Podczas 

zastosowania  tej  techniki  uzyskano  wiele  interesujących  rezultatów 
(Kaszpirowski, Fellman). Różnice zdań przy ocenie tych efektów występują 

natomiast odnośnie tego, czy zachodzi tu przypadek przekazywania jakiejś 
konkretnej  energii,  czy  mamy do czynienia wyłącznie z wpływem psycho- 

czy   hipnoterapeutycznym.  Wydaje  się,  że  np.  w  przypadku  audycji 
telewizyjnych  mamy  do  czynienia  z  wielostronnym  działaniem różnych 

czynników      zarówno      o      charakterze     psychoterapeutycznym, 
hipnoterapeutycznym z elementami muzykoterapii i relaksu. Nie można też, 

w  świetle  różnych  hipotetycznych  teorii naukowych wykluczyć zdalnego 
oddziaływania o bezpośrednim znaczeniu energetycznym. Patrz: -> PSI.

  TELEFOTOGRAFIA

Oddziaływanie  psychokinetyczne  na materiały światłoczułe. Wyjaśnieniem 
dla  tego  zjawiska  ma być przesyłanie, w wyniku napięcia woli, energii 

wytwarzanej  w  mózgu człowieka, która wywołuje na błonie fotograficznej 
zmiany.

  TELEHIPNOZA
Zjawisko  wywoływania  stanu  hipnotycznego  na  odległość.  Stwierdzono 

liczne  przypadki  wprowadzenia  w  stan  hipnotyczny  za pomocą rozmowy 
telefonicznej,   za   pośrednictwem   osób   trzecich,  które  dokładnie 

przekazywały   hipnotyzowanemu   polecenia  wydawane  przez  hipnotyzera 
telefonicznie   lub   listownie.   Są   też   informacje  o  przypadkach 

wprowadzenia  w  stan hipnotyczny na drodze -> TELEPATII. W tym ostatnim 
przypadku  uważa  się,  że  zachodzi  raczej  przypadek  -> AUTOHIPNOZY. 

Szczególnym  przypadkiem  telehipnozy  jest  wykorzystywanie zjawiska -> 
SUGESTII HIPNOGENNEJ do leczenia za pośrednictwem seansów telewizyjnych. 

Patrz też -> TELEMEDYCYNA.

  TELEKINEZA
Zjawisko  przemieszczania  się  przedmiotów bez bezpośredniego aktywnego 

udziału  ->  EKSTRASENSA.  Interesującą  okolicznością  jest to, że tego 
rodzaju  zjawiska  zachodzą  z  reguły  w  obecności  (lub  w środowisku 

przebywania)   dorastających   nastolatków,  co  wskazywałoby  na  pewne 
szczególne  właściwości  dojrzewającego  organizmu  i  jego zdolności do 

uruchomienia  (często  bez  żadnej z ich strony akcji) sił swego pola -> 
BIOGRAWITACYJNEGO, bo ono jest tu, jak się przypuszcza, tym specyficznym 

sposobem   przejawiania  się  energii.  Patrz  ->  GAJEWSKA  Joanna,  -> 
PSYCHOKINEZA 

  TELEMEDYCYNA

W  medycynie  niekonwencjonalnej  terminu tego używa się czasem, głównie 
pod   wpływem   audycji   telewizyjnych  i -> KASZPIROWSKIEGO, dla metod 

terapii stosowanej za pośrednictwem telewizji.

  TELEPATIA
Przekazywanie  na  odległość  różnych  treści  bez  pośrednictwa znanych 

środków  fizycznych.  Przekaz może dotyczyć nie tylko konkretnych myśli, 
ale  także  różnych  stanów  psychicznych, wzruszeń, nastrojów, przeczuć 

itp.  Zdolności telepatyczne są czasem jednym z objawów ponarkotycznych. 
Nie  zostało  dotąd  wyjaśnione,  jakiego rodzaju energia jest nośnikiem 

przekazu.  Najczęściej  wymienia  się  fale  elektromagnetyczne, z kolei 
jednak  doświadczenie  z  tzw. klatką Faraday'a wyklucza taką możliwość. 

Inne  wyjaśnienia odnoszą się do zjawisk -> HOLOGRAFII czy -> REZONANSU. 
Patrz: -> PSI.

  TELEPLASTIA

Zdolność  niektórych  organizmów  ->  MEDIÓW  do  wydzielania  z  siebie 
substancji  ->  EKTOPLAZMY  przybierającej  różnorodną  postać  mglistej 

plazmy,  w  której  mogą  pojawiać  się  mniej  lub  bardziej  wyraziste 
fragmenty  czy  części  ciała. Ektoplazma jest wg tych informacji ściśle 

związana z ciałem medium, a wszelki kontakt z nią jest żywo przez medium 
odczuwany.

  TELEPORTACJA

Przemieszczanie  paranormalne  przedmiotów na duże odległości bez użycia 
sił fizycznych oraz przenikanie na tej samej zasadzie ciał i przedmiotów 

przez  realnie  istniejące  ekrany,  przedmioty, przegrody. Zjawiska te, 
których  próbę  wyjaśnienia  podjęła  obecnie  nauka,  były wielokrotnie 

opisywane  w  literaturze.  Np.  wydostawanie się człowieka z zamkniętej 
skrzyni, przechodzenie przez ścianę. Patrz też: -> PSI.

  TELEPSYCHOTERAPIA

Psychoterapia  na  odległość.  Stosowane  w  telepsychoterapii środki to 

m.in.  rozmowy  telefoniczne  (np.  telefon zaufania), audycje radiowe i 
telewizyjne,   listy,   recepty,   teksty   przesyłane  zainteresowanym, 

informacje  i  polecenia  przekazywane  za  pośrednictwem osób trzecich, 
studiowanie literatury itp. Specyficznym rodzajem telepsychoterapii jest 

->  TELEBIOENERGOTERAPIA. Wg -> KASZPIROWSKIEGO (także i inni podzielają 
jego  zdanie) jego audycje mają właśnie charakter raczej telepsycho- niż 

telebioenergoterapeutyczny.

  TELERADIESTEZJA
Dział -> RADIESTEZJI zajmujący się poszukiwaniem w czasie i przestrzeni. 

Stosując  odpowiednie techniki teleradiestezyjne doświadczeni radiesteci 
wykrywają   na   odległość   cieki  wodne,  złoża  minerałów,  zagubione 

przedmioty  i osoby. Ustalają miejsca katastrof i zaginięcia samolotów i 
okrętów.  Stawiają  też  na  odległość diagnozy na podstawie fotografii. 

Podobno  były  także  udane  próby  określenia w ten sposób charakteru i 
uzdolnień człowieka.

  TELESTEZJA

-> JASNOWIDZTWO

  TELETERAPIA
-> TELEBIOENERGOTERAPIA

  TEMPERAMENT

Temperament  jest  zespołem  uzewnętrzniających  się  cech  opartych  na 
wrodzonych  właściwościach  układu  nerwowego  i  czynnościach gruczołów 

wydzielania wewnętrznego. Z wielu równolegle fukcjonujących teorii można 
wyłonić  pewne  cechy wspólne temperamentu, którymi są m.in. stałe cechy 

zachowania, takie jak wielkość i szybkość reakcji, emocje, wrażliwość na 
bodźce, reakcje motoryczne.

  TEOZOFIA

Pogląd  o  charakterze spirytystyczno-mistycznym, który uznaje możliwość 
osiągnięcia prawdziwej wiedzy na drodze intuicyjnego kontaktu z bóstwem. 

Teozofia  wykazuje bliskie pokrewieństwo do -> ANTROPOZOFII, czerpie też 
inspiracje z religii i buddyzmu tybetańskiego.

  TERAPIA

-> LECZENIE

  TERAPIA TKANKOWA
Zastosowanie  do  leczenia,  w  tym inwolucji starczej, świeżych komórek 

pochodzących  z  innych  organizmów.  Metoda ta była wypróbowywana już w 
przeszłości,   sądzono  bowiem,  że  młode  organizmy  zawierają  jakieś 

substancje,   czy   siły   zdolne  do  "odmładzania"  starych  ustrojów. 
Współcześnie  jest  coraz głośniej o różnych tego typu preparatach i ich 

rewelacyjnych  skutkach.  Efekt  leczniczy  polega  na  rewitalizacji  i 
ogólnej  poprawie funkcjonowania narządu leczonego wstrzykiwaniem tkanki 

analogicznego narządu płodowego. Są to z reguły nienarodzone jagnięta.

  TERAPIA PRZEZ SZTUKĘ
Forma leczenia, wzmacniania sił psychicznych człowieka przez bezpośredni 

udział  w  pracy twórczej, artystycznej lub będącej taką w odczuciu osób 
podejmujących  ten  rodzaj  terapii świadomie, bądź w wyniku odpowiednio 

inscenizowanych  i  stymulowanych  sytuacji.  Rodzaj terapii szczególnie 
korzystnej  wobec  inwalidów  i  osób  samotnych, nie znajdujących swego 

miejsca  w  społeczeństwie. W tego rodzaju terapii wartością główną jest 

udział, uczestnictwo, sam proces tworzenia, poczucie wartości tej pracy, 
mniej zaś są ważne obiektywne kryteria wartości dzieła.

  TERMOPUNKTURA

-> PRZYŻEGANIE, działanie ciepłem (czy temperaturą o różnej wartości) na 
-> AKUPUNKTY.

  TERMOTERAPIA 

Leczenie  za  pomocą wysokich i niskich temperatur. Stosowanie ciepła ma 
liczne zastosowanie w różnych metodach jak np. sauna, kąpiele słoneczne, 

okłady  gorące  suche,  w  których chore miejsca okłada się woreczkami z 
gorącym  piaskiem  albo  termoforem (stosuje się szczególnie w wysiękach 

stawowych,  urazach  mięśni).  Koce  i  poduszki  elektryczne,  okłady z 
parafiny  (używa  się w nerwicy naczyń, niektórych postaciach miażdżycy, 

nerwobólach).  Podstawowym  celem  ogrzewania jest spowodowanie w chorym 
miejscu  rozszerzenia  naczyń  krwionośnych,  w  wyniku  czego  jest ono 

znacznie  lepiej  ukrwione,  zostaje  przyśpieszona regeneracja tkanek i 
szybciej  są  usuwane  produkty rozpadu. Podwyższona temperatura ponadto 

przyspiesza   i   usprawnia  procesy  metaboliczne  i  ułatwia  walkę  z 
atakującymi    ustrój    mikroorganizmami.    Interesujące    są   różne 

niekonwencjonalne  zastosowania  zimna  w  terapii.  Poza wykorzystaniem 
zimna  jako  silnego  bodźca  w  natryskach  i  procesie -> HARTOWANIA i 

leczenia  metodami  ->  KNEIPPA,  są  też  ciekawe  doniesienia na temat 
szokowego  działania zimnem, stosowanym nawet w przypadku zaawansowanych 

chorób.  Takie  zaś  formy  jak kąpiele w przeręblu, nacieranie śniegiem 
itp. można zaliczyć do technik typowych dla -> SURVIVALU.

  TEST

Sprawdzian  polegający  z  reguły  na  wykonaniu serii prób służących do 
pomiaru  zdolności,  zainteresowań,  sprawności  i  wydolności w różnych 

dziedzinach.

  TĘTNA BADANIE
Jedna   z   najbardziej   rozwiniętych,  choć  bardzo  trudnych  technik 

diagnostycznych  w -> CHIŃSKIEJ MEDYCYNIE. Początki tej metody sięgają V 
w.  p.n.e.  Obecnie  doświadczeni  lekarze  chińscy są w stanie odróżnić 

ponad  40 rodzajów tętna i na tej podstawie postawić nie tylko diagnozę, 
ale  ustalić  również  system  leczenia.  Kierując  się  doświadczeniami 

lekarzy  chińskich  opracowano  w  RFN tzw. pulsograf, za pomocą którego 
dokonuje się takich pomiarów mechanicznie. 

  TĘTNO

Liczba  uderzeń  (skurczów) serca na minutę. Dla celów diagnostycznych i 
treningowych  rozróżnia  się tętno spoczynkowe (stan spoczynku, leżenia, 

siedzenia)  i  tętno  wysiłkowe (intensywna praca, bieg, wysiłek). Tętno 
mierzy  się  przez  15  sek.,  a  wynik  mnoży się przez 4. W niektórych 

technikach  medycyny  orientalnej  stymuluje  się zmiany tętna dla celów 
leczniczych  i  w  ramach  ćwiczeń  ->  MEDYTACYJNYCH prowadzących do -> 

EUTONII.   W   ->   MEDYCYNIE  CHIŃSKIEJ  pomiar  tętna  stosuje  się  w 
diagnostyce.  Doświadczeni  lekarze  chińscy odróżniają od kilkunastu do 

kilkudziesięciu rodzajów tętna. Patrz: -> TĘTNA BADANIE.

  TIEN AN
Uzdrawiający dotyk. Patrz: -> REFLEKSOTERAPIA.

  THETA ZJAWISKA

Gr.   -   theta   od   Thanatos  -  śmierć.  Zjawiska  obejmujące  w  -> 

PARAPSYCHOLOGII  zagadnienia  istnienia  i  przejawiania  się aktywności 
psychicznej  człowieka po jego śmierci. Patrz m.in. -> ŻYCIE PO ŚMIERCI, 

-> FOTOGRAFIA DUCHOWA, -> PRZEISTOCZENIE PSYCHICZNE, -> REINKARNACJA.

  TŁUSZCZE
W  pożywieniu  mamy  do czynienia z dwoma rodzajami tłuszczów jadalnych: 

zwierzęcymi i roślinnymi. Podstawowym zaleceniem współczesnej dietetyki, 
sięgającej  korzeniami  do zasad odżywiania się ludów orientalnych, jest 

zalecenie  zmniejszenia  spożycia  tłuszczów  zwierzęcych  i zwiększenia 
spożycia tłuszczów roślinnych. Patrz też: -> KWASY TŁUSZCZOWE, -> NNKT.

  TOBISKOP 

Przyrząd  skonstruowany  przez  radzieckich  lekarzy  zajmujących się -> 
AKUPUNKTURĄ,   służący   do   wykrywania   i  dokładnej  lokalizacji  -> 

AKUPUNKTÓW.  Tobiskop z wyglądu przypomina cienki ołówek i skonstruowany 
jest   na  nieco  podobnej  zasadzie  jak  proste  urządzenie,  w  które 

wyposażony jest każdy elektryk. Po przytknięciu go do przewodu, w którym 
płynie  prąd,  urządzenie  świeci.  Podobnie  zachowuje  się tobiskop po 

przytknięciu go do akupunktu. Patrz: -> MERIDIANY i -> BIOENERGIA.

  TOLERANCJA
Wyrozumiałość,  nie  prześladowanie  poglądów i wierzeń odmiennych. Brak 

tolerancji  to szowinizm, czy po prostu nie akceptowanie, prześladowanie 
i  w  jakimś  sensie  nawet  eliminowanie  ze społeczności innych ludzi, 

ponieważ  różnią  się  czymkolwiek  od  nas.  Dziś jest to zjawisko dość 
powszechne,   staje   się   źródłem   wielu  chorób  psychosomatycznych, 

powstających  na  podłożu  ->  STRESU i -> FRUSTRACJI. Powszechność tych 
zjawisk  we  współczesnej  cywilizacji  jest  jedną  z głównych przyczyn 

zwrotu  społeczeństw  zachodnich  ku  filozofii  i kulturze orientalnej, 
głoszących pokój wewnętrzny, tolerancję i wzajemny szacunek.

  TOUCH FOR HEALTH

Ang.  -  tytuł książki Johna F. Thie i nazwa jego metody terapeutycznej, 
będącej   kompilacją  wielu  umiejętnie  zestawionych  technik  i  metod 

diagnostycznych  i  terapeutycznych realizowanych na podstawie ścisłej i 
dokładnej   znajomości   anatomii  i  fizjologii  układu  mięśniowego  i 

kostno-stawowego.  W  metodzie  tej  wykorzystywane są m.in. techniki -> 
AKUPRESURY   ->   MASAŻU,   ->   CHIROPRAKTYKI  ->  DIGITOPUNKTURY  oraz 

kinezjologii   stosowanej.   W   T.F.H.   analizuje   się   pary  mięśni 
opozycyjnych,  a  następnie  działa  wzmacniająco  na te mięśnie z danej 

pary,  które są słabsze. Wszystkie ćwiczenia i zabiegi przeprowadzane są 
z  myślą  o  całym  organizmie.  Żeby w pełni tę technikę poznać, trzeba 

jednak  uważnie  przestudiować całą książkę, która po polsku nosi tytuł: 
"Dotyk dla zdrowia".

  TRANS

Stan  oszołomienia  lub  specyficznego  snu. Stan hipnotyczny. Zmieniony 
stan  świadomości.  ->  NADSTAN,  w  którym  -> EKSTRASENS lub -> MEDIUM 

przejawia zazwyczaj swe zdolności w zakresie zjawisk -> PSI.

  TRANSFORMACJA
W  medycynie  klasycznej  oznacza rekombinację, tj. skomplikowany proces 

powstania  u potomstwa zestawu genów allelicznych w innym układzie niż u 
rodziców.  W literaturze psychotronicznej termin ten używany jest bardzo 

różnie i na ogół oznacza różnego rodzaju przeobrażenia, przekształcenia, 
zmiany paranormalne.

  TRANSGRESJA
Wg  prof.  Józefa  Kozieleckiego: "Transgresja to czynności inwencyjne i 

ekspansywne,  wykraczające  poza typowe granice działania, to czynności, 
dzięki  którym  jednostka  lub  zbiorowość kształtują nowe struktury lub 

niszczą  struktury  już ustabilizowane, tworzą nowe wartości pozytywne i 
wartości  negatywne.  Czynniki te są źródłem rozwoju i regresu". Analiza 

pojęcia    transgresji    przynosi   wiele   interesujących   możliwości 
komentowania  różnych  zjawisk, w tym i tych, których aktualnie człowiek 

nie potrafi objaśnić ani zrozumieć. W całej rozciągłości uwaga ta odnosi 
się do zjawisk parapsychologicznych i paramedycznych.

  TRANSMIGRACJA

-> REINKARNACJA

  TRANSMUTACJA
Przemiana pod wpływem zabiegów alchemicznych różnych metali w złoto. Jak 

wiadomo  sztuka  ta nie udała się nikomu do tej pory, natomiast ostatnio 
zaobserwowano  u  jednej  z  osób  ->  EKSTRASENSA  zjawisko odwrotne, a 

mianowicie  złote pierścionki zamieniały się u niego w jakieś spopielałe 
okruchy.  Jeżeli  przywołamy  tu  też  interesującą hipotezę zakładającą 

możliwość  transmutacji  w  mózgu,  w procesach psychoenergetycznych, to 
może to odwieczne marzenie niedługo da się spełnić przez sam akt woli.

  TRANSPLANTACJA

Przeszczepianie  tkanek  lub  narządów,  może odbywać się w obrębie tego 
samego   ciała  (autotransplantacja),  w  obrębie  tego  samego  gatunku 

(homotransplantacja)       lub       między       różnymi      gatunkami 
(heterotransplantacja).

  TRENING

Systematyczne,   cykliczne  ćwiczenia  w  celu  podniesienia  sprawności 
fizycznej,   psychicznej   lub  intelektualnej.  Specyficzną  i  szeroko 

stosowaną   w  ->  PSYCHOTERAPII  metodą  treningu  są różne techniki -> 
AUTOGENNE. Patrz m.in. trening autogenny: -> SCHULTZA lub -> JACOBSONA.

  TRÓJKĄT BERMUDZKI

Akwen  Atlantyku  położony  między  wyspami  Bermudy,  Puerto i Miami na 
Florydzie   w   USA.  Od  kilkudziesięciu  lat  w  rejonie  tym  giną  w 

niewyjaśnionych  okolicznościach  statki i samoloty, co jest przedmiotem 
rozlicznych  hipotez  i  prób  wyjaśnienia tego zjawiska. Także w Polsce 

podobno   występują  takie  "podejrzane"  miejsca,  gdzie  z  nieznanych 
przyczyn   występują  anomalie  trudne  do  wyjaśnienia  (gasną  silniki 

samochodów, kierowcy nagle zasypiają itp.).

  TRZY RAZY TRZYDZIEŚCI RAZY STO TRZYDZIEŚCI
3  razy 30 razy 130. Popularny prosty wzór-rerecepta na niezbędną porcję 

ruchu.  Oznacza  to,  że każdy człowiek dla podtrzymania swego zdrowia i 
kondycji fizycznej powinien poddawać swoje ciało wysiłkowi co najmniej 3 

razy  w  tygodniu,  z  tym że przynajmniej przez 30 minut każdego z tych 
treningów tętno powinno wynosić około 130. Taka dawka ruchu, połączona z 

właściwym   odżywianiem,  niepaleniem  tytoniu,  ograniczonym  spożyciem 
alkoholu, może nie tylko przyczynić się do zmniejszenia i wyeliminowania 

ryzyka  większości  chorób,  ale  też  jest  gwarantowanym  sposobem  na 
przedłużenie   życia  o  wiele  lat.  W  stosunku  do  dzieci  ta  dawka 

niezbędnego  ruchu powinna być zwiększona. Każde dziecko dopóki rośnie i 
rozwija  się,  powinno  uprawiać  sport  i  różne  ćwiczenia  fizyczne w 

wymiarze  2  -  3  godzin dziennie, w tym część tych ćwiczeń - od 3 do 4 

odcinków,  każdy  od  10  do 15 minut, powinna być tak intensywna, ażeby 
tętno wynosiło około 140 - 150.

  TSUBOPUNKTURA

-> AKUPRESURA wykonywana specjalną kulką.

  TU SAPIENS TACE UT VIVAS IN PACE
Łac. - milcz mądrze, abyś żył w spokoju. Zaklęcie-groźba przestrzegająca 

magów i alchemików przed zdradą tajemnicy osobom postronnym. Szczególnie 
dziś  wobec ogromnej popularyzacji najtajniejszych przepisów magicznych, 

magowie  i  czarnoksiężnicy  przywołują  to  zaklęcie,  kierując  je  do 
wszystkich, którzy szafują tajemną wiedzą.

  TWARDOWSKI

Słynny  polski  czarnoksiężnik  opiewany  w  wielu  legendach,  znany  z 
cyrografu  podpisanego z diabłem. Za swe grzechy podobno dotąd siedzi na 

Księżycu.  Do  historii  wszedł  między  innymi  dzięki  wywołaniu ducha 
Barbary  Radziwiłłówny,  ukochanej  króla  Zygmunta Augusta. jak donoszą 

jednak źródła historyczne, była to typowa mistyfikacja, bowiem królowi w 
rzeczywistości  pokazano  nie ducha Barbary ale całkiem żywą i niezwykle 

do  nieboszczki podobną zakonnicę Giżankę też Barbarę. Jak wieść niesie, 
zajęła  ona  w doczesnym życiu króla skutecznie miejsce zmarłej, z czego 

było mnóstwo perypetii.

  TYBETAŃSKA MEDYCYNA
Tybetańska  medycyna  rozwijała  się  i  kształtowała  w VII - IX w. pod 

silnymi wpływami medycyny indyjskiej i częściowo chińskiej. W tym czasie 
do  Tybetu  przybywają  z  Indii  i  okolicznych krain najlepsi lekarze, 

tłumaczy  się  na  tybetański  największe  dzieła  medycyny  hinduskiej. 
Ostatecznie   ukształtował  się  obszerny  system  medycyny  opartej  na 

gruntownej  wiedzy,  wszechstronnej  diagnostyce  i  bogatej  naturalnej 
psychosomatycznej  terapii.  W  XVIII  w.  zebrane  i  opisane  w języku 

tybetańskim   księgi   medyczne   wraz   ze  słynnym  "Atlasem  medycyny 
tybetańskiej"  to  jedno  z  największych  w historii światowej medycyny 

zbiorcze  dzieło  obejmujące  całokształt  wiedzy lekarskiej, imponujące 
wszechstronnością  i  niezwykłą  wprost  skrupulatnością  diagnostyczną. 

Znaczącą  częścią  tego  dzieła  była farmacja oparta o naturalne środki 
lecznicze:   roślinne,   mineralne,  zwierzęce.  Nic  też  dziwnego,  że 

tybetańska  medycyna  już jako wielki zbiorczy system wywarła duży wpływ 
nie  tylko  na  okoliczne  krainy, ale dotarła też do Europy, głównie za 

pośrednictwem  lekarzy rosyjskich pochodzenia buriackiego. Jednym z nich 
był  Cultim  Badmajew,  lekarz  arystokracji  i rodziny carskiej. Tą też 

drogą  tybetańska  medycyna  zawędrowała  przed  wojną  do Polski wraz z 
recepturą  na  zioła tybetańskie (słynny dziś lek -> PADMA 28). W latach 

70 i 80 tybetańska medycyna była przedmiotem wszechstronnej penetracji i 
badań ze strony lekarzy radzieckich. Przyczyniło się to do jej znacznego 

upowszechnienia  w  Europie.  Podstawowe  dzieło  tybetańskiej  medycyny 
"Dżud-szi"  składa  się  z  ośmiu  głównych  rozdziałów  zatytułowanych: 

Leczenie  chorób  ciała,  leczenie  chorób  dziecięcych, leczenie chorób 
kobiecych,  leczenie  chorób  zsyłanych  przez  złe  duchy, leczenie ran 

zadanych   białą   bronią,   leczenie   chorób   powstałych  z  trucizn, 
podtrzymanie   i   odbudowanie  sił  u  osób  osłabionych  i  wiekowych, 

wzmocnienie  i  stymulacja  potencji.  Podstawowe  pojęcia  tybetańskiej 
medycyny to rlung (wiatr), mkhura (żółć) i bad-kan (flegma). Współczesna 

medycyna  pod  tymi  wszechobecnymi  w  tybetańskiej medycynie pojęciami 
odszyfrowuje  system  nerwowy  i  system  humoralny, których sprawność i 

jedność  funkcjonowania  decyduje  o  zdrowiu  i  chorobie.  W  zakresie 

typologii  człowieka  tybetańska medycyna czerpie bezpośrednio z ustaleń 
Hipokratesa  (choleryk,  flegmatyk, sangwinik, melancholik). Szczegółowa 

lektura  dzieł tybetańskiej medycyny wskazuje, że pod trudną dla lekarzy 
zachodnich  terminologią  i  interpretacją  kryje się ogromna gromadzona 

przez   wielowiekowe   doświadczenia   i   praktykę   wiedza,   znacznie 
wyprzedzająca  późniejsze  odkrycia.  Można  powiedzieć,  że  tybetańska 

medycyna   dopiero   czeka   na  jej  pełne  odkrycie,  interpretację  i 
wykorzystanie w praktyce.

  TYPOLOGIE CZŁOWIEKA

Istnieje  bardzo  wiele typologii sporządzonych z pozycji różnych nauk i 
kierunków  filozoficznych, psychicznych, fizycznych, społecznych i wielu 

innych.  Do  najpopularniejszych należą m.in. typologia temperamentów wg 
->  HIPOKRATESA.  Dzieli  on ludzi na cztery podstawowe grupy: sangwinik 

(wesoły,  pogodny,  optymista,  niestały, zmienny), choleryk (wybuchowy, 
agresywny, dynamiczy, zawzięty, trwały), flegmatyk (stały, niewzruszony, 

bierny,  spokojny),  melancholik  (nastrojowy,  pesymista, introwertyk). 
Spośród zaś licznych typologii dzielących ludzi wg budowy ciała, trzy są 

najpopularniejsze:
-    Typologia    Kretschmera    wyróżnia    typy:    pykniczny   (tęgi, 

krótkokończynowy),  atletyczny  (proporcjonalny,  silnie  umięśniony)  i 
leptosomatyczny (szczupły, długokończynowy);

-  Typologia  Sheldona dzieli ludzi na trzy podobne typy: endomorficzny, 
mezomorficzny, ektomorficzny;

-  Polski  fizjolog  Wanke  zaproponował interesującą obrazową typologię 
przyrównującą ludzi pod względem budowy ciała do liter: A, I, H, Y.

  UFO

Ang.  -  Unidentifed Flying Object (Niezidentyfkowane Objekty Latające). 
Jedna  z  najbardziej  tajemniczych  i  frapujących zagadek współczesnej 

kosmologii.  Powszechnie  uważa  się,  że UFO to przybysze z Kosmosu. Wg 
innych  teorii  i hipotez to bliżej nieokreślone zjawiska atmosferyczne, 

np.  zjawisko  -   CHEMILUMINESCENCJI  lub -> PIORUN KULISTY. Wg jeszcze 
innych hipotez UFO pochodzą z wnętrza Ziemi z krainy zwanej -> AGARTA.

  ULTRADŹWIĘKI

Zaburzenia  falowe  w  ośrodku  sprężystym,  dźwięki  nie słyszane przez 
człowieka.  Występują  także  w  przyrodzie np. w szumie morza i wiatru. 

Wytwarzają  je  niektóre  zwierzęta  np.  nietoperze.  Fakt, że istnieją 
sygnały,  które  są  swobodnie  odbierane  przez  wiele  istot żywych, a 

zarazem  są  niedostępne  dla  człowieka,  jest  przedmiotem  spekulacji 
zakładających,  że istnieje wiele jeszcze takich systemów porozumiewania 

się  i  wymiany  informacji  dostępnych  kiedyś  człowiekowi,  które też 
wskutek  rozwoju  cywilizacji  dzisiaj  utracił.  Różne niewytłumaczalne 

zdolności  -> EKSTRASENSÓW i -> BIOENERGOTERAPEUTÓW być może dowodzą, że 
wiele  z tych umiejętności istnieje nadal, ale są one u większości ludzi 

utajone.

  UNIWERSALIZM
Prąd filozoficzny uznający w postawach i poglądach dominację całości nad 

częściami,   eksponujący   pojęcia   powszechnego   dobra,   tolerancji, 
współdziałania.

  UPUSTY KRWI

Puszczanie   krwi   w  dawnej  medycynie  ludowej  było  stosowane  dość 
powszechnie.  Dziś  upusty  krwi  dokonywane są w medycynie klasycznej w 

niektórych  wyjątkowych  wypadkach, np. chorobach takich jak czerwienica 

czy nadciśnienie.

  UROJENIA
Trudne  do  usunięcia ze świadomości sądy nt. różnych rzekomych zagrożeń 

ze   strony   innych   osób   lub  przedmiotów,  nadmiernie  rozbudowane 
przekonanie  o własnej wielkości lub poniżeniu, poczucie nieistniejących 

chorób, czasem chorobliwa zazdrość.

  URYNOTERAPIA
Leczenie  własnym  moczem.  Wg  źródeł  cytowanych  przez E. Cybulską ze 

"Sztandaru    Młodych"    zastosowanie   lecznicze   moczu   jest   dość 
wszechstronne,  zarówno  zewnętrznie  (grzybica, rany, łupież, odciski), 

jak  i  wewnętrznie  (tu  lista  jest  bardzo długa - zazwyczaj chodzi o 
choroby  przemiany  materii). W wielu opisach urynoterapii chory wypijał 

cały  swój  mocz,  często łącząc to z głodówką. Wśród wyleczonych chorób 
wymienia  się  m.in.  nowotwory jelita grubego, nadciśnienie, gościec. W 

dyskusjach  nad  tym,  jakie  czynniki powodują skuteczność urynoterapii 
wymienia  się  głównie  dwa:  pierwszy  -  mocz  zawiera  wiele  cennych 

biopreparatów,  które  zwrócone  organizmowi  wspomagają  go  w  walce z 
chorobą  i  druga  -  organizm  wydala  z  moczem  różne  toksyny, które 

wprowadzone  z  powrotem  wywołują w nim różne reakcje obronne, podnoszą 
jego odporność immunologiczną.

  UTAJONE MOŻLIWOŚCI CZŁOWIEKA

Pogląd   wyrażany   przez   grupę   wybitnych  filozofów  i  psychologów 
utożsamianych zazwyczaj z kierunkiem psychologii humanistycznej (Murphy, 

Allport,  Skinner,  Fromm,  Maslow,  Rogres  i  inni). W.w. uczeni i ich 
kontynuatorzy   w   swych   tchnących   optymizmem   dziełach   wysuwali 

twierdzenie,  że  człowiek  wykorzystuje  jedynie  niewielką część swych 
możliwości.  Można  je  rozwinąć na podstawie -> HOLIZMU, -> SYNERGIZMU, 

edukacji i treningu intelektualnego, emocjonalnego i fizycznego. Hamulce 
i  ograniczenia zaś można eliminować i rozluźniać w procesach -> PSYCHO- 

i -> SOCJODRAMY, różnych technik -> RELAKSU, -> MEDYTACJI, panowania nad 
swym  ciałem.  Na początku wszystkiego zaś jest wiara, że najwięcej może 

każdy zrobić sam dla siebie.

  UZDRAWIACZ
Miesięcznik.      Problematyka:      radiestezja,      bioenergoterapia, 

ziołolecznictwo  i  inne  niekonwencjonalne  metody i techniki leczenia, 
ciekawostki,  adresy  uzdrowicieli.  Wydaje  "Ambrozja"  pod  patronatem 

Instytutu Zdrowia i Ekologii w Krakowie, Skrytka pocztowa 766.

  UZDROWICIELE
->  EKSTRASENSI,  ->  FENOMENY,  ->  HEALERZY,  ->  MAGNETYZERZY, ludzie 

posiadający  szczególne  zdolności  diagnozowania  i terapii siłami swej 
wewnętrznej  energii  i  energii  wyzwalanej u leczonych osób. Patrz: -> 

BIOENERGOTERAPEUTYKA, -> BIOPOLE i inne.

  UZDROWICIELE W POLSCE
W  Polsce  działa  kilkaset  osób stosujących niekonwencjonalne metody i 

techniki   bioenergoterapeutyczne.   Wiele   z   nich   swą   wiedzą   i 
umiejętnościami  przynosi ludziom ulgę, leczy, a przynajmniej pociesza i 

daje  nadzieję.  Niektórzy jednak nadużywają niestety zaufania pacjentów 
podejmując  działalność  leczniczą  bez  żadnego  po temu przygotowania, 

talentu,  a  kierując  się  jedynie  chęcią  zysku.  Traci  na tym każdy 
prawdziwy,  solidny,  kierujący  się  interesami  pacjentów uzdrowiciel. 

Trudno  jednak  z góry przesądzić, kto zasługuje na zaufanie, a kto nie, 

tym  bardziej  że  często  reklamują  się  przede  wszystkim  ci drudzy. 
Najstosowniejsze   wydaje   się   więc   przyjęcie  zasady  rekomendacji 

bioenergoterapeutów  przez  odpowiednie  organizacje,  jak  np.  Polskie 
Stowarzyszenie  Psychotroniczne  i  Polskie Stowarzyszenie Bioterapeutów 

"Biopol".  Oto  owe listy (podaję za wydawnictwem "Zdrowie" - Informator 
Omnibus   I/91).   Polskie   Towarzystwo   Psychotroniczne   rekomenduje 

bioterapeutów:  Stefan  Abramowski,  Kazimierz  Błaszczyk,  Leszek Borc, 
Maria  Celmer,  Janusz Chorodecki, Janina Czerkaszyn, Andrzej Fabiański, 

Leszek  Franaszek,  Marek  Fudali,  Marek  Kawoda,  Irena  Polańska, Jan 
Putkowski,  Jerzy  Rejmer,  Barbara Szajewska, Stefania Szantyr-Powolny, 

Zofia  Telesińska-Bratek,  Ryszard  Ulman,  Stefania  Żurkowska. Polskie 
Stowarzyszenie  Bioterapeutów "Biopol" rekomenduje bioterapeutów: Janusz 

Chorodecki,  Henryk  Dembiński,  Mieczysław  Fudali,  Maria  Kuligowska, 
Andrzej Lisiak, Pawel Połonecki, Nicole Radziwiłł, Jerzy Rejmer, Zygmunt 

Skubisz, Jerzy Strączyński, Andrzej Szadurski, Ryszard Ulman.

  WAHADLARSTWO
Dział   ->   RADIESTEZJI   zajmujący   się   badaniem  i  opracowywaniem 

praktycznych   programów   wykorzystania   ->   WAHADŁA  dla  wykrywania 
lokalizacji i określania cech interesujących nas ciał i obiektów. Istota 

zjawiska   wahadlarstwa   polega   na  przeniesieniu  odbieranego  przez 
człowieka promieniowania magnetycznego na wahadło, a więc funkcjonowanie 

wahadła  jest  wywołane  reakcją  ludzkiego ciała na różne anomalie pola 
magnetycznego.  Trudno natomiast jednoznacznie zinterpretować zachowanie 

się  wahadła  w  sytuacjach,  w  których  jest ono wykorzystywane np. do 
diagnozowania  chorób,  badania  żywności  itp.  Wydaje  się,  że  wbrew 

ogólnemu  przekonaniu  również  i  w  tych przypadkach ruch wahadła jest 
wynikiem  reakcji ciała wahadlarza, a nie bezpośredniego wpływu badanego 

obiektu  na wahadło, co oczywiście może nie mieć znaczenia dla ustalenia 
przydatności  wahadła  w diagnostyce. Ma natomiast wielkie znaczenie dla 

rozwoju wahadlarstwa jako metody naukowej.

  WAHADŁO
Podstawowy   przyrząd   pomiarowy   w  ->  RADIESTEZJI mający szczególne 

zastosowanie w -> RADIESTEZJI PARAMEDYCZNEJ. Patrz -> WAHADLARSTWO.

  WAMPIR
Istota  demoniczna,  człowiek żyjący po śmierci i odżywiający się ludzką 

krwią.  Pozbawienie  wampira  jego  siły  polegało m.in. na przebiciu go 
drewnianym  kołkiem.  Taką  scenę  obserwujemy  w filmie Dolina Issy (T. 

Konwicki,  wg  Cz.  Miłosza).  Temat  wampirów  jest  często przedmiotem 
literatury  i  filmów  grozy. Do dziś w niektórych środowiskach, nawet w 

społeczeństwach cywilizowanych utrzymuje się wiara w wampiry.

  WANGA
"Wanga",  Krasimira Stojanowa, niewidoma Bułgarka znana na całym świecie 

z  niezwykłych  zdolności  jasnowidztwa, telepatii, kontaktów z naturą i 
"bytami  kosmicznymi". Doświadczenia naukowe przeprowadzone w Instytucie 

Sugestologii   w   Sofii   przez   znanego  parapsychologa  ->  LOZANOWA 
potwierdziły w pełni wiele jej nieprzeciętnych uzdolnień.

  WANGI

W wierzeniach i obrządkach -> VUDU, laleczki, figurki ludzkie wykonywane 
z różnych materiałów, symbolizujące osoby, którym chcemy pomóc lub zadać 

im  cierpienie  a nawet śmierć. Odpowiednio spreparowana wanga vudu może 
być  poddana  różnym  zabiegom  dobrym i złym, które są przenoszone mocą 

czarnoksięską na osobę, którą wyobrażają.

  WARZYWA I OWOCE

Bardzo   cenne  i  niestety  powszechnie  niedoceniane  surowce,  źródło 
większości  podstawowych  biopierwiastków,  witamin  i innych substancji 

niezbędnych  dla  życia.  Są  głównym pożywieniem w -> WEGETARIANIZMIE i 
jego odmianach.

  WEDY

Święte  księgi -> SANSKRYTU. Zbiór najstarszych tekstów staroindyjskich, 
tzw.  okresu  bramińskiego,  dotyczących  wierzeń  religijnych, rytuału, 

obrzędów,  obyczajów, zasad i norm postępowania. Wedy powstały w okresie 
1500  -  300  p.n.e.  Najstarszą  częścią  wedy  są  ->  MANTRY,  teksty 

recytowane  lub  śpiewane  przez kapłanów. Współcześnie wykorzystywane w 
wielu technikach terapeutycznych.

  WEGETALIZM

Odmiana  ->  WEGETARIANIZMU  polegająca na spożywaniu wyłącznie pokarmów 
roślinnych.

  WEGETARIANIZM

System  odżywiania  się,  z którego wyłączone są wszelkie pokarmy mięsne 
otrzymywane  w  wyniku  zabijania  zwierząt.  Natomiast nie wyklucza się 

spożywania  takich  produktów  jak mleko, jaja, miód, sery itp. Bardziej 
ekstremalną  postacią wegetarianizmu jest -> WEGETALIZM, który odrzuca z 

pożywienia  wszystkie  produkty  pochodzenia  zwierzęcego,  a więc także 
mleko,  jaja  itp.  Wegetaliści  spożywają wyłącznie potrawy pochodzenia 

roślinnego.  Znacznie  rzadziej  występują  jeszcze  bardziej  radykalne 
odmiany  wegetarianizmu,  jak -> WITARIANIZM, który polega na odżywianiu 

się  samymi  surowymi  owocami i warzywami oraz -> FRUTARIANIZM, którego 
wyznawcy  żywią  się  wyłącznie  surowymi  owocami. Wegetarianizm i jego 

wszystkie odmiany nie są jedynie specyficznymi sposobami odżywiania się, 
lecz także są wyrazem ogólniejszych poglądów religijnych, estetycznych i 

etycznych  głoszących  współczucie dla zwierząt, niechęć do zadawania im 
cierpień, wstręt do procedury uboju, preparowania zabitych zwierząt itp. 

W  ostatnich  latach  eksponuje  się  też  ważny  w  skali  globu aspekt 
ekonomiczny. System wegetariańskiego odżywiania się jest bowiem znacznie 

ekonomiczniejszy  i  przy  jego  upowszechnieniu  ziemia będzie w stanie 
wyżywić  znacznie  większą liczbę ludzi. Ten punkt widzenia może być też 

brany  pod  uwagę przy analizie budżetów domowych. Wegetarianizm jest po 
prostu  tańszy.  Najistotniejszy  jednak z punktu widzenia medycyny jest 

aspekt  zdrowotny.  Wegetarianizm  jest  powszechnie  uważany za bliższy 
naturalnemu    odżywianiu,    znacznie    zdrowszemu   niż   powszechnie 

praktykowane.

  WEGETOTERAPIA
Twórcą  koncepcji jest W. Reich, wychowanek szkoły psychoanalitycznej -> 

FREUDA.  Twierdzi  on,  że  zgodnie z powszechnie już akceptowaną zasadą 
jedności  psychosomatycznej  człowieka,  nastawienia psychiczne wywołują 

określone  stany fizjologiczne. W szczególności wszystkie uczucia, które 
są dla człowieka nieprzyjemne (niepokój, lęk, złość), powodują kurczenie 

się  i  zaciskanie  ciała.  Im  silniejsze  i bardziej długotrwałe są to 
zjawiska,  tym  rozleglejsze  zmiany  następują  w  układzie mięśniowym. 

Dalsze skutki tego stanu rzeczy to ograniczenia funkcji różnych narządów 
i  zakłócenia  w  przemianie  materii.  Środki terapeutyczne proponowane 

przez    W.   Reicha   polegają   na   równoczesnym   stosowaniu   metod 
psychoterapeutycznych  wywodzących  się  z -> PSYCHOANALIZY oraz technik 

skierowanych  bezpośrednio  na ciało: dotyk, masaż, ćwiczenia oddechowe, 

aktywność   fizyczna.  Łącznym  celem  wegetoterapii  jest  przywrócenie 
swobodnego  przepływu  energii i zrównoważenie funkcji obwodowego układu 

nerwowego.

  WERTYKALNY ROZWÓJ CZŁOWIEKA
-> HORYZONTALNY I WERTYKALNY ROZWÓJ CZŁOWIEKA

  WĘDRÓWKA DUSZ

-> REINKARNACJA

  WHO
World Health Organization - Światowa Organizacja Zdrowia.

  WIADOMOŚCI ZIELARSKIE

Pismo  Polskiego  Związku Zielarskiego. Adres redakcji: 00-336 Warszawa, 
ul. Kopernika 34, tel. 264-362. Wydawca: "HORT/PRES", red. nacz. Urszula 

Uszyńska-Nowicka. Cena z października 1991 r. - 6000 zł.

  WIBRACJA
Termin  zazwyczaj używany w odniesieniu do chwiejności wysokości dźwięku 

lub  określenia  drgań  mechanicznych.  W wielu publikacjach dotyczących 
zjawisk   ->   PSI  pojęcia  wibracji  używa  się  dla  opisania  bliżej 

niesprecyzowanych   zjawisk   ruchu  bioenergii,  reakcji  organizmu  na 
oddziaływanie pola, czy innych paranormalnych zjawisk w -> SPIRYTYZMIE.

  WIBROGIMNASTYKA

System  ćwiczeń  gimnastycznych  opracowany  przez rosyjskiego inżyniera 
mechanika A. A. Mikulina. Ćwiczenia te są bardzo proste: Należy w tempie 

60  razy na minutę, w pozycji stojącej wznieść się na palce i gwałtownie 
opaść  na  pięty.  Ćwiczy  się  w  seriach  2 razy 30 wstrząsów w jednym 

seansie  z  10 sek. przerwą. Seansów zaś w ciągu dnia powinno być kilka. 
Zdaniem  Mikulina  owe  mikrowstrząsy  przyczyniają  się do oczyszczenia 

organizmu  ze  złogów  i skrzepów, następuje przyśpieszenie obiegu krwi, 
lepiej dotlenia się organizm.

  WIESIOŁEK

Dwuletnia   bylina   dość   popularna   w  Polsce,  porastająca  głównie 
piaszczyste  ugory  i  nieużytki.  Wiesiołek stał się w ostatnich latach 

niezwykle   popularny   za  sprawą  wykrytego  w  jego  nasionach  kwasu 
gamma-linolenowego  (GLA).  Kwas ten nie jest syntetyzowany w organizmie 

człowieka   (wyjątek   mleko   matki  karmiącej)  i  ma  duże  znaczenie 
regeneracyjne i wzmacniające system immunologiczny organizmu. W aptekach 

można  już dostać kilka leków zawierających GLA. Osobom, które chciałyby 
same  przyrządzać  preparat  z  wiesiołka, niezbędne są dwie informacje: 

wiesiołek  ma  bardzo  twarde  nasiona i trzeba je dla udostępnienia GLA 
rozbić,  można  to  zrobić np. w młynku do kawy. Nie można też preparatu 

podgrzewać powyżej 50 stopni C, bowiem traci on wtedy swe właściwości. 

  WILKOŁAK 
Człowiek  zamieniony  w  wilka.  Wiara  w wilkołaki powstała na terenach 

zamieszkałych   przez   ludy   słowiańskie.  Źródeł  legend  i  mitów  o 
wilkołakach  należy szukać w prastarych obyczajach pogańskich, oddawaniu 

czci  i nawiązywaniu kontaktów ze zwierzętami, przywdziewaniu ubiorów ze 
skóry   wilka   i  naśladowaniu  zwyczajów  tych  bardzo  inteligentnych 

zwierząt.  Interesujące są dość liczne legendy o wychowaniu się dzieci w 
wilczych stadach.

  WINNICKA LUCYNA
Znana  aktorka  (film:  "Matka Joanna od aniołów"). Od wielu lal zajmuje 

się  różnymi  problemami harmonii życia. Twórczyni Akademii Życia, która 
jest  jednocześnie  systemem  filantropijno-światopoglądowym, opartym na 

zasadach   ->   HOLIZMU  i  ->  EKOLOGII  oraz  praktycznym  działaniem, 
szkoleniem  i  terapeutyką  sięgającą  do rozlicznych nurtów i kierunków 

medycyny  psychosomatycznej,  naturalnej  i  homeopatycznej.  W Akademii 
Życia  można  pod kierownictwem specjalistów zapoznać się m.in. z takimi 

technikami  medycyny niekonwencjonalnej, jak -> RELAKS, -> MEDYTACJA, -> 
POLARITY, -> AKUPRESURA i inne. Akademia działa w Warszawie, a jej filie 

powstały już w kilku miastach (Gdańsk, Szczecin, Kraków, Łódź, Wrocław). 
Lucyna  Winnicka  jest  autorką  wielu  publikacji nt. -> ZDROWEGO STYLU 

ŻYCIA   i  książki-reportażu  o  życiu  i  niekonwencjonalnych  metodach 
leczenia w różnych stronach świata pt.: "Dookoła świętej krowy".

  WISHFUL THINKING

Ang. - pobożne życzenie utożsamiane z rzeczywistością. Stan ducha typowy 
dla większości Polaków.

  WIRTUALNE CZĄSTKI

Pojęcie  z  mechaniki  kwantowej.  Oznacza  cząstki,  które nie mogą być 
bezpośrednio  wykryte,  ale  efekty  ich  istnienia  mogą być mierzalne. 

Niektóre  zjawiska z obszaru -> PSI przypisuje się oddziaływaniu właśnie 
owych wirtualnych cząstek.

  WIŚNIEWKA-ROSZKOWSKA KINGA

Prof. Kinga Wiśniewska-Roszkowska specjalizuje się m.in. w -> GERIATRII. 
Napisała   wiele   książek  na  ten  temat,  w  tym  najobszerniejszą  i 

uwzględniającą  najnowsze  informacje  i  tendencje  w  zakresie walki o 
długowieczność pt. "Rewitalizacja i długowieczność".

  WITALIZM

Pogląd  utrzymujący  się  do  początków  XX  wieku,  że wszelkie procesy 
życiowe  są sterowane przez nie podlegającą prawom naukowym siłę życiową 

-> VITA VITALIS.

  WITAMINY
Związki  chemiczne  niezbędne  do życia, których organizm w zasadzie sam 

nie  potrafi  dość sprawnie syntetyzować, w związku z czym muszą one być 
dostarczane  bądź w gotowej postaci albo jako tzw. prowitaminy. Niektóre 

z  witamin  mogą  być  też dostarczane przez florę bakteryjną wegetującą 
symbiotycznie  w  przewodzie  pokarmowym człowieka. Niedobór witamin, co 

może   się  zdarzyć  przy  jednostronnym  pożywieniu,  bywa  elementarną 
przyczyną różnych schorzeń.

  WITARIANIZM

Odmiana   ->  WEGETARIANIZMU  polegająca  na  odżywianiu  się  wyłącznie 
roślinami w stanie surowym.

  WIZJE

Widzenie  rzeczy  i  zjawisk w sposób nadnaturalny podczas snu, ekstazy, 
halucynacji, transu hipnogennego itp. Patrz: -> NADSTAN.

  WIZUALNA DIAGNOSTYKA

Twórca  tej techniki diagnostycznej, studiujący w USA Japończyk, Michnio 
Kushi przy ocenie stanu zdrowia i orzekaniu o chorobie, opracował system 

polegający  na  przeprowadzaniu  wszechstronnych obserwacji i analizie z 

wyglądu   zewnętrznego  człowieka.  Michnio  Kushi  dowodzi,  że  uważna 
obserwacja  i analiza cech zewnętrznych człowieka może stanowić obszerną 

i   trafną   podstawę  diagnozy.  Technika  wizualnej  diagnostyki  jest 
częściowo  podobna  do  ongiś  popularnej,  a  obecnie  zarzuconej  jako 

błędnej,   ->  FRENOLOGII.  Kushi  idzie  dużo  dalej  i  ocenę  wyglądu 
zewnętrznego  poprzedza  bardzo staranną analizą konstytucji fizycznej i 

psychicznej    pacjenta,    czynników    genetycznych,   środowiskowych, 
habitatowych.  Technikę  tę  opisał w swej książce "Diagnostyka wizualna 

Orientu". (Podaję za E. Cybulską z SM).

  WODA ŻYWA I MARTWA
Zwykła  woda  (H2O)  poddana  elektrolizie,  podczas której wydziela się 

wodór, dzieli się na dwa rodzaje: kwaśną i alkaliczną. Ze względu na swe 
specyficzne  właściwości  wody te zostały nazwane odpowiednio: WODĄ ŻYWĄ 

(alkaliczną)   i   WODĄ  MARTWĄ  (kwaśną).  Woda  żywa  swym  składem  i 
właściwościami  bliska  wodzie  tkankowej  jest  łatwo przyswajana przez 

organizm, przywraca równowagę kwasozasadową. Woda martwa zaś dezynfekuje 
i działa bakteriobójczo. W niektórych sklepach i aptekach sprzedawane są 

produkowane  chałupniczo specjalne urządzenia do domowej produkcji żywej 
i  martwej  wody.  Wraz  z  urządzeniem  sprzedawana  jest  instrukcja i 

receptura  nazbyt  jednak  obszerna, by ją tu cytować. Znając podstawowe 
zasady  elektrolizy  można  też samemu zbudować taki aparat. Wody żywą i 

martwą  zależnie  od  rodzaju schorzenia zażywa się wewnętrznie (głównie 
przy  dolegliwościach  związanych  z  przemianą  materii)  i zewnętrznie 

(przede wszystkim przy odkażaniu).

  WODOLECZNICTWO
Leczenie  za  pomocą  zwykłej  wody  z  wykorzystaniem  jej temperatury, 

ciśnienia  i masy, czasem specyficznych właściwości chemicznych (np. wód 
zdrojowych).  Wodolecznictwo  znane  było  od  początków  ludzkości.  Na 

szerszą  skalę  i  w  usystematyzowany sposób wodolecznictwo do medycyny 
wprowadzili   ->  KNEIPP  i  ->  PRIESSNITZ.  Podstawowymi  zabiegami  w 

wodolecznictwie  są  kąpiele  i  obmywanie  ciała w celach higienicznych 
(usuwają  z  powierzchni  ciała  brud,  bakterie,  pasożyty  i ułatwiają 

oddychanie  skóry), zabiegi hartujące, rekreacyjne i zabiegi wchodzące w 
skład -> ODNOWY BIOLOGICZNEJ: działanie zmienną temperaturą, strumieniem 

wody  pod  ciśnieniem,  natryskami,  biczem  wodnym itp. Kontakt ciała z 
wodą,  bez  względu  na  to,  w jakiej postaci i formie ma miejsce, jest 

silnie  działającym bodźcem i odpowiednio stosowany i dozowany może mieć 
znaczący  wpływ  w  leczeniu  nerwic  i  wielu  chorób układu krążenia i 

przemiany materii. Stosowane są też przy pomocy wody ekstremalne środki, 
działające  bardzo silnie na organizm, np. kąpiele w przeręblu, sauna na 

przemian  z zimną kąpielą, natryski ze zmienną temperaturą, natryski pod 
dużym  ciśnieniem (hydropunktura). Wszystkie środki ekstremalne mogą być 

wprowadzane stopniowo, najlepiej w konsultacji ze specjalistą.

  WOLNE RODNIKI
Wg  ostatnich  doniesień  brak  niektórych  biopierwiastków w komórkach, 

pociągając  za  sobą  unieczynnienie wielu enzymów, wyzwala niekorzystną 
reakcję  uwalniania  ze  znajdującego  się  w komórkach nadtlenku wodoru 

(H2O2)  tlenu,  który  działa  toksycznie inicjując wiele niekorzystnych 
procesów patologicznych w ustroju, w tym m.in. skierowanych przeciwko -> 

DNA. Znajomość tych procesów podkreśla wielkie znaczenie systematycznego 
dostarczania do organizmu w pożywieniu wszelkich niezbędnych składników, 

w tym biopierwiastków.