plik

IDEE ART & CRAFTS I BAUHAUSU

Początków historii architektury współczesnej oraz nowoczesnego rzemiosła

artystycznego

można dopatrywać się w Anglii, w latach 60- tych XIX wieku, gdzie William

Morris, Augustus Pugin i John Ruskin zainicjowali Arts & Crafts Movement (1887). Ruch

ten, wywodz

i się od założonej przez Morrisa w 1861 roku firmy Morris & Co. Pracujący

w niej prerafaelici, tworzyli:

meble, tkaniny, witraże a także przedmioty codziennego użytku.

Panujący w ówczesnej architekturze nurt odrodzenia rodzimej sztuki budowlanej - Domestic

Revival oraz wzniesiony przez Philipa Webba dom (Red House) dla Williama Morrisa,

przyczyniły się do rozszerzenia działalności idei Ruskina na architekturę.

W 1888 roku zostało założone Art & Crafts Exhibition Society, które miało za zadanie

wcielić  ideały  ruchu  wyrosłe  z  koncepcji  Ruskina  dotyczącej  zniwelowania  skutków
rewolucji  przemysłowej  i  masowej  produkcji  tanich  przedmiotów.  Wzorem  dla  artystów
miały  być  średniowieczne  cechy  i  twórczość  łącząca  rzemiosło  ze  sztuką.    Dążono

upowszechnienia rękodzielnictwa, które traktowano jako antidotum na odczłowieczony,

przemysłowy proces produkcji. Do wybitnych przedstawicieli należą m.in. Charles Robert

Ashbee, T. J. Cobden Sanderson, Elbert Hubbard, Walter Crane, Charles Rennie Mackintosh,

William Lethaby, Edward Schroeder Prior, Charles Voysey.

Prostota formy i stosowanie nieskompl

ikowanych, linearnych kształtów było cechą

charakterystyczną  tego  typu  wzornictwa.  Starano  się  w  naturalny  sposób  połączyć  formę,
funkcję  i  wygląd.  W najczystszej postaci zdobienia,  miały  na  celu  dopełniać  tylko
konstrukcję,  tak aby  jedynymi elementami na powierzchni mebli były  łączenia  i  kołki.
Pierwszą osobą, która wskazała zależność pomiędzy zapomnianymi  walorami estetycznymi

a moralnymi oczekiwan

iami społecznymi, był Augustus W. N. Pugin, który wierzył,

że poprzez dobre wzornictwo można zreformować społeczeństwo.

Podkolorowane, zestawione, wzory tapet Williama Morrisa

Wyróżniamy dwie fazy ruchu. Przedstawiciele pierwszej szukali inspiracji w naturze.

Często występującymi formami były rośliny i zwierzęta, głownie ptaki - czego idealnym
odzwierciedleniem była zaprojektowana przez Morrisa tapeta. Druga faza reprezentowana

przez Arthura Marckmurdo

skierowana była ku abstrakcji mitycznych istot. Czego

przykładem jest ceramika Williama de Morgana, garncarstwo Waltera Crane’a i kolorowe,

emaliowane wyroby z metalu Charlesa Ashbee.

Wyroby zwolenników ruchu osiągnęły dużą

wartość artystyczna i estetyczną.

Waza, William de Morgan

Muffin dish, Charles Ashbee

Bauhaus jako ośrodek nowoczesnego wzornictwa i stylu międzynarodowego

w architekturze

był nie tylko zjawiskiem artystycznym, ale imponującym osiągnięciem

realizowanego przez wiele lat programu,

mającego na celu stworzenie zasad funkcjonowania

nowoczesnej uczelni

łączącej ścisłą wiedzę inżynierską z ogólnym wykształceniem

artystycznym.

Poniekąd, w idei Bauhasu widoczne są wpływy Arts & Crafts Movement

oraz

Deutscher Werkbund (niemiecki związek architektów, projektantów, twórców rzemiosła

artystycznego i plastyków; których celem było przezwyciężenie historycyzmu

w architekturze).

Bauhaus

(Staatliches Bauhaus, Hochschule für Gestaltung) była to szkoła artystyczna

założona w 1919 roku w Weimarze przez architekta Waltera Gropiusa, działająca później

w Dessau (obecnie Dessau-

Roβlau) i Berlinie. Początkowo, powstała z połączenia

istniejących tam wcześniej: Akademii Sztuk Pięknych (Hochschule für Bildende Künste)

oraz

Szkoły Rzemiosł Artystycznych (Kunstgewerbeschule). Nazwa „Bauhaus” nawiązywała

do średniowiecznej Bauhütte - strzechy budowlanej, która łączyła w sobie wszystkie
dziedziny rzemiosła budowlanego.

Gropius, uważał że rzemieślnicy często są artystami, dlatego też wszyscy artyści

powinni być dobrymi rzemieślnikami. Pragnął wykształcić nowy typ artysty za pomocą zajęć
o formach, materiałach i kolorach. Dlatego też, studenci uczelni w Weimarze przechodzili
sześciomiesięczny kurs wstępny, po czym odbywali zajęcia praktyczne w warsztatach

m.in. ceramicznych, tkackich, technik metalowych, fotograficznych i in. Uczelnia

zatrudniała

tylko kilku wykładowców, zwanych mistrzami. Wiele zajęć prowadzonych było przez

asystentów - studentów starszych lat.

Nauczycielami byli wybitni artyści i architekci

m.in. Wassily Kandinsky, Paul Klee, Johannes Itten, László Moholy-Nagy, Lionel Feininger,

Josef Albers, Oskar Schlemmer.

Cechą charakterystyczną Bauhausu było tworzenie, przy wykorzystaniu możliwości

nowoczesnych technologii – prototypów przedmiotów, ale

nadających się do seryjnej

produkcji.  Wówczas  zaczęła  się  rodzić  koncepcja  wzornictwa  przemysłowego.  Wyroby
Bauhausu  odznaczały  się  funkcjonalnością  formy,  co  miało  się  przyczynić  do  poprawy
codziennego życia.

Bauhaus, Dessau

W 1925 roku szkoła, ze względu na przepełnione nazizmem środowisko weimarskie,

przeniosła  się  do  Dessau,  do  zespołu  budynków  zaprojektowanych  przez  Gropiusa.
Twórczość  założyciela  Bauhausu  była  niezwykle  logiczna,  zarówno  we  wczesnym  okresie
twórczości  jak  i  po  emigracji  do  Stanów  Zjednoczonych,  w 1937  roku.  Za  pomocą
oszczędnych  środków  wyrazu  kształtował  dzieła  o  nieprzemijającej  nowoczesności,
wkomponowane  w  zastane  otoczenie.  Domy  mieszkalne  i  ich  wyposażenie  świadczyły

chęci realizacji idei służby społeczeństwu przy pomocy dóbr powszechnego użytku.

Był przekonany, że praca zespołowa daje najlepsze rezultaty, dlatego wiele obiektów stworzył
współpracując z innymi architektami.

Nowy obiekt

szkoły w Dessau z lat 1925 - 1926, stanowił stosowne ramy

architektoniczne i

w pełni odpowiadał potrzebom szkoły. Była to architektura, stanowiąca

połączenie  techniki oraz sztuk  pięknych  z uwzględnieniem  funkcji,  której  miała  służyć.
Pomieszczenia  administracyjne,  sale  wykładowe,  dom  studencki  i  przeszklone warsztaty
znajdowały się w geometrycznych bryłach o różnej wielkości, tworzących harmonijną całość.
Wnętrza  Bauhausu  i  ich  nowoczesne  wyposażenie  miały  realizować  koncepcję  spójnej

przestrzeni, harmonijnie

współgrającej z zewnętrznymi formami budynku. Ciąg warsztatów

został  osłonięty  olbrzymimi  przeszklonymi  ścianami,  umożliwiającymi  optymalne
oświetlenie.  Elewacja  domu  studenckiego  posiadała  wypusty  muru  przed  poszczególnymi
pokojami.  Budynek  został  nakryty  płaskim  dachem,  będącym  ówczesnym  synonimem

nowoczesnej architektury.

Sale wykładowe

2. Warsztaty szkolne

3. Dom studencki

Walter Gropius, kompleks budynków Bauhausu w Dessau, 1926

Gropius

był prekursorem uprzemysłowionego budownictwa wielorodzinnego opartego

na jednolitym systemie modułów i prefabrykacji. W 1956 roku zaprojektował

zachodnioberlińskiej dzielnicy Hansa (całkowicie zniszczona w czasie II wojny światowej,

odbu

dowana przez wybitnych architektów z całego świata) dziewięciopiętrowy

dom mieszkalny o

wygiętym łukowo rzutem poziomym bryły. Gropiusstadt – kolejne dzieło

architekta, było to osiedle w południowej części Berlina zaprojektowane w 1961 – 1971 roku.

Cechowa

ło się oddzieleniem ruchu pieszych od samochodowego, wprowadzeniem

różnorodności wysokości i w wyglądu zewnętrznego obiektów, harmonijną kolorystyką

oraz

zachowaniem właściwych przestrzeni między zabudową. Wart dodać, że Gropius

był autorem wielu projektów architektonicznych i urbanistycznych m.in. zespołu

uniwersyteckiego Harvard w Cambridge (USA), budynków ambasad Stanów Zjednoczonych

w Atenach i Niemiec (RFN) w Buenos Aires.

W 1928 roku dyrektorem Bauhausu został architekt Hannes Meyer, który pozwolił

studentom na

polityczną działalność, co przyczyniło się do powszechnego kojarzenia szkoły

z komunizmem.

Wówczas uczelnia jeszcze mocniej manifestowała swoje zaangażowanie

społeczne. Miejsce estetycznego konstruktywizmu zajęła produkcja artystyczna oparta

naukowych zasadach tj. standaryzację wyrobów sztuki i kolektywizację procesu produkcji,

zastępującą indywidualne, rzemieślnicze wytwarzanie produktów. Świadome upolitycznienie
Bauhausu spowodowało ataki prawicowej prasy i w rezultacie doprowadziło do zwolnienia

Meyera z funkcji dyrektora.

Jego następcą w 1930 roku został Mies van der Rohe, który chciał przekształcić

interdyscyplina

rna uczelnię w klasyczną szkołę architektury. W 1932 roku została

przeniesiona  do  Berlina,  próba  kontynuowania  działalności  jednak  nie  powiodła
się i ostatecznie  w  1933  roku  została  zamknięta  przez  hitlerowców.  Archiwum Bauhausu
posiadające  duży  zbiór  prac  jego  uczniów  i  mistrzów  znajduje  się  w  zrealizowanym
pośmiertnie (1976) budynku Gropiusa w Berlinie.

W kręgu zainteresowań Bauhausu znajdowały się nie tylko architektura i malarstwo,

ale także teatr, taniec, fotografia i wzornictwo. W warsztatach opracowywano także projekty
zabawek  dla  dzieci  (żaglówki).  Tym  rozległym  spektrum  nawiązywał  ściśle  do  tradycji
wcześniej  wspomnianych ruchów Arts & Crafts  i Werkbundu. O  ich  nieprzemijającej
wartości  zadecydowała  bezkompromisowa  nowoczesność.  Przykładem  może  być  tu  fotel

wygiętych stalowych rurek projektu Marcela Breusera, dzbanek do parzenia herbaty według

projektu Marianne Brandt czy drzeworyt Lyonela Feningera – Katedra.

Projekt słynnego krzeseła z giętych rur stalowych Marcela Breuera

Dzbanek do parzenia herbaty według projektu Marianne Brandt

Drzeworyt Lyonela Feningera – Katedra

Reasumując Bauhaus przyczynił się do przewartościowania różnego rodzaju sztuk.

Poza funkcjonalizmem, obecnym we wszystkich dziedzinach projektowania przestrzeni

i przedmiotów

wpłynął na kształtowanie się architektury modernistycznej, umocnienie

tendencji abstrakcyjnej w sztuce i zreformowanie metod nauczania w szkolnictwie

artystycznym.

Do podstawowych zasad wprowadzonych przez Bauhaus zaliczamy: duże

znaczenie czynników społecznych rozumianych jako rozwój osobisty człowieka, stawianych

ponad wymogi czysto ekologiczne i techniczne; odkryci

e, że przestań wpływa na myśli

sposób działania ludzi – architektura powinna regulować relacje pomiędzy człowiekiem,

krajobrazem a techniką; idea wychowania ludzi przez sztukę; używanie powtarzalnych form,

czyli standardowych elementów (prefabrykatów) w

celu uzyskania różnych kombinacji;

potrzeba pracy zespołowej, interdyscyplinarnej; przekładanie metod socjologicznych

matematycznych na język sztuki.