Temat_Próby zjednoczenia Polski w XIII wieku.

 

 

 

Kalendarium 

 
 
1295 – koronacja Przemysła II w Gnieźnie  
1296 – śmierć króla Przemysła II  
1300 – koronacja króla Czech Wacława II (z dynastii Przemyślidów) na króla Polski w 
Gnieźnie  
1305 – śmierć króla Wacława II  
 

 

 

Źródło 1. Żywot św. Stanisława [fragment] 

 
[…] z powodu morderstwa, którego się na błogosławionym męczenniku Stanisławie [biskupie 
krakowskim w 1079 r.] dopuścił [mowa o Bolesławie Śmiałym], nie tylko korona spadła z 
jego głowy i głowy potomków jego, lecz i Polska sama […] utraciła sławę i godność 
królestwa. […] Jak on ciało męczennika porąbał na wiele części rozrzucił na wszystkie 
wiatry, tak bóg królestwo jego podzielił i dopuścił, aby kilku męczenników nim władało i 
[…] królestwo to, tak rozdarte samo z siebie, dał na łup i poniewierkę wrogów. Lecz jak pan 
władzą swą Boską sprawił, iż owo błogosławione ciało kapłana i męczennika bez śladu się 
zrosło […] tak stanie się, że przez zasługi Stanisława podzielone królestwo przywróci Bóg do 
poprzedniego stanu i umocni je sprawiedliwością i rozwagą, uwieńczy sławą i czcią.  
 
 

 

 

Źródło 2. Kronika oliwska [fragment] 

 
Gdy pochowany został w Oliwie książę Mściwój [książę Pomorza Gdańskiego], Przemysł 
przybył do Gdańska i objął w posiadanie księstwo pomorskie. Potem otrzymał od stolicy 
apostolskiej koronę Królestwa Polskiego. Żył jeszcze jeden rok i schwytany przez pachołków 
margrabiego Brandenburgii, Waldemara, został zabity na pomszczenie świętej Lukardy 
swojej małżonki, którą źle podejrzewając kazał udusić.  
 
 
Kronika oliwska starsza – spisana w XIV wieku w klasztorze cysterskim w Oliwie. Jej autorem 
był opat Stanisław.  
 
 
 
 
 
 

 

 

Źródło 3. Jan Matejko, Śmierć Przemysła II 

 

 

 
[źródło: 
http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:%C5%9Amier%C4%87_kr%C3%B3la_Przem
ys%C5%82a_II.jpg&filetimestamp=20071229210854]  

 

 

Źródło 4. Jan Długosz, Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa 
Polskiego [fragment] 

 
[Przemysł II] Był mężem, którego naród polski przez wszystkie następne pokolenia i wieki 
winien sławić i wynosić w największych pochwałach, jako tego, który ten naród wyniszczony 
i bezsilny podniósł i uczynił panem sąsiednich krajów. Pierwszy wlał weń żywotność, która 
miała mu zapewnić powodzenie przez wiele wieków i dał światło za ciemnotę, wolność za 
niewolę, a smutek zamienił w radość.  

 
 
 
 
 
 
 

 

Źródło 5. Kronika oliwska [fragment] 

 
[…] Władca bogobojny i świątobliwy [Wacław II], gdy królowa, którą miał, umarła, pojął za 
żonę jedyną żyjącą córkę wspomnianego króla Przemysła [Przemysła II] i otrzymał koronę 
całego królestwa polskiego. On księcia Władysława [Łokietka] wraz księżną zmusił do 
udania się na wygnanie […]. W jego cieniu królestwo polskie w każdym swym zakątku 
cieszyło się pokojem i całkowitą spokojnością. Ten sławny król […] klasztory wznosił i 
obronną tarczą ochraniał i bronił przed napaścią złych ludzi […]. A kiedy już żywot tego 
dobrego i świątobliwego króla […], spoczął on w Panu 21 czerwca roku pańskiego 1305.  

 

 

Ćwiczenia 

 
 
Na podstawie źródła 1.  
 
1. Jak duchowieństwo wyjaśniało przyczyny rozbicia dzielnicowego?  
2. Jaką rolę odegrała legenda o cudownym zrośnięciu członków św. Stanisława w 
propagowaniu idei zjednoczenia państwa polskiego?  
3. Wyjaśnij, dlaczego Kościół poparł proces zjednoczenia ziem polskich.  
 
 
Na podstawie źródła 2.  
 
1. Sprawdź, skąd pochodził Przemysł II, którą dzielnicą władał, nim został królem Polski.  
2. Gdzie był koronowany Przemysł II? Którą ziemię objął swoim panowaniem?  
3. Sprawdź na mapie, gdzie leży Marchia Brandenburska.  
4. Co według autora kroniki było przyczyną zbrodni? Czy mogły istnieć jakieś inne 
polityczne przyczyny tego zabójstwa?  
 
 
Na podstawie źródła 3.  
 
1. Wymień atrybuty, które służą rozpoznaniu króla na obrazie.  
2. Kto, według malarza, był świadkiem morderstwa króla?  
 
 
Na podstawie źródła 4.  
 
Jak Jan Długosz ocenia dokonania Przemysła II? Które dokonanie Przemysła II ceni 
najbardziej, mimo, że nie określa go bezpośrednio?  
Przytocz słowa Jana Długosza.  
 
 
 
 
 

Na podstawie źródła 5.  
 
1. Kto objął tron w Polsce po śmierci Przemysła II?  
2. W którym roku Wacław II koronował się na króla Polski? Który to wiek (stulecie)?  
3. Skąd pochodził Wacław II?  
4. Jak nazywała się dynastia, której był reprezentantem?  
5. Jak nazywamy połączenie dwu państw osobą jednego władcy?  
6. Co, według autora kroniki, dało Wacławowi II prawo do polskiej korony?  
7. Czy na przedstawioną w kronice opinię o władcy Polski i Czech mogło mieć wpływ to, kim 
był jej autor? Swój sąd uzasadnij.  
8. Wyjaśnij dlaczego, jak twierdzi autor kroniki, Władysław Łokietek musiał opuścić kraj.  
9. Kiedy zmarł król Wacław II?  
 

 

 

Praca domowa 

 
 
1. Przypomnij, który ze znanych już Tobie polskich władców pojął za żonę czeską 
księżniczkę.  
2. Przygotuj swój głos w dyskusji – Jak potoczyłyby się losy Polski, gdyby Przemyślidzi 
panowali na tronie polskim do końca XV w.?  

 

 

Praca domowa dla zainteresowanych 

 
1. Porównaj dwie opinie dotyczące rządów czeskich w Polsce.  
2. Jaką różnicę w nich dostrzegasz? Podaj po dwa argumenty, które wymieniają autorzy dla 
udowodnienia swoich ocen.  
 
Opinia 1.  
Jan Baszkiewicz, Polska czasów Łokietka, Warszawa 1968  
Funkcje starostów piastowali Czesi, Niemcy i zniemczeni Ślązacy. Ze względu na charakter 
władz i garnizonów ich gwałty i represje odczuwało społeczeństwo polskie podwójnie 
boleśnie, jako ucisk i polityczny, i narodowy. Do tego trzeba również dodać coraz bardziej 
wzrastającą penetrację niemieckiego żywiołu w miastach, urzędach, Kościele, uznanie przez 
Wacławów odrzucanych przez Polaków roszczeń cesarskich do lennego zwierzchnictwa nad 
polskimi ziemiami, przefrymarczenie Pomorza na rzecz Brandenburczyków.  
Tak więc w sferze faktów bilans czeskich rządów jest niedwuznacznie ujemny.  
 

 

 

 

Opinia 2.  
Jerzy Dowiat, Polska - państwem średniowiecznej Europy, Warszawa 1968.  
Tylko sześć lat królowali Przemyślidzi w zjednoczonej Polsce. Następnie koronę polską 
przywdział Władysław Łokietek. Historiografia służy zazwyczaj zwycięzcom, toteż pomniki 
XIV w. uczyniły z Łokietka niezmiennego reprezentanta polskiej racji stanu i jednoczyciela 
Polski, ostatnich Przemyślidów przedstawiły zaś jako uzurpatorów i zaborców, a przy tym 
przednią straż agresji niemieckiej.  
Wbrew tej popularnej interpretacji wydarzeń trzeba stwierdzić, że czynienie z Łokietka w 
okresie jego walk z Wacławami szermierza dążeń zjednoczeniowych jest stworzoną znacznie 
później legendą. Nie było wówczas starcia dwóch koncepcji zjednoczenia Polski; trwała 
walka między zwolennikami zjednoczenia, którzy poparli króla czeskiego, a żywiołami 
broniącymi anarchii, które skupiły się m.in. przy Łokietku. Sukces Wacława II wyjaśnia, 
kogo darzyła zaufaniem większość społeczeństwa.