Rynek PTE

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

WARSZAWA, WRZESIEŃ 2010

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

DEPARTAMENT NADZORU INWESTYCJI EMERYTALNYCH

INDYWIDUALNE KONTA EMERYTALNE, DODATKOWA FORMA OSZCZĘDZANIA NA EMERYTURĘ

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

SYNTEZA

Opracowanie zawiera syntetyczne zestawienie podstawowych informacji dotyczących funkcjonujących

od 2004 r. indywidualnych kont emerytalnych (IKE), przygotowane na podstawie danych będących

w posiadaniu UKNF. Przedstawiono najistotniejsze zjawiska występujące na tym rynku w I półroczu

2010 r. w stosunku do porównywalnych danych za analogiczne półrocze roku ubiegłego.
Źródłem są dane liczbowe pozyskane przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego od instytucji

finansowych prowadzących IKE, tj.: zakładów ubezpieczeń, towarzystw funduszy inwestycyjnych,
podmiotów prowadzących działalność maklerską i banków. Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia

20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych na instytucjach tych spoczywa obowiązek

przekazywania organowi nadzoru półrocznych i rocznych informacji o prowadzonych IKE. Zakres tych

informacji i tryb przekazywania określono w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2007 r.

w sprawie przekazywania przez instytucje finansowe oraz organ nadzoru półrocznych i rocznych

informacji o prowadzonych indywidualnych kontach emerytalnych.

 wartość rynku IKE pod względem zgromadzonych na dzień 30 czerwca 2010 r. aktywów wyniosła

2,4 mld zł i wzrosła o 29,4 % w odniesieniu do analogicznego okresu poprzedniego roku, a IKE

posiadało 796,9 tys. osób, co stanowiło (według dostępnych danych) 5,0%

ogółu liczby osób

aktywnych zawodowo;

 w I półroczu 2010 r. odnotowano spadek liczby prowadzonych IKE o 36,4 tys. (o 4,4%)

w stosunku do I półrocza roku poprzedniego, głównie w zakładach ubezpieczeń;

 18,7 tys. osób zdecydowało się na otwarcie IKE, o 2,5 tys. mniej niż w I półroczu roku

poprzedniego;

 wskaźnik liczby IKE, na które dokonywano wpłat do liczby funkcjonujących IKE ogółem

zmniejszył się o 0,3 pkt proc. w I półroczu 2010 r. w stosunku do danych za I półrocze 2009 r.;

 najwyższy udział w strukturze wiekowej oszczędzających na IKE mają osoby z przedziału 51-60

lat: 29,7 %;

 wartość przeciętnego stanu rachunku IKE wyniosła 2,9 tys. zł;
 wysokość średniej wpłaty na IKE w I półroczu 2010 r. wyniosła 1,2 tys. zł, przy obowiązującym

w 2010 r. limicie wpłat na IKE w kwocie 9,6 tys. zł; najwyższą wartość średniej wpłaty

odnotowano w podmiotach prowadzących działalność maklerską: 6,7 tys. zł;

 25,9 tys. osób zamknęło rachunki IKE w związku ze zwrotem środków, o ¼ mniej niż

w I półroczu 2009 r.;

 udział liczby zwrotów (w przypadku wypowiedzenia przez którąkolwiek ze stron lub wygaśnięcia

umowy z innych przyczyn) w liczbie ogółem prowadzonych IKE w I półroczu 2010 r. wyniósł

3,2%;

 na wypłatę środków z IKE w I półroczu 2010 r. zdecydowało się 3,1 tys. osób posiadających IKE,

o 3,5% mniej niż w I półroczu 2009 r.;

 wycofanie środków z IKE:

- kwota zwrotów dokonanych w związku z rozwiązaniem umowy o prowadzenie IKE wyniosła

114,5 mln zł - o 6,8% mniej niż w I półroczu 2009 r.,

- wartość wypłat z IKE dokonanych w I półroczu 2010 r. wyniosła 21,1 mln zł - o 3,6% mniej

niż w I półroczu 2009 r.,

- wartość wypłat transferowych do pracowniczego programu emerytalnego wyniosła 471 tys. zł

(w I półroczu 2009 r. 19 tys. zł, wartość ta miała charakter marginalny).

Zgodnie z publikacją kwartalną GUS o rynku pracy z dn. 24.08.2010 r. liczba osób pracujących na koniec II kwartału 2010 r. wyniosła 16,0 mln

osób.

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

1. PODSTAWOWE INFORMACJE O ZASADACH FUNKCJONOWANIA

INDYWIDUALNYCH KONT EMERYTALNYCH

Prawo do wpłat na IKE przysługuje osobie, która ukończyła 16 lat

. Posiadaczem IKE może być

również osoba młodsza, jednak ma ona prawo do dokonywania wpłat na IKE tylko w roku
kalendarzowym, w którym uzyskuje dochody z pracy wykonywanej na podstawie umowy

o pracę i w wysokości nie przekraczającej tych dochodów.

Prawo do wpłat
na IKE
przysługuje
osobie, która
ukończyła 16 lat

W przypadku osób, które osiągnęły wiek 55 lat i decydują się na założenie indywidualnego

konta emerytalnego, konieczne jest złożenie dodatkowego oświadczenia o niedokonaniu

w przeszłości wypłaty środków zgromadzonych na IKE.

Indywidualne konto emerytalne jest prowadzone na podstawie pisemnej umowy zawartej przez
oszczędzającego z:

 funduszem inwestycyjnym,

 podmiotem prowadzącym działalność maklerską,

 zakładem ubezpieczeń (umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem

kapitałowym),

Zachętą do
oszczędzania na
IKE jest
zwolnienie
z podatku od
zysków
kapitałowych

 bankiem.
Zachętą do oszczędzania na IKE jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych. Zwolnienie

podatkowe przysługujące osobie oszczędzającej na IKE ograniczone jest limitem kwotowym.

Aby skorzystać z odliczenia podatkowego, oszczędzający może posiadać tylko jedno IKE.

Tabela 1. Limity wpłat na IKE w latach 2004-2010

Lata

Limit

(w zł)

2004 3

435

2005 3

635

2006 3

521

2007 3

697

2008 4

055

2009 9

579

2010 9

579

Źródło: Obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej

Tabela powyżej zawiera limity rocznych wpłat na IKE obowiązujących w latach 2004-2010.

W wyniku nowelizacji ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych, od dnia 01.01.2009 r.

obowiązuje dwukrotnie wyższy, niż w latach poprzednich, limit dopuszczalnych wpłat na IKE,

który obecnie stanowi równowartość trzykrotności prognozowanego przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie

budżetowej lub ustawie o prowizorium budżetowym.

Obecnie
obowiązuje limit
wpłat na IKE
w kwocie 9.579 zł

2. IKE W I PÓŁROCZU 2010 R.

Otrzymane przez UKNF informacje o prowadzonych indywidualnych kontach emerytalnych

według stanu na 30.06.2010 r. pochodziły od:

 12 zakładów ubezpieczeń na życie (na 30 zakładów ubezpieczeń na życie prowadzących

działalność),

 15 towarzystw funduszy inwestycyjnych (na 48 towarzystw funduszy inwestycyjnych

działających na rynku),

 5 podmiotów prowadzących działalność maklerską (na 46 domów maklerskich działających

na rynku i 13 banków prowadzących działalność maklerską),

Na mocy ustawy z dnia 17.12.2009 r. o zmianie ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych oraz o pracowniczych emerytalnych

(Dz. U. z 2010 Nr 18 poz. 98) od dnia 19.02.2010 r. zniesiony został warunek, na mocy którego prawo do wpłat na IKE posiadała osoba

fizyczna, która podlegała nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

 8 banków komercyjnych (na 49 banków komercyjnych działających na rynku), 1 banku

spółdzielczego oraz banków spółdzielczych zrzeszonych w 3 bankach zrzeszających.

2.1. Liczba funkcjonujących IKE i wartość aktywów zgromadzonych na IKE

Z danych zgromadzonych przez UKNF wynika, że podmioty uprawnione do prowadzenia IKE na

koniec czerwca 2010 r. obsługiwały łącznie 796,9 tys. kont, na których zgromadzono aktywa
w wysokości 2.350,2 mln zł. Liczba prowadzonych rachunków spadła o 36,4 tys. (o 4,4%)

w porównaniu z I półroczem 2009 r. Największy spadek liczby obsługiwanych IKE odnotowano

w bankach (o 10,5%) oraz w zakładach ubezpieczeń (o 5,3%). Liczba kont prowadzonych

przez fundusze inwestycyjne uległa nieznacznemu zmniejszeniu (o 1,3%), natomiast podmioty

prowadzące działalność maklerską były jedynymi instytucjami, które odnotowały w I półroczu

2010 r. wzrost liczby prowadzonych IKE (o 19,9%). Warto zauważyć, że od I półrocza 2008 r.
instytucje finansowe prowadzące IKE odnotowują spadek prowadzonych IKE, a wyjątkiem od

tej tendencji są podmioty prowadzące działalność maklerską, które od czasu powstania IKE

w 2004 r. nie odnotowały spadku prowadzonych IKE, jednakże udział liczby kont prowadzonych

w tych podmiotach jest najniższy i waha się w przedziale 1-2%.
W I półroczu 2010 r. liczba zamykanych rachunków w związku z dokonaniem wypłaty, wypłaty
transferowej i zwrotu była wyższa o 10,8 tys. od liczby nowootwieranych kont.

Tabela 2. Liczba prowadzonych IKE

Liczba IKE

(w szt.)

Udział w liczbie ogółem

(w %)

Dynamika

(w %)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 2010/2009

Zakłady ubezpieczeń

618 049

585 331

74,2

73,5

94,7

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

170 925

168 679

20,5

21,2

98,7

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

10 520

12 609

1,3

1,6

119,9

Banki

33 809

30 251

4,1

3,8

89,5

OGÓŁEM

833 303

796 870

100,0

95,6

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

Pomimo spadku liczby prowadzonych rachunków, wartość aktywów zgromadzonych na

rachunkach IKE wzrosła w porównaniu z I półroczem 2009 r. o 534,0 mln zł (o 29,4%)
i wyniosła 2.350,2 mln zł. Na wzrost ten wpłynęło zwiększenie wartości aktywów we wszystkich

instytucjach finansowych prowadzących IKE: w towarzystwach funduszy inwestycyjnych

o 210,2 mln zł, w zakładach ubezpieczeń o 187,2 mln zł, w podmiotach prowadzących

działalność maklerską o 94,7 mln zł, w bankach o 41,9 mln zł.

30 czerwca
2010 r.
funkcjonowało
796,9 tys. IKE

Na IKE
zgromadzono
2,35 mld zł

Ze względu na zaokrąglenia, suma poszczególnych wartości w tabelach może różnić się o 1, a suma wskaźników struktury nieznacznie

różnić się od 100%.

Wskaźnik dynamiki to stosunek poziomu zjawiska w okresie badanym do poziomu zjawiska w okresie przyjętym za podstawę

porównań. Jeżeli przyrost stosunkowy wynosi 100 oznacza to, że nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do poprzedniego okresu.

Zmianę odczytuje się poprzez odjęcie od wyliczonego wskaźnika wartości 100.

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

Tabela 3. Aktywa prowadzonych IKE

Wartość IKE

(w tys. zł)

Udział w wartości ogółem

(w %)

Dynamika

(w %)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 2010/2009

Zakłady ubezpieczeń

802 609

989 846

44,2

42,1

123,3

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

631 018

841 228

34,7

35,8

133,3

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

158 992

253 693

8,8

10,8

159,6

Banki

223 511

265 387

12,3

11,3

118,7

OGÓŁEM

1 816 129

2 350 154

100,0

129,4

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

Wzrost wartości aktywów zgromadzonych na IKE odnotowały wszystkie podmioty prowadzące

IKE, najwyższy podmioty prowadzące działalność maklerską (o 59,6%), następnie towarzystwa

funduszy inwestycyjnych (o 33,3%), zakłady ubezpieczeń (o 23,3%) oraz banki (o 18,7%).
W I półroczu 2010 r. odnotowano nieznaczne zmiany w udziale poszczególnych rodzajów
instytucji finansowych w łącznej wartości aktywów zgromadzonych na IKE. W okresie tym

nieznacznie wzrósł udział aktywów IKE w podmiotach prowadzących działalność maklerską

(o 2,1 pkt proc.) oraz w bankach (o 0,2 pkt proc.) w aktywach IKE ogółem. W przypadku

pozostałych instytucji nastąpił natomiast spadek ich udziału. Powyższe zależności obrazuje

Wykres 1.

Wykres 1. Struktura aktywów IKE w przekroju instytucjonalnym

38,8

41,3

44,4

44,2

43,8

42,1

45,4

40,7

35,0

34,7

36,4

35,8

5,2

6,1

7,5

8,8

8,7

10,8

10,7

11,9

13,1

12,3

11,1

11,3

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

31.12.2007

30.06.2008

31.12.2008

30.06.2009

31.12.2009

30.06.2010

zakłady ubezpieczeń

towarzystwa funduszy inwestycyjnych

podmioty prowadzące działalność maklerską

banki

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

2.2. Struktura wiekowa osób posiadających IKE

Wśród ogółu oszczędzających na IKE osoby w przedziale wiekowym między 51-60 lat oraz

ponad 60 lat stanowią blisko 41% oszczędzających.

Wykres 2. Oszczędzający na IKE w I półroczu 2010 r. według grup wiekowych

24,5%

9,6%

11,0%

25,2%

29,7%

do 30 lat

31-40 lat

41-50 lat

51-60 lat

ponad 60 lat

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

W porównaniu z danymi za I półrocze 2009 r., nie zmieniła się w 2010 r. dominująca grupa

wiekowa wśród uczestników rynku IKE, tj. 51-60 lat. Ponadto zanotowano wzrost udziału tej
grupy wiekowej oraz grupy wiekowej 31-40 lat (odpowiednio o 2,0 pkt proc. i 1,1 pkt proc.)

w łącznej liczbie osób posiadających IKE.

Odnotowany w 2010 r. spadek liczby prowadzonych IKE, w stosunku do I półrocza 2009 r.,

miał miejsce głównie wśród osób w wieku do 30 lat (o 18,4 tys. kont) oraz ponad 60 lat

(o 8,3 tys. kont). W tych grupach wiekowych w I półroczu 2010 r. funkcjonowało łącznie

o 36,4 tys. kont mniej niż w analogicznym okresie 2009 r.

IKE bardziej
popularne
wśród kobiet

Biorąc pod uwagę skłonność do zawierania umów o prowadzenie IKE wśród kobiet i mężczyzn,

umowy zawarte przez kobiety stanowią 53,2% (424,3 tys. IKE) ogólnej liczby kont, natomiast

372,6 tys. umów (46,8%) zostało zawartych przez mężczyzn oszczędzających na IKE. Na

podstawie posiadanych danych liczbowych zauważyć można również, że w wieku do 40 lat

występuje większa skłonność do zawierania umów wśród mężczyzn (38,3%) w stosunku do

kobiet (31,7%), natomiast wśród uczestników rynku IKE w wieku powyżej 40 lat dominują
kobiety (68,3%), analogiczny wskaźnik dla mężczyzn to 61,7%.

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

Wykres 3. Struktura według wieku i płci oszczędzających na IKE w I półroczu 2010 r.

w przekroju instytucjonalnym

9,6

11,5

5,9

8,6

3,5

5,1

5,9

10,7

26,6

30,1

14,1

19,4

14,9

17,4

16,2

22,6

27,3

26,3

17,0

18,5

22,8

23,3

19,2

17,6

32,0

28,0

29,4

25,4

41,0

35,5

33,7

26,1

4,5

4,1

33,6

28,1

17,8

18,6

25,0

23,0

20%

40%

60%

80%

100%

kob

iety

męż

czyź

kob

iety

męż

czyź

kob

iety

męż

czyź

kob

iety

męż

czyź

towarzystwa funduszy

inwestycyjnych

do 30 lat

31-40 lat

41-50 lat

51-60 lat

ponad 60 lat

podmioty prowadzące

działalność maklerską

zakłady

ubezpieczeń

banki

Posiadacze
IKE w TFI to
głównie osoby
w wieku
31-40 lat

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

2.3. Średnia wysokość wpłaty i przeciętny stan konta IKE

Średnia
wpłata na IKE
to kwota
1.219 zł

W I półroczu 2010 r. posiadacz IKE wpłacał na swoje konto średnio kwotę 1.219 zł, co oznacza

wzrost o 133 zł w porównaniu ze średnią kwotą przekazywaną na IKE w I półroczu 2009 r.

Średnia wysokość wpłat na IKE była zróżnicowana, jednakże we wszystkich instytucjach

finansowych prowadzących IKE, z wyjątkiem podmiotów prowadzących działalność maklerską,

zanotowano wyższą średnią wpłatę na konto, w porównaniu do I półrocza roku ubiegłego.
Wzrost wysokości średniej wpłaty wyniósł: w bankach 299 zł, w towarzystwach funduszy

inwestycyjnych 249 zł, natomiast w zakładach ubezpieczeń 43 zł. Spadek w podmiotach

prowadzących działalność maklerską wyniósł 249 zł.
Posiadacze rachunków IKE zasilili swoje konta w omawianym okresie kwotą 250,7 mln zł,

tj. kwotą o 14,1 mln zł wyższą w stosunku do I półrocza roku poprzedniego. Jednocześnie

zmniejszyła się liczba rachunków, na które dokonywano wpłat (o 12,3 tys. kont), co
skutkowało, jak wspomniano wyżej, wzrostem średniej wysokości wpłaty na IKE.

Limity wpłat na IKE w 2009 i w 2010 r. to kwota 9.579 zł.

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

Tabela 4. Średnia wysokość wpłaty na IKE i przeciętny stan konta

Średnia wpłata

na IKE

(w zł)

Przeciętny stan

rachunku

(w zł)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010

Zakłady ubezpieczeń

728

771

1 299

1 691

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

1 280

1 529

3 692

4 987

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

6 939

6 690

15 113

20 120

Banki

2 090

2 390

6 611

8 773

OGÓŁEM

1 085

1 219

2 179

2 949

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

Liczba rachunków IKE, na które dokonywano wpłat w I półroczu 2010 r. („kont aktywnych”),

stanowiła 25,8%

liczby funkcjonujących kont IKE na koniec czerwca 2010

r. Dla

poszczególnych rodzajów instytucji finansowych posiadających IKE wskaźnik ten przedstawiał
się następująco:

Przeciętny stan
rachunku IKE
wyniósł 2.949 zł

„Konta
aktywne”
stanowiły 26%
funkcjonujących
IKE

 zakłady ubezpieczeń 24,0%,

 towarzystwa funduszy inwestycyjnych 27,2%,

 podmioty prowadzące działalność maklerską 47,8%,

 banki 44,2%.

Najniższy wskaźnik, wśród instytucji finansowych prowadzących IKE, zanotowano w zakładach

ubezpieczeń i funduszach inwestycyjnych, co oznacza, że bardzo duża liczba funkcjonujących

w tych instytucjach IKE jest „nieaktywna”, tzn. nie jest zasilana wpłatami, ponadto we

wskazanych instytucjach w omawianym okresie zmniejszyła się liczba kont IKE na które

dokonywano wpłat, w porównaniu z danymi za I półrocze 2009 r. Wskaźnik liczby IKE, na które
dokonywano wpłat, do liczby funkcjonujących IKE ogółem zmniejszył się o 0,3 pkt proc.

w I półroczu 2010 r. w stosunku do I półrocza 2009 r., najwięcej w podmiotach prowadzących

działalność maklerską (o 5,4 pkt proc.).

towarzystwach funduszy inwestycyjnych oraz podmiotach prowadzących działalność

maklerską zwiększyła się liczba IKE na które dokonywano wpłat.

2.4. Liczba IKE otwartych w I półroczu 2010 r.

Z danych przekazanych Komisji Nadzoru Finansowego wynika, że istotnie spadło

zainteresowanie otwieraniem nowych rachunków IKE. W I półroczu 2010 r. otwarto o 2,5 tys.

mniej IKE niż w I półroczu 2009 r., czyli 18,7 tys. kont, z czego 86,0% to IKE założone po raz

pierwszy, natomiast pozostałe 14,0% (2,6 tys. kont) stanowiły IKE otwarte w związku
z dokonaniem wypłaty transferowej z innego IKE lub z pracowniczego programu emerytalnego.

W I półroczu
2010 r. otwarto
18,7 tys. kont

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

Tabela 5. Liczba otwartych IKE

Liczba IKE

(w tys. zł)

Udział w liczbie ogółem

(w %)

Dynamika

(w %)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 2010/2009

Zakłady ubezpieczeń

8 759

7 098

41,3

38,1

81,0

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

10 542

9 082

49,8

48,7

86,2

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

775 1

219 3,7 6,5

157,3

Banki

1 112

1 252

5,2

6,7

112,6

OGÓŁEM

21 188

18 651

100,0

88,0

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

Analizując dane przedstawione w Tabeli 5 należy zauważyć zmiany dotyczące wyboru instytucji

finansowej u zakładających konta w 2009 r. Od I półrocza 2009 r. co druga umowa

o prowadzeniu IKE była zawierana z towarzystwem funduszy inwestycyjnych, w poprzednich

latach więcej umów o prowadzenie IKE zawierały zakłady ubezpieczeń. W instytucjach tych
liczba otwieranych kont spadła w I półroczu 2010 r. o 1,7 tys. IKE, w stosunku do

analogicznego okresu roku poprzedniego. W

towarzystwach funduszy inwestycyjnych

analogiczne porównanie to 1,5 tys. IKE.

Wykres 4. Liczba otwartych IKE w cyklach półrocznych w przekroju instytucjonalnym

26 808

6 894

1 519

21 188

8 759

1 112

21 085

8 025

1 465

1 084

18 6

7 098

9 082

1 2

10 000

20 000

30 000

40 000

50 000

60 000

IKE ogółem

zakłady ubezpieczeń

towarzystwa

funduszy

inwestycyjnych

podmioty

prowadzące

działalność

maklerską

banki

II półrocze 2007

I półrocze 2008

II półrocze 2008

I półrocze 2009

II półrocze 2009

I półrocze 2010

w szt.

Najwięcej umów
IKE zawieranych
jest
z towarzystwami
funduszy
inwestycyjnych

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

Analizując dane o liczbie otwieranych IKE w cyklach półrocznych (od II półrocza 2007 r. do

I półrocza 2010 r.), zauważalna jest od II półrocza 2007 r. do II półrocza 2008 r. wyraźna

tendencja spadkowa w liczbie otwieranych kont oraz stabilizacja rynku mierzonego liczbą

nowootwartych kont w kolejnych okresach do końca 2009 r. Począwszy od II półrocza 2008 r.

średnia liczba IKE otwieranych w poszczególnych okresach półrocznych wynosiła ok. 21 tys.
kont, natomiast w I półroczu 2010 r. liczba otwartych IKE wyniosła 18,7 tys. kont.

Uprawnieni do
posiadania IKE
otwierają coraz
mniej kont

2.5. Wypłaty, zwroty oraz wypłaty transferowe z IKE

Wypłata środków zgromadzonych na IKE następuje na wniosek oszczędzającego jednorazowo

lub w ratach po nabyciu uprawnień emerytalnych lub na wniosek osób uprawnionych do

środków zgromadzonych na IKE zmarłego oszczędzającego.

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

Tabela 6. Wypłaty z IKE

Liczba wypłat

dokonanych z IKE

(w szt.)

Wartość wypłat

dokonanych z IKE

(w tys. zł)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010

Zakłady ubezpieczeń

829

657

4 571

4 584

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

1 221

1 739

5 480

8 266

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

59 50 941

008

Banki

1 117

666

9 420

7 283

OGÓŁEM

3 226

3 112

20 412

21 141

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

W I półroczu 2010 r. dokonano 3,1 tys. wypłat z IKE, a ich wartość wyniosła 21,1 mln zł.

Najwięcej środków z tytułu wypłat z

IKE zrealizowano w towarzystwach funduszy

inwestycyjnych (8,3 mln zł) oraz w bankach (7,3 mln zł). Wskaźnik udziału liczby wypłat z IKE
w ogólnej liczbie prowadzonych IKE wyniósł 0,4%, przy czym najwyższy jego udział wśród

podmiotów prowadzących IKE zanotowano w bankach (2,2%).

Obecnie osoby posiadające IKE mają możliwość dokonania wypłaty jednorazowej lub w ratach.

Z możliwości wypłaty środków z IKE w ratach skorzystało w I półroczu 2009 r. 2 osoby,

natomiast w I półroczu 2010 r. 10 osób, pozostałe wypłaty odpowiednio: 3.224 oraz 3.093 to
wypłaty jednorazowe.

Posiadacze IKE
mają do wyboru
sposób wypłaty
środków:
jednorazowo

Osoby, które zakończyły oszczędzanie na cele emerytalne za pośrednictwem IKE, przeciętnie

otrzymywały w I półroczu 2010 r. kwotę 6,8 tys. zł (o 0,5 tys. zł więcej niż przeciętna wypłata

w I półroczu 2009

r.). W

towarzystwach funduszy inwestycyjnych zamknięto najwięcej

rachunków z tytułu wypłaty środków, najmniej zaś w podmiotach prowadzących działalność

maklerską, jednakże są to podmioty posiadające najmniejszy udział w funkcjonujących IKE.

lub w ratach

Zwrot całościowy lub częściowy środków zgromadzonych na IKE pomniejszony o należny

podatek od zysków kapitałowych następuje w przypadku, gdy umowa o prowadzenie IKE

została wypowiedziana przez którąkolwiek ze stron lub wygasła z innych przyczyn

(np. oszczędzający odstąpił od umowy). Równoznacznie traktuje się pozostawienie środków

zgromadzonych na IKE, jeżeli umowa na prowadzenie IKE wygasła, a nie spełnione są warunki

do dokonania wypłaty lub wypłaty transferowej.

Tabela 7. Zwroty z IKE

Liczba zwrotów

dokonanych z IKE

(w szt.)

Wartość zwrotów

dokonanych z IKE

(w tys. zł)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010

Zakłady ubezpieczeń

20 346

14 297

74 777

67 721

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

11 144

9 799

31 872

31 833

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

177

271

1 673

2 166

Banki

2 315

1 500

14 557

12 764

OGÓŁEM

33 982

25 867

122 878

114 484

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

W I półroczu 2010 r. dokonano 25,9 tys. zwrotów z IKE i w porównaniu z I półroczem roku

poprzedniego odnotowano zmniejszenie się liczby zwrotów z IKE (o 8,1 tys.) oraz zmniejszenie

wartości wypłat środków z tytułu zwrotów (o 8,4 mln zł). Mimo zmniejszenia się liczby zwrotów
oraz ich wartości wypłacano przeciętnie wyższą kwotę z tytułu zwrotu w porównaniu do

I półrocza ubiegłego roku (o 0,8 tys. zł).

Na wniosek
posiadaczy IKE
zwrócono im
114,5 mln zł

Zmniejszenie się liczby dokonywanych przez instytucje finansowe zwrotów odnotowano głównie

w zakładach ubezpieczeń. Wyższych przeciętnych wypłat z tytułu zwrotu dokonano w bankach

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

i w zakładach ubezpieczeń, odpowiednio: o 2,2 tys. zł oraz 1,1 tys. zł, w porównaniu do

analogicznego okresu roku ubiegłego.
Udział liczby zwrotów w ogólnej liczbie prowadzonych kont według stanu na 30 czerwca 2010 r.

kształtował się na poziomie 3,2% i zmniejszył się w stosunku do analogicznego okresu roku

poprzedniego o 0,9 pkt proc., gdy wyniósł 4,1%. Analogiczny wskaźnik policzony dla wartości
zwrotów w stosunku do wartości zgromadzonych aktywów na kontach IKE w I półroczu 2010 r.

wyniósł 4,9% i zmniejszył się o 1,9 pkt proc. w stosunku do I półrocza 2009 r., kiedy wyniósł

6,8%.
Od 1 stycznia 2009 r. posiadacze IKE mogą zlecać instytucjom finansowym prowadzącym IKE

dokonanie częściowych zwrotów środków zgromadzonych na rachunku IKE. W I półroczu

2009 r. z możliwości tej skorzystało 118 osób (0,8 mln zł), natomiast w I półroczu 2010 r.
922 osoby (5,7 mln zł).
Wypłata transferowa dokonywana jest pomiędzy instytucjami finansowymi działającymi

w obrębie III filara systemu emerytalnego. Zgromadzone na IKE środki pozostają nadal

w III filarze, mogą być jednak przeniesione na wniosek oszczędzającego lub na wniosek osób

uprawnionych w przypadku śmierci oszczędzającego zarówno do innej instytucji finansowej

prowadzącej IKE, jak i do pracowniczego programu emerytalnego.

Tabela 8. Wypłaty transferowe

Wypłaty transferowe przyjęte Wypłaty transferowe dokonane

z IKE

z programu

emerytalnego

na IKE

do programu

emerytalnego

(w szt.)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010

Zakłady ubezpieczeń

164

140

1 075

150

227

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

124 277 710

133 107 157 1 2

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

107 137 59 87 17 44 - -

Banki

127 239 570 420 52 51 1 1

OGÓŁEM

522

793

2 414

2 715

326

479

Wypłaty transferowe przyjęte Wypłaty transferowe dokonane

z IKE

z programu

emerytalnego

na IKE

do programu

emerytalnego

(w tys. zł)

Wyszczególnienie

30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010 30.06.2009 30.06.2010

Zakłady ubezpieczeń

944

764

7 406

9 925

734

3 160

Towarzystwa funduszy
inwestycyjnych

768

2 878

10 210

18 155

720

2 495

469

Podmioty prowadzące
działalność maklerską

1 254

2 688

1 501

1 921

230

680

Banki

1 681

5 351

5 152

4 838

607

801

OGÓŁEM

4 647

11 681

24 270

34 838

2 292

7 135

471

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych pozyskanych przez UKNF

W I półroczu 2010 r. przyjęto na IKE 0,8 tys. wypłat transferowych z innych IKE oraz 2,7 tys.

transferów z

pracowniczych programów. Najwyższy udział tych wypłat zanotowano

w towarzystwach funduszy inwestycyjnych, odpowiednio 34,9% w wypłatach transferowych

z innych IKE oraz 41,7% w wypłatach transferowych przyjętych z pracowniczych programów.

Na inne IKE dokonano 0,5 tys. wypłat transferowych, z czego 47,4% w zakładach ubezpieczeń.

Ponadto w I półroczu 2010 r. odnotowano 3 wypłaty transferowe dokonane z IKE do programu

emerytalnego.

Posiadacze IKE
mają możliwość
dokonania
częściowych
zwrotów z IKE

Najwięcej wypłat
transferowych
przyjęto
z pracowniczych
programów
emerytalnych

–

Indywidualne konta emerytalne w I półroczu 2010 r.

KONKLUZJE

Obserwowany od I półrocza 2008 r. systematyczny spadek liczby prowadzonych i nowootwieranych

indywidualnych kont emerytalnych oraz rachunków, na które dokonywano wpłat, przy jednoczesnych
szacunkach dotyczących stosunku przyszłej emerytury do wynagrodzenia uzyskiwanego w okresie

aktywności zawodowej wymagał podjęcia działań zwiększających popularność tej formy oszczędzania

na cele emerytalne.
W roku 2008 dokonano zmian legislacyjnych w ustawie o indywidualnych kontach emerytalnych.

W treści ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych
oraz niektórych innych ustaw dopuszczono możliwość wypłaty z IKE w ratach i zwrot częściowy, czyli

wycofanie części środków zgromadzonych na IKE. Ponadto, co wydaje się dość istotne, podwyższono

kwotę limitu wpłat na IKE jako kwotę odpowiadającą trzykrotności przeciętnego prognozowanego

wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie

budżetowej lub prowizorium budżetowym. Zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki

Społecznej z dnia 22 grudnia 2008 r. maksymalną wysokość kwoty wpłat na indywidualne konto
emerytalne w 2009 r. ustalono w wysokości 9.579 zł. Ten sam limit obowiązuje w roku 2010.

W nowelizacji ustawy dopuszczono również możliwość częściowych wypłat w przypadku, kiedy

potrzebne są wolne środki na nieprzewidziane wydatki w sytuacjach, np. losowych. Zmiany te

pozwoliły posiadaczom IKE elastyczniej reagować na własne potrzeby i decydować o wysokości

środków zgromadzonych na IKE, co może wpłynąć pozytywnie na wzrost zainteresowania IKE, jednak

faktyczny efekt tej zmiany będzie widoczny po jakimś czasie.
Z danych przekazywanych przez instytucje finansowe wynika, że od początku funkcjonowania IKE

średnia wpłata na konto nie zbliżyła się do górnej granicy limitu wpłat na IKE. Wobec powyższego,

z zachęty do wpłacania od 1 stycznia 2009 r. wyższych składek, skorzystała jedynie część osób

oszczędzających na IKE o najwyższych dochodach, o czym świadczy kwota średniej wysokości wpłaty

na IKE w I półroczu 2010 r.: 1.219 zł, w I półroczu 2009 r. 1.085 zł (przed zmianą przepisów prawa

w I półroczu 2008 r.: 1.080 zł).
Odnotowywany od początku 2009 r. i w 2010 r. wzrost wartości aktywów IKE nie ma ponadto

związku z liczbą IKE, która jak wspomniano wyżej, systematycznie spada od I półrocza 2008 r. Na

wzrost aktywów IKE wpływ miało zakończenie kryzysu finansowego, a co za tym idzie poprawa

sytuacji na WGPW.
Zmiany legislacyjne z 2008 r. nie spowodowały do chwili obecnej wzrostu popularności IKE. Udział

osób oszczędzających na IKE od początku funkcjonowania IKE nie przekroczył 6% liczby osób
aktywnych zawodowo.
Wobec powyższego konieczne jest podejmowanie działań obejmujących upowszechnianie wiedzy

o konieczności uzupełnienia poprzez własne oszczędności emerytury uzyskiwanej z I i II filara,

kształtowanie świadomości przyszłych emerytów co do przewidywanej wysokości świadczeń,

edukację finansową, skierowaną głównie do osób młodych, ukierunkowaną na uświadamianie

korzyści wynikających z

wczesnego rozpoczęcia systematycznego gromadzenia środków

emerytalnych.

–