„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 
 

 

 

 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 

 
 
 
Anna Kisielewska-Baturo 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

Stosowanie zasad organizacji i zarządzania 
przedsiębiorstwem

 

515[01].O1.04 

 

 

 

  

 

 

 

 

Poradnik dla ucznia 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
Wydawca

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007   

 

 

 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  1 

Recenzenci: 

dr inŜ. Zdzisław Kobierski 

mgr Piotr Pietkiewicz 

 

 

Opracowanie redakcyjne: 

mgr Anna Kisielewska-Baturo 

 

 

Konsultacja: 

dr inŜ. Krzysztof Symela 

 

 

 

 

 

 

 

Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  515[01].O1.04, 
„Stosowanie  zasad  organizacji  i  zarządzania  przedsiębiorstwem”,  zawartego  w  modułowym 
programie nauczania dla zawodu technik ochrony fizycznej osób i mienia. 
  
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  2 

SPIS TREŚCI

 

 

 

 

1.

 

Wprowadzenie 

3 

2.

 

Wymagania wstępne 

5 

3.

 

Cele kształcenia 

6 

4.

 

Materiał nauczania 

7 

4.1.

 

Przedmiot ekonomii. Mikroekonomia. Makroekonomia 

 

7 

4.1.1.

 

Materiał nauczania 

7 

4.1.2.  Pytania sprawdzające 

10 

4.1.3.  Ćwiczenia 

11 

4.1.4.  Sprawdzian postępów 

12 

4.2.

 

Podstawowe kategorie gospodarki towarowo-pienięŜnej 

13 

4.2.1   Materiał nauczania 

13 

4.2.2.  Pytania sprawdzające 

18 

4.2.3.  Ćwiczenia 

18 

4.2.4.  Sprawdzian postępów 

21 

4.3.

 

Istota systemu gospodarczego i  jego rodzaje 

22 

4.3.1.   Materiał nauczania 

22 

4.3.2.  Pytania sprawdzające 

23 

4.3.3.  Ćwiczenia 

24 

4.3.4.  Sprawdzian postępów 

25 

4.4.

 

Przedsiębiorstwa 

26 

            4.4.1.   Materiał nauczania 

26 

4.4.2.  Pytania sprawdzające 

29 

4.4.3.  Ćwiczenia 

29 

4.4.4.  Sprawdzian postępów 

31 

4.5.

 

Organizowanie stanowisk pracy 

32 

            4.5.1.   Materiał nauczania 

32 

4.5.2.  Pytania sprawdzające 

34 

4.5.3.  Ćwiczenia 

34 

4.5.4.  Sprawdzian postępów 

36 

4.6.

 

Ogólne zasady kierowania. Style kierowania 

37 

            4.6.1.   Materiał nauczania 

37 

4.6.2.  Pytania sprawdzające 

42 

4.6.3.  Ćwiczenia 

42 

4.6.4.  Sprawdzian postępów 

43 

5.

 

Sprawdzian osiągnięć 

44 

6.  Literatura 

49 

 
 
 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  3 

1. 

WPROWADZENIE

 

  

 

 

Poradnik  będzie  Ci  pomocny  w  przyswajaniu  wiedzy  o  korzystaniu  z  podstawowych 

praw ekonomii oraz zasad organizacji i zarządzania przedsiębiorstwem.  
W poradniku znajdziesz: 
1.

 

wymagania  wstępne,  czyli  wykaz  niezbędnych  umiejętności  i  wiedzy,  które  powinieneś 
opanować,  aby  przystąpić  do  realizacji  tej  jednostki  modułowej.  Cele  kształcenia  tej 
jednostki modułowej.  

2.

 

materiał  nauczania,  który  umoŜliwia  samodzielne  przygotowanie  się  do  wykonania 
ć

wiczeń i zaliczenia sprawdzianów.  

3.

 

pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczeń. 

4.

 

ć

wiczenia, które zawierają wykaz materiałów i sprzętów pomocnych w ich realizacji. 

5.

 

sprawdzian  postępów.  Wykonując  sprawdzian  postępów  dowiesz  się  co  juŜ  umiesz, 
a z czym masz jeszcze problemy.  

6.

 

sprawdzian  osiągnięć  dotyczący  poziomu  opanowania  materiału  nauczania  całej 
jednostki modułowej wraz z instrukcją i kartą odpowiedzi. 

7.

 

wykaz literatury. 
JeŜeli  będziesz  miał  trudności  ze  zrozumieniem  tematu  lub  ćwiczenia,  to  poproś 

nauczyciela o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność. 
Po zrealizowaniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej. 

Jednostka  modułowa:  Korzystanie  z  podstawowych  praw  ekonomii  oraz  zasad 

organizacji  i zarządzania  przedsiębiorstwe,  której  treści  teraz  poznasz,  jest  jedną 
z koniecznych  do  opanowania  umiejętności  niezbędnych  do  prowadzenia  działalności 
gospodarczej w zakresie ochrony fizycznej osób i mienia.    

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  4 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Schemat układu jednostek modułowych w module

 

 

 

515[01].O1 

Podstawy funkcjonowania i rozwoju 

pracownika ochrony 

515[01].O1.01 

Stosowanie przepisów prawa 

obowiązujących  

w Polsce  

i Unii Europejskiej 

515[01].O1.02 

Stosowanie przepisów prawa 

dotyczących ochrony osób  

i mienia 

515[01].O1.03 

Nawiązywanie kontaktów 

społecznych 

515[01].O1.04 

Stosowanie zasad 

organizacji i zarządzania 

przedsiębiorstwem 

515[01].O1.07 

Stosowanie technik 

samoobrony 

515[01].O1.05 

Prowadzenie działalności 

gospodarczej 

515[01].O1.06 

Udzielanie pierwszej 

pomocy poszkodowanym 

515[01].O1.08 

Posługiwanie się 

językiem angielskim 

zawodowym 

515[01].O1.09 

Stosowanie technologii 

informacyjnych  

w działalności zawodowej 

     515[01].O1.10 

    Kreowanie wizerunku 

przedsiębiorstwa 

ś

wiadczącego usługi ochrony 

osób i mienia 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  5 

2. 

WYMAGANIA WSTĘPNE

 

 

  

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

−

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

−

 

uŜytkować komputer, 

−

 

współpracować w grupie, 

−

 

sporządzać notatki, notować słowa kluczowe, 

−

 

wyznaczać cel własnego uczenia się, zaplanować i organizować własną naukę,  

−

 

stosować techniki zapamiętywania tekstu – tworzenie mind map /asocjogramów, 

−

 

podkreślać, zaznaczać markerem istotne myśli w tekście, 

−

 

dzielić tekst na logiczne całości i analizować zawarte w nim informacje, 

−

 

organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii, 

−

 

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
 

 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  6 

3. 

CELE KSZTAŁCENIA 

 

 

 

 

 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

−

 

posłuŜyć się podstawowymi pojęciami z zakresu ekonomii, organizacji i zarządzania, 

−

 

posłuŜyć się podstawowymi pojęciami z zakresu rachunkowości, 

−

 

określić zaleŜności między popytem, podaŜą i ceną, 

−

 

scharakteryzować róŜne formy organizacyjne przedsiębiorstw, 

−

 

zastosować ogólne zasady kierowania przedsiębiorstwem, 

−

 

dobrać style kierowania do wybranej jednostki organizacyjnej, 

−

 

zorganizować stanowiska pracy zgodnie z obowiązującymi przepisami, 

−

 

zastosować system motywacji i kontroli, 

−

 

podjąć decyzje w sprawach dotyczących funkcjonowania jednostki organizacyjnej. 

 

 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  7 

4. 

MATERIAŁ NAUCZANIA

  

 

4.1.  Przedmiot ekonomii. Mikroekonomia. Makroekonomia 

 

4.1.1. Materiał nauczania 

  

 

 

 

 

 

 

 

Ekonomia  jest  nauką  o  tym,  jak  jednostka  i  społeczeństwo  decydują  o  wykorzystaniu 

zasobów  –  które  mogą  mieć  takŜe  inne,  równoległe    zastosowania  –  w  celu  wytwarzania 
róŜnych  dóbr  i  rozdzielania  ich  na  konsumpcję  obecną  lub  przyszłą,  pomiędzy  róŜne  osoby 
i róŜne grupy w społeczeństwie. 

Termin  ekonomia  pochodzi  z  języka  greckiego  οίκος  (oikos)  –  dom  i  νοµος  (nomos)  – 

prawo, reguła. Po raz pierwszy pojawia się u Ksenofonta, (taki tytuł nosi jedno z jego dzieł). 
StaroŜytni  rozumieli  pod  tym  pojęciem  zasady  prowadzenia  gospodarstwa  domowego.  Inna 
szkoła mówi, Ŝe słowo ekonomia jest połączeniem słów oikos – dom, gospodarstwo domowe  
i  nomeus  –  człowiek,  który  zarządza,  przydziela.  Czasownik  oikonomeo  oznacza  więc 
kierowanie  domem.  Ksenofont  rozumiał  oikonomikos  jako  kierowanie  gospodarstwem 
domowym. (por. M. Bochenek, Szkice o ekonomii i ekonomistach, Toruń 2004, s. 10.) 

Jednym  z  podstawowych  pojęć  ekonomii  jest  rzadkość  dóbr.  Wszystko  niemal  jest 

rzadkie:  Ŝadna  ilość  dóbr  nie  jest  w  stanie  całkowicie  zaspokoić  –  usatysfakcjonować 
społeczeństwa.  Bez  względu  na  stopień  zamoŜności  kaŜda  jednostka  chce  posiadać  więcej. 
Ekonomia nazywa taki stan „nieograniczonością potrzeb ludzkich”. 

Przedmiot  zainteresowania  ekonomii  pokrywa  się  częściowo  z  problemami  badanymi 

w ramach  innych  nauk  społecznych,  ale  ekonomia  zajmuje  się  głównie  związkami 
zachodzącymi pomiędzy kupującym i sprzedającym, oraz analizą rynku. 

 

Działy ekonomii   

Tradycyjnie ekonomię dzieli się na: 

−

 

mikroekonomię  (microeconomics),  która  zajmuje  się  zachowaniem  indywidualnego 
konsumenta, przedsiębiorcy, handlowca, rolnika oraz  

−

 

makroekonomię  (macroeconomics),  która  skupia  swoją  uwagę  na  badaniu  takich 
wielkości  jak  całkowity  dochód  gospodarki,  odsetek  osób  zatrudnionych,  przepływ 
kapitału. 

 Ekonomiści,  uwzględniając  wpływy  handlu  zagranicznego  i  wzajemne  związki 

w gospodarce na świecie, wyróŜniają  dodatkowo, jako działy ekonomii: 

−

 

międzynarodowe  stosunki  gospodarcze  (international  economics),  które  zajmują  się 
analizowaniem  wpływu  międzynarodowej  wymiany  handlowej  na  gospodarkę  państw 
oraz  

−

 

gospodarkę  światową  (global  economics)  jako  dział  ekonomii,  który  traktuje 
gospodarkę  świata jako jednego organizmu. 
Pod  pojęciem  ekonomii  pozytywnej  rozumie  się  stwierdzenia  będące  naukowym 

i obiektywnym  wyjaśnieniem  funkcjonowania  gospodarki  (np.  do  ekonomii  pozytywnej 
naleŜeć moŜe stwierdzenie „Dwukrotne zwiększenie opodatkowania wyrobów alkoholowych 
spowoduje spadek ich konsumpcji”).  

Sądy ekonomiczne oparte na subiektywnym systemie wartościowania określa  się nazwą 

ekonomii  normatywnej  (na  przykład:  „Rząd  czeski  powinien  prowadzić  politykę  mającą 
na celu obniŜenie poziomu konsumpcji wyrobów alkoholowych”).  

Obok ekonomii pozytywnej i normatywnej wyróŜnia się równieŜ pojęcie sztuki ekonomii, 

które  dotyczy  zagadnień  polityki.  Sztuka  ekonomii  scala  naukę  ekonomii  z ekonomią 
normatywną  i  analizuje  nastepujące  zagadnienia:  jeśli  takie  są  czyjeś  cele  normatywne 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  8 

(ekonomia  normatywna)  i  jeśli  tak  funkcjonuje  gospodarka  (ekonomia  pozytywna),  to  jak 
moŜna najlepiej osiagnąć te cele (sztuka ekonomii)? (por. H. Landreth, D.C. Colander, Historia 
myśli ekonomicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 32) 

 
Mikroekonomia  –  jest  dziedziną  ekonomii,  która  bada  zachowania  indywidualnych 

konsumentów, przedsiębiorstw oraz  rynków. 

W  badaniach  mikroekonomicznych  gospodarkę  danego  regionu  lub  kraju  traktuje  się 

jako  zespół  podmiotów,  nie  zaś  jako  jeden  organizm  (tak  jak  ma  to  miejsce 
w makroekonomii). 

W  nurcie  ekonomii  neoklasycznej  znajdziemy  prawie  wyłącznie  matematyczne 

(statystyczne,  analityczne)  modele  zachowań  zespołów  podmiotów,  np.  konsumentów, 
przedsiębiorstw, instytucji publicznych itd. 

Do podstawowych problemów mikroekonomii naleŜą: 

−

 

teoria wyboru konsumenta, 

−

 

teoria postępowania producenta, 

−

 

konkurencja doskonała, 

−

 

konkurencja niedoskonała: 

−

 

konkurencja monopolistyczna, 

−

 

monopol, 

−

 

oligopol, 

−

 

ryzyko i niepewność w działaniach gospodarczych, 

−

 

rynki czynników produkcji, 

−

 

równowaga ogólna i dobrobyt, 

−

 

rola rządu. 

 

Makroekonomia  –  jest  dziedziną  ekonomii,  która  posługuje  się  wielkościami 

agregatowymi  (zbiorczymi,  dotyczącymi  całej  gospodarki)  do  badania  prawideł 
występujących w gospodarce jako całości. 

Przedmiotem zainteresowania makroekonomii jest w głównej mierze tworzenie i podział 

dochodu  narodowego,  a  takŜe  problematyka  związana  między  innymi  z:  inflacją, 
bezrobociem,  inwestycjami,  bilansem  płatniczym  i  handlowym,  z  uwzględnieniem  polityki 
pienięŜnej banku centralnego oraz polityki gospodarczej i fiskalnej państwa. 

Makroekonomia  bada  gospodarkę,  zarówno  narodową  jak  i  światową,  traktując  ją  jako 

ogół  sprzęŜeń,  występujących  między  najistotniejszymi  agregatami  gospodarczymi,  do 
których  naleŜą:  łączny  (globalny)  popyt  i  podaŜ  produktów  i  usług,  poziom  zatrudnienia, 
ś

redni  poziom  cen,  wielkość  inwestycji  i  konsumpcji,  czy  wydatki  i  dochody  budŜetu 

państwa. 

Dokonując  takiej  analizy  makroekonomia  precyzuje  związki  przyczynowo-skutkowe 

między  zjawiskami  gospodarczymi,  a  takŜe  stawia  prognozy  tendencji  rozwojowych  całego 
systemu  gospodarczego.  W  ten  sposób  makroekonomia  tworzy  fundamenty  teoretyczne 
i formułuje  załoŜenia  dla  polityki  państwa  z  załoŜeniem  skutecznego  osiągania  celów 
gospodarczych takich jak: wzrost gospodarczy, stabilny poziom cen czy równowaga bilansów 
zagranicznych.  Z  powodu  jednak    szerokich  zainteresowań  makroekonomii  i  globalnych 
uwarunkowań  zaleŜności  gospodarczych,  teorie  makroekonomiczne  muszą  takŜe  mieć 
wzgląd  na  inne  dziedziny  polityki  państwa  np.:    politykę  zagraniczną,  obronną  czy 
wewnętrzną kraju. 

Podstawową  róŜnicę  pomiędzy  mikro-  i  makroekonomią  stanowi  podejście 

metodologiczne,  natomiast  przedmiot  zainteresowania  obydwu  dziedzin  ekonomii  ma 
znaczenie  drugorzędne.  Zarazem  mikro-  jak  i  makroekonomia  zajmują  się  wyjaśnianiem 
zjawisk o charakterze gospodarczym, lecz ujmują te zjawiska w odmiennej perspektywie. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  9 

Mikroekonomia  zajmuje  się  badaniem  zachowań  indywidualnych  podmiotów 

gospodarczych,  analizą  poszczególnych  dóbr  i  rynków,  w  przekonaniu,  Ŝe  zachowanie 
gospodarki  wynika  z  sumy  zachowań  poszczególnych,  indywidualnych  podmiotów 
gospodarczych.  Wychodzi  więc  z  załoŜenia,  Ŝe  chcąc  zbadać  prawidłowości  dotyczące 
całości  gospodarki,  naleŜy  przede  wszystkim  zbadać  w  jaki  sposób  zachowuje  się  jednostka 
gospodarująca. 

Makroekonomia prezentuje odmienne podejście. U jej podstaw znajduje się przekonanie, 

Ŝ

e w gospodarce występują prawidłowości, które nie dają się wyjaśnić prostą sumą zachowań 

indywidualnych  podmiotów  gospodarczych.  Pomiędzy  poszczególnymi  podmiotami 
zachodzą  złoŜone  relacje,  które  mają  realny  wpływ  na  kształt  zjawisk  gospodarczych.  Aby 
wyjaśnić  zatem  prawidłowości  rządzące  gospodarką,  makroekonomia  bada  zaleŜności 
pomiędzy  wielkościami  agregatowymi,  a  nie  poszczególnymi  jej  indywidualnymi 
elementami. 

Zarówno  w  oparciu  o  podejście  mikro-  jak  i  makroekonomiczne  moŜna  formułować 

warunki równowagi gospodarczej, czy przesłanki dla polityki państwa. Oba podejścia opisują 
podobne zjawiska, ale co innego stawiają w  centrum swoich rozwaŜań.  Mikroekonomia jest 
spojrzeniem na gospodarkę z „perspektywy Ŝaby”, podczas gdy makroekonomia patrzy na tę 
samą gospodarkę z „perspektywy Ŝyrafy”. 

 

Początki makroekonomii   

Gospodarka  narodowa  jako  przedmiot  zainteresowania  badaczy  pojawiła  się  juŜ 

u merkantylistów  (XVI–XVIII  w.),  którzy  utoŜsamiali  bogactwo  kraju  z akumulacją  metali 
szlachetnych. Próby całościowego ujęcia gospodarki są widoczne równieŜ w fizjokratyzmie 
(XVIII  w),  a  takŜe  w  ekonomii  klasycznej.  Cechą  wspólną  tych  prób  wyjaśnienia 
funkcjonowania gospodarki jest podejście od strony pojedynczych rynków i indywidualnych 
uczestników  zjawisk  gospodarczych.  Wszystkie  teorie  przyjmowały,  Ŝe  zachowanie 
gospodarki  jest  toŜsame  z  zachowaniem  indywidualnego  podmiotu,  a  róŜni  je  jedynie  skala 
zjawiska. 

Charakterystyczne  dla  makroekonomii  podejście  do  gospodarki  jako  całości  i  próba 

opisania  jej  za  pomocą  wielkości  zagregowanych  ukształtowało  się  dopiero  w  latach  30.  
XX  w.  Pojawienie  się  pod  koniec  lat  20  wielkiego  kryzysu  gospodarczego  i  masowego 
bezrobocia  wymusiło  przeniesienie  zainteresowania  ekonomistów  na  problematykę 
makroekonomiczną,  w  celu  wyjaśnienia  przyczyn  tych  zjawisk  i  próby  łagodzenia  ich 
skutków.  Nie  było  to  moŜliwe  na  polu  dotychczasowych  teorii  ekonomicznych,  które 
utrzymywały tezę, Ŝe poziom podaŜy produkcji określa rozmiary całkowitego popytu, wobec 
czego  całkowita  nadprodukcja  jest  niemoŜliwa.  Fakty  stały  w  jawnej  sprzeczności 
z obowiązującymi  poglądami  ekonomicznymi,  co  wymagało  zasadniczej  zmiany  myślenia 
o gospodarce narodowej. 

Fundamenty  makroekonomii  stworzył  angielski  ekonomista  John  M.  Keynes  w  latach 

30.  XX  w.  Odszedł  on  od  doskonalonej  przez  klasyków  mikroanalizy  na  rzecz  operowania 
wielkimi  agregatami.  Wypracował  takie  pojęcia  jak  dochód  narodowy,  czy  popyt 
zagregowany  i  za  ich  pomocą  opisał  funkcjonowanie  gospodarki,  podkreślając  jednocześnie 
rolę  globalnego  popytu  w  kształtowaniu  wielkości  podaŜy  produkcji  (a  więc  i  poziomu 
zatrudnienia).  Jego  poglądy  dały  początek  keynesizmowi  –  jednej  z  wiodących  szkół 
makroekonomicznych. 

 

Paradygmaty makroekonomiczne   

We współczesnej makroekonomii szczególnie popularne są dwa paradygmaty: 
1.  Keynesowski  –  podkreślający  cykliczną  niestabilność  gospodarki  pozostawionej 

mechanizmowi  rynkowemu  oraz  tendencję  do  wzrostu  inflacji  i  bezrobocia.  Staje  się  to 
podstawą  do  formułowania  aktywnej  polityki  gospodarczej  państwa,  której  celem  miałoby 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 10 

być zapobieganie lub łagodzenie skutków niekorzystnych zjawisk gospodarczych. Kluczową 
rolę  w  stabilizowaniu  gospodarki  przypisuje  popytowi  globalnemu,  który  wyznacza  poziom 
podaŜy  produkcji,  a  co  za  tym  idzie  zatrudnienia.  W  ramach  tego  paradygmatu  rozwija  się 
wiele szkół makroekonomicznych, jak keynesizm, postkeynesizm i neokeynesizm. 

2.  Neoklasyczny  –  nawiązujący  do  ekonomii  klasycznej.  Jako  główną  tezę  prezentuje 

pogląd,  Ŝe  mechanizm  rynkowy  prowadzi  do  optymalnej  alokacji  zasobów,  w  tym  pełnego 
zatrudnienia.  Rolę  regulatora  procesów  gospodarczych  pozostawia  rynkowi,  tym  samym 
odrzucając  konieczność  głębokiej  interwencji  państwa  w  gospodarkę.  Wiodącymi  szkołami 
rozwijającymi  się  w  ramach  paradygmatu  neoklasycznego  są  monetaryzm  oraz  ekonomia 
neoklasyczna. Starają się one budować koncepcje makroekonomiczne bazujące na klasycznej 
analizie mikroekonomicznej. 

W przeciwieństwie do tych dwóch głównych nurtów makroekonomii, szkoła austriacka 

nie  postuluje  ani  wewnętrznej  stabilności,  ani  niestabilności  gospodarki  rynkowej,  uwaŜając 
rozwaŜania na ten temat za nie naleŜące do ekonomii w sensie stricte. Ekonomiści tej szkoły, 
wychodząc  z  minimalistycznego  zestawu  załoŜeń,  skupiają  swe  rozwaŜania  na  działaniu 
pojedynczych  jednostek  i  analizie,  jaki  wpływ  na  nie  mają  działania  państwa,  
w  szczególności  polityka  monetarna  banku  centralnego.  W  zgodzie  z  paradygmatem 
neoklasycznym, którego rozwinięciem i modyfikacją jest w pewnym sensie szkoła austriacka, 
postuluje ona bardzo ograniczoną lub zerową ingerencję państwa w gospodarkę. 

 

Funkcje makroekonomii:  

−

 

teoriopoznawcza – zadaniem makroekonomii jest poznać, opisać, wyjaśnić i przewidzieć 
prawidłowości w występowaniu zjawisk i procesów gospodarczych, 

−

 

aplikacyjna  –  makroekonomia  dostarcza  wskazówek  w  zakresie  kształtowania  procesów 
gospodarczych oraz przesłanek dla polityki państwa, 

−

 

ś

wiatopoglądowa – zrozumienie zjawisk gospodarczych pozwala na formułowanie sądów 

wartościujących, dotyczących celów i poŜądanych stanów gospodarki, 

−

 

dydaktyczno-wychowawcza  –  wiedza  z  zakresu  makroekonomii  pozwala  społeczeństwu 
zrozumieć 

charakter 

zjawisk 

gospodarczych 

oraz 

dokonać 

oceny 

polityki 

makroekonomicznej państwa, 

−

 

prognostyczna  –  zadaniem  makroekonomii  jest  uprzedzanie  występowania  określonych 
zjawisk  gospodarczych  i  wyprzedzające  przedsięwzięcie  odpowiednich  środków,  dzięki 
czemu polityka państwa jest prowadzona ex ante a nie ex post.  

 

 

 

4.1.2. Pytania sprawdzające    

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Jak wyjaśnisz pojęcie ekonomia  ? 

2.

 

Co jest przedmiotem zainteresowania ekonomii? 

3.

 

Jakie znasz działy ekonomii? 

4.

 

Co jest przedmiotem zainteresowania mikroekonomii? 

5.

 

Co jest przedmiotem zainteresowania makroekonomii? 

6.

 

Jakie są podstawowe zagadnienia mikroekonomii? 

7.

 

Co rozumiesz pod pojęciem „paradygmaty makroekonomiczne”? 

8.

 

Jakie znasz funkcje makroekonomii? 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 11 

4.1.3. Ćwiczenia  

 

 
Ćwiczenie 1   

Przedstaw róŜnice pomiędzy mikro i makroekonomią uzupełniając poniŜszą tabelę: 

 

Mikroekonomia 

Makroekonomia 

Przedmiot badań 

 

 

Metoda badań 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  informacje  podane  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje, 

4)

 

skorzystać z literatury źródłowej lub Internetu, 

5)

 

uzupełnić tabelę. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

komputer z dostępem z Internetu. 

 
Ćwiczenie 2 
 

Dopasuj  definicje  do  następujących  funkcji  makroekonomii:  A.  teoriopoznawcza, 

B. prognostyczna, C. światopoglądowa, D. aplikacyjna: 
 
1.

 

Makroekonomia dostarcza wskazówek w zakresie kształtowania procesów gospodarczych 
oraz przesłanek dla polityki państwa.  

2.

 

Zadaniem  makroekonomii  jest  poznać,  opisać,  wyjaśnić  i  przewidzieć  prawidłowości 
w występowaniu zjawisk i procesów gospodarczych.   

3.

 

Zadaniem  makroekonomii  jest  uprzedzanie  występowania  określonych  zjawisk 
gospodarczych  i  wyprzedzające  przedsięwzięcie  odpowiednich  środków,  dzięki  czemu 
polityka państwa jest prowadzona ex ante a nie ex post.   

4.

 

Zrozumienie  zjawisk  gospodarczych  pozwala  na  formułowanie  sądów  wartościujących, 
dotyczących celów i poŜądanych stanów gospodarki.   

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  informacje  podane  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje, 

4)

 

skorzystać z literatury źródłowej lub Internetu, 

5)

 

dopasować definicje do nazw funkcji. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 12 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem z Internetu. 

 

Ćwiczenie 3 
 

Które z poniŜszych zdań są prawdziwe (p), a które fałszywe (f)? 

 

1.

 

Paradygmat  Keynesowski  jako  główną  tezę  prezentuje  pogląd,  Ŝe  mechanizm  rynkowy 
prowadzi do optymalnej alokacji zasobów, w tym pełnego zatrudnienia.   

2.

 

Paradygmat  Keynesowski  podkreśla  cykliczną  niestabilność  gospodarki  pozostawionej 
mechanizmowi rynkowemu oraz tendencję do wzrostu inflacji i bezrobocia.   

3.

 

Paradygmat  Keynesowski  przypisuje  kluczową  rolę  w  stabilizowaniu  gospodarki 
popytowi  globalnemu,  który  wyznacza  poziom  podaŜy  produkcji,  a  co  za  tym  idzie 
zatrudnienia. 

4.

 

Paradygmat  Klasyczny  pozostawia  rynkowi  rolę  regulatora  procesów  gospodarczych, 
tym samym odrzucając konieczność głębokiej interwencji państwa w gospodarkę.  

5.

 

Szkoła austriacka jako główną tezę prezentuje pogląd, Ŝe mechanizm rynkowy prowadzi 
do optymalnej alokacji zasobów, w tym pełnego zatrudnienia.   

6.

 

Szkoła  austriacka  wychodzi  z  załoŜenia,  Ŝe  chcąc  zbadać  prawidłowości  dotyczące 
całości  gospodarki,  naleŜy  przede  wszystkim  zbadać  w  jaki  sposób  zachowuje  się 
jednostka gospodarująca.   

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  informacje  podane  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje, 

4)

 

skorzystać z literatury źródłowej lub Internetu, 

5)

 

zapisać prawidłową odpowiedź. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu. 

 

4.1.4. Sprawdzian postępów    

 

 

 

 

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie ekonomia? 

 

 

2)

 

zdefiniować  pojęcie mikroekonomia? 

 

 

3)

 

zdefiniować  pojęcie makroekonomia? 

 

 

4)

 

wskazać róŜnice pomiędzy mikro- i makroekonomią?  

 

 

5)

 

określić podstawowe zagadnienia mikroekonomii? 

 

 

6)

 

przedstawić dwa popularne paradygmaty makroekonomiczne? 

 

 

7)

 

określić funkcje makroekonomii? 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 13 

4.2.  Podstawowe kategorie gospodarki towarowo-pienięŜnej

 

 

4.2.1. Materiał nauczania  

 

Gospodarka rynkowa – system ekonomiczny, w którym decyzje dotyczące gospodarki 

podejmowane są przez róŜne podmioty gospodarcze (ludzi, firmy i rząd). 
Podmiotami gospodarki rynkowej są: 

−

 

gospodarstwa domowe, 

−

 

przedsiębiorstwa, 

−

 

instytucje finansowe, 

−

 

administracja państwowa, 

−

 

władza lokalna. 

 

Towar to: 

−

 

artykuły (dobra materialne) przeznaczone na sprzedaŜ, 

−

 

(ang. merchandise) – zapas artykułów w sklepie, na składzie, w magazynie. 

−

 

(ang. commodity) – wszystko, co moŜe być przedmiotem obrotu na giełdach, np. towary 
masowe,  obligacje,  waluty,  instrumenty  finansowe,  a  nawet  indeksy  giełdowe.  W  tym 
szerokim  znaczeniu  słowo  „towar”  uŜywane  jest  rzadko.  Zjawisko  komodyzacji  oraz 
organizowanie  się  nowych  rynków  giełdowych  to  dwie  główne  przyczyny  rozszerzania 
terminu  towar  na  takie  dobra,  jak  niektóre  wyroby  przemysłu  elektronicznego 
(np. procesory,  kości  pamięci),  a  takŜe  na  dobra  negatywne,  jak  np.  emisja 
zanieczyszczeń, 

−

 

(ang. commodity) – substancja masowa znajdująca się w obrocie na giełdzie towarowej. 

Do towarów zalicza się surowce (np. metale, ropa naftowa) i dobra nieprzetworzone, zwykle 
pochodzenia  rolniczego  (np.  ziarno  pszenicy,  soi,  kawy  czy  kakao),  surowce  wytwarzane 
przez  przemysł  chemiczny  (np.  kwas  siarkowy).  Jakość  towaru  giełdowego  jest  ściśle 
określona  i  standardowa,  a  cena  nie  zaleŜy  od  miejsca  jego  pochodzenia,  lecz  wyłącznie  od 
popytu i podaŜy. 

Handel  towarami  giełdowymi  odbywa  się  przewaŜnie  na  podstawie  kontraktów  na 

dostawy w przyszłości (ang. futures), które to kontrakty takŜe są przedmiotem obrotu. 

 

Rynek  (w  ekonomii)  traktowany  jest  jako  zespół  mechanizmów  umoŜliwiający  kontakt 

producentów z konsumentami. 

Rynek  to  całokształt  transakcji  kupna  i  sprzedaŜy  oraz  warunków  w  jakich  one 

przebiegają. Na rynku konkurencyjnym dokonuje się ustalenia ceny oraz ilości dóbr. To takŜe 
określona  zbiorowość  podmiotów  gospodarujących  zainteresowanych  dokonywaniem 
operacji  kupna–sprzedaŜy  określonych  dóbr,  wartości  lub  usług.  Część  zbiorowości 
reprezentuje podaŜ (producenci) zaś część popyt (konsumenci). Przeciwstawienie się popytu 
podaŜy  w  określonym  miejscu  oraz  czasie  prowadzi  do  ustalenia  ceny  wartości  będącej 
przedmiotem obrotu – sprawia to iŜ dochodzą do skutku transakcje kupna sprzedaŜy. 

 

Rodzaje rynków:   

1. Stosując kryterium rodzaju dóbr będących przedmiotem obrotu moŜemy wyróŜnić: 

−

 

rynek towarów: 

−

 

rynek dóbr konsumpcyjnych, 

−

 

rynek dóbr przemysłowych, 

−

 

 rynek  usług  –  obejmuje  dobra  które  są  konsumowane  w  trakcie  ich  produkcji 

np.: usługi spedycyjne, bankowe, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 14 

−

 

rynek  finansowy  –  obejmuje  obrót  pieniądzem,  środkami  dewizowymi,  akcjami, 
obligacjami, instrumentami pochodnymi, ubezpieczeniami, 

−

 

rynek czynników produkcji (ziemi, pracy, kapitału). 

2. Stosując kryterium zasięgu geograficznego wyróŜniamy: 

−

 

lokalny – w bezpośrednim otoczeniu klienta, 

−

 

regionalny  –  do  kontaktów  między  klientem  a  dostawcami  dochodzi  na  większym 
terenie, np. powiatu, województwa, 

−

 

narodowy (krajowy) – funkcjonuje w obrębie państwa, 

−

 

międzynarodowy  –  prowadzone  są  transakcje  pomiędzy  przynajmniej  dwoma 
państwami, 

−

 

ś

wiatowy – wymian dóbr i usług na obszarze całego świata, 

3. Stosując kryterium głównych miejsc produkcji i konsumpcji wyróŜniamy: 

−

 

rynek pierwotny – główne miejsca produkcji, 

−

 

rynek centralny – główne miejsce obrotu i konsumpcji. 

4. Stosując kryterium relacji popytu do podaŜy: 

−

 

rynek nabywcy, 

−

 

rynek sprzedawcy. 

5. Wg swobody dokonywania transakcji na rynku wyróŜniamy: 

−

 

rynek  wolny  –  swoboda  obrotu,  podjęcia  działalności,  minimalizacja  ograniczeń 

dostępu do poszczególnych rynków międzynarodowych, 

−

 

rynek reglamentowany, 

−

 

szary  rynek  –  posiadanie  reglamentowanych  dóbr  jest  legalne,  ale  obrót  nimi  poza 

wyznaczonym systemem reglamentacji jest zakazany, 

−

 

czarny rynek – obrót wartościami, których posiadanie jest nielegalne lub ograniczone 
do pewnych organizacji, zakazany jest takŜe obrót tymi wartościami. 

6. Stosując kryterium zorganizowania rynków wyróŜniamy: 

−

 

rynki formalne, 

−

 

rynki formalne ułomne, 

−

 

rynki nieformalne. 

7. Wg kryterium skali lub wielkości transakcji: 

−

 

hurtowy, 

−

 

detaliczny (półhurt). 

8. Wg charakteru transakcji handlowej: 

−

 

dóbr i usług: 

−

 

produkcyjny  –  rynek  elementów  słuŜących  do  dalszej  produkcji  (np.  maszyn, 
urządzeń)  lub  elementów  słuŜących  do  dalszego  przetworzenia,  półproduktów 
(np. surowców, minerałów) 

−

 

konsumpcyjny – zaspakaja bezpośrednio zapotrzebowanie konsumentów 

−

 

kapitałowy – np. środków pienięŜnych, papierów wartościowych, 

−

 

pracy. 

9. Wg stopnia zaspokojenia potrzeb: 

−

 

producenta  –  jest  to  taka  sytuacja  na  rynku  w  której  warunki  dyktuje  producent. 

Występuje  brak  konkurencji  (monopol),  oczekiwania  nabywców  znacznie  przewyŜszają 
oferowaną  do  sprzedaŜy  ilość  produktów  (popyt  jest  większy  niŜ  podaŜ),  toteŜ  sprzedawcy 
nie  zabiegają  o  konsumenta,  a  nabywcy  muszą  rywalizować  w  ich  zdobywaniu; 
konsekwencją  takiego  stanu  rzeczy  moŜe  być  korupcja,  wprowadzanie  reglamentacji 
sprzedaŜy, przydziałów, talonów i wreszcie dystrybucja za pomocą systemu kartkowego, 

−

 

konsumenta  –  Sytuacja  przeciwna  do  rynku  producenta,  tzn.  warunki  dyktuje 

konsument (klient). Nieodzownym elementem tego rynku jest konkurencja. Ilość produktów 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 15 

przeznaczonych  do  sprzedaŜy  przewyŜsza  zapotrzebowanie  klientów,  przedsiębiorstwa 
produkują  to,  co  znajduje  aprobatę  nabywców  i  właściwie  zaspokaja  ich  potrzeby, 
a pozyskanie klienta jest wynikiem marketingu. 

 
Cena to ilość pewnego dobra (najczęściej pieniądza), za przyjęcie której sprzedający jest 

gotów zrzec się swoich praw do danego dobra, lub teŜ kupujący jest gotów ją kupić, aby do 
tego  dobra  nabyć  prawa.  Cena  moŜe  dotyczyć  m.in.  towaru  lub  usługi.  Według  większości 
teorii  ekonomicznych  cena  równa  się  wartości  danego  dobra.  Według  szkoły  austriackiej  – 
wartość nie jest wielkością obiektywną i taka równość nigdy nie zachodzi, gdyŜ wtedy nigdy 
nie doszłoby do wymiany (kaŜda strona musi bardziej wartościować to co otrzymuje od tego 
co daje w zamian). 

WyróŜnia się następujące funkcje ceny: 

−

 

informacyjno-bodźcowa  –  parametr,  który  pozwala  określić  wielkość  przychodów  ze 
sprzedaŜy,  a  takŜe  parametr    pobudzającego  do  określonego  działania.  Nabywcę  cena 
informuje,  o  ile  zmniejszą  się  jego  zasoby  pienięŜne,  jeśli  dokona  on  zakupu. 
Sprzedającego  cena  informuje,  o  ile  zwiększy  się  jego  przychód,  jeśli  dokona  on 
sprzedaŜy, 

−

 

redystrybucyjna  (wtórny  podział,  rozdział).  Ceny  są  narzędziem  podziału  dóbr  i  usług, 
oraz  przesuwania  dochodów  od  jednych  grup  społecznych  do  innych  i  do  budŜetu 
państwa. Państwo równieŜ moŜe dokonywać redystrybucji dochodów przy pomocy cen – 
róŜnicując obciąŜenie cen podatkami, ustalając ceny minimalne / maksymalne czy dotując 
pewne gałęzie gospodarki, 

−

 

stymulacyjna  –  narzędzie  oddziaływania  na  dostawców  i  odbiorców  –  im  wyŜszy  jest 
poziom  cen,  tym  większa  jest  opłacalność  produkcji.  Stymuluje  to  producentów  do 
zwiększania rozmiarów produkcji. NiŜszy poziom cen zniechęca producentów i powoduje 
ograniczenia produkcji. WyŜszy poziom cen moŜe skłaniać producentów do zwiększenia 
produkcji  a  nawet  podnoszenia  wartości  uŜytkowej  wyrobów  (jakość,  estetyka, 
funkcjonalność).  Zazwyczaj  wyŜszy  poziom  cen  skłania  konsumentów  do  ograniczenia 
spoŜycia a niŜszy stymuluje wzrost spoŜycia. 

Przy  pomocy  cen  państwo  moŜe  stymulować  wzrost  spoŜycia  niektórych  wyrobów 
tj. modyfikować  strukturę  spoŜycia,  a  takŜe  regulować  poziom  dochodów  realnych  
w społeczeństwie. 

 
Popyt (ang. demand) – funkcja przedstawiająca kształtowanie się relacji pomiędzy ceną 

dobra  (towary  i  usługi),  a  ilością  (liczbą  sztuk)  jaką  konsumenci  chcą  i  mogą  nabyć 
w określonym  czasie,  przy  załoŜeniu  niezmienności  innych  elementów  charakteryzujących 
sytuację rynkową (ceteris paribus).  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 16 

                       

0

2

4

6

8

10

12

0

2

4

6

8

10

12

Q (dobro X)

P(cena 

dobra X)

 

Rys. 1. Krzywa popytu 

 
Prawo popytu   
Przy ceteris paribus, wraz ze wzrostem ceny danego dobra, zmaleje zapotrzebowanie na 

dobro, a wraz ze spadkiem ceny zapotrzebowanie wzrośnie. 

Wielkość  popytu  –  ilość  dobra,  które  konsumenci  zechcą  zakupić  w  określonym  czasie 

(np. w ciągu tygodnia, miesiąca, roku) po danej cenie. 
Czynniki kształtujące wielkość popytu (determinanty popytu):   
a)

 

związane z rynkiem:  

−

 

wielkość  dochodów,gdy  wzrasta  dochód,  wzasta  równieŜ  popyt  na  dane  dobro 
(i odwrotnie), 

−

 

cena towaru:  

−

 

ceny substytutów, 

−

 

ceny dóbr komplementarnych, 

−

 

przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości, 

−

 

antycypacja  popytu,  czyli  wyprzedzanie  faktycznego  popytu  (np.  wykupywanie 
towaru  przed  zapowiedzianą  podwyŜką,  tak  jak  to  miało  miejsce  w  Polsce  przed 
1 maja 2004), 

b)  nie związane z rynkiem (pozarynkowe):  

−

 

preferencje konsumentów  

−

 

gusty konsumentów, 

−

 

upodobania i przyzwyczajenia, 

−

 

moda, 

−

 

czynniki demograficzne:  

−

 

liczba ludności, 

−

 

struktura wiekowa konsumentów, 

−

 

struktura płciowa konsumentów, 

−

 

stan cywilny, 

−

 

poziom wykształcenia, 

−

 

wyznanie, 

−

 

warunki geograficzne, 

−

 

warunki klimatyczne, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 17 

−

 

pora roku, 

−

 

poziom zamoŜności, 

−

 

sytuacja gospodarcza, 

−

 

sytuacja polityczna. 

 
PodaŜ  (ang.  supply)  to  ilość  dóbr,  oferowana  na  rynku  przez  producentów  przy 

określonej  cenie,  przy  załoŜeniu  niezmienności  innych  elementów  charakteryzujących 
sytuację na rynku (ceteris paribus).   

Prawo podaŜy  
Przy  ceteris  paribus,  podaŜ  danego  towaru  się  zwiększa,  jeśli  wzrasta  jego  cena, 

natomiast  obniŜaniu  się  ceny  towarzyszy  spadek  wielkości  podaŜy.  Poziom  podaŜy,  tak  jak 
poziom popytu nie zaleŜy wyłącznie od ceny towaru. 
Czynniki kształtujące wielkość podaŜy (determinanty podaŜy):   

−

 

cena  danego  dobra,  czyli  ilość  pieniędzy  jaką  producent  otrzymuje  ze  sprzedaŜy  kaŜdej 
jednostki tego dobra 

−

 

ceny  czynników  produkcji,  czyli  płace,  opłaty  za  energię,  czynsz,  ceny  urządzeń 
i surowców, procenty od zaciągniętych kredytów – czyli poziom kosztów produkcji, 

−

 

technologia, czyli postęp techniczny, 

−

 

ceny dóbr substytucyjnych (zamienników) i komplementarnych (uzupełniających), 

−

 

liczba producentów na danym rynku, 

 

                         

0

2

4

6

8

10

12

0

5

10

15

Q (dobro X)

P (cena 

dobra X)

 

                                                    

Rys. 2. Krzywa podaŜy 

 

−

 

cele przedsiębiorstwa, 

−

 

oczekiwania dotyczące zmian cen, 

−

 

eksport oraz import, 

−

 

wielkość rezerw, 

−

 

czynniki przypadkowe, np. pogoda, 

−

 

czas, jakim dysponują producenci, 

−

 

interwencyjna polityka państwa, dotacje, subwencje, warunki prawne, 

−

 

elastyczność podaŜy. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 18 

Mechanizm  rynkowy jest  procesem obejmującym Ŝywiołowe działania  podmiotów na 

rynku, w wyniku którego dochodzi do ustalenia równowagi rynkowej, a więc samoczynnego 
dostosowania wielkości popytu   i podaŜy  poprzez odpowiednie ustalenie ceny równowagi. 

W ujęciu procesowym mechanizm rynkowy jest grą popytu i podaŜy, która prowadzi do 

obiektywnej  wyceny  poszczególnych  towarów  i  zrównowaŜenia  rynku,  czyli  zrównania  się 
oferowanej ilości towaru z ilością poŜądaną. 

JeŜeli  popyt  na  jakieś  dobro  przewyŜsza  podaŜ,  wówczas  nabywcy  są  skłonni  płacić  za 

nie  więcej.  Gdy  przejawiają  tę  skłonność  na  rynku,  cena  tego  dobra  rośnie.  Wzrost  ceny 
skłania  natomiast  producentów  do  zwiększenia  jego  produkcji,  co  doprowadzi  w  końcu  do 
zrównania podaŜy z popytem. 

JeŜeli  w  sytuacji  równowagi  rynkowej  wystąpią  okoliczności,  których  skutkiem  będzie 

ograniczenie  popytu  na  dane  dobro  (np.  zmiana  gustów  konsumentów),  wówczas  nie 
wszystkie  produkowane  towary  znajdą  nabywców.  Skłoni  to  część  producentów  do 
zmniejszenia  produkcji  i  obniŜenia  ceny,  celem  zachęcenia  części  konsumentów  do  zakupu 
większych  ilości  towarów.  Efektem  będzie  ustalenie  się  równowagi  rynkowej  przy  niŜszym 
poziome produkcji i niŜszej cenie. 
 
 

4.2.2. Pytania sprawdzające    

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Co to jest gospodarka rynkowa? 

2.

 

Jakie znasz podmioty gospodarki rynkowej? 

3.

 

Co to jest towar? 

4.

 

Co to jest rynek i  jakie rodzaje rynków moŜna wyróŜnić w gospodarce? 

5.

 

Co to jest cena i jakie są jej funkcje? 

6.

 

Co to jest popyt i jakie czynniki kształtują jego wielkość? 

7.

 

Co to jest podaŜ i jakie czynniki kształtują jej wielkość? 

8.

 

O czym mówi prawo popytu? 

9.

 

O czym mówi prawo podaŜy? 

 
 

4.2.3. Ćwiczenia  

 

 
Ćwiczenie 1   

Dopasuj  definicje  do  następujących  pojęć:  A.wolny  rynek;    B.  towar;  C.  podaŜ; 
D.  mechanizm rynkowy: 

1. ………. – substancja masowa znajdująca się w obrocie na giełdzie towarowej. 

2.  ……….–  swoboda  obrotu,  podjęcia  działalności,  minimalizacja  ograniczeń  dostępu  do 
poszczególnych rynków międzynarodowych. 

3.  ……….  –  gra  popytu  i  podaŜy,  która  prowadzi  do  obiektywnej  wyceny  poszczególnych 
towarów  i  zrównowaŜenia  rynku,  czyli  zrównania  się  oferowanej  ilości  towaru  z  ilością 
poŜądaną. 

4.  ………..–  to  ilość  dóbr,  oferowana  na  rynku  przez  producentów  przy  określonej  cenie, 
przy załoŜeniu niezmienności innych elementów charakteryzujących sytuację na rynku.   

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 19 

Sposób wykonania ćwiczenia

 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  teksty  definicji  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje 

4)

 

dopasować tytuły do poszczególnych definicji. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna do punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem z Internetu. 

 
Ćwiczenie 2 

Odpowiedz czy niŜej podane zdania są prawdziwe czy fałszywe? 

a)

 

Rynki  moŜna  podzielić  m.in.  ze  względu  na  rodzaj  towarów,  ze  względu  na  zakres 
przestrzenny transakcji.  

b)

 

Pogoda moŜe być czynnikiem kształtującym wielkość sprzedaŜy.   

c)

 

Czynnikiem kształtującym wielkość popytu jest liczba producentów na danym rynku   

d)

 

Rynek  usług  obejmuje  obrót  pieniądzem,  środkami  dewizowymi,  akcjami,  obligacjami, 
instrumentami pochodnymi, ubezpieczeniami.  

e)

 

Kontrakty na dostawy w przyszłości są takŜe przedmiotem obrotu na giełdzie.   

f)

 

Cena towaru giełdowego zaleŜy od miejsca jego pochodzenia.   

g)

 

Poziom podaŜy, tak jak poziom popytu zaleŜy wyłącznie od ceny towaru.   

h)

 

WyŜszy  poziom  cen  skłania  konsumentów  do  ograniczenia  spoŜycia  a  niŜszy  stymuluje 
wzrost spoŜycia.   

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeprowadzić  analizę  podanych  zdań  i  zdecydować,  czy  są  zgodne  z  definicjami 

podanymi w materiale nauczania. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 20 

 

Ćwiczenie 3   

Uzupełnij definicję mechanizmu rynkowego korystając z dostępnych  źródeł, wstawiając 

w odpoqwidniej kolejności następujące słowa: usługi, dobra, popyt, potrzeby, ceny, podaŜ. 
Mechanizm rynkowy, ogół wzajemnych zaleŜności pomiędzy (1)………. (2)………… …….. 
i (3)………. wszystkich rynkowych (4)……… i (5)……….oraz procesów dostosowawczych 
między  nimi.  Mechanizm  rynkowy  jest  regulatorem  produkcji:  poziom  i  zmiany  (6)……… 
rynkowych  są  dla  producentów  sygnałem  do  zmian  wielkości  produkcji  poszczególnych 
(7)…………..-  w  ten  sposób  mechanizm  rynkowy  wpływa  na  rozmiary  i  strukturę 
asortymentową produkcji, dostosowując ją do (8)………. nabywców. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  definicję  podaną  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje, 

4)

 

dopasować słowa do poszczególnych luk w tekście. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

 komputer z moŜliwością korzystania z Internetu. 

 
Ćwiczenie 4   

Wyszukaj w prasie lub Internecie (np. na stronach Biuletynu Informacji Publicznej- BIP 

lub  www.przetargi.egospodarka.pl)  ogłoszenia  o  przetargu  dotyczącego  świadczenia  usług 
ochronnych  w  formie  bezpośredniej  ochrony  fizycznej.  Wykorzystaj  doświadczenia 
z ćwiczeń do jednostki modułowej „Prowadzenie działalności gospodarczej na współczesnym 
rynku  pracy”  515[01].O1.05  i  przygotuj  szczegółową  ofertę  swojej  firmy  zgodną 
z warunkami i wymafaniami zamawiającego. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

wyszukać ogłoszenie o przetargu dot. świadczenia usług ochronnych, 

4)

 

przygotować ofertę – odpowiedź na ogłoszenie o przetargu. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradniki dla ucznia, 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu, wyposaŜony w drukarkę. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 21 

4.2.4. Sprawdzian postępów    

 

 
Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie „gospodarka rynkowa”? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie „cena”? 

 

 

3)

 

zdefiniować pojęcie „towar”? 

 

 

4)

 

zdefiniować pojęcie „popyt”? 

 

 

5)

 

zdefiniować pojęcie „podaŜ”? 

 

 

6)

 

określić czynniki kształtujące wielkość podaŜy? 

 

 

7)

 

określić czynniki kształtujące wielkość popytu? 

 

 

8)

 

rozróŜnić elementy mechanizmu rynkowego? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 22 

4.3.  Istota systemu gospodarczego gospodarczego i jego rodzaje  

 

4.3.1. Materiał nauczania 

 

System  gospodarczy  –  zbiór  podmiotów  gospodarczych  i  innych  instytucji 

występujących  w  gospodarce  oraz  organizmów  i  zasad  postępowania  jednostek 
ekonomicznych  umoŜliwiających  swobodne  podejmowanie  decyzji  odnośnie  konsumpcji 
i produkcji. 

WyróŜniane są następujące systemy gospodarcze: 

−

 

gospodarka tradycyjna (naturalna), 

−

 

gospodarka  planowa, 

−

 

gospodarka rynkowa, 

−

 

gospodarka mieszana. 

 

Gospodarka  tradycyjna  to  taki  system,  w  którym  decyzje,  co  i  jak  wytwarzać  oraz 

w jaki  sposób  to  następnie  dzielić,  podejmowane  są  na  podstawie  odpornych  na  zmiany 
wzorców  wypracowanych  przez  poprzednie  pokolenia,  czyli  tradycji  plemiennej  i  obyczaju. 
Technologia  produkcji  jest  zwykle  bardzo  prymitywna,  a  wydajność  pracy  –  niska.  To, 
w jakim  stopniu  jednostka  uczestniczy  w  podziale  dóbr,  zaleŜy  od  jej  miejsca  w  sztywnej 
strukturze  społecznej  –  wódz  i  starszyszna  otrzymują  najwięcej,  szarzy  członkowie 
społeczności Ŝyją często na skraju nędzy. W starozytności taki własnie system obowiązywał 
na  całym  świecie  (Mezopotamia,  Grecja,  Chiny  i  inne),  obecnie  pozostałości  takiej 
gospodarki moŜna spotkać w słabo rozwiniętych krajach Afryki, Azji i Ameryki Południowej. 

 

Gospodarka planowa – gospodarka, opierająca się na załoŜeniach planów kilkuletnich, 

określających  najwaŜniejsze  cele  rozwoju  państwa.  Plany  takie  popularne  są  w  państwach  
o 

ustrojach 

socjalistycznych, 

a 

ich 

tworzenie 

i 

realizowanie 

jest 

jednym  

z najwaŜniejszych zadań kierownictwa partii. Uchwalane są często na określony czas podczas 
zjazdów partyjnych lub plenum. W historii PRL powszechnie znany jest plan trzyletni i plan 
sześcioletni.  W  gospodarce  centralnie  planowanej  to  władze  ustalają,  co,  jak  i  dla  kogo  ma 
być  produkowane.  Ustalane  są  takŜe  ceny  poszczególnych  produktów.  System  planowania 
gospodarczego  we  wszystkich  krajach  okazuje  się  nieefektywny  i  prowadzi  do  obniŜenia 
stopy Ŝyciowej obywateli. 

 

Gospodarka  mieszana  –  składa  się  ona  zarówno  z  sektora  publicznego,  jak 

i prywatnego. Większość gospodarek na świecie funkcjonuje w tym systemie. 

Cechy gospodarki mieszanej: 

−

 

prywatna lub publiczna własność środków produkcji. 

−

 

społeczna gospodarka rynkowa:  

a)  Firmy  są  zainteresowane  losem  pracownika  (dobre  pensje,  pomoc  finansowa, 

kształcenie). 

b)  Wszelkie  oddolne  inicjatywy  pracowników  są  szczególnie  cenione  (wszystkie 

pomysły i działania pracownika mające dobry wpływ na działalność i sukcesy firmy). 

−

 

wolna konkurencja na rynku, która dotyczy firm, szkół, słuŜby zdrowia, prawników itp. 

−

 

państwo  otacza  opieką  socjalną  swoich  obywateli(  nieodpłatna  oświata,  słuŜba  zdrowia,   
róŜne dotacje finansowe dla bezrobotnych). 

−

 

państwo w sytuacjach kryzysowych wspomaga gospodarkę np. : 
a) banki gwarantują bezpieczeństwo firm. 
b) przychylne i dobre prawo. 

−

 

za rozwój firm odpowiadają wspólnie wszyscy pracownicy. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 23 

Gospodarka rynkowa – system ekonomiczny, w którym decyzje dotyczące gospodarki 

podejmowane są przez róŜne podmioty gospodarcze (ludzi, firmy i rząd). 
Podmiotami gospodarki rynkowej są : 

−

 

gospodarstwa domowe, 

−

 

przedsiębiorstwa, 

−

 

instytucje finansowe, 

−

 

administracja państwowa, 

−

 

władza lokalna. 
WyróŜniamy następujące rodzaje gospodarki rynkowej. 

a)  prosta gospodarka towarowa – w której następuje wymiana towar za towar ( T – T ) 
b)  gospodarka towarowo – pienięŜna – w której następuje wymiana towar – pieniądz – 
towar  

( T – P – T ) 

c)  gospodarka  kapitalistyczna  –  gospodarka  obecna,  którą  charakteryzuje  motyw 
zainteresowania pieniądzem . Wymiana ma formę P – T – P. 

Główne cechy gospodarki rynkowej: 
1.

 

transakcje  dokonywane  są  na  podstawie  umów,  czyli  gospodarka  rynkowa  ma 

charakter umowny, 

2.

 

dobrowolny charakter umów, 

3.

 

gospodarka  rynkowa  to  gospodarka  konsumenta  determinowana  przez  siłę  nabywczą 

konsumenta i skłonność do wydawania pieniędzy, 

4.

 

wolność gospodarcza oznacza swobodę wyboru, celu działania, kierunku, gospodarka 

rynkowa to konkurencja, wymusza produkcje dóbr które są poŜądane na rynku. 
Efektywność gospodarki zaleŜy od efektywności firm, przedsiębiorstw. 

Istotą  gospodarki  rynkowej  jest  wymiana,  dlatego  tez  rola  pieniądza  jako  środka 

wymiany  jest  tak  waŜna.  Przyczyną  katastrofy  pieniądza  jest  zawsze  katastrofa  budŜetu. 
Jakość gospodarki rynkowej zaleŜy od stabilnego pieniądza, efektywności i konkurencyjności 
firm i przedsiębiorstw. 

 

4.3.2. Pytania sprawdzające    

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Co to jest system gospodarczy? 

2.

 

Jakie znasz rodzaje systemów gospodarczych? 

3.

 

Co charakteryzuje gospodarkę tradycyjną? 

4.

 

Co charakteryzuje gospodarkę planową? 

5.

 

Co charakteryzuje gospodarkę rynkową? 

6.

 

Co charakteryzuje gospodarkę mieszaną? 

 

4.3.3.

 

Ćwiczenia  

  

 

Ćwiczenie 1   
 

Uzupełnij tabelę: 

Lp. 

 

gospodarka 
tradycyjna 

gospodarka 
planowa 

gospodarka 
mieszana 

gospodarka 
rynkowa 

1. 

Kto 

jest 

właścicielem 

ś

rodków 

produkcji? 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 24 

2.  

Kto  podejmuje  decyzje  dotyczące 
gospodarki? 

 

 

 

 

3.  

Jak osiągana jest równowaga rynkowa? 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  informacje  podane  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje, 

4)

 

skorzystać z literatury dodatkowej lub Internetu, 

5)

 

uzupełnić tabelę. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu. 

 
Ćwiczenie 2 
 

Wykorzystując  literaturę  do  rozdziału  oraz  zasoby  Internetu,  a  takŜe  inne  źródła 

informacji, podaj współczesne przykłady państw / regionów, w których mamy do czynienia z:  

1.

 

gospodarką tradycyjną   

2.

 

planową   

3.

 

mieszaną   

4.

 

rynkową   

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  informacje  podane  w  materiale  nauczania  podkreślając  istotne 
informacje, 

4)

 

skorzystać z literatury dodatkowej lub Internetu, 

5)

 

zapisać wnioski. 
 
WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

poradnik dla ucznia, 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem z Internetu, 

−

 

ź

ródła i  materiały własne. 

 
Ćwiczenie 3 

Odpowiedz czy niŜej podane zdania są prawdziwe czy fałszywe? 

a)

 

System  gospodarczy  to  zbiór  podmiotów  gospodarczych  i  innych  instytucji 
występujących w gospodarce.   

b)

 

Gospodarka  rynkowa  to  system  ekonomiczny,  w  którym  decyzje  dotyczące  gospodarki 
podejmowane są przez róŜne podmioty gospodarcze.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 25 

c)

 

W gospodarce planowej  władze ustalają, co, jak i dla kogo ma być produkowane, a takŜe 
ceny poszczególnych produktów.  

d)

 

Gospodarka tradycyjna składa się ona zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego.  

e)

 

W  gospodarce  tradycyjnej  to  w  jakim  stopniu  jednostka  uczestniczy  w  podziale  dóbr, 
zaleŜy od jej miejsca w sztywnej strukturze społecznej.    

f)

 

Efektywność gospodarki rynkowej  zaleŜy od systemu planowania gospodarczego.   
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeprowadzić  analizę  podanych  zdań  i  zdecydować,  czy  są  zgodne  z  definicjami 

podanymi w materiale nauczania. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem z Internetu.   

 

4.3.4. Sprawdzian postępów 

 

 
Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie system gospodarczy? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie gospodarka rynkowa? 

 

 

3)

 

zdefiniować pojęcie gospodarka tradycyjna? 

 

 

4)

 

zdefiniować pojęcie gospodarka planowa? 

 

 

5)

 

zdefiniować pojęcie gospodarka mieszana? 

 

 

6)

 

określić cechy gospodarki rynkowej? 

 

 

7)

 

określić cechy gospodarki mieszanej? 

 

 

8)

 

rozróŜnić rodzaje gospodarki rynkowej? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 26 

4.4.  Przedsiębiorstwa 

 

4.4.1. Materiał nauczania 

  

 

Encyklopedia  PWN  podaję  następującą  definicję  przedsiębiorstwa:  „podmiot 

gospodarczy  wyodrębniony  pod  względem  ekonomicznym,  organizacyjnym  i  prawnym, 
obejmujący jeden zakład produkcyjny bądź większą ich liczbę”. 

Nieco  inaczej  sformułowana  jest  definicja,  jaką  moŜemy  znaleŜć  w  Wikipedia.org: 

„Przedsiębiorstwo  –  wyodrębniona  prawnie,  organizacyjnie  i  ekonomicznie  jednostka 
prowadząca  działalność  gospodarczą  w  celu  osiągnięcia  zysku.  W  jej  skład  wchodzą  mniej 
lub  bardziej  odrębne  jednostki  gospodarcze,  nazywane  zakładami.  Przedsiębiorstwo  posiada 
samodzielność  ekonomiczną.  MoŜe  mieć  osobowość  prawną.  Potocznie  przedsiębiorstwo 
określa się równieŜ jako „firmę”, jednak słowo to ma inne znaczenie prawne.  

Przedsiębiorstwo  z  prawnego  punktu  widzenia  (wg  art.  55  z  indeksem  pierwszym 

Kodeksu  Cywilnego)  –  jest  zorganizowanym  zespołem  składników  niematerialnych 
i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. 

W szczególności chodzi tu o: 

−

 

oznaczenie  indywidualizujące  przedsiębiorstwo  albo  jego  wyodrębnione  organizacyjnie 
części (nazwa przedsiębiorstwa); 

−

 

własność  nieruchomości  i/lub  ruchomości,  w  tym  materiałów,  urządzeń,  wyrobów  oraz 
inne prawa rzeczowe do nieruchomości i/lub ruchomości; 

−

 

prawa wynikające z umów najmu i/lub dzierŜawy ruchomości lub nieruchomości; 

−

 

wierzytelności, prawa do papierów wartościowych i środki pienięŜne; 

−

 

koncesje, zezwolenia i licencje; 

−

 

patenty i inne prawa własności przemysłowej; 

−

 

majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne; 

−

 

tajemnice przedsiębiorstwa; 

−

 

księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. 

Ze względu na charakter działalności przedsiębiorstwa moŜemy podzielić na: 

−

 

produkcyjne  –  wydobywcze,  przetwórcze,  obróbkowe,  montaŜowe  i  demontaŜowe, 
naturalne i biotechnologiczne, 

−

 

ś

wiadczące  usługi  –  handlowe,  komunikacyjne  i  transportowe,  ubezpieczeniowe, 

finansowe, usługowe, o charakterze społecznym. 

Ze względu na ilośc zatrudnionych pracowników wyróŜniamy: 

−

 

mikroprzedsiębiorstwa – zatrudniają do 9 osób, 

−

 

małe przedsiębiorstwa – zatrudniają od 10 do 49 osób, 

−

 

ś

rednie przedsiębiorstwa – zatrudniają od 50 do 250 osób, 

−

 

duŜe przedsiębiorstwa – zatrudniają powyŜej 250 pracowników. 

 

Przedsiębiorcą w rozumieniu Art. 4. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest 

„osoba  fizyczna,  osoba  prawna  i  jednostka  organizacyjna  niebędąca  osobą  prawną,  której 
odrębna  ustawa  przyznaje  zdolność  prawną  –  wykonująca  we  własnym  imieniu  działalność 
gospodarczą.  Za  przedsiębiorców  uznaje  się  takŜe  wspólników  spółki  cywilnej  w  zakresie 
wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.” 

Osoba 

fizyczna 

wykonująca 

działalność 

gospodarczą 

lub 

indywidualny 

przedsiębiorca  lub  przedsiębiorstwo  prywatne  osoby  fizycznej  to  jedna  z  form 
prowadzenia  działalności  gospodarczej  w  Polsce.  Osoba  fizyczna  moŜe  rozpocząć 
prowadzenie  działalności  po  uzyskaniu  wpisu  do  Ewidencji  Działalności  Gospodarczej 
właściwego  wójta/burmistrza/prezydenta  miasta.  Ponadto  w  niektórych  przypadkach 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 27 

przedsiębiorca  musi  uzyskać  zezwolenie  lub  koncesję  oraz  przedstawić  dokumenty 
potwierdzające posiadanie wymaganych prawem kwalifikacji lub uprawnień do prowadzenia 
danej  działalności.  Ogólne  zasady  działania  przedsiębiorstw  osób  fizycznych  określone  są 
w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. 

Forma  prawna  działalności  zaleŜy  najczęściej  od  planowanych  rozmiarów  działalności. 

Dla realizacji większych zamierzeń gospodarczych zakłada się zwykle spółki. 

W  przypadku  organizacji    działalności  gospodarczej  w  formie  spółki,  moŜna  wybrać 

pomiędzy  spółką  cywilną,  jawną,  partnerską,  komandytową,  komandytowo-akcyjną,  z  o.o. 
oraz akcyjną.   

Działalność  spółki  cywilnej  regulowana  jest  poprzez  przepisy  Kodeksu  cywilnego 

(art. 860–875),  natomiast  działalność  pozostałych  spółek  reguluje  Kodeks  spółek 
handlowych (Ustawa z dnia 15 września 2000 r.). KaŜdy typ spółki prawa handlowego jest 
opisany w oddzielnym rozdziale kodeksu.  

Wspólnicy  związani  umową  spółki  cywilnej  korzystają  z  tego  tytułu  z  określonych 

uprawnień  i  realizują  określone  zobowiązania.  jednak  w  obrocie  gospodarczym  spółka 
cywilna  nie  moŜe  istnieć  jako  przedsiębiorca.  Status  przedsiębiorcy  przysługuje  w  tym 
wypadku  kaŜdemu  wspólnikowi  spółki  cywilnej  z  osobna.  Tak  więc  wspólnicy  są  tu 
podmiotami gospodarczymi, a nie spółka. 

Wszystkie  spółki  –  za  wyjątkiem  spółki  cywilnej,  powinny  zawrzeć  umowę  spółki    na 

piśmie  pod  rygorem  niewaŜności,  większość  z  nich  w  formie  aktu  notarialnego.  Następnie 
naleŜy złoŜyć wniosek o wpis do  Krajowego Rejestru Sądowego na urzędowym formularzu, 
właściwym  dla  danego  rodzaju  spółki.  ZłoŜenie  wniosku  o  wpis  do  KRS  wiąŜe  się 
z koniecznością poniesienia opłaty sądowej oraz opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym 
i Gospodarczym. 

 

Kodeks  spółek  handlowych  określa,  jakimi  zasadami  mają  się  rządzić  wewnętrzne 

stosunki spółki, stosunki wobec osób trzecich, sposób i tryb rozwiązywania spółek, reguły, na 
jakich  moŜe  wystąpić  wspólnik  i  procedurę  ewentualnej  likwidacji  majątku  spółki.  Kodeks 
spółek  handlowych  jest  więc  swego  rodzaju  przewodnikiem  dla  przedsiębiorców.  Kodeks 
dzieli spółki na dwie kategorie: osobowe i kapitałowe. 

 

Spółki osobowe (jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna) nie posiadają 

osobowości  prawnej,  posiadają  jedynie  podmiotowość  prawną  –  tzn.,  Ŝe  kaŜda  spółka 
osobowa  moŜe  we  własnym  imieniu  nabywać  prawa,  zaciągać  zobowiązania,  a  takŜe 
pozywać  do  sądu  i  być  pozywana.  Spółka  osobowa  prowadzi  działalność  pod  własnym 
szyldem i jest zasadą, Ŝe wspólnicy sami prowadzą jej sprawy i reprezentują ją na zewnątrz. 
Wspólnicy  odpowiadają  osobiście  za  zobowiązania  spółki  solidarnie,  nie  tylko  wkładami 
wniesionymi do spółki ale i pozostałym całym swym majątkiem. 

Spółkę osobową moŜe utworzyć przynajmniej dwóch wspólników, jeśli jednak w trakcie 

działalności stanie się tak, Ŝe pozostanie jeden wspólnik, spółka ulega rozwiązaniu. 

 

Spółka  jawna  to  osobowa  spółka  prowadząca  przedsiębiorstwo  pod  własną  firmą  i  nie 

będąca  inną  spółką  handlową.  Spółka  jawna  nie  posiada  osobowości  prawnej.  MoŜe  jednak 
zawierać  umowy,  moŜe  pozywać  i  być  pozywana.  Posiada  swój  majątek,  który  stanowią 
wkłady wniesione do spółki oraz mienie nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia. 

KaŜdy  ze  wspólników  ma  prawo  i  obowiązek  prowadzenia  spraw  spółki  jawnej  bez 

dodatkowego wynagrodzenia. 

 

Spółka  partnerska  to  typ  handlowej  spółki  osobowej,  którą  tworzą  wspólnicy  w  celu 

wykonywania  wolnego  zawodu.  Niedozwolone  jest  utworzenie  spółki  partnerskiej  w  innym 
celu niŜ wykonywanie wolnego zawodu, lub wykonywanie jakiejś działalności gospodarczej 
obok  wykonywania  wolnego  zawodu.  Odpowiedzialność  partnerów  w  tej  spółce  jest 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 28 

ograniczona  tzn.    partner  nie  odpowiada  za  zobowiązania  spółki  wynikające  z  działalności 
innych partnerów. 

 

Spółka  komandytowa  to  spółka  osobowa,  której  celem  jest  prowadzenie 

przedsiębiorstwa pod własną firmą. Za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada co 
najmniej jeden ze wspólników (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego 
ze  wspólników jest ograniczona (komandytariusz). 

Komplementariusz  odpowiada  za  zobowiązania  spółki  całym  swoim  majątkiem  (bez 

ograniczeń)  w  analogiczny  sposób  jak  odpowiedzialność  wspólnika  spółki  jawnej. 
Komplementariusz reprezentuje spółkę, chyba Ŝe na mocy umowy spółki lub prawomocnego 
orzeczenia sądu został pozbawiony tego prawa. 

Komandytariusz  odpowiada  za  zobowiązania  spółki  tylko  do  kwoty  określonej 

w umowie tzw. sumy komandytowej, wolny jest natomiast od odpowiedzialności w zakresie 
wniesionego wkładu. MoŜe reprezentować spółkę tylko jako pełnomocnik. 

 

Spółka  komandytowo-akcyjna  to  spółka  osobowa  mająca  na  celu  prowadzenie 

przedsiębiorstwa  pod  własną  firmą,  w  której  za  zobowiązania  spółki  wobec  wierzycieli  co 
najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczeń (komplementariusz), a co najmniej jeden 
wspólnik jest akcjonariuszem. Akcjonariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki. 

Komplementariusze reprezentują spółkę na zewnątrz.  Akcjonariusz moŜe reprezentować 

spółkę ewentualnie jako pełnomocnik. 

 

W  spółkach  kapitałowych  (z  o.o.,  akcyjna)  wspólnicy/akcjonariusze  nie  odpowiadają 

osobiście za zobowiązania spółki. Sama spółka, całym swym majątkiem odpowiada za skutki 
swojej  działalności.  Oznacza  to,  Ŝe  wspólnicy  i  akcjonariusze  ryzykują  wkładami,  jakie 
wnieśli  do  spółki.  Za  zobowiązania  spółki  z  o.o.  mogą  dopowiadać  solidarnie  członkowie 
zarządu,  ale  tylko  wtedy,  gdy  egzekucja  przeciwko  spółce  okaŜe  się  bezskuteczna 
(odpowiedzialność subsydiarna). 

 

Spółka  z  ograniczoną  odpowiedzialnością  to  określony  umową  związek  kilku 

podmiotów  (wspólników),  w  którym  odpowiadają  oni  wobec  wierzycieli  spółki  tylko  do 
wysokości  imiennych  udziałów  w  spółce,  zapisanych  w  umowie  spółki  (z  wyjątkiem  
zadłuŜenia podatkowego). 

Wspólnikiem współce z ograniczona odpowiedzialnością  moŜe być osoba fizyczna, jak 

i osoba  prawna  czy  jednostka  organizacyjna  nie  mająca  osobowości  prawnej  (np.  spółka 
jawna),  z  zastrzeŜeniem,  Ŝe  załoŜycielem  jednoosobowej  spółki  z  ograniczoną 
odpowiedzialnością 

nie 

moŜe 

być 

inna 

jednoosobowa 

spółka 

z 

ograniczoną 

odpowiedzialnością. 

 

Spólka  akcyjna  to  rodzaj  spółki  kapitałowej.  Kapitał  akcyjny  spółek  akcyjnych 

podzielony  jest  na  akcje  o  równej  wartości.  Akcje  te  mogą  być  notowane  –  to  znaczy 
kupowane  i  sprzedawane  –    na  giełdzie.  Akcjonariusze  nie  odpowiadają  za  zobowiązania 
spółki, jedynie ponoszą ryzyko do wysokości wniesionego kapitału oraz czerpią zyski. 

Minimalny kapitał niezbędny do załoŜenia spółki z o.o. wynosi obecnie 50 tys. złotych, 

złotych  do  załoŜenia  spółki  akcyjnej  –  500  tys.  złotych.  Spółki  kapitałowe  mogą  być 
zawiązane – przy zachowaniu pewnych ograniczeń – nawet przez jedną osobę. 

Spółki  posiadają  szerokie  moŜliwości  transformacji,  co  jest  bardzo  przydatne  przy 

restrukturyzacji, zmianie przedmioty działalności firmy, przy łączeniu drobnych firm w jedną 
duŜą, lub w razie konieczności wydzielenia nierentownego zakładu. 

Od 1 maja 2004 roku moŜna równieŜ w Polsce zawiązywać tzw. spółki paneuropejskie, 

których  działalność  jest    uregulowane  zarówno  w  ustawodawstwie  wspólnotowym,  jak 
i krajowym.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 29 

Obejmują one takie formy prawne jak: 

−

 

spółka  europejska  –  europejska  spółka  akcyjna  jest  odpowiednikiem  krajowej  spółki 
akcyjnej i podlega rejestracji w rejestrze handlowym tego państwa, w którym znajduje się 
jej statutowa siedziba, 

−

 

europejskie  zgrupowanie  interesów  gospodarczych  –  to  nowa,  przewidziana  przez 
prawo wspólnotowe, forma prawna prowadzenia działalności gospodarczej o charakterze 
ponadnarodowym,  która  łączy  w  sobie  cechy  spółki  (jawnej)  i  konsorcjum.  Ma  ona 
głównie  na  celu  ułatwianie  rozwijania  działalności  jej  uczestników,  polepszenie  lub 
zwiększenie wyników tej działalności, a nie tylko osiąganie zysków, 

−

 

spółdzielnia  europejska  –  jej  celem  jest  zaspokojenie  potrzeb  jej  członków  lub 
wspieranie ich działalności gospodarczej lub społecznej, 

−

 

europejska  spółka  prywatna  –  obecnie  trwają  dopiero  prace  legislacyjne  nad  jej 
wprowadzeniem do prawa wspólnotowego, 

−

 

europejska spółka wzajemna – jak wyŜej, 

−

 

stowarzyszenie europejskie – jak wyŜej, 

−

 

przedsiębiorstwo  zbiorowego  inwestowania  w  zbywalne  papiery  wartościowe  tak 
zostały  nazwane  specjalnie  utworzone  portfele  wspólnych  inwestycji,  przeznaczone 
wyłącznie  do  inwestowania  aktywów  pochodzących  od  inwestorów.  Są uregulowane 
w ustawodawstwie wspólnotowym. 

 

4.4.2. Pytania sprawdzające    

 

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Co to jest przedsiębiorstwo? 

2.

 

Jakie składniki niematerialne i materialne tworzą przedsiębiorstwo? 

3.

 

Jak zdefiniujesz  przedsiębiorcę? 

4.

 

Jakie znasz formy prowadzenia działalności gospodartczej w Polsce? 

5.

 

Jakie przepisy prawne regulują  działalność spółek w Polsce? 

6.

 

Jakie znasz rodzaje spółek osobowych? 

7.

 

Jakie spółki określa się mianem spółek kapitałowych? 

8.

 

Jaką odpowiedzialnośc wobec wierzycieli ponoszą wspólnicy w poszczególnych 
spółkach? 

9.

 

Jak scharakteryzujesz spółki paneuropejskie? 

 

4.4.3. Ćwiczenia    

 

 

 

 

 

 

 

 
Ćwiczenie 1   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Poszukaj  w  Internecie  lub  w  bibliotece  materiałów  na  temat  spółek  paneuropejskich 

i przygotuj zwięzłe informacje na ich temat. Porównaj do form spółek istniejących w Polsce.  
 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeszukać sieć www w poszukiwaniu informacji,  

5)

 

przeszukać zasoby dostępnych bibliotek publicznych, 

6)

 

sporządzić notatki. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 30 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.   

 
Ćwiczenie 2 

Narysuj  diagram  prezentujący  spółki  prawa  handlowego  funkcjonujące  w  Polsce, 

z rozbiciem na spółki osobowe i kapitałowe. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeanalizować zapisy zawarte w Kodeksie spółek handlowych,  

5)

 

sporządzić notatki. 
 
WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.  

 
Ćwiczenie 3 
 

Spośród  wymienionych  w  materiale  form  prowadzenia  firmy  wybierz  ten,  który  twoim 

zdaniem,  najlepiej  sprawdzi  się  w  firmie  zajmującej  się  ochroną  fizyczną  osób  i  mienia. 
Uzasadnij swój wybór. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeanalizować własne doświadczenia i obserwacje na temat prowadzenia  zajmującej się 
ochroną  fizyczną  osób  i  mienia  (moŜesz  zrobić  zestawienie  form  prawnych  firm 
zajmującej się ochroną fizyczną osób i mienia działających na rynku), 

5)

 

sporządzić notatki. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.  

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 31 

4.4.4. Sprawdzian postępów    

 

 

 

 

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie przedsiębiorstwa ? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie przedsiębiorcy? 

 

 

3)

 

określić formy prawne przedsiębiorstw w Polsce? 

 

 

4)

 

wskazać róŜnice między spółkami osobowymi a kapitałowymi? 

 

 

5)

 

określić odpowiedzialność ponoszoną przez wspólników wobec 
wierzycieli w róŜnych rodzajach spółek? 

 

 

6)

 

wyróŜnić formy prawne spółek paneuropejskich? 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 32 

4.5.  Organizowanie stanowisk pracy 

 

4.5.1. Materiał nauczania 

  

 

Organizowanie  wg  R.W.  Griffina  to  „decydowanie  o  najlepszym  grupowaniu  działań 

i zasobów organizacji”. Zaprojektowanie struktury organizacyjnej firmy naleŜy rozpocząć od 
zaprojektowania  stanowisk  pracy,  odpowiedniego  ich  pogrupowania,  ustalenia  stosunków 
podległości  słuŜbowej  –  hierarchii  pomiędzy  stanowiskami,  rozdzielenia  uprawnień  do 
podejmowania  decycji  oraz  koordynację  czynności.    Punktem  wyjścia  jest  projektowanie 
stanowisk pracy.  

 

Stanwisko pracy jest podstawowym elementem struktury organizacyjnej firmy i dlatego 

naleŜy  zacząć  od  określenia,  jaki  będzie  zakres  obowiązków  danego  pracownika.  JuŜ 
w XVIII  wieku  powstała  teoria  specjalizacji  pracy,  będąca  następstwem  koncepcji  podziału 
pracy szkockiego myśliciela Adama Smith’a. Podział pracy prowadzi do poprawy wydajności 
pracy  i  ma  szczególne  znaczenie  dla  rozwoju  produkcji  masowej,  a  co  za  tym  idzie  tempa 
rozwoju gospodarki. 

 

Specjalizacja  stanowisk  pracy  jest  naturalnym  następstwem  rozwoju  firm, 

a jednocześnie  stymuluje  ich  rozwój.    Specjalizacja  niesie  firmie  pozytywne  skutki  –  naleŜą 
do nich: 
1)

 

pracownik,  który  wykonuje  zespół  prostych  czynności  osiągnie  duŜą  wprawę  w  ich 
wykonywaniu, 

2)

 

ulegnie  skróceniu  czas  przejścia  od  jednego  zadania  do  drugiego  –  jeśli  pracownik 
wykonuje  kilka  róŜnych  zadań,  zakończenie  jednego  z  nich  i  przejście  do  następnego 
moŜe spowodować stratę czasu, 

3)

 

im  węŜszy  będzie  zakres  czynności  na  danym  stanowisku  pracy,  tym  łatwiej  będzie 
zaopatrzyć je w wyspecjalizowany sprzęt, 

4)

 

w  przypadku  nieobecności  lub  odejścia    z  pracy  pracownika  –  jego  przełoŜony  moŜe 
w stosunkowo krótkim czasie i niewielkim kosztem przyuczyć jego następcę. 
Niestety  istnieją  takŜe  ujemne  skutki  specjalizacji.  Jednym  z  głównych  argumentów 

krytyki,  jest  fakt,  Ŝe  wykonywanie  wysoko  wyspecjalizowanych  czynności  wpływa 
negatywnie  na  samopoczycie  pracownika  –  powoduje  znuŜenie  i  niezadowolenie.  Z  czasem 
monotonia  moŜe  spowodować  wzrost  absencji  i  spadek  jakości  pracy.  Nie  naleŜy  więc 
przesadzać  ze  zbyt  wąską  specjalizacją,  choć  na  pewno  jest  potrzebna  w  pewnym  stopniu 
w kaŜdej firmie. 

Istnieje  kilka  alternatywnych  sposobów  podejścia  do  problematyki  specjalizacji, 

które  pozwalają  wypośrodkować  i  zrównowaŜyć  interes  firmy  w  zakresie  wydajności 
i sprawności  procesów  wytwórczych  a  potrzebą  autonomii  i  twórczości  pracownika.  NaleŜą 
do nich: 
1)

 

rotacja  między  stanowiskami  pracy  –  zakłada  systematyczne  przechodzenie  pracownika 
od  jednego  stanowiska  do  drugiego.  Stanowiska  pracy  nie  ulegają  zmianie,  tylko 
pracownicy  się  zmieniają.  Jednak  prace  nadające  się  do  rotacji  są  raczej  standardowe 
i rutynowe. Obecnie rotację firmy wykorzystują głównie w celu szkolenia pracowników,  
podnoszenia ich kwalifikacji, 

2)

 

rozszerzanie  stanowisk  pracy    polega  na  zwiększeniu  liczby  zadań  do  wykonania  przez 
pracownika  na  danym  stanowisku.  Jednak  pozytywne  efekty  tego  zabiegu  są  często 
niwelowane  przez  negatywne  następstwa,  np.  wzrost  kosztów  szkolenia,  Ŝądania 
podwyŜek  płac  w  związku  z  roszerzeniem  zakresu  zadań,  często  mimo  rozszerzonego 
zakresu praca jest nadal monotonna i nuŜąca, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 33 

3)

 

wzbogacenie  stanowiska  pracy  obejmuje  nie  tylko  zwiększenie  liczby  zadań,  lecz  takŜe 
zwiększenie wpływu pracownika na wykonywaną pracę. Polega to cŜęsto na ograniczeniu 
kontroli  i  zwiększeniu  kompetencji  decyzyjnych  na  danym  stanowisku,  co  powoduje 
zwiększenia  poczucia  odpowiedzialności  podwładnych.  Innym  sposobem  wzbogacenia 
stanowiska  moŜe  być  powierzanie  pracownikowi  nowych,  bardziej  ambitnych  zadań 
i stworzenie  perspektyw  rozwoju  i  awansu.  Ten  sposób  przekształcania  stanowisk  pracy 
wymaga  uprzedniej  dokładnej  analizy  miejsc  pracy  i  istniejących  pomiędzy  nimi 
współzaleŜności, a takŜe uwzględniena preferencji pracowników, 

4)

 

podejście od strony cech stanowiska pracy nakazuje konieczność diagnozowania 
stanowiska pracy i jego poprawę w następujących wwymiarach: 

−

 

róŜnorodność rzeczy, które  robi osoba na danym stanowisku, 

−

 

identyfikowalność zadań – czyli moŜliwość odniesienia swojego zakresu działań do 

pewnej całości, 

−

 

znaczenie zadania, 

−

 

sprzęŜenie zwrotne czyli zakres,w którym pracownik oceni jakość wykonywanych 

zadań, 

5)

 

zespoły  robocze  –  grupa  pracowników  decyduje  sama  o  podziale  pracy  –  przydzieleniu 
określonych zadań, a następnie obserwuje i kontreoluje osiągnięte wyniki. 

 

Grupowanie  stanowisk  pracy  stanowi  następny  krok  w  budowie  struktury 

organizacyjnej  firmy.  Wraz  z  rozwojem  firmy  osobisty  nadzór  właściciela  nad  przebiegiem 
produkcji  staje  się  niemoŜliwy  i  pojawia  się  konieczność  zatrudniania  osób  na  stanowsika 
kierownicze, których zadaniem jest nadzorowanie pracy innych. Grupowanie stanowisk pracy 
moŜe być dokonywane wg kryterium produktu, funkcji, klientów i lokalizacji. 

Grupowanie według wyrobów ma wiele zalet:  
1. ułatwia integrację i koordynację całości zadań związanych z danym wyobem, 
2. wpływa na szybkość i skuteczność podejmowania decyzji, 
3.  tania  i  obiektywna  ocena  wyników  w  zakresie  poszczególnych  produktów  ułatwia 

rozliczanie jednostek z wyników ich pracy. 

Ta  struktura  posiada  jednak  dwie  wady  –  menedŜerowie  w  poszczególnych  działach 

koncentrują  się  nadmiernie  tylko  na  swoim  wyrobie  oraz  następuje  wzrost  kosztów 
administracji,  gdyŜ  kaŜdy  dział  musi  zatrudnić  specjalistów  do  badań  marketingowych  czy 
analizy finansowej. 

Grupowanie  funkcjonalne  polega  na  grupowaniu  stanowisk  wymagających  takich 

samych lub podobnych czynności. Zaletami tego podejścia są: 

1. moŜliwość zatrudnienia w danym dziale ekspertów z określonej dziedziny, 
2. prostszy nadzór, 
3. mniej skomplikowana koordynacja czynności w ramach kaŜdego działu. 
Grupowanie według klientów ma za zadanie lepsze reagownie na specyficznych klientów 

lub grupy klientów i wzajemne oddziaływanie, w celu zaspokajania coraz to nowych potrzeb 
róŜnych  typów  klientów.  Podejście  takie  wymaga  jednak  rozbudowanego  personelu 
administracyjnego, który posiada uprawnienia ingerencji w zadania róŜnych wydziałów. 

Grupowanie  wg  lokalizacji  polega  na  grupowaniu  stanowisk  pracy  obsługujących 

określone  miejsca  lub  obszary  geograficzne.  Dzięki  takiemu  podejściu  firma  moŜe 
skuteczniej  reagować  na  potrzeby  klientów,  łatwiej  odpowiedzieć  na  specyficzne 
zapotrzebowania róŜnych regionów.  

W ramach własnych specyficznych potrzeb firmy mogą stosować inne formy grupowania 

stasnowisk pracy np.: wg czasu, kolejności. 

Gdy  zostaną  zaprojektowane  stanowiska  pracy  a  następnie  odpowiednio  pogrupowane, 

moŜna  przejść  do  ustalenia  relacji  podporządkowania.  Hierarchia  podporządkowania 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 34 

powinna uwzględniać dwie zasady: jedność rozkazodawstwa oraz tzw. sasadę skalarną, która 
oznacza, Ŝe pomiędzy najniŜszym i najwyŜszym stanowiskiem w firmie powinna przebiegać 
jednoznaczna i nieprzerwana linia władzy. 

 

4.5.2. Pytania sprawdzające    

 

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Co to jest organizowanie? 

2.

 

Jak zdefiniujesz pojęcie struktura organizacyjna? 

3.

 

Na czym polega projektowanie stanowisk pracy? 

4.

 

Co nazywamy specjalizacją stanowiska pracy? 

5.

 

Jakie korzyści i ograniczenia wynikają ze specjalizacji? 

6.

 

W jakim celu stosuje się alternatywne podejścia do projektowania stanowisk pracy? 

7.

 

Jak scharakteryzujesz rotację między staniwiskami? 

8.

 

Jak scharakteryzujesz rozszerzenie stanowiska? 

9.

 

Na czym polega wzbogacenie stanowiska? 

10.

 

Czym charakteryzuje się podejście od strony stanowiska? 

11.

 

Jaki jest cel grupowania stanowisk pracy? 

12.

 

Jakie kryteria grupowania wykorzystuje się przybudowaniu struktury organizacyjne firm? 

 

4.5.3. Ćwiczenia    

 

 

 

 

 

 

 

 
Ćwiczenie 1   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zaprojektuj  stanowiska  pracy  w  firmie  zajmującej  się  ochroną  fizyczną  osób  i  mienia, 

uwzględniając  zakres  usług  świadczonych  przez  przeciętną  firmę  działająca  na  rynku 
lokalnym.  

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeszukać sieć www w poszukiwaniu informacji,  

5)

 

przeprowadzić  wywiad  w  działającej  na  rynku  firmie  zajmującej  się  ochroną  fizyczną 
osób i mienia, 

6)

 

sporządzić opisy stanowisk. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,  

–

 

komputer z dostępem do Internetu.  

 
Ćwiczenie 2 
 

Scharakteryzuj  podstawowe  alternatywy  dla  specjalizacji  stanowisk  pracy  i  wybierz 

podejście, które twoim zdaniem najlepiej sprawdzi się w specyfice pracy  charakterystycznej 
dla firmy zajmującej się ochroną fizyczną osób i mienia. Uzasadnij swój wybór. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 35 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeanalizować własne doświadczenia oraz dowiedzieć się, jakie rozwiązania stosowane 
są w istniejących firmach,  

5)

 

sporządzić notatki. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.  

 
Ćwiczenie 3 
 

Spośród wymienionych w materiale nauczania sposobów grupowania stanowisk wybierz 

te,  które  twoim  zdaniem,  sprawdzą  się  najlepiej  w  firmie  zajmującej  się  ochroną  fizyczną 
osób i mienia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeanalizować  własne  doświadczenia  i  obserwacje  na  temat  specyfiki  pracy  firmy 
zajmującej się ochroną fizyczną osób i mienia,  

5)

 

sporządzić notatki. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.   

 

Ćwiczenie 4 
 

W  firmie  ochrony  osób  i  mienia,  w  której  pracujesz,  kilku  pracowników  często  się 

spóźnia do pracy, inni nie stosują się do obowiązku noszenia jednolitego stroju słuŜbowego. 
Takie  podejście  do  pracy  powoduje,  Ŝe  innym  pracownikom  teŜ  zaczęły  zdarzać  się  takie 
zachowania – „bo skoro innym wolno, to dlaczego nie mnie?”. Szef zlecił ci przygotowanie 
projektu  regulaminu  wewnętrznego  firmy.  Skorzystaj  z  Kodeksu  pracy  jak  i  wzorów 
dostępnych  w  Internecie.  Zastanów  się  nad  systemem  kar  i  nagród,  który  pomógłby 
wyeliminować  nieprawidłowe  zachowania  pracowników  i  motywować  do  przestrzegania 
zasad. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 36 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać  uwaŜnie  materiał  nauczania    podkreślając  istotne  informacje  oraz  zapisy 
Kodeksu pracy, 

4)

 

przeanalizować  własne  doświadczenia  i  obserwacje  na  temat  specyfiki  pracy  firmy 
zajmującej się ochroną fizyczną osób i mienia,  

5)

 

sporządzić projekt regulaminu pracy. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

-

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

-

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

-

 

Kodeks pracy, 

-

 

komputer z dostępem do Internetu, wyposaŜony w drukarkę.  

 

4.5.4. Sprawdzian postępów    

 

 

   

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie organizowanie? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie „struktura organizacyjna”? 

 

 

3)

 

określić na czym polega projektowanie stanowisk pracy? 

 

 

4)

 

określić istotę podziału pracy i specjalizacji stanowsik pracy? 

 

 

5)

 

określić korzyści i ograniczenia specjalizacji? 

 

 

6)

 

wyróŜnić alternatywne podejścia dla specjalizacji stanowisk pracy? 

 

 

7)

 

określić zasady grupowania stanowisk pracy? 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 37 

4.6.  Ogólne zasady kierowania. Style kierowania. 

 

 

 

 

4.6.1. Materiał nauczania 

  

 

 

 

 

 

 

 

Kierowanie  –  proces  planowania,  przewodzenia,  organizowania,  kontrolowania 

oraz wykorzystywania wszystkich zasobów organizacji dla osiągnięcia zamierzonych celów. 
Wg Henri Fayola - kierowanie nie jest cechą wrodzoną i moŜna jego się nauczyć. 
Zaproponował on  14 uniwersalnych zasad zarządzania: 
1)

 

Podziału  pracy  –  mówiąca  o  tym,  Ŝe  w  wyniku  specjalizacji  otrzymujemy  sprawniej 
wykonaną pracę. 

2)

 

Autorytetu – zasada odnosząca się do osobistego autorytetu kierującego. KaŜdy kierownik 
powinien  cieszyć  się  w  firmie  odpowiednim  powaŜaniem.  Musi  posiadać  umiejętność 
przekonywania pracowników, wyjaśniania im sensu i celów odpowiednich zarządzeń oraz 
powinien  czuwać  nad  odpowiednim  rozłoŜeniem  obowiązków  wśród  załogi.  Kierownik 
powinien  być  „lubiany”  przez  swoich  pracowników.  Obok  autorytetu  formalnego 
powinien posiadać autorytet nieformalny. 

3)

 

Dyscypliny – wszyscy pracownicy danej firmy, łącznie z dyrekcją, powinni przestrzegać 
przepisów i regulaminu  oraz stosować się do zarządzeń obecnych w danej instytucji czy 
przedsiębiorstwie. 

4)

 

Jedności rozkazodawstwa – kaŜdy pracownik powinien otrzymywać rozkazy od jednego 
kierownika, któremu w danym czasie podlega (kaŜdy ma swojego kierownika). 

5)

 

Jedności  kierownictwa  –  jeden  cel  powinien  być  kierowany  przez  jednego  kierownika 
i jeden plan. 

6)

 

Podporządkowania  interesu  osobistego  interesowi  ogółu  –  interes  zbiorowy 
przedsiębiorstwa jest waŜniejszy niŜ interesy poszczególnych pracowników. 

7)

 

Wynagrodzenia  –  uposaŜenia  powinny  być  wypłacane  adekwatnie  do  wykonywanej 
pracy. Dysproporcje placowe pomiędzy kierownictwem i pracownikami nie powinny być 
duŜe. 

8)

 

Centralizacji  –  praca  musi  być  wykonywana  według  określonego  planu.  Za  całość 
funkcjonowania organizacji odpowiedzialny jest menadŜer. 

9)

 

Hierarchii  –  pracownicy  muszą  być  podporządkowani  hierarchicznie  („pionowo”)  – 
kaŜdy  powinien  mieć  kogoś  nad  sobą.  Od  tej  zasady  istnieje  jednak  odstępstwo. 
Dopuszczalna  jest  komunikacja  „pozioma”  –  poszczególni  kierownicy  mają  prawo 
konsultować się i podejmować wspólne działania. Jest to tzw. kładka (most) Fayola. 

10)

 

Ładu – kaŜda rzecz i kaŜdy człowiek powinien być na właściwym miejscu i o właściwej 
porze. Pracownicy muszą zajmować najodpowiedniejsze dla nich stanowiska. 

11)

 

Sprawiedliwości – pracowników naleŜy traktować sprawiedliwie. 

12)

 

Stabilizacji  personelu  –  rotacja  pracowników  na  poszczególnych  stanowiskach  nie 
powinna  być  częsta.  Kierownictwo  powinno  dąŜyć  do  stabilnego  i  trwałego  utrzymania 
stanu pracowników w organizacji 

13)

 

Inicjatywy – pracownicy powinni posiadać prawo wyraŜenia swoich pomysłów na temat 
funkcjonowania organizacji. Pracownicy powinni mieć teŜ prawo do błędu. 

14)

 

Harmonii – załoga powinna odczuwać zadowolenie i satysfakcję z wykonywanej pracy. 

Kierownictwo  powinno  sprzyjać  procesom  identyfikacyjnym  personelu  z  organizacją. 
Pracowników  powinna  łączyć  specyficzna  więź.  W  firmie  powinien  być  obecny  „duch 
zespołowości”. 

Fayol  był  autorem  tzw.  funkcji  administracyjnych,  do  których  zaliczył:  planowanie, 

organizowanie,  rozkazywanie,  koordynowanie  i  kontrolowanie.  Zbudował  takŜe  tzw. 
piramidę uzdolnień – w myśl której kierownictwo powinno mieć uzdolnienia administracyjne 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 38 

i  handlowe,  zaś  na  niŜszych  stanowiskach  naleŜy  wymagać  kwalifikacji  bardziej 
technicznych. 

Do  koncepcji  Fayola  nawiązywali:  L.  Gulick  i  L.  Urwick.  Gulick  sformułował  ideę 

POSDCORB,  7-miu  elementów  administracji:  planowania,  organizacji,  doboru  personelu, 
rozkazodawstwa,  koordynacji,  sprawozdawczości  i  budŜetowania.  Urwick  uwaŜał,  Ŝe 
kierownik powinien nadzorować nie więcej niŜ 5–6 podwładnych. 

 
Styl kierowania lub styl przywództwa – sposób postępowania przełoŜonego w stosunku 

do  podwładnych  odzwierciedlający  najczęściej  jego  cechy  osobowościowe  lub  przekonania 
o skutecznym zarządzaniu personelem. Styl przywództwa często jednak jest wypadkową cech 
osobowościowych  przełoŜonego  oraz  cech  osobowościowych  podwładnych  oraz  struktury 
zespołu pracowniczego. 

W ogólnym ujęciu styl kierowania jest praktycznie ukształtowanym i względnie trwałym 

sposobem  oddziaływania  kierownika  na  podwładnych,  by  ich  zachowanie  prowadziło  do 
osiągnięcia  z  góry  określonego  celu  (wiązki  celów).  Najogólniej  moŜna  mówić  o  stylach 
kierowania potencjalnym i rzeczywistym. 

Potencjalny  styl  kierowania  kształtowany  jest  przez  zespół  poglądów  i  przekonań 

(subkulturę)  kierownika  na  temat  mechanizmów  zachowań  podwładnych  oraz  sposobów 
skutecznego wypełniania własnej woli kierowniczej akceptowanej przez zwierzchników. Jest 
to  więc  tzw  „filozofia  kierowana”  przejawiająca  się  w  odpowiednim  organizacyjnym 
zachowaniu kierownika wobec podwładnych, w jego stosunku do zakresu ich samodzielności 
i  odpowiedzialności,  do  ich  pracy  i  jej  wyników.  Potencjalny  styl  kierowania  zatem  jest  to 
racjonalnie  pomyślany  model  (wzorzec)  zachowania  organizacyjnego  kierownika  wobec 
podwładnych,  by  optymalnie  (najkorzystniej)  spełniał  role  kierownicze  (osiągał  załoŜone 
cele). 

Rzeczywisty  styl  kierowania  natomiast  to  praktycznie  ukształtowany  i  faktycznie 

stosowany  zintegrowany  system  metod,  technik  i  innych  narzędzi  oddziaływania  na 
podwładnych,  dostosowany  do  załoŜonych  celów,  realizowanych  zadań  i  konkretnych 
warunków działania. 

Transformacja  potencjalnego  stylu  kierowania  w  styl  kierowania  jest  funkcją  wielu 

zmiennych  –  stopnia  zaistniałych  zmian  w  konkretyzacji  celu  i  faktycznych  warunków 
działania,  poziomu  wraŜliwości  i  reagowania  na  zmiany,  umiejętności  syntetycznego  ich 
analizowania, 

stopnia 

konserwatyzmu 

kierownika 

oraz 

skuteczności 

ś

rodków 

motywacyjnych,  modyfikujących  ten  konserwatyzm.  W  praktyce  jednak  transformację 
potencjalnego stylu kierowania w styl rzeczywisty determinują: 
a)  czynniki zewnętrzne:  

−

 

czas potrzebny do przygotowania zadań zleconych kierownikowi zespołu, 

−

 

odpowiedzialność kierownika za pracę podległego mu zespołu, 

−

 

metoda i kryteria oceny pracy kierownika przez bezpośrednich zwierzchników, 

−

 

stopień wykorzystania potencjalnej rozpiętości i zasięgu kierowania, 

−

 

preferowany styl kierowania zwierzchników, 

−

 

poziom integracji celów kierowanego zespołu z misją i celami instytucji, 

−

 

rola autorytetu formalnego jako źródła władzy kierowniczej, 

−

 

stopień wpływu na ustalenie celów i zadań dal kierowanego zespołu, 

−

 

poziom zaufania do podwładnych; 

b)  czynniki personalne:  

−

 

wielkość luki kwalifikacyjnej między kierownikiem a podwładnymi, 

−

 

poziom samodyscypliny i odpowiedzialności podwładnych, 

−

 

poziom szczerości motywów i intencji podwładnych, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 39 

−

 

stopień rozbudzenia potrzeb pozamaterialnych u podwładnych, 

−

 

stopień rozbudzenia potrzeby współdecydowania u podwładnych, 

c)  czynniki techniczne i ergonomiczno-organizacyjne:  

−

 

poziom zdeterminowania procesów pracy przez technikę i technologię, 

−

 

ergonomiczne (fizjologiczne) warunki pracy podległego zespołu. 

−

 

techniczne moŜliwości jednoznacznej oceny wkładu pracy podwładnych, 

−

 

technicznie moŜliwy poziom sprawowania nadzoru nad podległym zaspołem, 

−

 

poziom zagroŜenia nieodwracalnością skutków złej pracy podwładnych, 

−

 

poziom zmienności warunków pracy podwładnych. 

Do zasadniczych elementów stylu kierowania moŜna zaliczyć:   

−

 

poziom udziału podwładnych w procesie decyzyjnym 

−

 

stopień zorientowania (nastawienia) kierownika  

−

 

na osiągnięcie celu 

−

 

na  ludzi  –  na  podwładnych  (tworzenie  dobrego  klimatu  w  pracy,  przyjaznej 
i Ŝyczliwej atmosfery, kształtowanie właściwych stosunków międzyludzkich); 

−

 

rodzaj sprawowanej kontroli kierowniczej  

−

 

stawianie  zadań,  określenie  szczegółowych  sposobów  wykonywania,  bieŜąca, 
dokładna kontrola podwładnego, 

−

 

kontrola  ogólna  –  mniej  integracji  w  prace  podwładnych,  wybór  metod  i sposobów 
pracy zaleŜy od podwładnego 

−

 

kontakt emocjonalny z podwładnym  

−

 

kontakt ciągły, ale psychicznie płytki 

−

 

kontakt incydentalny, ale emocjonalnie głęboki 

Style  kierowania  mogą  róŜnić  się  między  sobą  rodzajami,  kombinacjami  połączeń 
i stosowaniem środków motywacji (bodźców). 

 

Pierwsze klasyfikacje stylów kierowania w literaturze przedmiotu wiąŜą się z badaniami 

prowadzonymi przez Kurta Lewina, Ronalda Lipitta i Ralpha K. White'a. Przeprowadzili oni 
wiele  eksperymentów,  których  celem  było  prześledzenie  wpływu  stosowania  trzech 
odmiennych stylów kierowania: 

−

 

autokratycznego 

−

 

demokratycznego 

−

 

nieingerującego 

Kierownik autokrata – sam ustala cele grupy i zadania prowadzące do ich osiągnięcia oraz 
sam dokonuje podziału pracy w zakresie ustalenia celów między uczestników grupy. 
Kierownik demokrata – zachęca grupę do podejmowania decyzji w zakresie ustalenia celów 
jej  działania,  zadań  prowadzących  do  ich  realizacji  i  podziału  czynności.  Jednocześnie  sam 
bierze udział w pracy wykonywanej przez grupę. 
Kierownik  nieingerujący  –  pozostawia  członkom  grupy  maksimum  swobody  w  ramach 
realizacji  zadań.  Sam  nie  podejmuje  Ŝadnych  decyzji,  nie  uczestniczy  w  pracach  grupy,  nie 
ocenia teŜ pracy podwładnych. 

 

Rensis Likert i R.F. Bales, amerykańscy teoretycy, wyodrębnili dwa style kierowania: 

-

 

konsultacyjny 

-

 

partycypialny 

Kierownik  uŜywający  stylu  konsultacyjnego  wydaje  polecenia  pracownikom  po 

omówieniu tematu z nimi i zasięgnięciu ich opinii. Przewiduje on pewien stopień aktywizacji 
podwładnych w procesie kierowania zespołem. 

Styl  partycypacyjny  odznacza  się  tym,  Ŝe  grupa  pracowników  sama  ustala  cele  i  sama 

podejmuje  decyzji,  kierownik  najczęściej  tylko  je  akceptuje.  Panują  stosunki  otwarte, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 40 

przyjazne,  oparte  na  obustronnym  zaufaniu.  Opiera  się  na  pełnym  zaufaniu  między 
kierownikiem  a  jego  podwładnymi  i  prowadzi  do  faktycznego  współzarządzania  zespołem. 
Większość decyzji podejmowanych jest wspólnie, przy czym członkowie grupy są w równym 
stopniu obarczani odpowiedzialnością, jak udziałem w korzyściach uzyskiwanych wynikiem 
zespołowym.  Udział  w  kierowaniu  stanowi  podstawowy  czynnik  motywujący  podwładnych 
do zaangaŜowania w pracę dla dobra grupy i zapewniający ich integrację z całą organizacją. 

Likert  uznaje  za  najlepszy  styl  partycypacyjny.  Twierdzi,  Ŝe  jest  to  styl  wzorcowy,  do 

stosowania którego dąŜyć powinien kaŜdy kierownik. 

 

Charakterystyka stylów kierowania Blake'a-Mouton   

Ta koncepcja stylów kierowania nawiązuje do stwierdzenia  Likerta o dwóch podstawowych 
stylach  kierowania  –  nastawienia  kierownika  na  zadania  lub  na  ludzi.  Robert  Blake  i  Jane 
Mouton zbudowali siatkę kierowniczą, w której jedna z osi obrazuje stopień zainteresowania 
kierownika  ludźmi,  druga  zaś  –  zadaniami.  Badania  empiryczne  oraz  analizy  teoretyczne 
pozwoliły  autorom  siatki  kierowniczej  wyróŜnić  w  niej  5  obszarów  pół,  dotyczących  5 
podstawowych stylów kierowania: 
1.  tyl  zadaniowy  –  w  którym  kierownik  przejawia  wyłączne  i  duŜe  zainteresowanie 

zadaniami; 

2. styl osobowy – wyłączne i duŜe zainteresowanie ludźmi; 
3. styl unikowy – brak zainteresowania ludźmi i zadaniami; 
4. styl zachowawczy – średnie zainteresowanie zadaniami i ludźmi; 
5. styl optymalny – duŜe zainteresowanie zadaniami i ludźmi. 

 

Ciekawą koncepcję stylów kierowania przedstawił William J. Reddin. WyróŜnił on 

cztery podstawowe style: 

1.  Przyjazny  (towarzyski)  –  kierownik  koncentruje  się  na  problemach  pracowniczych, 

w niewielkim  stopniu  na  zadaniach.  Lubi  kontakty  z  podwładnymi  i  ma  zdolność 
rozwiązywania konfliktów, jednak nie pobudzania podwładnych. 

2.  Kompleksowy  (zintegrowany)  –  kierownik  koncentruje  się  zarówno  na  aktualnie 

wykonywanych  zadaniach,  jak  i  docenia  znaczenie  indywidualizacji  pracowników.  Narady 
grupowe są dla niego formą ustalania zadań, a ludzie ocenia ze względu na ich przydatność. 
Jest  dalekowzroczny  i  kieruje  ludźmi  przez  wskazywanie  im  ideałów  i  stawianie  ambitnych 
zadań. 

3.  Wyizolowany  (separujący  się)  –  w  niewielkim  stopniu  nastawiony  i  na  zadania,  i  na 

ludzi.  Stosuje  kary  w  postaci  cofania  uprawnień  decyzyjnych.  Unika  innowacji,  preferuje 
metody  znane  i  wypróbowane.  Ma  trudności  z  nawiązaniem  kontaktów  i  współdziałaniem 
z ludźmi. Ceni racjonalność, a za zgubne uwaŜa uleganie emocjom. 

4.  Gorliwy  (poświęcający  się)  –  skoncentrowany  na  zadaniach,  chce  uzyskać  dominacji 

nad innymi, udzielając podwładnym instrukcji i wskazówek. Działa w krótkiej perspektywie, 
a podwładnych ocenia z punktu widzenia ich przydatności do wykonywania zadań. Nagrody 
i kary uwaŜa za najlepsze narzędzia kierowania. 

Wśród  nich  wyróŜnił  style  mniej  i  bardziej  efektywne.  Do  stylów      mniej  efektywnych 

naleŜą:  

-

 

misjonarz  –  wkłada  wiele  wysiłku  przede  wszystkim  w  zapewnienie  jak  najlepszych 
stosunków  międzyludzkich.  Przez  otoczenie  jest  odbierany  jako  człowiek  miły,  ale 
nieskuteczny, nie umiejący stawiać zadań a bardziej jeszcze egzekwować ich wykonanie. 

-

 

kompromista  (ugodowy)  –  bardzo  podatny  na  wpływ  otoczenia.  Lubi  zgadzać  się  we 
wszystkimi  i  zawsze.  Koncentruje  się  przede  wszystkim  na  rozwiązywaniu  zagadnień 
bieŜących, pomijając te o dłuŜszym horyzoncie czasu. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 41 

-

 

dezerter  –  ucieka  od  kierowania.  Wiele  problemów,  które  powinien  rozwiązywać,  bądź 
nie  rozwiązuje  ich  wcale,  bądź  przekazuje  do  rozwiązania  innym.  Przez  otoczenie  jest 
oceniany jako niezaangaŜowany w pracę, 

-

 

autokrata  –  dąŜący  za  wszelką  cena  do  wykonania  zadań.  Przez  otoczenie  oceniany  jest 
jako nie mający zaufania do ludzi, apodaktyczny, nieŜyczliwy, co sprawia, Ŝe trudno mu 
uzyskiwać dobre rezultaty, nie mówiąc juŜ o klimacie wewnątrz kierowanego zespołu. 

Styl bardziej efektywny:  

−

 

rozwojowiec  (otwarty)  –  uwaŜany  za  człowieka  ufnego,  delegującego  uprawnienia  na 
podwładnych, dbającego zarazem o ich rozwój. Takie nastawienie zapewnia mu sukcesy, 
tym większe, im bardziej zintegrowany jest zespół, 

−

 

administrator  (dyrektorski)  –  umie  stawić  i  stawia  wysokie  wymagania  sobie 
i podwładnym.  Kładzie  nacisk  na  pracę  zespołową,  potrafi  skutecznie  dobierać  ludzi,  co 
zapewnia mu skuteczność działania, 

−

 

biurokrata  –  przywiązuje  wagę  do  formalnych  procedur  i  kontroli  podlegającego  mu 
personelu.  Przez  otoczenie  ceniony  jest  jako  sumienny  i  skrupulatny.  MoŜe  osiągnąć 
niezły wyniki działania, 

−

 

Ŝ

yczliwy autokrata – stara się realizować zadania bez zraŜanie sobie ludzi. Tych ostatnich 

traktuje  co  prawda  instrumentalnie,  ale  w  miarę  im  ufa  i  pozostawia  samodzielność 
działania. Dzięki temu moŜe mieć dobre wyniki nawet przy ambitnych zadaniach. 

 

Fred Fiedler zanalizował warunki, od których zaleŜy sprawne kierowanie. WyróŜnił trzy 

kryteria, według których moŜna dokonać oceny  wszystkich sytuacji kierowniczych: łatwej – 
przeciętnej – trudnej do kierowania. Podstawą takiej klasyfikacji są następujące kryteria: 

−

 

kontakty emocjonalne w układzie pracownicy – kierownik, 

−

 

typ zadań – proste lub złoŜone, 

−

 

zakres władzy kierownika – szeroki lub wąski. 

 
Brown  dzieli  kierowników  na  autokratów,  demokratów  i  uchylających  się  od 

ingerencji. Kierownicy autokraci z kolei dzielą się na surowych, Ŝyczliwych i nieudolnych. 

Autokrata  surowy  oczekuje  wiernego  podporządkowania  się,  utrzymuje  dystans, 

wzbudza  w  pracownikach  lęk  i  stosuje  zwykle  kary  materialne.  Nie  włącza  pracowników 
w proces podejmowania decyzji ,nie korzysta z ich rad i sugestii, polecenia wydaje w formie 
rozkazu. 

Autokrata  Ŝyczliwy  oczekuje  pełnego  podporządkowania  się  w  zamian  za  określone 

przywileje,  czasami  stosuje  nagrody  dla  najbardziej  posłusznych,  Ŝyczliwie  traktuje 
pracowników,  ale  rzadko  korzysta  z  ich  rad.  Nagradza  przede  wszystkim  lojalność,  dzieląc 
dobra, których jest dysponentem stosownie do przejawiania odpowiadających mu zachowań. 
Ma  tu  więc  miejsce  pełne  podporządkowanie  podwładnych  w  zamian  za  uzyskiwane 
przywileje. System motywacyjny ma inspirować podwładnych do ubiegania się o łaskawość 
dysponenta  poŜądanych  zasobów.  Kierownik  stwarza  im  moŜliwość  wyraŜania  własnych 
sądów i opinii, ale ostateczne decyzje w sprawach waŜnych podejmuje sam. 

Autokrata  nieudolny  jest  apodyktyczny,  zmienny,  nieobliczalny  w  podejmowaniu 

decyzji.  Pracownicy  mający  autokratycznego  kierownika  są  podejrzliwi,  niekoleŜeńscy,  nie 
ma współpracy w zespole, jest mało interakcji pomiędzy nimi i są one podszyte obawą. 

Paul  Hersey  i  Ken  H.  Blanchard  uzaleŜnili  skuteczność  stylu  kierowania  od  stopnia 

dojrzałości  podwładnych.  Stopień  ten  określono  jako  poziom  gotowości.  W  miarę  rozwoju 
podwładnego,  powinien  się  zmieniać  styl  oddziaływania  na  niego.  Jest  to  koncepcja 
sytuacyjna.  Kierownik  w  myśl  tej  teorii  powinien  w  sposób  ciągły  troszczyć  się  o  rozwój 
swoich podwładnych, pomagając im w osiąganiu coraz to wyŜszego poziomu gotowości. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 42 

Nie ma idealnego stylu zarządzania, który sprawdzałby się w kaŜdym zespole. Dla lidera 

zespołu najistotniejsze jest uświadomienie sobie, jaki jest jego naturalny styl oraz jakie inne 
style mogą w danym zespole sprawdzać się lepiej. Szef, który zdaje sobie sprawę zarówno ze 
swoich  mocnych,  jaki  słabych  stron  moŜe  modyfikować  swoje  zachowanie.  W  ogromnie 
konkurencyjnym  świecie  trudno  jest  osiągnąć  trwały  sukces  w  biznesie,  a  jednym 
z czynników,  który  moŜe  pomóc  w  realizacji  takiego  celu  jest  znajomość  własnego  stylu 
kierowania. 
 

4.6.4.

 

Pytania sprawdzające    

 

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Co to jest kierowanie? 

2.

 

Jakie zasady kierowania sformułował H. Fayol? 

3.

 

Jak zdefiniujesz styl kierowania/styl przywództwa? 

4.

 

Jakie czynniki determinują powstanie rzeczywistego stylu kierowania? 

5.

 

Co nazywamy zasadniczymi elementami stylu kierowania? 

6.

 

Jakie znasz klasyfikacje stylów kierowania? 

7.

 

Jak scharakteryzujesz autokratyczny styl kierowania? 

8.

 

Jak scharakteryzujesz demokratyczny styl kierowania? 

9.

 

Jak scharakteryzujesz nieingerujący styl kierowania? 

 

4.6.5.

 

Ćwiczenia    

 

 

 

 

 

 

 

 
Ćwiczenie 1   

Poszukaj  w  internecie  lub  w  bibliotece  materiałów  na  temat  Konfucjusza.  Czy  nauki 

sformułowane przez niego znalazłyby zastosowanie w dzisiejszej praktyce kierowania? Jeśli 
tak, to które?   

 
Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeszukać sieć www w poszukiwaniu informacji,  

5)

 

przeszukać zasoby dostępnych bibliotek publicznych 

6)

 

sporządzić notatki. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A4, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.   

 

Ćwiczenie 2 
 

Scharakteryzuj podstawowe funkcje kierowania zawarte w definicji kierowania i spróbuj 

na  podstawie  własnych  doświadczeń  (np.  realizacja  zadania  lub  projektu  podczas  pracy 
w grupie) wyjaśnić, jak wykonywana jest kaŜda z tych funkcji. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 43 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeanalizować własne doświadczenia w kierowaniu grupą lub pracy w grupie,  

5)

 

sporządzić notatki. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papierprzybory do pisania,  

–

 

literatura z rozdziału, 

–

 

komputer z dostępem do Internetu.  

 
Ćwiczenie 3 
 

Spośród  wymienionych  w  materiale  nauczania  stylów  kierowania  wybierz  te,  które 

twoim  zdaniem,  sprawdzą  się  najlepiej  w  firmie  zajmującej  się  ochroną  fizyczną  osób 
i mienia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać uwaŜnie materiał nauczania  podkreślając istotne informacje, 

4)

 

przeanalizować  własne  doświadczenia  i  obserwacje  na  temat  kierowania  w  firmie 
ochroniarskiej,  

5)

 

sporządzić notatki. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

–

 

papier formatu A6, przybory do pisania,  

–

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

–

 

komputer z dostępem z Internetu.   

 

4.6.6.

 

Sprawdzian postępów  

 

   

 

 

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)

 

zdefiniować pojęcie kierowanie ? 

 

 

2)

 

zdefiniować pojęcie „styl kierowania”? 

 

 

3)

 

określić zasady kierowania wg Fayola? 

 

 

4)

 

rozróŜnić zasadnicze elementy stylu kierowania? 

 

 

5)

 

określić  rodzaje  odpowiedzialności  ponoszonej  przed  kierownikiem 
wyŜszego szczebla? 

 

 

 

 

6)

 

wyróŜnić cztery stany dojrzałości uczestnika grupy i odpowiednie im 
sposoby formułowania zadań? 

 

 

 

 

7)

 

określić kryteria oceny sytuacji kierowniczych? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 44 

5.  SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ 

 

 

 

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

 

 

 

 

 

1.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi 

2.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi. 

5.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

6.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

7.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

8.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

9.

 

Czas trwania testu 35 minut. 

Powodzenia! 

 
 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

   

 

 

 

 

1.  Ekonomia to 

a)

 

prawo, reguła. 

b)

 

nieograniczoność potrzeb ludzkich. 

c)

 

rzadkość dóbr. 

d)

 

nauka o tym, jak jednostka i społeczeństwo decydują o wykorzystaniu zasobów. 

 
2.

 

WskaŜ dziedzinę nie będącą działem ekonomii 

a)

 

sztuka ekonomii. 

b)

 

mikroekonomi. 

c)

 

gospodarka światowa. 

d)

 

międzynarodowe stosunki gospodarcze. 

 

3.

 

Pod pojęciem ekonomii pozytywnej rozumie się 

a)

 

mikroekonomię.  

b)

 

stwierdzenia  będące  naukowym  i  obiektywnym  wyjaśnieniem  funkcjonowania 
gospodarki. 

c)

 

sądy ekonomiczne oparte na subiektywnym systemie wartościowania. 

d)

 

makroekonomię. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 45 

 

4.  WskaŜ definicję mikroekonomii 

a)

 

dział ekonomii zajmujący się gospodarką całego świata jako jednego organizmu. 

b)

 

nieograniczoność potrzeb ludzkich. 

c)

 

zajmuje się badaniem zachowania indywidualnych konsumentów, przedsiębiorstw 

i rynków. 

d)

 

nauka o tym, jak jednostka i społeczeństwo decydują o wykorzystaniu zasobów. 

 

5.    Do podstawowych zagadnień mikroekonomii nie naleŜy (wybierz jedną odpowiedź) 

a)

 

teoria wyboru konsumenta. 

b)

 

oddziaływanie handlu zagranicznego. 

c)

 

konkurencja doskonała. 

d)

 

teoria postępowania producenta. 

 

6.    Analizując zagadnienie konkurencji niedoskonałej nie zajmujemy się 

a)

 

 konkurencją monopolistyczną, 

b)

 

 monopolem. 

c)

 

 równowagą ogólną i dobrobytem. 

d)

 

 oligopolem. 

 

7.  WskaŜ definicję makroekonomii 

a)

 

dziedzina  ekonomii  posługująca  się  wielkościami  agregatowymi  do  badania 

prawidłowości występujących w gospodarce jako całości. 

b)

 

dział ekonomii zajmujący się gospodarką całego świata jako jednego organizmu. 

c)

 

dziedziną  ekonomii  zajmującą  się  badaniem  zachowania  indywidualnych  

konsumentów, przedsiębiorstw i rynków. 

d)

 

oznacza  kierowanie domem. 

 

8.  Fundamenty makroekonomii zostały stworzone przez 

a)

 

John M. Keynes’a. 

b)

 

Ksenofonta, 

c)

 

szkołę austriacką. 

d)

 

Friedricha A. von Hayek. 

 

9.  Szkoła austriacka pozostaje w zgodzie z 

a)

 

paradygmatem Keynesowskim. 

b)

 

paradygmatem neoklasycznym. 

c)

 

międzynarodowymi stosunkami gospodarczymi, 

d)

 

gospodarką światową. 

 

10.  Funkcja dydaktyczno-wychowawcza makroekonomii polega na tym, Ŝe 

a)

 

makroekonomia  dostarcza  wskazówek  w  zakresie  kształtowania  procesów 

gospodarczych. 

b)

 

zadaniem  makroekonomii  jest  uprzedzanie  występowania  określonych  zjawisk 

gospodarczych. 

c)

 

makroekonomia dostarcza przesłanek dla polityki państwa. 

d)

 

wiedza  z  zakresu  makroekonomii  pozwala  społeczeństwu  zrozumieć  charakter 

zjawisk gospodarczych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 46 

 

11.  Gospodarka rynkowa to 

a)

 

gospodarstwa domowe 

b)

 

nieograniczoność potrzeb ludzkich.. 

c)

 

system ekonomiczny, w którym decyzje dotyczące gospodarki podejmowane są przez  

róŜne podmioty gospodarcze. 

d)

 

artykuły (dobra materialne) przeznaczone na sprzedaŜ. 

 

12.  Która z poniŜszych definicji nie jest definicją towaru 

a)

 

artykuły (dobra materialne) przeznaczone na sprzedaŜ. 

b)

 

zapas artykułów w sklepie. 

c)

 

wszystko, co moŜe być przedmiotem obrotu na giełdach. 

d)

 

całokształt transakcji kupna i sprzedaŜy. 

 

13.  Taka sytuacja na rynku w której warunki dyktuje producent, to 

a)

 

rynek producenta. 

b)

 

rynek formalny. 

c)

 

rynek usług. 

d)

 

rynek hurtowy. 

 

14.  Który z poniŜszych czynników kształtujących wielkość popytu jest związany z rynkiem 

a)

 

liczba ludności. 

b)

 

wielkość dochodów. 

c)

 

poziom zamoŜności. 

d)

 

gusty konsumentów. 

 

15.  Który z poniŜszych czynników kształtujących wielkość popytu nie jst związany z ceną 

towaru 
a)

 

ceny substytutów. 

b)

 

ceny dóbr komplementarnych. 

c)

 

przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości. 

d)

 

wielkość dochodów. 

 

16.  PodaŜ to 

a)

 

narzędzie oddziaływania na dostawców i odbiorców. 

b)

 

nieograniczoność potrzeb ludzkich. 

c)

 

to  ilość  dóbr,  oferowana  na  rynku  przez  producentów  przy  określonej  cenie,  przy 

załoŜeniu  niezmienności  innych  elementów  charakteryzujących  sytuację  na  rynku 
(ceteris paribus). 

d)

 

funkcja  przedstawiająca  kształtowanie  się  relacji  pomiędzy  ceną  dobra  (towary 

i usługi),  a  ilością  (liczbą  sztuk)  jaką  konsumenci  chcą  i  mogą  nabyć  w  określonym 
czasie. 

 

17.  Gospodarka tradycyjna charakteryzuje się 

a)

 

niską wydajnością pracy. 

b)

 

wysoką wydajnością pracy. 

c)

 

planowaniem gospodarczym. 

d)

 

rozbudowanym sektorem publicznym. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 47 

 

18.  Która z poniŜszych zasad nie naleŜy do zasad zarządzania wg

 

Henri Fayol’a 

a)

 

podziału pracy. 

b)

 

jedności czasu. 

c)

 

dyscypliny. 

d)

 

centralizacji. 

 

19.  Kierownik autokrata to taki, który 

a)

 

sam bierze udział w pracy wykonywanej przez grupę. 

b)

 

pozostawia członkom grupy maksimum swobody w ramach realizacji zadań. 

c)

 

zachęca grupę do podejmowania decyzji w zakresie ustalenia celów jej działania. 

d)

 

sam ustala cele grupy i zadania prowadzące do ich osiągnięcia. 

 

20.  Konsultacyjny styl kierowania polega na tym, Ŝe 

a)

 

grupa pracowników sama ustala cele i sama podejmuje decyzje. 

b)

 

opiera się na pełnym zaufaniu między kierownikiem a jego podwładnymi,. 

c)

 

kierownik  wydaje  polecenia  pracownikom  po  omówieniu  tematu  z  nimi 

i zasięgnięciu ich opinii. 

d)

 

członkowie grupy są w równym stopniu obarczani odpowiedzialnością, jak udziałem 

w korzyściach.  

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 48 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko........................................................................................................................ 

 
Stosowanie zasad organizacji i zarządzania

 

przedsiębiorstwem

 

 

Zakreśl poprawną odpowiedź

. 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

11 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

12 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

13 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

14 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

15 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

16 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

17 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

18 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

19 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

20 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

Razem:   

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 49 

6.

 

LITERATURA

  

 

 

   

 

 

 

 

1.

 

Bochenek M.: Szkice o ekonomii i ekonomistach. Toruń 2004 

2.

 

  Dach Z.: Mikroekonomia. Kraków 2002 

3.

 

Griffin  R.  W.:  Podstawy  zarządzania  organizacjami.  Wydawnictwo  Naukowe  PWN, 
Warszawa 1999 

4.

 

  Griffin  R.  W.:  Podstawy  zarządzania  organizacjami.  Wydawnictwo  Naukowe  PWN, 

Warszawa 1999 

5.

 

Grontkowska  A.,  Klepacki  B.:  Wybrane  zagadnienia  z  ekonomii,  organizacji 
i zarządzania. Format-Ab, Warszawa 2002 

6.

 

http://dyrekcja.objectis.net 

7.

 

http://encyklopedia.interia.pl/ 

8.

 

http://mfiles.ae.krakow.pl/ 

9.

 

http://pl.wikipedia.org 

10.

 

http://portalwiedzy.onet.pl 

11.

 

http://www.econom.pl/nauka/mikroekonomia/5  

12.

 

Kotler  P.:  Marketing,  analiza,  planowanie,  wdraŜanie  i  kontrola.  Gebethner&S-ka, 
Warszawa 1994 

13.

 

Koźmiński  A.K.:  Zarządzanie.  Teoria  i  praktyka.  Wydawnictwo  Naukowe  PWN, 
Warszawa 1998 

14.

 

Kruk T.:  Podstawy prawa – Elementy prawa handlowego, finansowego i prawa pracy. 
Hortpress, Warszawa 2002 

15.

 

Krysiński  W.,  Maciejewicz  K.,  Siwa-Niedrowska  A.:  To  tylko  mikro.  Wydawnictwo 
WyŜszej Szkoły Bankowej, Poznań – Gdańsk 2007  

16.

 

Landreth  H.,  Colander  D.C.:  Historia  myśli  ekonomicznej,  Wydawnictwo  Naukowe 
PWN, Warszawa 2005  

17.

 

Machaczka J.: Podstawy zarządzania. AE Kraków, Kraków 2001 

18.

 

Nalepka A.: Struktura organizacyjna. Wydawnictwo Antykwa, Kraków 2001 

19.

 

Nalepka  A.,  Zasady  opracowywania  dokumentacji  organizacyjnej  przedsiębiorstwa 
(III), „Poradnik Organizatora – do struktur” 1986, nr 4 

20.

 

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy  

21.

 

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych 

22.

 

Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej 

23.

 

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny 

24.

 

ś

ukowski  P.,  Muszyński  A.,  Łazowska  H.:  Techniki  zarządzania  i  style  kierowania, 

BWSH, Koszalin 1998 

25.

 

ś

ukowski  P.:  Podstawy  organizacji  pracy  i  kierowania.  Akademia  Rolnicza 

w Szczecinie; Szczecin 1998