plik

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Rozpoznanie stanu pacjenta, jego potrzeb i problemów podstawą

opracowania diagnozy terapeutycznej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Opracowywanie diagnozy terapeutycznej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Korzystając z poradnika ukształtujesz umiejętności z zakresu opracowywania diagnozy

terapeutycznej na podstawie rozpoznania stanu pacjenta.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji programu jednostki modułowej,

−

cele kształcenia tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania (rozdział 4) umożliwiający przygotowanie się do wykonania ćwiczeń
i zaliczenia sprawdzianów,

−

zestaw ćwiczeń, które umożliwiają Ci nabycie umiejętności praktycznych, zawierający
wykaz materiałów, pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczenia,

−

sprawdzian postępów, w którym powinieneś odpowiadać na pytanie tak lub nie, co
oznacza, że opanowałeś materiał lub nie,

−

sprawdzian osiągnięć wraz z instrukcją i kartą odpowiedzi,

−

literaturę uzupełniającą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

322[15].Z2

Indywidualna i grupowa terapia zajęciowa

322[15].Z2.04

Opracowywanie diagnozy

terapeutycznej na podstawie

rozpoznania stanu pacjenta

322[15].Z2.01

Rozróżnianie rodzajów działalności

terapeutycznej

322[15].Z2.02

Organizowanie pracy w pracowni

terapii zajęciowej

322[15].Z2.03

Wykonywanie prac plastyczno-

technicznych

322[15].Z2.06

Wykonywanie działań z zakresu

terapii indywidualnej i grupowej

322[15].Z2.07

Ocenianie skuteczności

i dokumentowanie działań

terapeutycznych

322[15].Z2.05

Opracowywanie projektu

i harmonogramu indywidualnych

i grupowych zajęć terapeutycznych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

wskazywać podstawowe metody poznania pacjenta,

–

komunikować się z pacjentem i jego rodziną,

–

posługiwać się dokumentacją pacjenta,

–

identyfikować błędy jatrogenne,

–

rozróżniać pojęcia; zdrowia, choroby, niepełnosprawności,

–

identyfikować pojęcie zmiany rozwojowej w poszczególnych okresach życia człowieka,

–

opracowywać kwestionariusz do rozmowy, obserwacji, wywiadu z podopiecznym i jego
rodziną,

–

charakteryzować potrzeby i problemy podopiecznego,

–

rozpoznawać ogólny stan pacjenta,

–

określać zasady planowania pracy,

–

słuchać aktywnie,

–

formułować i wyrażać opinie,

–

uczestniczyć w pracy zespołu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

zastosować metody poznawania pacjenta,

–

opracować plan obserwacji pacjenta,

–

zastosować kwestionariusz wywiadu z pacjentem i jego rodziną,

–

zebrać informacje dotyczące zainteresowań, przyzwyczajeń i nawyków pacjenta,

–

porozumieć się i podjąć współpracę z zespołem terapeutycznym,

–

zgromadzić niezbędne, dla celów terapeutycznych informacje o pacjencie,

–

przeanalizować wszystkie dane i wyciągnąć konstruktywne wnioski na temat aktualnego
stanu pacjenta,

–

ocenić stan podopiecznego w zdrowiu, chorobie i niepełnosprawności,

–

rozróżnić potrzeby i problemy pacjenta,

–

sformułować aktualną diagnozę terapeutyczną z uwzględnieniem potrzeb i problemów
pacjenta,

–

określić znaczenie diagnozy terapeutycznej w planowaniu zajęć,

–

uniknąć błędów jatrogennych,

–

udokumentować diagnozę terapeutyczną,

–

skorzystać z wyników badań naukowych,

–

zachować tajemnicę zawodową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

1. Rozpoznanie stanu pacjenta, jego potrzeb i problemów

podstawą opracowania diagnozy terapeutycznej

4.1.1. Materiał nauczania

Terapia zajęciowa jest jedną z form leczenia usprawniającego. Jak każde działanie

zmierzające  do  określonego  celu  musi  być  oparte  na  dobrym  rozpoznaniu  tego  co  ma
usprawniać.  Diagnozowanie  to  proces  rozpoznania,  charakteryzowania,  stwierdzenia
interesującego  nas  stanu  rzeczy,  czyli  różnych  zjawisk  i  procesów  na  podstawie  objawów,
oznak, wskaźników i znajomości ogólnych prawidłowości. Można wyróżnić następujące cele
diagnozowania:
–

opisujące,

–

wyjaśniające,

–

oceniające,

–

normatywne,

–

praktyczne,

–

wdrożeniowe.
Efektem diagnozowania jest diagnoza czyli stwierdzenie, badanie, opis, rozpoznanie,

działanie opisujące, stwierdzające, rozpoznające jakiś stan, problem, przypadek.

W diagnozowaniu wyróżnia się trzy fazy:

1)  zbieranie i gromadzenie danych o pacjencie i jego rodzinie(środowisku),
2)  analizowanie i syntetyzowanie zgromadzonych danych,
3)  sformułowanie diagnozy.

Dwie pierwsze fazy będą opisane w tej części materiału nauczania, trzecia faza jest

treścią następnej części materiału nauczania.

Do opisywania zdrowia czy choroby człowieka przydatna jest znajomość takich

zagadnień jak: istota człowieka i związanej z nim kwestii zdrowia, charakter stanu zdrowia.

Najogólniej określając istotę człowieka należy wskazać, że człowiek jest istotą

biologiczną i psychospołeczną, a zarazem kulturową i duchową. Zintegrowanie
wymienionych elementów tworzy nierozerwalną całość istoty człowieka wskazując
jednocześnie jego składowe sfery (części).

Jednocześnie należy podkreślić, że całość ta jest czymś więcej niż prostą sumą

wymienionych części.

Sfera biologiczna człowieka to złożona struktura i funkcje organizmu.
Sfera psychiczna człowieka złożona z procesów poznawczych, emocjonalnych,

motywacyjnych oraz ich funkcjonowania to drugi element istoty człowieka, bardzo ważny dla
jego zdrowia.

Sfera społeczna istoty człowieka wynika z faktu, że bycie człowiekiem jest

uwarunkowane kontaktem i współpracą z innymi ludźmi.

Czynniki kulturowe i duchowe decydują o systemie wartości człowieka i sensie jaki

nadaje swojemu życiu oraz kształtują zachowania człowieka, w tym te, które mają duże
znaczenie dla jego zdrowia.

W wyjaśnianiu istoty zdrowia dużą rolę odgrywa definicja zdrowia WHO (Światowej

Organizacji  Zdrowia),  która  była  podstawą  do  poszukiwania  i  sformułowania  współcześnie
różnych  modeli  zdrowia.  Z  definicji  WHO  wynika  potrzeba  uwzględniania  złożoności
człowieka  jako  istoty  bio-psycho-społecznej  w  działaniach  zmierzających  do  osiągania

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

optymalnego stanu zdrowia, jak również i w ocenie jego stanu.

Rozumienie pojęcia stanu pacjenta jest istotne dla opracowania diagnozy terapeutycznej,

a następnie planu i programu terapii zajęciowej. J. Zieleniewski określa stan następująco:
”stanem rzeczy nazywamy ogół cech danej rzeczy w danej chwili lub w danym okresie czasu,
w którym cechy te się nie zmieniają”.

Określenie to może być przydatne w rozpoznaniu stanu pacjenta, jego stanu zdrowia czy

choroby. Przy czym w naukach medycznych cecha znaczy tyle co objaw.

Istnieją 4 modele określania stanu zdrowia człowieka:

1. Model kliniczny – zakłada, że stan zdrowia to brak choroby fizycznej lub psychicznej,

brak dolegliwości bólowych. Do rozpoznania stanu zdrowia człowieka w danym czasie
stosuje się specjalne standardy. Ocena stanu zdrowia skupia się na strukturze organizmu
człowieka i jego funkcjonowaniu.

2. Model ról społecznych – proponuje szerszą ocenę stanu pacjenta podkreślając, że poza

pozytywnym wynikiem badań klinicznych dobry stan zdrowia to również zdolność do
pełnienia ról społecznych i podejmowania zadań wynikających z ról społecznych jakie
człowiek pełni.

3. Model adaptacyjny – zakłada interakcje człowieka ze środowiskiem zewnętrznym-

fizycznym i społecznym oraz zdolność adaptacji do środowiska, do utrzymywania
i przywracania równowagi zewnętrznej i wewnętrznej. Zdrowiu sprzyja osiąganie
przystosowania do środowiska. Aby ocenić stan zdrowia człowieka należy przeprowadzić
badanie kliniczne, określić społeczne przystosowanie człowieka oraz ocenić jego twórczy
rozwój.

4. Model samorealizacji (eudajmonistyczny) – do określenia stanu zdrowia człowieka jest

konieczne  zastosowanie  kryteriów  trzech,  wyżej  wymienionych  modeli  oraz  oceny
samorealizacji  wyrażonej  osiąganiem  celów  ważnych  dla  siebie  i  wzbogacania  życia
innych  ludzi.  W  tym  modelu  zdrowie  człowieka  jest ideałem  ludzkiej  natury.  Osiąganie
optymalnych dla człowieka możliwości zapewnia mu optymalne dla niego zdrowie.
Wszystkie  modele  wskazują  na  ścisłe  powiązanie  określenia  stanu  zdrowia

z zapewnieniem opieki nad zdrowiem.

Terapeuta zajęciowy musi rozpatrywać stan pacjenta we wszystkich sferach.
Rozpoznanie i ocena stanu biologicznego (fizycznego) – to zbieranie danych

obejmujących informacje na temat stanu układów, narządów, zmysłów ludzkiego organizmu.
To  informacje  na  temat  rodzaju  ograniczenia  czy  upośledzenia  funkcji  organizmu,  np.
dotyczących  zmysłów:  wzroku,  słuchu,  narządu  ruchu,  masy  ciała-  nadwaga,  niedowaga,
waga  prawidłowa;  siły  mięśni  wg  skali  Lovetta,  koordynacji  ruchowej,  zaburzenia  układu
mięśniowego:  spastyka-wzmożone  napięcie  mięśni,  dystonia-obniżone  napięcie  mięśni,
dystrofii – postępujące osłabienie i zanik mięśni, również mięśnia sercowego.

W ocenie stanu pacjenta w zakresie sfery biologicznej należy określić charakter

i wielkość stwierdzonej nieprawidłowości. W tym kontekście ważne są dane czy i jak pacjent
kompensuje istniejące ograniczenie. Każdy z układów oceniamy w aspekcie jego
funkcjonowania-prawidłowego lub zaburzonego oraz trudności, jakie ten stan niesie dla
pacjenta i jego rodziny, środowiska (samopoczucie pacjenta, jego wydolność).

Bardzo ważne są dane o stanie zmysłów pacjenta, ich stan określa możliwość dalszego

gromadzenia danych oraz prowadzonej z pacjentem terapii zajęciowej.

Zakres danych koniecznych do rozpoznania stanu psychicznego pacjenta.
Rozpoznanie i ocena stanu psychicznego obejmuje dane dotyczące sfery psychicznej

pacjenta. Terapeuta zajęciowy powinien gromadzić do rozpoznania stanu psychicznego tylko
takie dane, które będzie mógł zinterpretować i wykorzystać dla celów diagnostycznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Może korzystać z pomocy psychologa zwłaszcza przy określaniu poziomu procesów

poznawczych pacjenta.

Ocena stanu psychicznego – to zbiór danych dotyczących sfery psychicznej człowieka

(podopiecznego).

W ocenie stanu psychicznego bierze się pod uwagę:

–

sposób porozumiewania się pacjenta (słowa mówionego, pisanego, symboli graficznych,
języka migowego, wyrazu twarzy, itp.),

–

wady wymowy i zaburzenia (np. jąkanie, seplenienie, afazja, itp.),

–

rozwój myślenia,

–

poziom opanowanych wiadomości i umiejętności z j. polskiego (pisanie, czytanie,
prowadzenie rozmowy na określony temat); matematyki – operowanie liczbą,
odejmowanie, dodawanie, itp.,

–

koncentrację uwagi (dowolna, mimowolna),

–

pamięć (logiczna, mechaniczna),

–

poziom emocji (np. pobudliwość emocjonalna),

–

orientację pacjenta w stanie własnego zdrowia,

–

stosunek  pacjenta  do  sytuacji  życiowej  przed  hospitalizacją,  niepełnosprawnością  (np.
negatywna  ocena  organizacji  wolnego  czasu,  brak  wypoczynku,  lekceważenie  objawów
chorobowych),  ocenę  aktualnego  stanu  zdrowia,  hospitalizacji,  leczenia,  terapii
zajęciowej (np. pozytywny, negatywny, obojętny),

–

sposobu reagowania podopiecznego w danej sytuacji zdrowotnej i opiekuńczej (co jest
charakterystyczne w zachowaniu, kiedy np. jest zadowolony, cieszy się, boi się),

–

przyzwyczajenia, upodobania, zainteresowania,

–

ocenę własnych potrzeb i możliwości dokonaną przez samego pacjenta (np. pacjent nie
widzi sensu działań terapeutycznych, usprawniania, czuje się niepotrzebny, niechętny do
podejmowania działań, nie oczekuje pomocy ze strony innych osób.

Dane, te pozwalają na:

–

określenie orientacji pacjenta co do własnej osoby i najbliższego otoczenia,

–

określenie możliwości umysłowych pacjenta,

–

określenie sposobu reagowania pacjenta w sytuacji choroby, określenie stosunku pacjenta
do sytuacji przed chorobą, do hospitalizacji, terapii,

–

określenie jakie znaczenie mają w funkcjonowaniu pacjenta występujące zaburzenia,

–

określenie sposobu porozumiewania się pacjenta, wady wymowy,

–

określenie przyzwyczajeń, upodobań, zainteresowań,

–

określenie orientacji pacjenta co do swojego stanu zdrowia,

–

określenie umiejętności oceny przez pacjenta jego potrzeb i możliwości.

Zakres danych koniecznych do określenia stanu społecznego pacjenta
W związku z holistyczną koncepcją człowieka, nie jest możliwe w ocenie stanu pacjenta

aby pominąć tak ważną sferę jaką jest sfera społeczna istoty człowieka.

Rozpoznanie stanu społecznego pacjenta wymaga zgromadzenia danych o stanie:

–

pacjenta jako członka rodziny i społeczności, do której przynależy i którą tworzy,

–

rodziny czy innych bliskich mu osób, a więc tych którzy stanowią dla niego określoną
wartość.
Ważne informacje, które należy zgromadzić to dane o:

–

płci, wieku, wykształceniu, zawodzie,

–

sytuacji rodzinnej i socjalnej pacjenta (struktura rodziny, jej wydolność, relacje
w rodzinie, warunki bytowe, mieszkaniowe),

–

wykonywanej pracy zawodowej w przeszłości i aktualnie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

możliwościach pacjenta w zakresie czynności dnia codziennego,

–

organizacji dnia pacjenta i jego rodziny,

–

sposobach komunikowania się z osobami z otoczenia pacjenta,

–

funkcjach pełnionych w rodzinie,

–

pełnionych rolach społecznych, w przeszłości i obecnie- relacja między rolą społeczną,
a zdrowiem pacjenta, zagrożenie zdrowia z racji pełnionej roli lub jej ograniczenia.
Pacjent jako członek rodziny i społeczności – tutaj powinny znaleźć się dane takie jak:

płeć, wiek, wykształcenie, źródło utrzymania, zawód (nauka), problemy rodzinne, zawodowe,
społeczne, warunki pracy zawodowej, dzienna aktywność (czas trwania pracy i wypoczynku),
wydolność w czynnościach dnia codziennego – poziom sprawności, zaradność); wpływ
upośledzenia (choroby) na pełnienie ról społecznych; relacje i nawiązywanie kontaktu
z rodziną, innymi podopiecznymi, zespołem terapeutycznym; troska o własne zdrowie.

Rodzina pacjenta i osoby bliskie – ważne jest posiadanie informacji na temat struktury

rodziny (np. rodzina wielodzietna, rozbita, wielopokoleniowa):
–

jej wydolność (wiek poszczególnych członków, obciążenie pracą zawodową, zdolność do
podjęcia opieki nad osobą chorą, niesprawną),

–

relacje (więzi) w rodzinie – ważne jest aby ewentualnie konieczność opieki nad osobą
chorą/niepełnosprawną przejęła ta osoba w rodzinie, z którą nasz podopieczny ma
najlepszy kontakt (relacje).
Zdarzyć się mogą sytuacje, w których rodzina potrzebuje wsparcia w sprawowaniu opieki

nad chorym członkiem rodziny, zwłaszcza gdy jest to choroba przewlekła – np. stwardnienie
rozsiane, choroba Alzheimera lub niepełnosprawność psychofizyczna np. mózgowe porażenie
dziecięce, autyzm, zespół Downa. Rolą zespołu terapeutycznego, instytucji – np.
stowarzyszeń, grup wsparcia jest udzielanie konkretnej pomocy rodzinie, która jej potrzebuje.

Zakres danych jest różny i może ulegać zmianie pod wpływem wielu zmian w życiu

pacjenta i jego rodziny.

Mogą występować sytuacje, w których rodzina potrzebuje wsparcia w pełnieniu opieki

nad chorym członkiem swojej rodziny, zwłaszcza w przypadku choroby przewlekłej czy
nieuleczalnej. Ten problem też powinien być objęty rozpoznaniem.

Bogaty i szeroki zakres obszarów rozpoznania prezentuje koncepcja H. Wolff

i R. Erikson, na którą się powołuje Z. Butrym. Obejmuje ona trzy obszary człowieka jako
jednostki:
–

głowę, tułów i kończyny oraz związane z nimi funkcje,

–

cechy demograficzno-społeczne: wiek, rasa, płeć,

–

szeroko rozumiane otoczenia człowieka: wyposażenie człowieka, znaczące osoby,
wpływy społeczno-kulturowe, środowisko, ogół społeczeństwa.
Wymienioną koncepcję prezentuje rys. 1

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Rozpoznawczy model człowieka [1]

Bycie chorym, niepełnosprawnym oznacza nie tylko zmiany w stanie biologicznym

organizmu, ale również zmiany w stanie psychicznym i w sytuacji społecznej pacjenta.

W naukach medycznych diagnozę określa się w kategoriach stanu pacjenta. Takie

podejście przeniesione na potrzeby terapii zajęciowej jest niewystarczające. Koncepcja
diagnozy w kategoriach stanu pacjenta ograniczałaby terapeutę do działań zorientowanych na
stan pacjenta, ograniczałoby to znacznie możliwości terapii zajęciowej. Uwzględnianie
diagnozy w kategorii potrzeb i problemów pacjenta pozwala zorientować terapię zajęciową na
stan, potrzeby i problemy pacjenta.

Potrzeby i problemy
Potrzeby są bardzo istotnym elementem stanu biopsychospołecznego człowieka.
Potrzeba jest pojęciem trudnym do jednoznacznego określenia. W teorii potrzeb

podkreśla się fakt, że potrzeby odczuwane są przez wszystkich ludzi niezależnie od ich stanu
zdrowia  czy  choroby.  W  literaturze  można  odszukać  wiele  definicji  i  klasyfikacji  potrzeb.
J. Formański  definiuje  potrzebę  jako  odczuwalny  brak,  do  zlikwidowania  którego  dąży
organizm.  Potrzeba  zawsze  jest  związana  z  brakiem  czegoś.  W  nauce  istnieje  wiele  teorii
potrzeb człowieka ale współcześnie badacze zgodnie twierdzą, że ów stan braku lub poczucia
braku, ma swoje źródło biopsychospołeczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Niemal wszystkie podziały potrzeb odnoszą się do trzech struktur organizmu człowieka-

do sfery biologicznej, psychicznej i społecznej. Najbardziej znaną i przydatną w opiece nad
człowiekiem jest klasyfikacja potrzeb A. H. Maslowa.

W swojej koncepcji Maslow zaproponował 5 grup potrzeb przedstawionych w postaci

piramidy potrzeb:
1.  Potrzeby fizjologiczne (biologiczne).
2.  Potrzeba bezpieczeństwa.
3.  Potrzeb przynależności i miłości.
4.  Potrzeba prestiżu i uznania.
5.  Potrzeba samorealizacji.

Jest to układ hierarchiczny, u podstawy piramidy znajdują się potrzeby fizjologiczne

(biologiczne).

Zakres potrzeb w każdej grupie był omówiony we wcześniejszej jednostce modułowej.
Każda potrzeba przejawia się w określony sposób w zachowaniu człowieka. Organizm

człowieka  stale  zaspakaja  swoje  potrzeby,  które  pozwalają  zachować  równowagę
w organizmie,  zachować  zdrowie.  Rozpoznanie  potrzeb  jest  trudnym  zadaniem  ale  bardzo
ważnym  dla  całości  diagnozy.  Brak  zaspokojenia  potrzeb  prowadzi  do  zaburzeń  w  różnych
sferach  funkcjonowania  człowieka.  J.  Formański  przytacza  skutki  psychologiczne
niezaspokojenia potrzeb opracowane przez K. Jankowskiego, i są to:
–

napięcie – może zaistnieć jako skutek lub wynikać z pozostałych konsekwencji
niezaspokojenia potrzeb,

–

smutek, depresja,

–

złość,

–

agresja,

–

lęk.
Z niezaspokojenia określonej potrzeby lub pojawienia się przeszkód w jej zaspokojeniu

wynika  stan  frustracji.  Naruszenie  równowagi  między  potrzebami,  podejmowanym
działaniem i warunkami tego działania charakteryzuje sytuacje trudne, w której powstaje stan
stresu.  A  choroba,  niepełnosprawność  jest  dla  pacjenta  sytuacją  trudną,  wpływa  negatywnie
na zaspokojenie jego potrzeb, powoduje problemy.

Problemy mają związek ze stanem pacjenta, z niego wynikają.
Problem określany jest jako” zagrożenie, a także dolegliwości odczuwane przez

pacjenta”,  lub  problem  jest  „trudnością  jaką  napotyka  pacjent.” Wynika to ze  stanu pacjenta
w jakim  się  w  danym  czasie  znajduje.  Niekiedy  jest  potrzeba  dotarcia  do  przyczyny
problemu,  wskazanie  stanu,  z  którego  problem  wynika.  W  odniesieniu  do  ludzi  chorych
rozpoznanie problemów jakie subiektywnie i obiektywnie mają ubogaca diagnozę.
J. Kozielecki przyjmując jako kryterium najważniejsze cele czynności człowieka i przedstawił
następującą klasyfikację problemów:
1)  problemy orientacyjne-wystepują, gdy poszukujemy potrzebnych informacji,
2)  problemy  decyzyjne-związane  są  z  podejmowaniem  decyzji  w  sytuacjach  pewnych

i w sytuacjach ryzykownych,

3) problemy wykonawcze – są pochodną od problemów orientacyjnych i decyzyjnych,

zależą od możliwości rozpoznania przyczyn trudności i od możliwości podjęcia decyzji
w sprawie usunięcia tych trudności.
W rozpoznawaniu problemów należy wyjść poza aktualną sytuację pacjenta i jego

problemy. Ważna jest perspektywa w ocenie problemów i potencjalne zagrożenie zdrowia
z powodu np. złego odżywiania, stosowania używek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Potrzeby człowieka ulegają zmianom w zależności od różnych faz w rozwoju człowieka,

czy  jego  sytuacji  zdrowotnej  osobistej.  Na  uwagę  zasługują  potrzeby  osób  starszych,  osób
niepełnosprawnych.  Jedną  z  faz  życia  człowieka  jest  okres  senioralny  a  poświęcenie  uwagi
osobom  starszym  jest  bardzo  ważne  z  uwagi  na  specyfikę  potrzeb  tej  grupy  pacjentów
w szpitalu czy podopiecznych w Domu Pomocy Społecznej.

Starzenie się i starość uwarunkowane są w znacznym stopniu przez charakter życia jakie

człowiek prowadził i trudno jest określić jednolity model potrzeb człowieka starszego.

Czynnikami, które warunkują sprawność umysłową i samopoczucie seniora są:

–

wykształcenie i kwalifikacje zawodowe,

–

środowisko, w którym człowiek żyje,

–

ćwiczenia aktywizujące sferę umysłową,

–

dobry stan zdrowia, silne ciało.

Potrzeby każdego człowieka wraz z wiekiem zmieniają się w zakresie:

–

siły występowania potrzeb, niektóre są odczuwane bardziej intensywnie (np. potrzeba
samorealizacji), a inne słabną nie mając takiego znaczenia jak w poprzednich fazach
życia,

–

możliwości zaspakajania potrzeb, które mają związek z systemem wartości, osłabieniem
motywacji,

–

sposobów zaspakajania potrzeb, gdyż zmianie uległa sytuacja życiowa człowieka,
np. zmiana roli społecznej, zawodowej, ograniczenie kontaktów społecznych.
Szczególnego

znaczenia

życiu człowieka starszego nabierają potrzeby

psychospołeczne:
1) potrzeba przynależności i miłości, inaczej zwana potrzeba afiliacji. Zaspakajanie jej jest

możliwe dzięki kontaktom z innymi ludźmi, więzi z dawnym środowiskiem, dobrym
relacjom w rodzinie,

2) potrzeba uznania – realizacja tej potrzeby jest możliwa poprzez znalezienie dodatkowego

zatrudnienia na emeryturze, udział w formach aktywności społecznej, wykonywanie
różnych zajęć na rzecz rodziny,

3) potrzeba niezależności przejawia się w samodzielności ekonomicznej, możliwości

decydowania o sobie i swoich sprawach,

4) potrzeba bezpieczeństwa w aspekcie psychofizycznym jest zaspokojona gdy senior ma

oparcie w rodzinie i poza nią, ma poczucie opieki ze strony bliskich osób, ma możliwość
skorzystania z pomocy instytucji.

5) potrzeba satysfakcji życiowej jest zaspokojona wówczas gdy osoba starsza ma poczucie

zadowolenia z własnego miejsca w środowisku, łatwo adaptuje się do zmiennych
warunków, doznaje szacunku ze strony rodziny, otoczenia.
U osoby z ograniczoną sprawnością potrzeby są dodatkowo wzmocnione poziomem jej

niesprawności, stanem zdrowia, zakresem i rodzajem dysfunkcji. Jest przy tym oczywiste, że
mimo ograniczeń pewne funkcje i sprawności w jakimś zakresie i na jakimś poziomie zostały
zachowane albo rokują dużą nadzieję na ich powrót, rehabilitację, kompensację. Występujące
ograniczenia sprawności prowadzą do konkretnych trudności w codziennym życiu i stanowią
wymierną przeszkodę w rozwoju. Natomiast funkcje i sprawności, które się zachowały lub
rokują poprawę w najbliższym czasie, wskazują na istniejące realne możliwości, czyli
potencjał osoby niepełnosprawnej, i określają optymalne kierunki dalszego rozwoju.

Zbieranie danych o pacjencie
Przyjęcie określonego założenia diagnozy skutkuje jej określoną formułą, która jest

opisana w materiale nauczania 4.2.1. I tak, jeśli założymy diagnozę wyłącznie w kategorii
stanu – potrzeby – problemu, diagnoza może być ujęta jako stan – potrzeba – problem. Na
przykład pacjent nie jest zainteresowany udziałem w terapii zajęciowej z powodu zmęczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i osłabienia  bezsennością.  Sen  jest  stanem  fizjologicznym  i  człowiek  odczuwa  potrzebę  snu
i brak  snu  odczuwa  jako  potrzebę.  Ważne  jest  tak  formułować  diagnozę  aby  była  ona
podstawą  do  podjęcia  działania.  Z  przyjęcia diagnozy  sformułowanej  jako  potrzeba snu,  nie
wynikają żadne przesłanki do podjęcia działania przez terapeutę zajęciowego.

Zgromadzone dane do diagnozy powinny stanowić podstawę do wnioskowania czy

człowiek, którego dane zgromadzono wymaga działania i jakie mają to być działania.

Podstawą przyjętej struktury i zakresu gromadzenia danych są następujące założenia:

–

przyjmując, że definicja stanu zdrowia uwzględnia stan bio-psycho-społeczny to
struktura gromadzenia danych uwzględnia te same sfery funkcjonowania człowieka,

–

między poszczególnymi sferami funkcjonowania człowieka istnieje dwustronny związek,
np. dysfunkcja biologiczna wywołuje złe samopoczucie psychiczne i odwrotnie,

–

istnieje typologia objawów dysfunkcji w sferze biologicznej, psychicznej i społecznej,

–

należy uwzględnić w ocenie stanu czynniki ryzyka w trzech sferach funkcjonowania
człowieka.
Wiedza jaką posiada terapeuta zajęciowy jest koniecznym warunkiem do zbierania

danych  o  pacjencie  oraz  ich  analizy  i  wyciągania  wniosków.  Faza  zbierania  i  gromadzenia
danych  jest  podstawą  do  opracowania  diagnozy  terapeutycznej  dla  pacjenta.  Gromadzone
dane o pacjencie, ich ilość i rodzaj zależą od tego, na ile terapeuta zajęciowy poznał pacjenta
i jego rodzinę. Pozyskane dane  należy systematycznie uzupełniać. Przy gromadzeniu danych
można kierować się następującymi wytycznymi i gromadzić:
–

dane osobowe (biograficzne),

–

historie zdrowia pacjenta i jego rodziny,

–

dane subiektywne związane z aktualnym stanem zdrowia,

–

dane obiektywne związane z aktualnym stanem zdrowia,

–

wyniki badań diagnostycznych,

–

dane społeczne, psychologiczne, kulturowe, duchowe, środowiskowe,

–

dane wskazujące na potencjalne problemy zdrowotne.

W procesie diagnozowania można i należy korzystać z diagnozy lekarskiej,

psychologicznej, pedagogicznej czy socjologicznej. Ukierunkowane gromadzenie danych
o pacjencie pozwala na określenie:
–

cech (objawów) stanu poszczególnych układów,

–

cech (objawów) stanu poszczególnych narządów,

–

stanu psychicznego i społecznego,

–

potrzeb i problemów pacjenta.

Gromadzone dane służą:
–

określeniu stanu bio-psycho-społecznego pacjenta,

–

ocenie czy stan pacjenta wymaga działania terapeuty zajęciowego,

–

określeniu rodzaju i zakresu działania terapeuty zajęciowego,

–

określeniu celu działania terapeuty zajęciowego,

–

określeniu współpracy zespołu terapeutycznego.
Zbieranie i gromadzenie danych o pacjencie jest w pewnym stopniu procesem

komunikacji interpersonalnej i wymaga stosowania się do pewnych zasad, np. potrzeba
uzyskania zgody na rozmowę, wywiad, indywidualnego podejścia do pacjenta, stosowanie
reguł aktywnego słuchania zwłaszcza techniki aktywnego słuchania zwanej parafrazowaniem,
która pokazuje, że terapeuta zajęciowy słucha i rozumie wypowiedź pacjenta.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dane o potrzebach i problemach pacjenta pozyskane przez terapeutę stanowią swoisty

„bank”  informacji  o  pacjencie,  jego  rodzinie  i  środowisku.  Ilość  i  jakość  raz  pozyskanych
danych  o  pacjencie  nie  jest  ostateczna,  zależy  od  stopnia  poznania  pacjenta  i  może  być
uzupełniana  systematycznie  w  toku  terapii  zajęciowej,  również  z  powodu  zmieniających  się
potrzeb  i  problemów  pacjenta.  Podczas  procesu  diagnozowania  stanu  pacjenta,  jego  potrzeb
i problemów ważne jest aby stosować zasadę akceptacji , należy przyjmować go takim jakim
jest.

Faza zbierania i gromadzenia danych niezależnie od tego czy jest traktowana łącznie czy

rozłącznie z diagnozą, jest podstawowym elementem terapii zajęciowej.

Źródła wiedzy o pacjencie:
Podstawowym źródłem wiedzy a zatem i danych o pacjencie jest:

–

pacjent,

–

rodzina, inne bliskie pacjentowi osoby,

–

zespół terapeutyczny (lekarz, pielęgniarz/pielęgniarka, terapeuta, psycholog, rehabilitant,
logopeda),

–

dokumentacja (historia choroby, skierowanie do gabinetu kinezyterapii, fizykoterapii,
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i inna specyficzna dla danej placówki).

Metody zbierania danych o stanie pacjenta
Metoda – to sposób działania pozwalający na osiągnięcie zamierzonego celu (definicja

psychologiczna). Wg pedagogów, metoda – to droga, to świadomy i powtarzalny sposób
badania, systematycznie stosowany sposób postępowania prowadzący do założonego wyniku.

Sposoby zbierania danych o pacjencie stosowane w opracowywaniu diagnozy

terapeutycznej to:
–

rozmowa,

–

wywiad,

–

obserwacja,

–

pomiar dostarczający danych do ilościowego opisu cech (objawów) czy wartości
występującej u pacjenta,

–

analiza dokumentacji.

Rozmowa – to uzyskanie informacji o tej osobie, z którą ją przeprowadzamy, jest

stosowana  bardzo  często.  Ma  na  celu  poznanie  potrzeb  pacjenta  i  jego  problemów.  Kontakt
bezpośredni z rozmówcą pozwala na obserwację jego reakcji i ocenę adekwatności zachowań
werbalnych i pozawerbalnych pacjenta. Rozmowa pełni funkcję:
1.  ekspresyjną gdyż umożliwia wyrażenie postawy, emocji rozmówcy,
2.  komunikacyjną – dotyczy porozumiewania się między zbierającym dane a pacjentem.
3.  informacyjną ponieważ umożliwia uzyskanie informacji, poznanie faktów, opinii.
Narzędziem  do  rozmowy  jest  plan  rozmowy.  Rozmowa  różni  się  od  wywiadu  tym,  że  jest
wstępem  do  wywiadu,  ma  elastyczny  plan,  ma  bardziej  ogólny  charakter  i  może  dotyczyć
wielu tematów.

Istnieją różne techniki rozmowy, np. zadaje się pytania albo pozwala badanemu mówić

samemu zachowując powściągliwość, ale zawsze powinna ona odbywać się w przychylnej
atmosferze, dzięki której badany może się swobodnie wypowiedzieć.

W pedagogice rozmowa określana jest mianem metody dialogowej. Najogólniej metoda

ta jest próbą wykorzystania swobodnie prowadzonej rozmowy w celach badawczych. Należy
do tzw. metod „miękkich”, tj. pozbawionych przewidywanego z góry przebiegu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Warunki poprawności metody dialogowej:

1.  Uważne i cierpliwe słuchanie rozmówców.
2.  Umiar w opowiadaniu na stawiane przez rozmówców pytania.
3.  Powściągliwość w zadawaniu pytań rozmówcom.
4.  Troska o sprzężenia zwrotne w toczącej się rozmowie.
5.  Utrzymywanie kontaktu wzrokowego z rozmówcą.

Techniki metody dialogowej:

1.  Rozmowa indywidualna i grupowa.
2.  Rozmowa bezpośrednia i rozmowa pośrednia.
3.  Rozmowa oparta na słuchaniu biernym lub czynnym.

Błędy w stosowaniu metody dialogowej, tzw. „katalog przywar” wg W. Webera:

1. Dyrygowanie, tzn. udzielanie rad i wskazówek, wydawanie upomnień, sugerowanie

gotowych rozwiązań.

2. Debatowanie, czyli toczenie sporów i ukazywanie z uporem własnego stanowiska.
3. Dogmatyzowanie, tj. powoływanie się na autorytety, własne doświadczenia i posiadany

zasób wiedzy.

4. Diagnozowanie w sposób stronniczy, co oznacza stawianie diagnozy zbyt pospiesznie

oraz nadmiernie uogólnionej i rzekomo niepodważalnej.

5. Interpretowanie, tj. samowolne i subiektywne wyjaśnianie wypowiedzi rozmówcy. Błąd

taki popełniają zwykle osoby, które nadużywają swych kompetencji zawodowych.

6.  Generalizowanie, czyli ocenianie rozmówcy według ogólnego schematu.
7.  Bagatelizowanie, czyli nieliczenie się z problemem nurtującym rozmówcę.
8.  Moralizowanie,  tzn.  ocenianie  w  sensie  pozytywnym  lub  negatywnym,  w  tym  także

pouczanie i upominanie.

9. Monologizowanie, czyli zbyt częste wypowiadanie się i tracenie z pola widzenia partnera

rozmowy.

10. Emigrowanie, tj. wyłączanie się z toku rozmowy, co jest równoznaczne z narastającym

zobojętnieniem wobec rozmówcy.

11. Racjonalizowanie, czyli ustosunkowanie się do wypowiedzi rozmówcy wyłącznie

z logicznego punktu widzenia, przy jednoczesnym niedostrzeganiu lub pomijaniu jego
przeżyć emocjonalnych.

12. Poddawanie się projekcji, tj. przenoszenie własnych doświadczeń, myśli i uczuć na

partnera rozmowy.

13. Identyfikowanie się, czyli utożsamienie się z rozmówcą, utracenie niezbędnego wobec

niego dystansu i samokontroli.

14. Fiksacja, tzn. branie na siebie określonej roli, np. „wszystkowiedzącego doradcy” albo

przypisywanie podobnej roli samemu rozmówcy.

15. Abstrahowanie polegające na ogólnym, mało konkretnym wyrażaniu swych myśli i uczuć

oraz posługiwaniu się językiem naukowym.

16. Egzaminowanie, czyli stawianie rozmówcy zbyt wielu pytań, co przypomina raczej

sondowanie, przesłuchiwanie niż rozmowę.

17. Ekstermilizowanie, tj. omijanie wiodącego tematu (wątku) rozmowy i omawianie spraw

nieistotnych.

18. Działanie na przekór, czyli przerwanie wątku rozmowy wbrew zaangażowaniu się

rozmówcy w omawiany aktualnie temat.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wywiad – to inaczej rozmowa kierowana i uczestniczą w niej przynajmniej dwie osoby.

W czasie wywiadu zadajemy pacjentowi pytania kierunkowe dążąc do założonego celu
wywiadu. Wyróżnia się typy wywiadu ze względu na:

1. Formę wypowiedzi – ustny i pisemny,
2. Sposób przeprowadzenia wywiadu – skategoryzowany i nieskategoryzowany,
3. Zachowanie się badającego – jawny i ukryty,
4. Liczbę uczestników – panelowy.
Zależnie od typu wywiadu dobierane są różne narzędzia, np. kwestionariusz wywiadu,

lista  pytań  z  wykazem  problemów,  tematów.  Specyficzną  formą  wywiadu  jest  wywiad
środowiskowy  stosowany  do  oceny  stanu  społecznego  pacjenta,  w  którym  stosuje  się  jako
narzędzie    kwestionariusz  wywiadu.  Wywiad  jak  i  rozmowa  jest  procesem  wzajemnego
oddziaływania  na siebie rozmówców. Aby komunikacja z pacjentem w czasie wywiadu była
skuteczna,  powinna  mieć  określony  styl,  który  będzie  respektował  zarówno  potrzeby
oczekiwania  terapeuty  zajęciowego  jak  i  pacjenta.  Tym  właściwym,  skutecznym  stylem
komunikacji jest styl partnerski.

Pacjenci – chorzy psychicznie, którzy nie zawsze mogą aktywnie uczestniczyć

w wywiadzie,  rozmowie,  mogą  mieć  trudności  w  udzielaniu  odpowiedzi  na  pytania,  istotne
dla diagnozy terapeutycznej.  W tej  sytuacji znaczenia  nabiera obserwacja ukierunkowana na
zebranie  danych,  których  nie  można  zebrać  poprzez  kontakt  słowny  z pacjentem  i  jego
rodziną.

Obserwacja – jest podstawową metodą poznania psychiki ludzkiej i może występować

samodzielnie lub współpracować z innymi metodami. Jest elementarnym sposobem
poznawania potrzeb stanu pacjenta i jego problemów w sposób samodzielny lub w połączeniu
z innymi metodami.

Obserwacja polega na świadomym, celowym i planowanym spostrzeganiu zachowania

się człowieka, na rejestrowaniu przebiegu zjawisk i zdarzeń. Prowadzący obserwację nie
wywołuje zjawiska ani nie ingeruje w jego przebieg.

Cechy dobrej obserwacji:

–

celowość,

–

przygotowanie się,

–

dokładność i szczegółowość,

–

obiektywność,

–

aktywność,

–

systematyczność.

Wyróżnia się rodzaje obserwacji ze względu na sposób dokonywania obserwacji:
1)  bezpośrednią i pośrednią,
2)  kontrolowaną i niekontrolowaną,
3)  jawną i ukrytą.

Obserwacja uczestnicząca to szczególny przykład obserwacji bezpośredniej, polega ona

na tym, że osoba obserwująca jest jednocześnie uczestnikiem pewnej zbiorowości. Umożliwia
to  bezpośredni  kontakt  i  dokładne  poznanie  warunków  życia  badanej  osoby  czy  osób  oraz
lepszą orientację w  motywach zachowania pacjenta. Natomiast wadą tej obserwacji  jest brak
dystansu  do  obserwowanych  osób  z  powodu  bezpośrednich  relacji.  Bardzo  ważnym
warunkiem dobrej obserwacji jest umiejętność zachowania postawy wolnej od emocjonalnego
zaangażowania, od zniecierpliwienia, uprzedzeń.
Fazy jakie wyróżnia się w obserwacji to:
1)  faza przygotowawcza,
2)  faza realizacji,
3)  faza opracowania wyników obserwacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Narzędziem  diagnostycznym  stosowanym  w  obserwacji  jest  plan  obserwacji,  który  zawiera
szczegółowe dyspozycje do jej przeprowadzenia.
Przykładowy plan obserwacji zawiera:
1)  cel obserwacji – po co? Czemu mają służyć wyniki obserwacji?,
2)  przedmiot obserwacji – kto?, co?,
3)  miejsce  obserwacji  np.  sala  szpitalna,  mieszkanie  podopiecznego,  pokój  dziennego

pobytu w Domu Pomocy Społecznej,

4)  czas obserwacji – kiedy?, w jakim czasie?,
5)  typ (rodzaj) obserwacji i określenie roli osoby obserwującej,
6)  sposób zapisu danych z obserwacji – notowanie, nagrywanie, filmowanie,
7)  sposób interpretacji danych – z zastosowanie różnych teorii, np. teoria potrzeb, model ról

społecznych, itp.

8) szczegółowe dyspozycje dotyczące zakresu obserwacji za pomocą zmysłów w formie

pytań lub równoważników zdań.
Zbieranie danych o pacjencie w starszym wieku wymaga stosowania takich samych reguł

jak  wobec  wszystkich  pacjentów.  Ale  ze  względu  na  zmiany  związane  z  wiekiem  jest
potrzeba  uwzględnienia  tej  specyfiki.  Do  zbierania  danych  od  osób  starszych,  aby  uzyskać
pełny  zestaw  danych  należy  stosować  więcej  metod  zbierania  danych,  np.  obserwację,
wywiad,  analizę  dokumentacji  medycznej.  Podobnie  w  diagnozowaniu  stanu,  potrzeb
i problemów  osób  niepełnosprawnych  schemat  postępowania  jest taki  sam.  Jednak diagnoza
społeczna problemów osoby niepełnosprawnej obejmuje: diagnozę indywidualną skupioną na
osobie  niepełnosprawnej,  diagnozę  rodzinną,  obejmującą  wszystkich  członków  rodziny,
diagnozę społeczności lokalnej.

Pomiar dostarcza danych o objawach, wskaźnikach stanu pacjenta.
Dla terapeuty zajęciowego istotne dane wynikają z następujących pomiarów:

–

pomiar tętna, ciśnienia tętniczego krwi, oddechu wykonywany przed i po wysiłku,

–

badanie obciążenia na cykloergometrze, porównywanie wyniku wydolności z normą
w tabeli,

–

pomiar długości i obwodów oraz zakresu ruchów w stawach.

–

skali  ADL  –  czyli  sprawności  w  zakresie  podstawowych  czynności  dnia  codziennego,
skali  Bartela  z  zakresu  deficytu  samoopieki  i  samopielęgnacji  do  oceny  sprawności
chorego,  skali  IADL  –  złożonych  czynności  życia  codziennego,  COG  –  całościowej
oceny geriatrycznej.

Niektóre z wymienionych pomiarów terapeuta wykonuje samodzielnie, np. pomiar tętna,

ciśnienia tętniczego krwi, badanie sprawności podopiecznego.

Wszelkie zmiany widoczne w pomiarach należy uwzględnić w diagnozie terapeutycznej,

mogą  one  mieć  walor  wskazania  albo  przeciwwskazania  do  określonego  zakresu  terapii
zajęciowej.  W  tym  obszarze  zbierania  danych  terapeuta  zajęciowy  może  współpracować
z lekarzem  i  innymi  specjalistami,  członkami  zespołu  terapeutycznego,  konsultują
przydatność wyników pomiaru dla terapii zajęciowej.

Analiza dokumentacji – na użytek badań pedagogicznych występuje także pod nazwą

analizy  wytworów  pracy,  rozumianych  jako  „wszelkie  obiektywne  przedmioty  będące
wynikiem  ludzkiej  działalności”,  związanej  zarówno  z  nauką,  działalnością  kulturalną,
życiem osobistym, jak i działalnością produkcyjną. Analiza dokumentacji  służy uzyskiwaniu
danych o pacjencie i jego środowisku, sytuacji życiowej, np. zdrowotnej, rodzinnej.

Określenie dokument należy rozumieć jako:

–

występujący w dowolnej postaci dowód na istnienie określonych faktów i wydarzeń

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

społecznych, np. zdjęcia, obrazy, wytwory rąk ludzkich,

–

pisemne świadectwo faktów i wydarzeń, które zaszły, np. druki, rękopisy, listy, notatki,
sprawozdania, pamiętniki.
Wyróżnia się dwa typy dokumentów pisemnych:

1. Zebrane w sposób systematyczny, np. dokumenty naukowe, medyczne-historia choroby

pacjenta,

2. Okolicznościowe:

–

dokumenty osobiste, np. listy, wywiady, pamiętniki,

–

notatki, np. protokoły, taśmy magnetofonowe,

–

sprawozdania, np. okresowe.

Do analizy do celów diagnostycznych stosuje się również następujący podział dokumentów:
–

dokumentacja szkolna,

–

dokumentacja medyczna, np. historia choroby, karta gorączkowa,

–

dokumentacja w zakładzie pracy (akta osobowe),

–

dokumentacja sądowa.

W analizie wytworów działalności dla celów diagnostycznych wykorzystuje, się np.

rysunek rodziny, rysunek drzewa.

Analiza wytworów ma szerokie zastosowanie w psychiatrii, psychologii klinicznej.
W diagnozie terapeutycznej analizuje się dokumentację medyczną pacjenta:

–

indywidualną kartę zleceń pacjenta,

–

kartę gorączkową,

–

wyniki badania ogólnego i dodatkowych pacjenta,

–

kartę obserwacyjną, wyniki badania specjalistycznego,

–

kartę zabiegów rehabilitacyjnych,

–

historię choroby pacjenta,

–

kartę oceny stanu samoobsługi pacjenta,

–

orzeczenie o niepełnosprawności,

–

dokumentację terapii zajęciowej pacjenta,

–

inne specyficzne dokumenty.

Wynik takiej analizy jest bardzo pomocny w ocenie stanu, potrzeb i problemów pacjenta.
Ocena wiarygodności danych zawartych w dokumentach jest związana z ich wartością
poznawczą. W analizie dokumentów należy uwzględniać ich formę i treść.

Dokumentacja pracy terapeuty zajęciowego.
Dobra terapia zajęciowa powinna opierać się na dwóch filarach. Jeden z nich to

efektywny program zajęć poprzedzony rzetelną diagnozą, drugi – prawidłowa dokumentacja
przebiegu procesu terapeutycznego.

Dla postępów procesu terapeutycznego niezbędna jest dokumentacja pisemna.

Dokumentacja pisemna jest z jednej strony pomocą w wysiłkach terapeutycznych, a z drugiej
– elementem kontroli tych działań i ich rezultatów.

Z pomocą dokumentacji łatwiej jest weryfikować program terapeutyczny, zmieniać go,

poszerzając albo uszczuplając, interpretować odniesione efekty, planować realistycznie
przyszłe działania. Dokumentacja pisemna jest jednym ze sposobów na to, by pacjenta
widzieć całościowo, holistycznie.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie sfery uwzględnia się w ocenie stanu organizmu człowieka?
2. Co uwzględnia się w ocenie stanu biologicznego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3.  Co uwzględnia się w ocenie stanu psychicznego?
4.  Jakie są modele oceny stanu pacjenta?
5.  Co to jest potrzeba?
6.  Jakie potrzeby składają się na piramidę potrzeb wg klasyfikacji A. Maslowa?
7.  Jaki związek zachodzi miedzy stanem pacjenta a problemami pacjenta?
8.  Jakie są konsekwencje niezaspokojenia potrzeb biologicznych?
9.  Jakie są skutki niezaspokojenia potrzeb psychospołecznych?
10.  Na czym polega specyfika zaspakajania potrzeb u osób w starszym wieku?
11.  Czym jest diagnozowanie?
12.  Co należy uwzględnić przy zbieraniu i gromadzeniu danych
13.  Co to jest problem?
14.  Jakie są rodzaje problemów?
15.  Jakie są źródła danych o pacjencie?
16.  Jakie są metody zbierania danych o pacjencie?
17.  Jakie są warunki dobrej obserwacji?
18.  Jakie są warunki skutecznego wywiadu?
19.  Jaka jest najskuteczniejsza   technika aktywnego słuchania?
20.  Jakie dokumenty medyczne analizuje się zbierając dane o pacjencie?
21.  Jakie  potrzeby  i  problemy  występują u osoby  z zaburzeniem  w  zakresie  zmysłu  wzroku

i słuchu?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj analizy metod gromadzenia informacji, (danych) o pacjencie/podopiecznym

uwzględniając ich główne „zalety” i „wady”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić metody gromadzenia informacji, (danych) o pacjencie/podopiecznym,
2)  dokonać analizy metod gromadzenia informacji, (danych) o pacjencie,
3)  opracować wyniki swojej pracy i wpisać do tabeli,

Tabela do ćwiczenia 1. Analiza metod zgromadzenia danych o pacjencie/podopiecznym

Metoda

„Zalety” metody

„Wady” metody

4) zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy,
5) uczestniczyć w dyskusji służącej wypracowaniu wniosków na temat dobierania właściwej

metody gromadzenia informacji(danych),

6) wziąć udział w podsumowaniu ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

tabela „Analiza metod gromadzenia informacji (danych) o pacjencie/podopiecznym”,

–

papier,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Dokonaj analizy wskazanego dokumentu w zakresie formy i treści. Przygotuj narzędzie

diagnostyczne w postaci planu analizy formy i treści dokumentu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić rodzaje dokumentów i zasady ich analizy,
2)  dokonać analizy dokumentu przydzielonego grupie przez nauczyciela,
3)  dokładnie zapoznać się z cechami zewnętrznymi dokumentu,
4)  dokładnie zapoznać się z treścią dokumentu,
5)  dokonać krytycznej analizy dokumentu,
6)  zaprezentować efekty pracy na forum grupy,
7)  przedstawić opracowane w grupie narzędzia do oceny na forum grupy,
8)  uczestniczyć w podsumowaniu ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

różne rodzaje dokumentów,

–

arkusze papieru,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Przeprowadź wywiad z kolegą/koleżanką przyjmującym rolę osoby chorej na cukrzycę.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć informacje na temat rozmowy i wywiadu,
2)  ustalić cel przeprowadzanego wywiadu,
3)  napisać pytania do wywiadu,
4)  dobrać partnera i przeprowadzić z nim wywiad,
5)  zapisać uzyskane informacje,
6)  zastanowić się czy uzyskane odpowiedzi są wystarczające,
7)  dobrać innego partnera i przeprowadzić z nim rozmowę na ten sam temat,
8)  porównać ilość i jakość otrzymanych informacji,
9)  uczestniczyć w dyskusji na temat zachowania osoby zbierającej informacje.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

papier,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 4

Zaproponuj katalog dyspozycji do obserwacji czynności dnia codziennego

wykonywanych przez pacjenta poruszającego się na wózku inwalidzkim.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić podstawowe metody obserwacji,
2)  scharakteryzować zaburzenia funkcji narządu ruchu,
3)  scharakteryzować ograniczone możliwości pacjenta,
4)  sformułować dyspozycje w formie pytań lub równoważników zdań,
5)  zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy,
6)  uczestniczyć  w  dyskusji  mającej  na  celu  wypracowanie  właściwego  narzędzia

diagnostycznego,

7) wykorzystać opracowane narzędzia diagnostyczne do określenia, jakie czynności dnia

codziennego i w jakim zakresie może wykonać samodzielnie pacjent na wózku
inwalidzkim (np. w warunkach szpitalnych, w domu pomocy społecznej),

8) scharakteryzować zaburzenia układu ruchu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

wzory planów obserwacji,

–

papier,

–

przybory do pisania,

–

mazaki,

–

tablica flip-chart.

Ćwiczenie 5

Dokonaj charakterystyki możliwości osoby z zaburzeniem w zakresie narządów

zmysłów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą potrzeb i problemów pacjenta (podopiecznego),
2)  zapoznać się z literaturą dotyczącą zaburzeń w zakresie narządów zmysłów,
3)  dokonać charakterystyki możliwości osób z niepełnosprawnością narządów zmysłów,
4)  dokonać  analizy  potrzeb  i  problemów  pacjenta  (podopiecznego)  w  kontekście  takich

zdolności, umiejętności jak:
a)  komunikowania się z otoczeniem,
b)  nawiązywania kontaktu,
c)  samoobsługi,
d)  wyrażania swoich emocji,
e)  samodzielnej edukacji,
f)  samodzielnej pracy,
g)  aktywności społecznej.

5) zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy,
6) uczestniczyć w dyskusji podsumowującej ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura dotycząca zaburzeń w zakresie narządów zmysłów oraz potrzeb i problemów
pacjenta (podopiecznego),

–

papier,

–

przybory do pisania,

–

tablica flip-chart.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zidentyfikować

zaburzone

potrzeby

oraz

problemy

osoby

z niepełnosprawnością zmysłu wzroku i słuchu?



2) określić znaczenie rozpoznania stanu bio-psycho-społecznego dla

opracowania diagnozy ?



3) scharakteryzować zalety i wady metod zbierania danych o pacjencie?



4) określić zakres sprawności pacjenta z zaburzeniem narządu ruchu?



5) przeprowadzić rozpoznanie stanu pacjenta z cukrzycą, jego potrzeb

i problemów z wykorzystaniem różnych metod zbierania danych?



6) przeprowadzić analizę dokumentacji medycznej pacjenta na potrzeby

diagnozy terapeutycznej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Opracowywanie diagnozy terapeutycznej

4.2.1. Materiał nauczania

Proces rozpoznawania stanu pacjenta
W opiece nad zdrowiem człowieka znaczące miejsce zajmuje terapia zajęciowa.

Podstawą skutecznej terapii zajęciowej jest diagnoza terapeutyczna poprzedzająca terapię
zajęciową. Określenie „diagnoza” wywodzi się od greckiego „diagnosis”, czyli rozróżnianie,
osądzanie.

Termin diagnoza jest wykorzystywany w wielu naukach w psychologii, socjologii,

pedagogice,  ale  przede  wszystkim  w  medycynie.  Współcześnie  diagnoza  rozumiana  jest
różnie  przez  różne  nauki.  Ujęcie  psychologiczne  traktuje  diagnozę  jako  logiczny  wniosek
wieńczący serię badań zmierzających do lepszego zrozumienia zachowania określonej osoby,
funkcjonowania  grupy  lub  sytuacji  jakiegoś  przedsięwzięcia.  Jednak  termin  diagnoza  jest
najczęściej używany w medycynie. W Encyklopedii dla Pielęgniarek pod redakcją J. Bogusza
znajdujemy  takie  wyjaśnienie  pojęcia  diagnozy:  „diagnoza  jest  to  rozpoznanie,  ustalenie
rodzaju  choroby,  oparte  na  wywiadach,  badaniach  przedmiotowych  i  wynikach  badań
dodatkowych”.  Bogaty  opis  zagadnienia  diagnozy  przedstawił  Stefan  Ziemski.  Według
S. Ziemskiego diagnoza jest to ”rozpoznanie badanego stanu rzeczy poprzez zaliczenie go do
określonego  typu  lub  gatunku,  poprzez przyczynowe  i  celowościowe  wyjaśnienie  tego stanu
rzeczy,  określenie  jego  fazy  obecnej  oraz  przewidywanego  dalszego  rozwoju”.  Tak
rozumiana diagnoza ma kilka aspektów, które tworzą diagnozy cząstkowe.

Rodzaje diagnozy
Wyróżnia się  następujące diagnozy cząstkowe, które określa się również  jako rodzaje (typy)
diagnozy:
1.  diagnoza klasyfikacyjna albo typologiczna,
2.  diagnoza genetyczna,
3.  diagnoza znaczenia albo celowościowa,
4.  diagnoza fazy,
5.  diagnoza prognostyczna.

Diagnozy cząstkowe składają się na diagnozę rozwiniętą, całościową, wzajemnie się

dopełniają. Krótka charakterystyka każdego typu diagnozy:
1. Diagnoza klasyfikacyjna, inaczej zwana typologiczną uwzględnia obecny stan badanego

zjawiska,  szereguje  badane  zjawisko do pewnego typu,  odpowiada  na  pytanie czym  jest
dane zjawisko, lub np. klasyfikuje określone choroby. Przypisanie badanego zjawiska do
pewnego typu, gatunku nie wyjaśnia  jeszcze  jego genezy. Obok ustalenia typu, gatunku,
następnym  zadaniem  diagnostycznym  jest  przyczynowe  wyjaśnienie  badanej  sytuacji,
stanu organizmu, instytucji.

2. Diagnoza genetyczna wyjaśnia ogniwa przyczynowych uwarunkowań, rozkłada badane

zjawisko, na proste składniki, szuka wyjaśnienia, uwarunkowania przyczynowego
spostrzeganych objawów na podstawie zebranych danych o wcześniejszych okresach
tego zjawiska.

3. Diagnoza znaczenia określa znaczenie badanego zjawiska dla całości, ma na celu

wyjaśnienie znaczenia dla danego pacjenta występujących objawów patologicznych  oraz
ustalenie  stopnia  ich  zagrożenia.  Na  przykład  ustalenie  zagrożenia  organizmu  infekcją
zależy  od  stanu  organizmu,  jego  osłabienia  lub  siły  do  samodzielnego  przezwyciężenia
zagrożenia.

4. Diagnoza fazy podaje etap rozwoju choroby na tle przyczyn, które ją spowodowały oraz

kontekstu ogólnych zjawisk. Po rozpoznaniu typu choroby ustala się na podstawie
występujących objawów fazę choroby: np. wstepną, rozwiniętą, końcową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Diagnoza prognostyczna to ostatni element pełnej diagnozy. Diagnoza prognostyczna to

przewidywanie  jak  badane  zjawisko  może  lub  powinno  się  rozwinąć.  Prognoza  jest
wyciagnięciem  wniosków  z  uprzednio  ustalonych  elementów  diagnozy.  Stanowi  ich
dopełnienie i jest możliwie pełnym rozpoznaniem badanego stanu rzeczy.
W  pracy  terapeuty  zajęciowego  istotne  znaczenie  ma  nie  tylko  zaklasyfikowanie

badanego stanu rzeczy – na przykład rodzaju niepełnosprawności występującej u pacjenta, ale
również uwzględnienie przyczyn tej niepełnosprawności, jej fazy rozwoju, znaczenia dla
ogólnej sytuacji pacjenta oraz prognozy.

W postępowaniu praktycznym w naukach medycznych potrzebne są wszystkie typy

diagnoz. Składają się one na całościową diagnozę określonego stanu organizmu.

W pedagogice społecznej z uwagi na przedmiot diagnozy można wyróżnić 3 rodzaje

diagnozy:
a)  diagnozę indywidualnego przypadku,
b)  diagnozę grupy społecznej na przykład rodziny,
c)  diagnozę środowiska lokalnego.

Doceniając związek zdrowia człowieka z jego sytuacją rodzinną i środowiskową na

potrzeby terapii zajęciowej może mieć zastosowanie diagnoza indywidualnego przypadku,
diagnoza rodziny jako grupy społecznej.

Diagnoza indywidualnego przypadku koncentruje się na rozpoznaniu niezaspokojonych

potrzeb, dysfunkcji, trudności osoby z ograniczoną sprawnością, wynikających z rodzaju
i stopnia niepełnosprawności.

Diagnoza rodziny koncentruje się na określeniu zagrożeń, obszaru deficytów funkcji

rodziny, niezaspokojonych potrzeb rodziny i jej problemów.

Diagnoza środowiska społecznego to ukierunkowane rozpoznanie czynników

warunkujących losy jednostki w jej bliskim środowisku społecznym, np. w środowisku
rodziny, czy Domu Pomocy Społecznej. Celem tej diagnozy jest rozpoznanie przyczyn
aktualnego stanu jednostki, jej sił i możliwości i jej najbliższego środowiska.

Znaczenie pojęcia stanu jest istotne dla potrzeb sformułowania diagnozy terapeutycznej

a następnie planu, realizacji, ewaluacji oddziaływań terapeutycznych.

Możemy wyróżnić następujące stany w jakich znaleźć się może nasz potencjalny

podopieczny:
–

zdrowy,

–

chory przewlekle,

–

niepełnosprawny fizycznie,

–

niepełnosprawny intelektualnie,

–

niepełnosprawny, w stanie którym niepełnosprawność może mieć charakter sprzężony –
np. mózgowe porażenie dziecięce współwystępujące z epilepsją i niepełnosprawnością
intelektualną,

–

alkoholik (z problemem alkoholowym),

–

podopieczny w rodzinie wielopokoleniowej,

–

podopieczny (amputowaną) kończyną dolną.
Znaczenie pojęcia stanu jest istotne dla potrzeb sformułowania diagnozy terapeutycznej

a następnie planu, realizacji, ewaluacji oddziaływań terapeutycznych.

Dysponując rozpoznanym stanem podopiecznego i środowiska terapeuta musi

zadecydować o tym:
–

czy rozpoznany stan (np. problem z samodzielnym spożywaniem posiłku) wymaga
działań terapeuty, a jeśli tak, to w jakim zakresie, za pomocą jakich środków
i kwalifikacji zawodowych terapeuty,

–

czy stan ten może być zmieniony, dzięki wysiłkom własnym podopiecznego lub pomocy
świadczonej mu przez rodzinę, osoby mu bliskie, itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pozyskane  przez  terapeutę  dane  tworzą  „bank”  informacji  o  pacjencie  i  środowisku.  Ilość
i jakość  (charakter)  danych  zależą  głównie  od  tego,  na  ile  terapeucie  udało  się  poznać
podopiecznego, jakim  jest sam podopieczny  i  środowisko. Jednocześnie warto podkreślić, że
terapeuta powinien gromadzić tylko te dane, które będzie potrafił prawidłowo zinterpretować.
Badania  diagnostyczno-społeczne  potwierdzają,  że  przyczyny  zaburzeń  w  zdrowiu  często
wiążą  się  z  sytuacją  danej  osoby  w  jej  rodzinie  czy  w  środowisku  lokalnym.  Wówczas
diagnoza  grupy  jest  instrumentem  poznawczym  w  odniesieniu  do  genezy  stanu  pacjenta
i stanowi istotne uzupełnienie diagnozy indywidualnego przypadku.

Zakres i struktura diagnozy

Holistyczne ujecie koncepcji człowieka wynikające z definicji zdrowia WHO i koncepcji

osobowości człowieka Talcotta Parsonsa pozwala na określenie struktury i zakresu
gromadzonych danych oraz diagnozy terapeutycznej. Na przykładzie diagnozy
indywidualnego przypadku pacjenta można przedstawić schemat diagnozy.

Tabela 1. Schemat diagnozy [opracowanie własne]

SFERA

STAN

POTRZEBY PROBLEMY

DIAGNOZA-
wnioski z analizy
i syntezy danych

Biologiczna

Zakres-układy
i narządy organizmu

Psychiczna

Osobowość
Subiektywny obraz
pacjenta
Reakcje na sytuację
trudną

Społeczna

Role społeczne

Podstawą przyjętej struktury i zakresu gromadzenia danych i diagnozy są następujące
założenia:
–

przyjmując, że definicja zdrowia uwzględnia stan biologiczny, psychiczny i społeczny to
struktura gromadzenia danych i struktura diagnozy uwzględnia te 3 podstawowe sfery
funkcjonowania człowieka,

–

trzy podstawowe sfery funkcjonowania człowieka są ze sobą powiązane, wzajemnie na
siebie wpływają,

–

istnieje typologia symptomów dysfunkcji w sferze biologicznej i psychospołecznej.
Jeśli  przyjmujemy,  że  diagnoza  to  rozpoznanie  stanu,  potrzeb  i  problemów  pacjenta,  to
przedmiotem  diagnozy    jest  –  zdrowie,  choroba,  stan  niepełnosprawności,  a  zakres
diagnozy  –  obejmuje  poszczególne  narządy,  układy  organizmu  człowieka,  osobowość
pacjenta,  jego subiektywny obraz  siebie, reakcje  na  sytuacje trudne związane  z chorobą,
niepełnosprawnością, role społeczne pełnione przez pacjenta.
Koncepcje diagnozy.
Przyjęcie  określonego  założenia  diagnozy  skutkuje  określoną  formułą  diagnozy.  I  tak,

jeśli założymy diagnozę wyłącznie w kategorii stanu-potrzeby-problemu, diagnoza może być
ujęta jako stan-potrzeba-problem.

Zależnie od tego jak rozumie się diagnozę można mówić o różnych koncepcjach diagnozy:
–

diagnoza w koncepcji stanu;
Jeśli termin diagnozy będziemy rozumieli podobnie jak w innych naukach to będziemy

rozumieli go jako stan. A stan pacjenta (i jego rodziny) w ujęciu diagnozy terapeutycznej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

należy  odnieść  i  analizować  w  aspekcie  zdrowia,  tj.  prawidłowego  funkcjonowania
biologicznego  i  psychospołecznego  człowieka,  stanów  wymagających  działania  terapii
zajęciowej.  Wnioski  wynikające  z  analizy  danych  o  pacjencie  na  temat  jego  stanu
biopsychospołecznego,  uwzględniające  genezę  i  prognozę  tego  stanu  –  to  diagnoza
terapeutyczna określająca konieczność podjęcia terapii zajęciowej.
–

diagnoza w koncepcji potrzeb;

Deficyt związany z określoną potrzebą jest odczuwany przez pacjenta jako stan dyskomfortu
i napięcia

podłożu

fizjologiczno-biochemicznym

popędowo-emocjonalnym.

Subiektywnie  odczuwany    stan  ten  mobilizuje  pacjenta do aktywności   w  celu  zaspokojenia
potrzeb.  Znajomość  teorii  potrzeb  opracowanej  przez  A.  Maslowa,  jest  konieczna
w opracowaniu  diagnozy  terapeutycznej,  pozwala  na  właściwą  interpretację  wielu  sytuacji,
w jakich znajduje się człowiek w zdrowiu i w chorobie.
–

diagnoza w koncepcji problemów;

Ta  koncepcja  diagnozy  ma  duże  znaczenie  praktyczne  przede  wszystkim  w  opiece  nad
człowiekiem  chorym.  Określenie  problemów,  które  napotyka  pacjent  ułatwia  terapeucie
zajęciowemu  planowanie  pracy  z  pacjentem.  Przyjęcie  diagnozy  w  kategoriach  problemów
pacjenta ogranicza patrzenie na człowieka do jego subiektywnych trudności lub dolegliwości
i odczuwanych zagrożeń.

Diagnoza terapeutyczna jest więc rodzajem decyzji dotyczącej stanu, potrzeb czy

problemów pacjenta. W sformułowaniu tej decyzji istotne znaczenie ma to, że określa ona nie
tylko aktualne lub potencjalnie zaburzone potrzeby, zaburzony stan w sferze biologicznej
i psychospołecznej, problemy pacjenta jak również kontekst kulturowy i duchowy.

Przyjęcie konkretnej diagnozy wpływa na teorię i praktykę jej stosowania. I tak przyjęcie

określonej koncepcji diagnozy powoduje, że terapia zajęciowa będzie zorientowana na
wpływanie na „stan”, na „zaspakajanie potrzeb”, na” rozwiązywanie problemów pacjenta”.

Fazy opracowania diagnozy terapeutycznej
Procedura diagnozowania składa się z następujących faz:

1) pozyskiwanie i gromadzenie danych o pacjencie i jego rodzinie – za pomocą wielu metod

zbierania danych,

2) analizowanie i syntetyzowanie danych,
3) formułowanie diagnozy.

Opracowanie diagnozy jest możliwe wtedy, gdy zgromadzono niezbędne dane

o pacjencie i jego rodzinie. Dane te są punktem wyjścia do podejmowanie decyzji co do
zakresu i rodzaju planowanych działań w ramach terapii zajęciowej.

Zgromadzone dane wymagają opracowania przez dokonania ich analizy i syntezy.

Opracowanie danych czyli ich analiza i synteza polega na uporządkowaniu,
przeanalizowaniu, zinterpretowaniu danych o pacjencie i jego rodzinie.

Wszystkie dane można podzielić na:

1)  istotne dla diagnozy terapeutycznej,
2)  mogące być tylko częściowo wykorzystane do diagnozy terapeutycznej,
3)  wykraczające poza kompetencje terapeuty zajęciowego.

Zgromadzone dane należy poddać ilościowej i jakościowej analizie i syntezie w celu:

–

weryfikacji danych – określenia czy nie pominięto w trakcie pozyskiwania i gromadzenia
danych czegoś istotnego dla pacjenta, czy nie popełniono błędu,

–

określenia, które z danych stanowią największą wartość diagnostyczną dla terapii
zajęciowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Cel analizy i syntezy zostaje osiągnięty jeśli dane zostaną uporządkowane i potwierdzi się ich
przydatność  lub  stwierdzi  braki  i  wątpliwości,  wymagające  wyjaśnienia  i  uzupełnienia.
Terapeuta  zajęciowy  dokonuje  na  przykład  porównania  ze  sobą  poszczególnych  części
zgromadzonych danych, ustala relacje, jakie zachodzą pomiędzy nimi.

Następnie  należy  dokonać  analizy  tylko  tych  danych,  które  stanowią  wartość  dla  terapii
zajęciowej. Dane te poddane analizie pozwalają na określenie;
–

jakie zmiany w funkcjonowaniu pacjenta i jego rodziny mogą być przyczyną zaburzeń
w sferze bio-psycho-społecznej aktualnie i w przyszłości,

–

wpływu zaburzeń w sferze bio-psycho-społecznej na aktywność i samopoczucie pacjenta.
Pozwala  to  na  właściwe  sformułowanie  diagnozy  i  następnie  właściwe  planowanie
działań  w  zakresie  terapii  zajęciowej.  Uporządkowanie  zgromadzonych  danych  stanowi
podstawę  do  sformułowania  diagnozy,  pozwala  na  przejście  do  następnej  fazy  –
a mianowicie  do  końcowego  rezultatu  analizy  i  syntezy  danych  czyli  do  formułowania
diagnozy terapeutycznej.

Faza ta polega na ustaleniu prawidłowych wniosków w postaci określenia aktualnego

stanu biologicznego i psychospołecznego pacjenta, jego potrzeb i problemów. Wynikiem
rozumowania zmierzającego do ustalenia wniosków z analizy i syntezy danych, ich
interpretacji jest diagnoza terapeutyczna.

Diagnoza terapeutyczna może być sformułowana w sposób obejmujący:

–

określenie zaburzonego stanu, lub potrzeby, problemu,

–

etiologię stanu, potrzeby, problemu,

–

objawy uzasadniające istnienie zaburzonego stanu, zaburzonej potrzeby lub istnienia
problemu u pacjenta.
Przykład diagnozy ujętej w podany sposób:

„ograniczenie poruszania się pacjenta spowodowane przykurczem kończyn dolnych co
przejawia się brakiem jego aktywności w czynnościach dnia codziennego”.

Inny sposób sformułowania diagnozy terapeutycznej obejmuje:

–

określenie zaburzonego stanu pacjenta, potrzeby, czy problemu pacjenta,

–

określenie czynników wpływających na wystąpienie zaburzonego stanu pacjenta,
potrzeby lub problemu pacjenta.
Przykład diagnozy ujętej w podany sposób:

„niezdolność pacjenta do udziału w zajęciach terapeutycznych z powodu bólu w okolicy
lędźwiowej kręgosłupa”.

Procedura diagnozowania osób indywidualnych w pedagogice społecznej składa się

z następujących etapów:
1. Zebranie materiału diagnostycznego.
2. Opis – polegający  na uporządkowaniu zebranych  informacji (faktów), składających  się  na
sytuację  życiową,  uwzględniających  następujące  aspekty,  np.sytuację  zdrowotną,
mieszkaniową,  rodzinną,  materialną,  zawodową  (szkolną),  prawną,  kontaktów  społecznych.
Opis  dotyczy  dysfunkcji,  ale  rejestruje  też  siły  (zasoby,  zdolności,  możliwości,  itp.)  do
pokonywania przeszkód.
3. Ocena diagnostyczna –jest czynnością wielokierunkową, w której analizowane są problemy
społecznego funkcjonowania jednostki.

Dobra diagnoza powinna mieć następujące cechy:

–

zwięzłość i jasność sformułowania – dla wszystkich członków zespołu terapeutycznego
jest czytelna i zrozumiała,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

uwzględnia stan negatywny lub zagrożenie zdrowia pacjenta, lub jego rodziny,

–

uwzględnia stan pozytywny, pozwalający aktywizować pacjenta lub jego rodzinę,

–

sformułowania koncentrują się na człowieku,

–

przedstawiona opisowo, jeżeli nie ma pełnej informacji o przyczynach istniejącego stanu,
lub gdy różne elementy stanu pacjenta mogą wzajemnie na siebie oddziaływać
i warunkować się.

–

może być wyrażona jako zestaw przyczyn, a szczególnie wtedy gdy trudno jest wyraźnie
je oddzielić,

–

powinna zawierać określenie stanu pacjenta oraz jego uwarunkowanie.
Szczególnie ważna jest ostatnia cecha z uwagi na to, że rozpoznanie stanu wskazuje na

konieczność podjęcia działania, a podanie przyczyny stanu decyduje o rodzaju
podejmowanego działania w terapii zajęciowej.

Cechą diagnozy terapeutycznej jest konsekwentne i merytorycznie uzasadnione

przechodzenie od pierwszej do kolejnej fazy diagnozy.

Ważna jest znajomość możliwości popełnienia błędów na poziomie wszystkich faz

opracowywania diagnozy terapeutycznej. Popełniony błąd doprowadza do postawienia
błędnej diagnozy. Błędy diagnozy mogą dotyczyć:
–

etapu gromadzenia danych,

–

analizowania i syntetyzowania danych oraz wnioskowania,

–

mogą wynikać z braku wiedzy.
Błędy na etapie gromadzenia danych to błędy obserwacji, błędy wywiadu, błąd

psychologiczny, błąd socjologiczny, błędy pomiaru i w analizie dokumentacji.

Na etapie analizowania i wnioskowania S. Ziemski wymienia błąd fałszywej przyczyny,

błąd atrybucji, schematyzm w ocenie stanu pacjenta, lub jego środowiska, pomieszanie
walorów objawów. Błędy rozumowania prowadzą do fałszywych wniosków.

Powyższe błędy mogą w części być spowodowane brakiem wiedzy osoby opracowującej

diagnozę.  Można    np.  pominąć  istotne  objawy  lub  zagrożenia  dla  zdrowia,  pominąć  ważne
aspekty  wywiadu,  rozmowy  czy  obserwacji,  co  w  konsekwencji  wnioskowanie  czyni
niewłaściwym.  Brak  wiedzy  na  temat  właściwych  norm  parametrów  objętych  pomiarem
uniemożliwia właściwą ocenę stanu pacjenta. Może również wystąpić sytuacja , w której jest
źle przekazywana pacjentowi  informacja  np. o jego stanie zdrowia,  na temat  jego diagnozy
lekarskiej, dochodzi wtedy do błędu jatrogennego.

Znaczenie diagnozy terapeutycznej

Etap diagnozy terapeutycznej jest podstawowym etapem w całości działań w zakresie

terapii zajęciowej. Etap ten poprzedza opracowanie programu terapii zajęciowej dla pacjenta.

Znaczenie diagnozy terapeutycznej wynika z tego, że:

1. Diagnoza będąc istotnym elementem terapii zajęciowej określa sposób ujmowania

zarówno elementów, które służą opracowaniu diagnozy jak i tych, które wynikają
z diagnozy, to jest plan i program terapii zajęciowej, jego realizację oraz ewaluację
programu terapii zajęciowej.

2. Program terapii zajęciowej wynikający z diagnozy terapeutycznej ustalany jest na jej

podstawie i obejmuje zakresy określone przez diagnozę terapeutyczną.

3. Realizacja planu obejmuje działania ujęte w programie terapii zajęciowej ale ma swoje

źródło w diagnozie terapeutycznej ponieważ zaplanowane działania mają zmienić lub
wzmocnić to co jest określone w diagnozie terapeutycznej.

4. Ocena obejmująca realizację zadań w zasadzie odnosi się do stwierdzenia, czy stan

wskazany w diagnozie terapeutycznej uległ zmianie, wzmocnieniu lub likwidacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wymienione argumenty nadają diagnozie terapeutycznej bardzo ważną rolę w całości procesu
terapii zajęciowej.

W opracowywaniu diagnozy terapeutycznej przydatna jest diagnoza medyczna

(lekarska). Jest ona ważnym elementem oceny ogólnej kondycji pacjenta i prognozy jego
stanu, może więc ukierunkowywać diagnozę terapeutyczną do podejmowania działań
z zakresu terapii zajęciowej.

Dokumentacja pracy terapeuty zajęciowego
Każda diagnoza opiera się na trzech podstawowych zasadach:

–

powinna wynikać z dużej liczby zróżnicowanych informacji;

–

musi się odnosić do historii badanego oraz do jego związków ze środowiskiem;

–

najbardziej prawdopodobną interpretacją będzie ta, która wyjaśni maksimum faktów przy
zastosowaniu minimalnej liczby hipotez.
Wskazuje to na potrzebę prowadzenia dokumentacji. Dobra terapia zajęciowa powinna

opierać się na dwóch filarach. Jeden z nich to efektywny program zajęć poprzedzony rzetelną
diagnozą, drugi – prawidłowa dokumentacja przebiegu procesu terapeutycznego.

Dla postępów procesu terapeutycznego niezbędna jest dokumentacja pisemna.

Dokumentacja pisemna jest z jednej strony pomocą w wysiłkach terapeutycznych, a z drugiej
–  elementem  kontroli  tych  działań  i  ich  rezultatów.  Z  pomocą  dokumentacji  łatwiej  jest
weryfikować  program  terapeutyczny,  zmieniać  go,  poszerzając  albo  uszczuplając,
interpretować  odniesione  efekty,  planować  realistycznie  przyszłe  działania.  Dokumentacja
pisemna  jest  jednym  ze  sposobów  na  to,  by  w  procesie  terapii  zajęciowej  widzieć  pacjenta
całościowo, holistycznie.

Dokumentacja diagnozy terapeutycznej może służyć całemu zespołowi terapeutycznemu.

Za dokumentowaniem diagnozy przemawiają następujące argumenty:
–

udostępnia dane o pacjencie wszystkim biorącym udział w opiece nad pacjentem,

–

pozwala modyfikować działania zależnie od diagnozy i zapewnia ciągłość działań
w zakresie terapii zajęciowej,

–

daje możliwość wglądu w proces terapii zajęciowej prowadzonej z pacjentem i kontrolę
postępów,

–

daje możliwość ponoszenia odpowiedzialności za prowadzoną diagnozę terapeutyczną.
Dokumentacja diagnozy terapeutycznej powinna ukazywać kolejne elementy procesu

postępowania rozpoznającego stan pacjenta, jego potrzeby i problemy oraz opracowanie
diagnozy terapeutycznej. Ogólnie obowiązujące zasady prowadzenia dokumentacji jakie
powinien stosować terapeuta zajęciowy to:
–

jasny, zwięzły, wyczerpujący zapis danych,

–

zapis daty dokonywanego zapisu w dokumentacji,

–

podpis osoby dokonującej zapisu w dokumentacji,

–

systematyczne prowadzenie dokumentacji,

–

rzetelność w prowadzeniu dokumentacji.

Zachowanie tajemnicy zawodowej
Każdy członek zespołu terapeutycznego w tym również terapeuta zajęciowy musi

stosować  w  pracy  zasadę  zachowania  tajemnicy  zawodowej,  wynika  to  z  zasad  etyki
zawodowej.  Podczas  zbierania  danych  o  pacjencie  ma  do  czynienia  z  dużą  ilością  bardzo
różnych  danych,  często  bardzo  osobistych,  prywatnych  o  pacjencie  jak  i  jego  rodzinie.
Terapeuta  zajęciowy  musi  pamiętać,  że  dane  te  ma  zabezpieczyć.  Do  protokołów,  notatek,
opracowań    nie  powinny  mieć  dostępu  osoby  postronne,  sam  nie  powinien  tych  danych
przekazywać osobom, które nie biorą udziału w procesie diagnozowania pacjenta.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co rozumiesz przez pojęcie diagnoza?
2.  Jakie wyróżnia się typy diagnoz cząstkowych?
3.  Jaka jest struktura diagnozy?
4.  W jakim celu się zbiera, gromadzi i analizuje dane o pacjencie?
5.  Jaki jest cel diagnozy terapeutycznej?
6.  Jakie są fazy opracowania diagnozy?
7.  Jakie są etapy procedury diagnozowania indywidualnego pacjenta?
8.  Na czym polega faza formułowania diagnozy?
9.  Jakie jest znaczenie diagnozy w pracy terapeuty zajęciowego?
10.  Na czym polega opracowanie diagnozy terapeutycznej dla pacjenta?
11.  Dlaczego terapeutę obowiązuje zachowanie tajemnicy zawodowej?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź analizę potrzeb zawartych w klasyfikacji potrzeb A. Maslowa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) scharakteryzować klasyfikację potrzeb według A. Maslowa,
2) określić:

a)  przyczyny powstawania potrzeb,
b)  sposoby zaspokojenia potrzeb,
c)  konsekwencje niezaspokojenia potrzeb,
d)  znaczenie potrzeb dla funkcjonowania i rozwoju człowieka,

3)  opracować wyniki swojej pracy w odniesieniu do każdego rodzaju potrzeby,
4)  wyniki swojej pracy zapisać w karcie pracy,
5)  zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy,
6)  uczestniczyć w podsumowaniu ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

schemat „Hierarchia potrzeb według klasyfikacji A. Maslowa”,

–

papier,

–

przybory do pisania,

–

karty pracy „Analiza potrzeb według klasyfikacji A. Maslowa” (Załącznik 1),

–

tablica flip-chart.

Tabela do ćwiczenia 1. Analiza potrzeb według klasyfikacji A. Maslowa

Potrzeba

Sposób

zaspokojenia

potrzeby

Przyczyny

potrzeby

Konsekwencje

niezaspokojenia

potrzeby

Znaczenie

potrzeby dla

człowieka

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Na podstawie przeczytanej literatury lub obejrzanego filmu weź udział w dyskusji na

temat „Jakie znaczenie dla diagnozy terapeutycznej ma ocena stanu fizycznego, psychicznego
i społecznego pacjenta?”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) scharakteryzować sposoby oceny stanu fizycznego, psychicznego i społecznego pacjenta

oraz diagnozy terapeutycznej,

2) określić swoje miejsce w jednym z 3 zespołów – np. tym, który będzie się zajmował

znaczeniem jakie dla diagnozy terapeutycznej ma ocena stanu fizycznego pacjenta
(pozostałe dwa zespoły zajmują się oceną stanu psychicznego i społecznego pacjenta),

3) przeanalizować elementy oceny stanu fizycznego pacjenta i określić ich znaczenie dla

opracowania diagnozy terapeutycznej,

4) wybrać lidera swojego zespołu, który przedstawi argumenty zespołu na forum grupy,
5) uczestniczyć w dyskusji podsumowującej zajęcia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura dotycząca oceny stanu fizycznego, psychicznego i społecznego pacjenta oraz
diagnozy terapeutycznej,

–

papier,

–

przybory do pisania,

–

film dydaktyczny.

Ćwiczenie 3

Rozpoznaj potrzeby i problemy podopiecznej na podstawie opisu przypadku, a następnie

opracuj diagnozę terapeutyczną dla podopiecznej.
Opis przypadku

W oddziale reumatologicznym od dwóch dni przebywa 37–letnia pacjentka

z rozpoznaniem  reumatoidalnego  zapalenia  stawów,  na  które  cierpi  od  trzech  lat.  Ma  duże
trudności  z  wykonywaniem  czynności  dnia  codziennego,  takich  jak  przygotowywanie
posiłków  dla  rodziny,  ubieranie  się,  zabiegi  higieniczne-  z  powodu  porannej  sztywności
stawów.  Skarży  się  na  silne  bóle  stawów  kończyn  dolnych,  dłoni,  obrzęk  okolicy
nadgarstków.  Badanie  krwi  na  OB  –  70  mm/1  godz.,  podwyższoną  liczbę  leukocytów  we
krwi.  Jest  matką  dwójki  dzieci  w  wieku  szkolnym(  szkoła  podstawowa),  mieszka  z  nimi
i mężem  na  uboczu  miasta.  Bardzo  martwi  się  o  swoje  dalsze  zdrowie,  los  swych  bliskich,
zwłaszcza dzieci. Z zawodu jest sekretarką, pracuje w dużej firmie budowlanej.

Choroba czasowo wyłącza ją z aktywności zawodowej, co wzmaga lęk przed utratą

pracy. Lubi czytać poezję, robótki ręczne, zwłaszcza szydełkowanie, piec ciasto owocowe.

Podczas pobytu w szpitalu chętnie uczestniczy w zleconych ćwiczenia usprawniających

i zabiegach fizykalnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zgromadzić informacje dotyczące stanu pacjenta, potrzeb i problemów,
2)  zgromadzić informacje dotyczące diagnozy terapeutycznej,
3)  określić istotę reumatoidalnego zapalenia stawów,
4)  określić specyfikę chorób przewlekłych i ich wpływu na życie człowieka,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5) zapoznać się z opisem przypadku,
6) wziąć udział w dyskusji grupowej prowadzącej do rozpoznania potrzeb i problemów

pacjenta,

7)  uczestniczyć w sformułowaniu aktualnej diagnozy terapeutycznej,
8)  zaprezentować wynik pracy na forum grupy,
9)  aktywnie uczestniczyć w podsumowaniu zajęć.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

opis przypadku,

–

przybory do pisania,

–

kartki papieru,

–

tablica flip-chart,

–

tack-it do przyklejania kartek papieru do tablicy,

–

literatura dotycząca opracowywania diagnozy terapeutycznej.

Ćwiczenie 4

Opracuj aktualną diagnozę terapeutyczną dla pacjentki.

Opis przypadku

Podopieczna, Pani Ewelina R. lat 27, mieszka z matką w dwupokojowym mieszkaniu.

Pani Ewelina jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności intelektualnej, jest osobą
otyłą co bardzo utrudnia poruszanie się. Podopieczna od niedawna mieszka na parterze, co
ułatwia jej częste przebywanie na świeżym powietrzu. Wcześniej mieszkała na trzecim
piętrze i z tego powodu rzadko wychodziła z domu.

Pani Ewelina głównie przebywa w domu, dużo czasu przebywa w łóżku. Mimo

zachęcanie przez matkę, niechętnie podejmuje czynności dnia codziennego, wykonuje je
powoli, niedokładnie.

Mówi niewyraźnie i niechętnie, jest zamknięta w sobie, nie wierzy, że to co robi, to robi

dobrze. Bardzo lubi koty, z radością opowiada o swoim kocie Mruczku.

Uczęszcza do Środowiskowego Domu Samopomocy, częściej pracuje indywidualnie,

niechętnie współpracuje z grupą. Lubi malować lub rysować, najchętniej pracuje w pracowni
plastycznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z opisem przypadku,
2) określić różne aspekty sytuacji podopiecznych z nadwagą, z niesprawnością

intelektualną,

3)  rozpoznać zaburzone potrzeby podopiecznej,
4)  wskazać sytuacje, które mogą być źródłem problemów w funkcjonowaniu podopiecznej,
5)  zwrócić uwagę na  możliwości (zasoby) podopiecznej, które mogą być wykorzystane dla

poprawy jej funkcjonowania,

6)  sformułować aktualną diagnozę terapeutyczną dla podopiecznej,
7)  zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy,
8)  uczestniczyć  w  podsumowaniu  ćwiczenia  wskazującym  na  znaczenie  oceny  stanu

podopiecznego dla opracowanie diagnozy terapeutycznej.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

opis przypadku,

–

przybory do pisania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

kartki papieru,

–

tablica flip-chart,

–

literatura dotycząca opracowywania diagnozy terapeutycznej.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować procedurę opracowania diagnozy terapeutycznej?



2) rozpoznać stan bio-psycho-społeczny, potrzeby i problemy pacjenta

z RZS?



3) opracować diagnozę terapeutyczną dla pacjenta?



4) opracować diagnozę terapeutyczną dla pacjenta z niesprawnością

intelektualną i otyłością?



5) uzasadnić znaczenie diagnozy w procesie terapii zajęciowej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi 3.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań. Do każdego zadania dołączone są 4 możliwości odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udziel odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie określić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudności, wtedy odłóż rozwiązanie

zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 35 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Aby komunikacja z pacjentem w czasie wywiadu była skuteczna, powinna mieć

określony styl, który respektuje zarówno potrzeby, oczekiwania terapeuty  jak  i pacjenta.
Właściwy styl skutecznej komunikacji, to
a)  parawerbalny.
b)  niepartnerski.
c)  werbalny.
d)  partnerski.

2. Narzędziem techniki wywiadu środowiskowego jest

a)  arkusz obserwacji.
b)  plan wywiadu.
c)  kwestionariusz wywiadu.
d)  plan rozmowy.

3. Metoda to

a)  świadomy i powtarzalny sposób postępowania.
b)  inaczej technika terapii.
c)  inaczej forma terapii.
d)  sposób pracy określony przez terapeutę.

4. Warunkiem dobrej obserwacji jest

a)  zaangażowanie emocjonalne osoby obserwującej.
b)  zachowanie postawy obiektywnej.
c)  brak zaangażowania.
d)  zaangażowanie emocjonalne osoby obserwowanej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Podstawę piramidy wg. A. Maslowa stanowi potrzeba

a)  bezpieczeństwa.
b)  samorealizacji.
c)  uznania.
d)  fizjologiczna.

6. Podczas procesu diagnozowania potrzeb i problemów pacjenta jest ważne przyjmowanie

go takim jaki jest, zasada ta nosi nazwę:
a)  uczestnictwa.
b)  akceptacji.
c)  indywidualizacji.
d)  komunikacji.

7. Podstawową metodą psychologicznego poznawania człowieka jest

a)  analiza dokumentacji medycznej.
b)  obserwacja rodziny.
c)  rozmowa i wywiad.
d)  obserwacja.

8. Technika aktywnego słuchania, która pokazuje, że słuchasz i rozumiesz pacjenta, to

a)  zachęcanie.
b)  docenianie.
c)  parafrazowanie.
d)  wyjaśnianie.

9. Potrzeba, która przejawia się w tendencji do gromadzenia się, do życia blisko siebie,

bycia w grupie, uczestnictwa w życiu zbiorowym, co dostarcza poczucia bezpieczeństwa
to potrzeba
a)  akceptacji.
b)  samorealizacji.
c)  uznania.
d)  afiliacji.

10. Ocenę siły mięśniowej, koordynacji ruchowej pacjenta zaliczamy do oceny stanu

a)  aktywności społecznej.
b)  psychicznego,
c)  fizycznego (biologicznego).
d)  aktywności intelektualnej i ruchowej.

11. U podopiecznej Domu Pomocy Społecznej obserwuje się od kilku dni apatię, niechęć do

spożywania  posiłków  i  leków,  brak  zainteresowania  zajęciami  terapeutycznymi,  słaby
kontakt z personelem i innymi podopiecznymi. Zaobserwowane zachowanie wskazuje na
niezaspokojenie u podopiecznej następujących potrzeb
a)  samorealizacji, szacunku, bezpieczeństwa.
b)  bezpieczeństwa, miłości, kontaktu z rodziną.
c)  prestiżu, kontaktu z rodziną, szacunku.
d)  bezpieczeństwa, wypoczynku, uznania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Metody, które wykorzystasz do zbierania danych od pensjonariusza Domu Dziennego

Pobytu do opracowania diagnozy terapeutycznej to
a)  obserwacja, rozmowa.
b)  wywiad, obserwacja, analiza dokumentacji medycznej.
c)  obserwacja, eksperyment.
d)  analiza dokumentacji medycznej, obserwacja.

13. Do oddziału gerontologicznego został przyjęty 85–letni bezdomny mężczyzna w stanie

krańcowego  wyczerpania  fizycznego.  Opis  sytuacji  wskazuje  na  niezaspokojenie
u pacjenta potrzeb
a)  samorealizacji, biologicznych.
b)  odżywiania, szacunku.
c)  bezpieczeństwa, fizjologicznych.
d)  snu, kontaktu z rodziną.

14. Diagnoza terapeutyczna jest

a)  wynikiem diagnozy lekarskiej.
b)  etapem poprzedzającym opracowanie program terapii zajęciowej dla pacjentem.
c)  okresem adaptacji do pobytu pacjenta w szpitalu.
d)  etapem zbierania danych o pacjencie.

15. Problemy powstające w trakcie poszukiwania potrzebnych informacji to problemy

a)  decyzyjne.
b)  wykonawcze.
c)  orientacyjne.
d)  techniczne.

16. Źle przekazana pacjentowi informacja dotycząca diagnozy lekarskiej nosi nazwę błędu

a)  jatrogennego.
b)  dydaktycznego.
c)  wychowawczego.
d)  merytorycznego.

17. Błędem w stosowaniu rozmowy (metody dialogowej) jest udzielanie rad, wskazówek,

wydawanie upomnień i sugerowanie gotowych rozwiązań. Błąd ten to
a)  monologizowanie.
b)  diagnozowanie.
c)  moralizowanie.
d)  dyrygowanie.

18. Dzięki kontaktom z innymi ludźmi, więzi z dawnym środowiskiem, dobrym relacjom

w rodzinie można zaspokoić potrzebę
a)  bezpieczeństwa.
b)  przynależności.
c)  estetyczną.
d)  poznawczą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko.............................................................................................................................

Opracowywanie diagnozy terapeutycznej na podstawie rozpoznania stanu
pacjenta

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Aronson E.: Człowiek istota społeczna. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000
2.  Bogusz J. (red.): Encyklopedia dla pielęgniarek. PZWL, Warszawa 1991
3.  Formański J.: Psychologia. Podręcznik dla szkół medycznych, PZWL 2003
4.  Guilbert J.: Zarys pedagogiki medycznej. PZWL, Warszawa 1983
5.  Kawczyńska-Butrym  Z.  (red.):  Koncepcje  opieki  i  zawody  opiekuńcze.  Wydawnictwo

Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2001

6. Kawczyńska-Butrym Z.: Niepełnosprawność- specyfika pomocy społecznej. BPS,

Katowice 1998

7. Kozaczuk L.: Terapia zajęciowa w domach pomocy społecznej. BPS, Warszawa 1995
8. Kępska T.: Pojęcie i zakres diagnozy w naukach medycznych i społecznych. [w:]

Butrym Z. (red.): Podstawy naukowe diagnozy pielęgniarskiej. Lublin 1986

9. Kozielecki J. Koncepcja psychologiczna człowieka. Wydawnictwo Akademickie Żak.

Warszawa 1998

10.  Lisowski A.: Badanie potrzeb społecznych. Interart, Warszawa 1996
11.  Mała encyklopedia medycyny. PWN, Warszawa 1987
12.  Mikina A., Zając B.: Jak wdrażać metodę projektów. Poradnik dla nauczycieli i uczniów

gimnazjum, liceum i szkoły zawodowej. Impuls, Kraków 2004

13.  Obuchowska I. dziecko niepełnosprawne w rodzinie. Warszawa 1999
14.  Pędich W. (red.):Choroby wewnętrzne. PZWL, Warszawa 1999
15.  Prusiński A.: Neurologia praktyczna. PZWL, Warszawa 2004
16.  Praca zbiorowa. Psychologia środowiskowa. GWP, Gdańsk 2004
17.  Salamon  P.:  Psychologia  w  medycynie  wspomaga  współżycie  z  pacjentem  i  proces

leczenia. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Gdańsk 2003

18. Sillamy N.: Słownik psychologii. Wydawnictwo Książnica 1994
19. Tarkowski Z., Jurkiewicz C.: Plan opieki indywidualnej w domu pomocy społecznej.

Lublin 1997

20. Winefield H. R., Peay M.Y.: Nauka o zachowaniu w medycynie. PZWL, Warszawa 1986
21. Wspólne tematy – czasopismo dla pracowników socjalnych, terapeutów, personelu

pielęgniarskiego i opiekuńczego

22. Ziemski S.: Problemy dobrej diagnozy. Wiedza Powszechna, Warszawa 1973