Adam Mickiewicz urodził się w roku 1798 w Zaosiu koło Nowogródka. Swoje wykształcenie
zdobył na Uniwersytecie Wileńskim, gdzie wraz z przyjaciółmi założył mające charakter
spiskowy Towarzystwo Filomatów (miłośników wiedzy). Naczelne hasła Towarzystwa, czyli
"ojczyzna, nauka, cnota", stały się drogowskazem moralnym i ideowym dla studiujących w
tym czasie młodych ludzi.
Mickiewicz studia kończy w roku 1819 i zaraz potem przenosi się do Kowna, gdzie
rozpoczyna pracę jako nauczyciel. I właśnie w tym okresie, w roku 1820, powstaje Oda do
młodości. Utwór ten został uznany za manifest programowy młodego pokolenia, a
jednocześnie za wyraz ścierania się dwóch światopoglądów: oświeceniowego i
romantycznego.
Charakterystyczny dla ogólnego przesłania utworu jest już sam tytuł. Mickiewicz, decydując
się na ten akurat gatunek literacki, nawiązuje do tradycji starożytnej liryki greckiej (bo tam
właśnie sięgają korzenie ody jako gatunku poetyckiego). Oda jest to utwór pochwalny lub
dziękczynny, utrzymany w patetycznym, wzniosłym stylu, mówiący o sprawach ważnych. I
właśnie w przypadku Ody do młodości mamy do czynienia z formalnie nawiązującym do
klasycyzmu manifestem światopoglądowym pokolenia romantyków, którzy właśnie wchodzą
w dorosłe życie i podejmują żarliwą dysputę ideową ze swymi poprzednikami.
Oda do młodości jest przeciwstawieniem sobie dwóch światów - które, zdaniem Mickiewicza
- ścierają się między sobą i walczą o dominację. Pierwszy z nich to świat stary, stworzony
przez ludzi oświecenia. Mickiewicz jest mu nieprzychylny, wręcz wrogi. Poeta sprzyja
natomiast drugiemu, nowemu, ekspansywnemu światu młodości, zapowiadającemu
nadchodzący romantyzm.
Już w pierwszych strofach utworu podmiot liryczny wielokrotnie będzie zwracał się właśnie
do tego nowego świata:
"Młodości! ty nad poziomy
Wylatuj, a okiem słońca,
Ludzkości całe ogromy
Przeniknij z końca do końca".
Młodość będzie bowiem w Odzie... sprawą dla Mickiewicza najważniejszą, siłą, która sprawi,
że nastąpi wielka przemiana dziejowa. Młodość staje przed walką ze światem starym i
martwym. Ten stary, martwy świat poeta określa:
"Bez serc, bez ducha - to szkieletów ludy"
zarzucając mu tym samym brak uczucia, wrażliwości, duszy i wewnętrzną pustkę, wypalenie.
Bardzo istotny jest motyw unoszenia się, wzlatywania nad zwykłą codzienną szarość. Motyw
ten pojawi się oczywiście w nawiązaniu do świata nowego, młodego:
"Młodości, dodaj mi skrzydła!
Niech nad martwym wzlecę światem (...)
Młodości! ty nad poziomy
Wylatuj (...).
Młodości! orla twych lotów potęga,
Jako piorun twoje ramię"
Ważny jest również dla programu Mickiewicza postulat odkrywania nowych, nie zbadanych
dotąd sfer i wartości:
"Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga;
Łam, czego rozum nie złamie"
