Rosyjskie spory partyjne

Róża Luksemburg – Rosyjskie spory partyjne (1905 rok)

Niedawno pod hasłem III Zjazdu rosyjskiej socjaldemokracji odbył się kongres jednej z dwóch

frakcji,   na   które   od   około   dwóch   lat   podzielona   jest   nasza   bratnia   partia   w   Rosji.   Druga   frakcja,
ugrupowana   wokół   Axelroda,   Plechanowa   i   Zasulicza,   której   organem   jest   słynna  Iskra,   nie   wzięła
udziału w tym niby powszechnym zjeździe partyjnym, ponieważ, jak mówi, do uczestnictwa w nim nie
dopuszczono wszystkich lokalnych działających komitetów partyjnych rosyjskiej socjaldemokracji, czego
najwidoczniej   musiano   się   spodziewać   po   bądź   co   bądź   partyjnym   zjeździe   zjednoczeniowym,   lecz
trzymając się litery statutu organizacyjnego, o który zresztą rozgorzał ów partyjny spór i którego nie
chciała uznać duża część organizacji, wykluczono tę ostatnią z aktywnego współuczestnictwa w zjeździe.

Frakcja ta, gdy nie powiodły się próby doprowadzenia do porozumienia i jakiegoś rodzaju

wspólnych obrad z organizatorami i uczestnikami zjazdu, zwołała własną konferencję, na której również
sformułowała uchwały i rezolucje w kwestiach taktycznych i organizacyjnych. Mamy zatem do czynienia
z sytuacją, w której partia rosyjska w dalszym ciągu pozostaje rozbita na dwa obozy, które jednak w
sposób oczywisty stanowią jedność, gdyż obydwa stoją na gruncie takiego samego programu i w ogólnych
zarysach podobnej taktyki. I jak byśmy nie ubolewali nad tym faktem, jak głębokie nie byłoby nasze
wzburzenie, to przecież musimy liczyć się z tym rozbiciem przynajmniej jako z faktem. Ów godny
ubolewania i napawający głębokim smutkiem spór jest tym trudniejszy do usunięcia, że jedna z dwóch
frakcji przedstawia siebie samą jako Partię, jako jedyną oficjalną reprezentantkę rosyjskiej
socjaldemokracji, a drugą wyłącznie jako gromadkę niepoprawnych awanturników.

W ten sposób mianowicie działała frakcja kongresowa (tak zwana leninowska), wydając swoje

uchwały i rezolucje jako wyniki oficjalnego III Zjazdu partyjnego rosyjskiej socjaldemokracji w języku
niemieckim i przedkładając czytelnikowi niemieckiemu. Swoją drogą, jak doszło do tego, że nasze
wydawnictwo partyjne w Monachium przysłużyło się w ten sposób jednej ze skłóconych frakcji,
pozostaje dla nas raczej niejasne, ale można to chyba złożyć na karby niedokładnej orientacji co do
obecnej sytuacji w obozie rosyjskim. Jak by nie było, w ten sposób jedno z dwóch ugrupowań naszej
bratniej partii rosyjskiej czyni najbardziej niemądrą próbę, jaką mogłoby uczynić w obecnej sytuacji,
mianowicie gwałtem odsuwa na bok rywalkę, wymuszając dla siebie, by tak rzec, przestrzeń i uznanie w
Międzynarodówce.

Każdy chyba widzi jasno, że ten nieco kozacki sposób rozwiązania partyjnego sporu, jakim

niestety odznacza się po trosze całe postępowanie i przekonania frakcji, o której mowa, nie nadaje się do
uzdrawiania stosunków w Rosji, lecz odwrotnie, dolewa jeszcze oliwy do ognia. Toteż naszym zdaniem
słowa Kautsky’ego, który ostatnio czyniąc użytek ze swojej znajomości osób i spraw socjaldemokracji
rosyjskiej ostrzegał w Leipziger Zeitung prasę partyjną przed niebezpieczeństwem nieumyślnego
skomplikowania i utrudnienia sytuacji w szeregach naszych rosyjskich towarzyszy poprzez przejmowanie
i mimowolnie opaczne komentowanie rzekomo oficjalnych uchwał rosyjskiej frakcji kongresowej, to
słowa mądre i zasługujące na uwagę.

Mamy jednak oto do czynienia z zabawnym qui pro quo. We Frankfurter Volksstimme z 17

czerwca niejaki towarzysz „gr.” pragnie zaznajomić niemieckich towarzyszy z uchwałami tego rzekomo
powszechnego   rosyjskiego   zjazdu   partyjnego,   z   oburzeniem   odcinając   się   od   słów   Kautsky’ego   i
udowadniając, jakoby wcale nie chodziło o dwie frakcje, lecz z jednej strony o całą partię, z drugiej zaś –
jedynie o trzech dziwaków – Plechanowa, Axelroda i Martowa – którzy przysparzają trudności. „Gr.”
dowodzi   tego   wszystkiego   niezwykle   przekonująco   –   korzystając   z   raportu   akurat   tej   frakcji,   która
zwyczajnie neguje istnienie drugiej. I tu jest pies pogrzebany! Kautsky pragnie przestrzec niemieckich
towarzyszy właśnie przed tym, by nie przyjmowali bez zastrzeżeń wersji wydarzeń sformułowanej przez
tylko jedną z frakcji i by nie brali jej za dobrą monetę. Kautsky na pewno nie chciał przez to powiedzieć –
i nam nie przyszło nawet na myśl, by tak twierdzić – że dane pochodzące z broszury, która ukazała się w
oficynie Birka w Monachium, miałyby być zamierzonym czy świadomym przekręcaniem faktów. Nie
chcemy zresztą wcale wchodzić w szczegóły rzeczywistej oceny tego sporu. Ale to znane w każdym
gwałtownym sporze partyjnym specyficzne zjawisko psychologiczne, że każda ze skłóconych stron widzi
i   przedstawia   rzeczy   w   swoim   subiektywnym   świetle,   dopuszczając   się   przy   pełnej   wewnętrznej
uczciwości   i   w   najlepszej   wierze   największych   z   możliwych   obiektywnych   wypaczeń.   Nie   chodzi
przecież także o to, by wyszydzać sposób przedstawiania i poglądy jednej tylko frakcji, lecz o to, by nie

– 3 –

www.skfm.w.pl