raport_przemoc w szkole

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Spis treści

Informacja o badaniu________________________________________________________ 4

Informacje o szkole _____________________________________________________ 6

1.1 WyposaŜenie szkół oraz podejmowane przez nie działania (opinie uczniów)_________________ 6

1.2 Samorządy klasowe i szkolne ____________________________________________________ 9

1.2.1 Działalność samorządów klasowych _________________________________________________ 9

1.2.2 Działalność samorządów szkolnych _________________________________________________ 11

1.3 Rzecznik Praw Ucznia_________________________________________________________ 12

1.4 Ochrona w szkole ____________________________________________________________ 13

Ogólna opinia o szkole __________________________________________________ 14

2.1 Spojrzenie na szkołę z punktu widzenia uczniów, rodziców oraz nauczycieli _______________ 14

2.2 Zadowolenie rodziców ze szkoły, do której uczęszczają ich dzieci _______________________ 20

2.3 Uczucia uczniów związane ze szkołą______________________________________________ 21

Uczniowie o nauczycielach ______________________________________________ 26

3.1 Wizerunek nauczycieli ________________________________________________________ 26

3.2 Nauczyciele akceptowani i nieakceptowani_________________________________________ 31

3.2.1 Skala nieakceptacji ______________________________________________________________ 31

3.2.2 Skala akceptacji ________________________________________________________________ 33

Konflikty z nauczycielami – opinia uczniów _________________________________ 35

4.1 Przyczyny konfliktów z nauczycielami ____________________________________________ 36

4.2 Odpowiedzialność za nieporozumienia między nauczycielami a uczniami _________________ 38

Nauczyciele o uczniach _________________________________________________ 39

Wzajemne relacje między uczniami ________________________________________ 43

6.1 Autorefleksja nad własną pozycją w klasie _________________________________________ 45

6.2 Konflikty między uczniami _____________________________________________________ 46

6.2.1 Przyczyny konfliktów między uczniami______________________________________________ 46

6.3 Na co uczniowie zwracają uwagę rozmawiając o innych _______________________________ 48

6.4 Liderzy opinii _______________________________________________________________ 49

Przemoc w szkole ______________________________________________________ 51

7.1 Przemoc w szkole – opinia ogólna _______________________________________________ 51

7.2 Przemoc pomiędzy uczniami ___________________________________________________ 52

7.3 Reakcja uczniów na róŜne formy osobiście doświadczonej przemocy ____________________ 60

7.4 Podatność na przemoc szkolną – opinie uczniów ____________________________________ 61

7.5 Reakcja uczniów na przypadki przemocy pomiędzy uczniami___________________________ 62

7.6 Reakcja nauczycieli na przypadki przemocy pomiędzy uczniami ________________________ 63

7.7 Przemoc wobec nauczycieli ____________________________________________________ 66

7.8 Przemoc jako problem szkoły ___________________________________________________ 69

ZaangaŜowanie rodziców w sprawy szkoły __________________________________ 72

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

8.1 ZaangaŜowanie rodziców w sprawy szkoły - fakty____________________________________ 72

8.2 Ocena zaangaŜowania rodziców w sprawy szkoły____________________________________ 75

Relacje dzieci z rodzicami w sytuacji konfliktu szkolnego ______________________ 79

9.1 Informowanie rodziców o konflikcie z rówieśnikami lub nauczycielami____________________ 79

9.2 Przewidywane reakcje rodziców w sytuacji konfliktu dziecka z nauczycielem_______________ 83

Prawa nauczyciela i prawa ucznia_______________________________________ 86

10.1 Prawa nauczyciela __________________________________________________________ 86

10.2 Prawa ucznia ______________________________________________________________ 91

10.3 Prawa nauczyciela i prawa ucznia – w krzywym zwierciadle ___________________________ 95

10.4 Prawa nauczyciela i prawa ucznia - typologia postaw uczniów i nauczycieli _______________ 97

Informacja o respondentach – uczniowie _________________________________ 99

11.1 Informacje społeczno-demograficzne.____________________________________________ 99

11.2 Rodziny uczestników badania_________________________________________________ 100

11.3 Aspiracje edukacyjne uczniów oraz rodziców wobec dzieci __________________________ 104

11.4 Średnia ocen oraz udział w olimpiadach i konkursach przedmiotowych _________________ 105

11.5 Aktywność szkolna _________________________________________________________ 108

11.6 Zajęcia dodatkowe. Czas wolny. _______________________________________________ 109

11.7 Finanse__________________________________________________________________ 112

11.8 Samoocena_______________________________________________________________ 114

Informacje o respondentach – nauczyciele _______________________________ 116

12.1 Informacje społeczno-demograficzne ___________________________________________ 116

12.2 Praca zawodowa ___________________________________________________________ 117

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Informacja o badaniu

Zakres projektu badawczego

Projekt badawczy złoŜone z trzech modułów:

•

uczniowie

•

nauczyciele

•

rodzice

Próba i metoda badawcza:

Szkoły (nauczyciele i uczniowie):

•

ogólnopolska próba 150 szkół

•

podział równoliczny na trzy typy szkół: podstawowe (N=50), gimnazja (N=50), szkoły

ponadgimnazjalne (N=50); w ramach szkół ponadgimnazjalnych uwzględnione licea

ogólnokształcące, profilowane, technika i ZSZ

Uczniowie:

•

w kaŜdej ze szkół badaniem objęta jedna klasa (w szkołach podstawowych tylko klasy z

poziomu IV – VI)

•

metoda: audytoryjny wywiad ankietowy

•

liczebność zrealizowana: N = 3085 wywiadów

Nauczyciele:

•

w kaŜdej z objętych badaniem szkół wywiady z sześcioma nauczycielami

•

nauczyciele dobierani po dwóch z kaŜdej grupy przedmiotów w podziale na przedmioty:

humanistyczne, ścisłe i pozostałe objęte programem nauczania MEN dla danego typu

szkoły

•

metoda: kwestionariusz do samodzielnego wypełnienia

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Informacje o szkole

1.1 WyposaŜenie szkół oraz podejmowane przez nie działania (opinie uczniów)

Z deklaracji uczniów wynika, Ŝe polskie szkoły pod względem wyposaŜenia, personelu oraz

podejmowanych działań stoją na dość wysokim poziomie. Prawie wszyscy respondenci przyznali, Ŝe

szkoły, do których uczęszczają, posiadają pracownie komputerowe (99,8%) a takŜe, Ŝe są zaopatrzone

w sale gimnastyczne (94,8%) oraz boiska (92,1%).

Niemal powszechna, zwłaszcza w świetle deklaracji uczniów ze szkół miejskich, jest instytucja

pedagoga szkolnego (91,1%) oraz pielęgniarki lub higienistki (86,6%). Nieco gorzej jest z tego rodzaju

personelem w szkołach wiejskich. Co czwarty uczeń takiej szkoły (23,1%), przyznał, Ŝe w jego placówce

nie ma pedagoga, a więcej niŜ co trzeci (38,3%) wspomniał o braku pielęgniarki lub higienistki.

Znaczna większość uczniów - 86,6% (dotyczy to zwłaszcza placówek miejskich, nieco rzadziej

wiejskich – 68,7%) moŜe korzystać ze sklepiku szkolnego. Trzech na czterech badanych (78,8%) ma

dostęp do Internetu podczas lekcji oraz moŜliwość korzystania z pozalekcyjnych zajęć rozwijających ich

zainteresowania (76,3%). W większości placówek, zwłaszcza na wsiach i w małych miastach,

funkcjonują stołówki (69,3%) oraz świetlice (69,0%). Ich obecność deklarują przede wszystkim

uczniowie szkół podstawowych oraz gimnazjaliści.

Nieco gorzej przedstawia się fakt moŜliwości korzystania z Internetu poza lekcjami (68% z nich

ma taką moŜliwość) oraz wyposaŜenie szkół w pracownie fizyczne (59,1%) i chemiczne (54,0%).

Utrudnienia tego typu dotyczą jednak przede wszystkim uczniów kształcących się na poziomie

podstawowym, głównie w szkołach wiejskich, mogą być zatem w znacznym stopniu podyktowane

brakiem potrzeby istnienia specjalistycznych pracowni w tych placówkach.

Prawie połowa uczniów (48,1%) przyznaje, Ŝe w ich szkole istnieje moŜliwość pozalekcyjnej

nauki języków obcych. Dotyczy to głównie uczniów szkół podstawowych (59,4%) i gimnazjalnych

(56,6%). Starszej młodzieŜy, jak wynika z ich deklaracji, znacznie rzadziej proponowane są tego typu

zajęcia (29,0%).

Psycholog w szkole, jak wynika z opinii uczniów, nie jest rzadkością, jednak funkcja ta nie jest

równieŜ powszechna, zwłaszcza w przypadku placówek wiejskich, w których tylko co czwarty uczeń

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

CHCIELIBY

MY SI

DOWIEDZIE

, JAK WYPOSA

ONA JEST TWOJA SZKOŁA, JAKIE DZIAŁANIA

PROWADZI DLA SWOICH UCZNIÓW. ZAZNACZ NA TEJ LI

CIE, CO W TWOJEJ SZKOLE JEST,

A CZEGO NIE MA:

N = 3 085

99,8%

94,8%

92,1%

91,1%

86,6%

86,0%

78,8%

76,3%

69,3%

69,0%

62,5%

59,1%

54,0%

48,1%

41,1%

14,3%

0,2%

5,2%

7,9%

8,9%

13,4%

14,0%

21,2%

23,7%

30,7%

31,0%

37,5%

40,9%

46,0%

51,9%

58,9%

85,7%

Pracownia komputerowa

Dost

p do Internetu w czasie lekcji

Dost

p do Internetu po lekcjach

Pozalekcyjna nauka j

zyków

Pozalekcyjne zaj

cia rozwijaj

zainteresowania

Pracownia chemiczna

Pracownia fizyczna

Stołówka

Sklepik szkolny

Boisko

Sala gimnastyczna

wietlica

Pedagog szkolny

Psycholog

Piel

gniarka lub higienistka

Ochrona (ochroniarz, ochroniarze)

Jest

Nie ma

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

1.2 Samorządy klasowe i szkolne

1.2.1 Działalność samorządów klasowych

Istnienie samorządów klasowych jest zjawiskiem powszechnym – 97,8% uczniów deklaruje, Ŝe

w ich klasie funkcjonuje taki organ, zaś 98,0% nauczycieli wyraŜa przekonanie, Ŝe w szkole, w której

pracują wszystkie klasy mają swoje samorządy.

Jednak pomimo faktu istnienia samorządów klasowych ich działalność wygląda róŜnie.

Większość ankietowanych uczniów (56,4%) krytycznie ocenia pracę samorządu w swojej klasie, a tylko

41,4% docenia aktywność tego organu. Nauczyciele natomiast w ocenie aktywności samorządów

klasowych są wyraźnie podzieleni. Prawie połowa z nich (49,2%) nie potrafi wyrazić jednoznacznej

opinii w tej kwestii ze względu na zróŜnicowaną aktywność samorządów w poszczególnych klasach.

Tylko niespełna jedna trzecia ogółu ankietowanych nauczycieli (30,0%) uwaŜa, Ŝe organy te są

aktywne, zaś 17,7% zarzuca im bierność.

CZY W TWOJEJ KLASIE JEST SAMORZ

D KLASOWY?

uczniowie (N = 3 067)

41,4%

56,4%

2,2%

Tak, i naprawd

robi du

fajnych rzeczy

Tak, ale niewiele robi

Nie

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

CZY W POSZCZEGÓLNYCH KLASACH S

SAMORZ

DY KLASOWE?

nauczyciele (N = 900)

Tak, we wszystkich klasach

Tak, ale tylko
w niektórych klasach

Nie wiem, nie orientuj

98,0%

1,0%
0,3%

0,7%

Nie ma

JAK OCENIA PAN(I) DZIAŁALNO

ŚĆ

SAMORZ

DÓW KLASOWYCH?

nauczyciele (N = 900)

30,0%

17,7%

49,2%

3,1%

aktywne

mało aktywne

Ich aktywno

ść

jest zró

nicowana

Nie wiem

Oceny działalności samorządów klasowych, zarówno wśród nauczycieli, jak równieŜ wśród

uczniów zróŜnicowane są ze względu na rodzaj szkoły oraz wielkość miejscowości, w której dana

placówka jest zlokalizowana. Ocena działalności samorządów klasowych najkorzystniej wypada wśród

uczniów i nauczycieli ze szkół podstawowych, najczęściej teŜ uczących się lub pracujących w

placówkach wiejskich. Najgorzej natomiast w tych ocenach wypadają samorządy w szkołach

ponadgimnazjalnych, zlokalizowanych głównie w największych miastach (zob. tabele aneksowe).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

1.2.2 Działalność samorządów szkolnych

Lepiej niŜ działalność samorządów klasowych, w opinii uczniów oraz nauczycieli wypada ocena

aktywności samorządów szkolnych, złoŜonych z przedstawicieli róŜnych klas. Obecność takich organów

w szkołach, jak wynika z deklaracji uczniów (87,9%), a tym bardziej nauczycieli (97,6%) jest niemal

powszechna, a ich działalność oceniana jest raczej pozytywnie. Niemal połowa uczniów (46,3%)

przychylnie wypowiada się na temat działalności samorządów szkolnych. Jeszcze lepiej ich pracę

oceniają nauczyciele - prawie dwie trzecie z nich aktywność tego rodzaju organów uczniowskich określa

jako bardzo wysoką.

CZY W TWOJEJ SZKOLE JEST SAMORZ

D SZKOLNY ZŁO

ONY Z PRZEDSTAWICIELI

RÓ

NYCH KLAS?

uczniowie (N = 3 071)

46,3%

41,6%

5,1%

7,0%

Tak, i naprawd

robi

o fajnych rzeczy

Tak, ale niewiele robi

Nie

Nie wiem

CZY W PANA(I) SZKOLE DZIAŁA SAMORZ

D UCZNIOWSKI ZŁO

ONY Z PRZEDSTAWICIELI RÓ

NYCH

KLAS?

nauczyciele (N = 900)

73,0%

24,6%

2,4%

Tak i jest bardzo aktywny

Tak, ale niewiele robi

Nie wiem

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Aktywność samorządów szkolnych najkorzystniej oceniana jest przez osoby uczące się lub

pracujące w szkołach podstawowych oraz w gimnazjach. Znacznie gorzej pracę tego typu organów

oceniają uczniowie i nauczyciele ze szkół ponadgimnazjalnych (zob. tabele aneksowe).

1.3 Rzecznik Praw Ucznia

Jak wynika z deklaracji uczniów oraz nauczycieli instytucja Rzecznika Praw Ucznia jest

stosunkowo mało popularna w polskich szkołach. Funkcjonowanie tego typu organu deklaruje 26,9%

ankietowanych uczniów oraz 29,9% nauczycieli. NaleŜy podkreślić, Ŝe uczniowie trzykrotnie częściej niŜ

nauczyciele mieli problem z jednoznacznym stwierdzeniem czy taki organ istnieje w ich szkołach, czy

teŜ nie (46,6% wobec 15,1%), nauczyciele natomiast dwukrotnie częściej niŜ uczniowie (55,0% wobec

26,9%) wskazywali na brak osoby pełniącej taką funkcję w placówkach, w których uczą.

CZY W TWOJEJ (PANA(I)) SZKOLE JEST RZECZNIK PRAW UCZNIA?

uczniowie (N = 3 072)

nauczyciele (N = 900)

26,9%

26,5%

46,6%

Tak

Nie

Nie wiem

29,9%

55,0%

15,1%

Tak

Nie

Nie wiem

Jak wynika z deklaracji ankietowanych osób (uczniów i nauczycieli) instytucja Rzecznika Praw

Ucznia funkcjonuje głównie w szkołach zlokalizowanych w średnich miastach (od 20 do 50 tys.

mieszkańców) oraz w największych aglomeracjach (powyŜej 100 tys. mieszkańców). Nieco częściej teŜ

w podstawówkach i w gimnazjach niŜ w szkołach ponadgimnazjalnych (zob. tabele aneksowe).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Ogólna opinia o szkole

2.1 Spojrzenie na szkołę z punktu widzenia uczniów, rodziców oraz nauczycieli

Postrzeganie szkoły oraz stosunek do niej silnie zróŜnicowane są ze względu na zajmowaną

pozycję. Nieco inaczej poszczególne kwestie związane ze szkołą postrzegają nauczyciele, inaczej

uczniowie, a jeszcze inaczej ich rodzice. PoniŜsze tabele, w których zsumowano odsetki odpowiedzi

pozytywnych (zdecydowanie się zgadzam oraz raczej się zgadzam) wskazują na sposób postrzegania

szkoły przez uczniów, nauczycieli oraz rodziców uczniów.

Postrzeganie szkoły przez uczniów

W mojej szkole czuj

całkowicie bezpiecznie

87,2

Nauczyciele w mojej szkole szanuj

uczniów

85,2

Nauczyciele w mojej szkole s

yczliwi w stosunku do uczniów

80,8

W mojej szkole poziom nauczania jest wysoki

76,8

Podczas lekcji w mojej szkole mo

na otwarcie wyra

swoje zdanie

71,8

Uczniowie w mojej szkole szanuj

nauczycieli

70,5

tnie chodz

do mojej szkoły

70,5

Lekcje w mojej szkole s

ciekawe

69,3

W mojej szkole panuje miła i swobodna atmosfera

67,6

W mojej szkole uczniowie szanuj

wzajemnie

64,0

W mojej szkole nauczyciele tak naprawd

nie wiedz

, co si

dzieje w

ród uczniów

48,4

W mojej szkole jest du

a rywalizacja mi

dzy uczniami, du

a konkurencja

44,1

W mojej szkole jest rygor, dyscyplina

42,8

tnie sp

dzam czas w mojej szkole nawet po lekcjach

41,1

W mojej szkole nauczyciele cz

sto krzycz

na uczniów

37,3

W mojej szkole zdarza si

e uczniowie s

agresywni wobec nauczycieli

29,0

W mojej szkole jest du

o agresji i przemocy pomi

dzy uczniami

27,3

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Postrzeganie szkoły przez nauczycieli

W mojej szkole nauczyciele s

yczliwi w stosunku do uczniów

97,4

W mojej szkole nauczyciele szanuj

uczniów

96,9

Lekcje w mojej szkole s

ciekawe

96,0

Podczas lekcji w mojej szkole uczniowie mog

otwarcie wyra

swoje zdanie

95,3

W mojej szkole jest bezpiecznie

92,8

W mojej szkole panuje miła i swobodna atmosfera

88,7

W mojej szkole poziom nauczania jest wysoki

87,8

W mojej szkole uczniowie szanuj

nauczycieli

73,8

Uczniowie ch

tnie chodz

do szkoły

72,6

W mojej szkole uczniowie szanuj

wzajemnie

68,7

W mojej szkole dzieci ch

tnie sp

dzaj

czas nawet po lekcjach

67,8

W mojej szkole jest rygor, dyscyplina

46,9

W mojej szkole jest du

a rywalizacja mi

dzy uczniami, du

a konkurencja

36,1

W mojej szkole zdarza si

e uczniowie s

agresywni wobec nauczycieli

34,1

W mojej szkole jest du

o agresji i przemocy pomi

dzy uczniami

28,5

W mojej szkole nauczyciele cz

sto krzycz

na uczniów

16,0

W mojej szkole nauczyciele tak naprawd

nie wiedz

, co si

dzieje w

ród uczniów

14,5

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Postrzeganie szkoły przez rodziców

W szkole mojego dziecka jest bezpiecznie

92,0

W szkole mojego dziecka nauczyciele s

yczliwi w stosunku do uczniów

91,3

W szkole mojego dziecka nauczyciele szanuj

uczniów

91,1

Moje dziecko ch

tnie chodzi do szkoły

87,5

W szkole mojego dziecka lekcje s

ciekawe

85,2

W szkole mojego dziecka panuje miła i swobodna atmosfera

82,2

W szkole mojego dziecka podczas lekcji uczniowie mog

otwarcie wyra

swoje

zdanie

80,5

W szkole mojego dziecka uczniowie szanuj

wzajemnie

78,0

W szkole mojego dziecka uczniowie szanuj

nauczycieli

76,7

W szkole mojego dziecka poziom nauczania jest wysoki

75,8

W szkole mojego dziecka jest rygor, dyscyplina

56,8

Moje dziecko ch

tnie sp

dza czas w szkole nawet po lekcjach

53,8

W szkole mojego dziecka jest du

a rywalizacja mi

dzy uczniami, du

konkurencja

49,2

W szkole mojego dziecka nauczyciele tak naprawd

nie wiedz

, co si

dzieje

ród uczniów

34,8

W szkole mojego dziecka nauczyciele cz

sto krzycz

na uczniów

29,3

W szkole mojego dziecka jest du

o agresji i przemocy pomi

dzy uczniami

27,0

W szkole mojego dziecka zdarza si

e uczniowie s

agresywni wobec

nauczycieli

25,6

Analiza porównawcza ocen szkoły wyraŜanych przez uczniów, nauczycieli oraz rodziców

wskazuje na prawidłowość, zgodnie z którą nauczyciele najbardziej przychylnie oceniają szkołę,

zwłaszcza w kwestiach podejścia kadry pedagogicznej do uczniów oraz realizacji programu nauczania.

Uczniowie natomiast są stosunkowo najbardziej krytyczni w tych ocenach. ZróŜnicowania te

przedstawiono w poniŜszej tabeli.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Postrzeganie szkoły przez uczniów, nauczycieli oraz rodziców*

UCZNIOWIE

NAUCZYCIELE

RODZICE

W mojej szkole czuj

całkowicie bezpiecznie

87,2

92,8

92,0

Nauczyciele w mojej szkole szanuj

uczniów

85,2

96,9

91,1

Nauczyciele w mojej szkole s

yczliwi w stosunku do uczniów

80,8

97,4

91,3

W mojej szkole poziom nauczania jest wysoki

76,8

87,8

75,8

Podczas lekcji w mojej szkole mo

na otwarcie wyra

swoje

zdanie

71,8

95,3

80,5

Uczniowie w mojej szkole szanuj

nauczycieli

70,5

73,8

76,7

tnie chodz

do mojej szkoły

70,5

72,6

87,5

Lekcje w mojej szkole s

ciekawe

69,3

96,0

85,2

W mojej szkole panuje miła i swobodna atmosfera

67,6

88,7

82,2

W mojej szkole uczniowie szanuj

wzajemnie

64,0

68,7

78,0

W mojej szkole nauczyciele tak naprawd

nie wiedz

, co si

dzieje

ród uczniów

48,4

14,5

34,8

W mojej szkole jest du

a rywalizacja mi

dzy uczniami, du

konkurencja

44,1

36,1

49,2

W mojej szkole jest rygor, dyscyplina

42,8

46,9

56,8

tnie sp

dzam czas w mojej szkole nawet po lekcjach

41,1

67,8

53,8

W mojej szkole nauczyciele cz

sto krzycz

na uczniów

37,3

16,0

29,3

W mojej szkole zdarza si

e uczniowie s

agresywni wobec

nauczycieli

29,0

34,1

25,6

W mojej szkole jest du

o agresji i przemocy mi

dzy uczniami

27,3

28,5

27,0

*Uczniowie wyraŜali opinie o szkole, w której się uczą, nauczyciele o szkole, w której pracują, a rodzice o szkole, do której

uczęszczają ich dzieci, w związku z tym stwierdzenia miały róŜną formę gramatyczną, ale ten sam sens. W tabeli umieszczono wyłącznie

treść sformułowań odnoszących się do uczniów. Odsetki w tabeli są wynikiem zsumowania odpowiedzi: „zdecydowanie się zgadzam” oraz

„raczej się zgadzam”.

O odmiennym podejściu do poszczególnych kwestii związanych ze szkołą, świadczą równieŜ

róŜnice odsetków odpowiedzi skrajnych. Nauczyciele zdecydowanie częściej niŜ uczniowie oraz ich

rodzice wyraŜają przekonanie, Ŝe w ich szkole pedagodzy szanują uczniów oraz Ŝe są względem nich

Ŝyczliwi. Ponadto wyraźnie częściej skłonni są twierdzić, Ŝe w placówce, w której nauczają, ich

podopieczni mogą otwarcie wyraŜać swoje zdanie podczas lekcji a takŜe, Ŝe panuje w niej miła i

swobodna atmosfera. Częściej teŜ od uczniów i ich rodziców zdecydowanie zaprzeczają twierdzeniom,

według których nauczyciele tak naprawdę nie wiedzą, co się dzieje wśród ich wychowanków oraz Ŝe w

szkole, w której pracują, nauczyciele często krzyczą na uczniów.

Uczniowie natomiast wyraźnie częściej niŜ ich rodzice, a tym bardziej niŜ nauczyciele,

przyznają, Ŝe w ich szkole wychowawcy nie wiedzą co się dzieje wśród uczniów. Stosunkowo często

zaś, w porównaniu z rodzicami i nauczycielami, skłonni są zaprzeczać większości przedstawionych im

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

twierdzeń, zwłaszcza takim jak te, Ŝe chętnie chodzą do swojej szkoły, Ŝe panuje w niej miła i swobodna

atmosfera, czy teŜ, Ŝe nauczyciele są Ŝyczliwi w stosunku do uczniów oraz Ŝe darzą ich szacunkiem.

Przekonania rodziców dotyczące szkoły, do której uczęszczają ich dzieci, zazwyczaj lokują się

pomiędzy opiniami wyraŜanymi przez uczniów oraz przekonaniami nauczycieli. Jedyny wyjątek stanowi

ich znacznie głębsze w stosunku do uczniów oraz ich nauczycieli przeświadczenie, Ŝe ich dzieci chętnie

chodzą do szkoły (szczegółowe róŜnice odpowiedzi prezentuje wykres).

POMY

L PRZEZ CHWIL

O SWOJEJ SZKOLE – O ATMOSFERZE, JAKA W NIEJ PANUJE.

PONI

EJ ZNAJDUJ

RÓ

NE STWIERDZENIA DOTYCZ

CE TEGO, JAK MO

NA CZU

W SZKOLE. CZY MÓGŁBY

POWIEDZIE

O SWOJEJ SZKOLE,

E*:

* Uczniowie wyra

ali opinie o szkole, w której si

ucz

, nauczyciele o szkole, w której pracuj

, a rodzice o

szkole, do której ucz

szczaj

ich dzieci, w zwi

zku z tym stwierdzenia miały ró

form

gramatyczn

, ale ten

sam sens. Na rysunku umieszczono wył

cznie sformułowania odnosz

ce si

do uczniów.

w mojej szkole czuj

całkowicie bezpiecznie

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

uczniowie

nauczyciele

rodzice

31,9

42,0

29,6

55,3

50,8

62,4

9,9

2,9

5,8 1,4

(%)

6,9 0,5

w mojej szkole nauczyciele tak naprawd

nie wiedz

, co si

dzieje w

ród uczniów

14,2

2,0

4,5

32,4

12,5

30,3

40,7

47,2

47,8

12,7

38,4

15,9

uczniowie

nauczyciele

rodzice

w mojej szkole jest du

o agresji i przemocy mi

dzy uczniami

7,6

5,3

6,4

19,7

23,2

20,6

52,6

46,5

52,8

20,0

24,9

19,2

uczniowie

nauczyciele

rodzice

uczniowie w mojej szkole szanuj

nauczycieli

13,8

10,7

16,9

56,7

63,1

59,8

22,4

22,6

18,7

7,1

3,6

2,7

uczniowie

nauczyciele

rodzice

nauczyciele w mojej szkole s

yczliwi w stosunku do uczniów

uczniowie

nauczyciele

rodzice

25,4

55,4

14,3

4,8

52,0

45,4

1,9 0,7

24,4

66,9

7,1 0,7

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

nauczyciele w mojej szkole szanuj

uczniów

uczniowie

nauczyciele

rodzice

30,6

54,6

11,6

3,3

54,1

42,8

2,4 0,7

21,3

69,8

6,5 1,1

tnie chodz

do mojej szkoły/uczniowie (dziecko) ch

tnie chodz

(chodzi) do szkoły

uczniowie

nauczyciele

rodzice

24,6

45,9

18,3

11,2

12,3

60,3

24,4

3,0

41,6

45,9

10,3

1,8

w mojej szkole zdarza si

e uczniowie s

agresywni wobec nauczycieli

8,0

7,2

3,9

21,0

26,9

21,7

42,0

37,1

49,3

29,0

28,7

23,2

uczniowie

nauczyciele

rodzice

w mojej szkole nauczyciele cz

sto krzycz

na uczniów

11,2

3,8

5,1

26,1

12,2

24,2

52,1

58,9

58,8

10,6

25,2

10,8

uczniowie

nauczyciele

rodzice

w mojej szkole panuje miła i swobodna atmosfera

uczniowie

nauczyciele

rodzice

14,8

52,8

25,2

7,2

33,0

55,7

10,0

1,2

17,1

65,1

14,9

1,1

podczas lekcji w mojej szkole mo

na otwarcie wyra

swoje zdanie

uczniowie

nauczyciele

rodzice

27,7

44,1

21,9

6,2

51,0

44,3

3,8 0,9

20,4

60,1

15,0

2,2

w mojej szkole poziom nauczania jest wysoki

uczniowie

nauczyciele

rodzice

27,1

49,7

19,0

4,1

36,5

51,3

10,5

1,8

17,7

58,1

22,2

1,7

lekcje w mojej szkole s

ciekawe

uczniowie

nauczyciele

rodzice

19,4

49,9

24,1

6,5

26,8

69,2

3,60,3

17,0

68,2

11,0

1,1

w mojej szkole uczniowie szanuj

wzajemnie

uczniowie

nauczyciele

rodzice

10,2

53,8

28,5

7,5

7,9

60,8

29,0

2,2

13,0

65,0

18,2

2,2

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

tnie sp

dzam czas w mojej szkole nawet po lekcjach

14,3

19,0

16,7

26,8

48,8

37,1

35,0

26,9

36,2

23,9

5,4

9,2

uczniowie

nauczyciele

rodzice

w mojej szkole jest rygor, dyscyplina

9,3

6,7

9,7

33,5

40,2

47,1

44,5

42,6

37,3

12,7

10,5

4,5

uczniowie

nauczyciele

rodzice

w mojej szkole jest du

a rywalizacja mi

dzy uczniami, du

a konkurencja

15,8

5,2

11,9

28,3

30,9

37,3

45,9

56,6

44,6

10,0

7,3

5,1

uczniowie

nauczyciele

rodzice

W odpowiedziach rodziców pomini

to „trudno powiedzie

”, dlatego odsetki nie sumuj

do 100.

2.2 Zadowolenie rodziców ze szkoły, do której uczęszczają ich dzieci

Rodzice, posiadający potomstwo w wieku szkolnym, w zdecydowanej większości (78,2%)

wyraŜają zadowolenie ze szkoły, w której ich dzieci zdobywają wiedzę, w tym niespełna jedna trzecia

ankietowanych (30,6%) poziom tego zadowolenia określa jako bardzo wysoki. Tylko jeden na pięciu

badanych rodziców (18,2%) szkołę, do której uczęszcza ich dziecko ocenia przeciętnie, zaś odsetek

tych, którzy placówkom oświaty wystawiają noty negatywne (umiarkowane lub zdecydowane) stanowi

zaledwie 3,6%.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

CHCIAŁ(A)BYM CHWILK

POROZMAWIA

O SZKOLE, DO KTÓREJ CHODZI PANA(I)

SYN/CÓRKA. NA ILE, OGÓLNIE RZECZ BIOR

C, JEST PAN(I) ZADOWOLONY ZE

SZKOŁY, DO KTÓREJ CHODZI PANA(I) CÓRKA/SYN?

N = 553

Jestem bardzo zadowolony(a)

Jestem raczej zadowolony(a)

Przeci

tnie, ani zadowolony,

ani niezadowolony

Jestem raczej niezadowolony(a)

Jestem bardzo niezadowolony(a)

47,6%

30,6%

18,2%

2,9%
0,7%

Ogólna ocena szkoły, do której uczęszczają dzieci stosunkowo najkorzystniej wypada wśród

najmłodszych rodziców (w wieku 25-34 lat), posiadających najniŜsze wykształcenie oraz mieszkających

na wsi. Nieco częściej teŜ niŜ pozostali zadowolenie ze szkoły wyraŜają rodzice dzieci z klas I-III szkoły

podstawowej.

Brak zastrzeŜeń do danej placówki oświaty wyraźnie koresponduje równieŜ z wynikami, jakie

dzieci osiągają w nauce. Największe zatem zadowolenie ze szkoły występuje wśród rodziców, których

dzieci uczą się najlepiej (przyjmując za wskaźnik średnią ocen z ostatniego semestru nauki).

2.3 Uczucia uczniów związane ze szkołą

Szkoła moŜe budzić szereg róŜnych (nierzadko skrajnych) emocji. Uczniowie, mając na uwadze

kilka ostatnich tygodni, mieli za zadanie z podanej listy stwierdzeń wyraŜających uczucia związane ze

szkołą (zarówno pozytywne, jak i negatywne) wybrać najpierw te, które wyraŜają wszystkie ich szkolne

przeŜycia i doznania, a następnie trzy, które odzwierciedlają emocje najczęściej przez nich

doświadczane.

Jak się okazuje, doznawane przez dzieci i młodzieŜ uczucia, związane ze szkołą są wyraźnie

ambiwalentne. W czołówce najczęściej wskazywanych stwierdzeń znajdują się zarówno wyraŜenia

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

pozytywne, jak i negatywne. Wprawdzie najczęściej wybierano stwierdzenie: „w szkole mam

prawdziwych przyjaciół” (63,4%), jednak niewiele mniej ankietowanych (56,0%) przyznało, Ŝe boi się

niektórych lekcji. Pomimo tej i innych niedogodności związanych z uczęszczaniem do szkoły, jak

chociaŜby ta, Ŝe lekcje potrafią być nudne, na co zwraca uwagę niemal co drugi uczeń (47,7%), to

prawie połowa wszystkich ankietowanych (49,1%) deklaruje, Ŝe lubi chodzić do szkoły, która to, w opinii

znacznej części młodych respondentów (46,2%) przyczynia się do ich rozwoju, między innymi dzięki

interesującym lekcjom, na które zwraca uwagę 41,3% uczniów.

Wyraźnie rzadziej doznawanym przez uczniów przeŜyciem szkolnym jest poczucie doceniania –

wskazuje na nie 28,4% ankietowanych. Radość z chodzenia do szkoły to stan charakteryzujący jednego

na czterech uczniów (24,6%). Podobny odsetek ankietowanych (24,2%) denerwuje się przed pójściem

do szkoły, a niemal co piąty uczeń (18,6%) deklaruje, iŜ będąc w szkole nie czuje się na swoim miejscu.

Trwoga związana z chodzeniem do szkoły, to stan najrzadziej towarzyszący uczniom - charakteryzuje

co dwunastego z nich (8,2%).

W SZKOLE UCZNIOWIE RÓ

NIE SI

CZUJ

. ZAZNACZ NA TEJ LI

CIE WSZYSTKIE UCZUCIA,

JAKICH ZDARZA CI SI

DOZNAWA

W SWOJEJ SZKOLE – POMY

L O OSTATNICH KILKU

TYGODNIACH.

N = 3 081

63,4%

56,0%

49,1%

47,7%

46,2%

41,3%

28,4%

24,6%

24,2%

18,6%

8,2%

W szkole mam prawdziwych przyjaciół

Boj

niektórych lekcji

Lubi

chodzi

do szkoły

Nudz

na lekcjach

W szkole naprawd

rozwijam,

czuj

e id

naprzód

Lekcje mnie interesuj

W szkole czuj

doceniany

Chodzenie do szkoły sprawia mi rado

ść

Denerwuj

przed pój

ciem do szkoły

Kiedy jestem w szkole czuj

niepewnie, nie na swoim miejscu

Boj

ść

do szkoły

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Bardzo podobnie przedstawia się hierarchia najczęstszych uczniowskich doznań związanych ze

szkołą. W tym wypadku jednak niektóre pozytywne emocje ustępują miejsca uczuciom negatywnym. I

tak, okazuje się, Ŝe uczniowie nieco częściej odczuwają nudę na lekcjach niŜ ogólną sympatię do szkoły

(38,4% wobec 34,3%), a stres przed pójściem do szkoły towarzyszy im częściej niŜ radość

uczęszczania do niej (16,4% wobec 13,4%).

Najczęściej jednak doznawanym uczuciem związanym ze szkołą jest przyjaźń – wskazuje na

nią ponad połowa ankietowanych uczniów (54,4%). Względnie najrzadziej zaś doświadczanym stanem

jest strach przed pójściem do szkoły. Uczucie to względnie często towarzyszy 4,1% ankietowanych.

TERAZ ZAZNACZ TRZY UCZUCIA, KTÓRYCH W SWOJEJ SZKOLE DOZNAJESZ NAJCZ

ĘŚ

CIEJ

N = 3 079

54,4%

44,4%

38,4%

34,3%

30,2%

27,4%

16,4%

14,9%

13,4%

13,3%

4,1%

W szkole mam prawdziwych przyjaciół

Boj

niektórych lekcji

Nudz

na lekcjach

Lubi

chodzi

do szkoły

W szkole naprawd

rozwijam,

czuj

e id

naprzód

Lekcje mnie interesuj

Denerwuj

przed pój

ciem do szkoły

W szkole czuj

doceniany

Chodzenie do szkoły sprawia mi rado

ść

Kiedy jestem w szkole czuj

niepewnie,

nie na swoim miejscu

Boj

ść

do szkoły

Hierarchia uczuć, jakie wśród uczniów budzi szkoła wyraźnie zróŜnicowana jest ze względu na

pewne cechy charakteryzujące zarówno uczniów jak i szkoły, do których uczęszczają. Pozytywne

emocje wyraźnie częściej towarzyszą uczniom szkół wiejskich niŜ uczącym się w miastach. Sympatia

do szkoły oraz radość związana z uczęszczaniem do niej są ponadto najwyŜsze wśród uczniów szkół

podstawowych, a takŜe wśród tych, którzy osiągają najwyŜsze wyniki w nauce. Osoby te równieŜ

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

znacznie częściej niŜ pozostali zwracają uwagę na interesujące lekcje, jak równieŜ podkreślają

rozwojową funkcję szkoły oraz wskazują na zjawisko szkolnych przyjaźni.

Wraz ze wzrostem poziomu edukacji, jak równieŜ wraz ze spadkiem osiągnięć uczniów w

nauce, wzrasta w nich poczucie obawy przed niektórymi lekcjami oraz ogólny lęk przed chodzeniem do

szkoły. Ponadto uczniowie szkół gimnazjalnych, a tym bardziej ponadgimnazjalnych, znacznie częściej

niŜ ich młodsi koledzy narzekają na nudę podczas lekcji oraz stwierdzają, iŜ przebywając w szkole,

czują się niepewnie.

Dziewczęta, nieco częściej niŜ chłopcy deklarują radość z chodzenia do szkoły, chętniej teŜ

wskazują na prorozwojowy jej charakter oraz podkreślają wartość szkolnej przyjaźni. Jednak wyraźnie

częściej teŜ niŜ ich koledzy odczuwają lęk przed niektórymi lekcjami. Chłopcy natomiast, znacznie

częściej niŜ ich koleŜanki narzekają na nudę podczas lekcji oraz paradoksalnie, częściej niŜ dziewczęta,

wyraŜają zainteresowanie zajęciami. Stosunkowo częściej teŜ niŜ ich rówieśnice czują się doceniani w

szkole.

Płe

Uczucia zwi

zane ze szkoł

chłopcy

dziewcz

Ogółem

W szkole mam prawdziwych przyjaciół

51,6

56,9

54,4

Boj

niektórych lekcji

39,7

48,6

44,4

Nudz

na lekcjach

43,7

33,7

38,4

Lubi

chodzi

do szkoły

32,6

35,8

34,3

W szkole naprawd

rozwijam

27,9

32,3

30,2

Lekcje mnie interesuj

29,6

25,4

27,4

Denerwuj

przed pój

ciem do szkoły

16,4

W szkole czuj

doceniany

16,4

13,7

14,9

Chodzenie do szkoły sprawia mi rado

ść

11,4

15,2

13,4

Kiedy jestem w szkole czuj

niepewnie

14,5

12,4

13,3

Boj

ść

do szkoły

4,2

4,0

4,1

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Rodzaj szkoły

Uczucia zwi

zane ze szkoł

podstawowa

gimnazjum

ponadgimn.

ogółem

W szkole mam prawdziwych
przyjaciół

64,5

56,3

43,1

54,4

Boj

niektórych lekcji

27,1

45,0

59,9

44,4

Nudz

na lekcjach

19,8

40,1

54,1

38,4

Lubi

chodzi

do szkoły

41,9

35,0

26,6

34,3

W szkole naprawd

rozwijam

38,5

29,6

23,2

30,2

Lekcje mnie interesuj

40,2

23,8

18,9

27,4

Denerwuj

przed pój

ciem do

szkoły

10,9

16,4

21,6

16,4

W szkole czuj

doceniany

21,0

14,5

9,8

14,9

Chodzenie do szkoły sprawia mi
rado

ść

19,4

11,6

9,8

13,4

Kiedy jestem w szkole czuj

niepewnie

8,6

15,2

15,9

13,3

Boj

ść

do szkoły

2,8

4,7

4,1

rednia ocen

Uczucia zwi

zane ze szkoł

do 2,5

2,51

do 3,5

3,51

do 4,5

4,51

i wi

cej

ogółem

W szkole mam prawdziwych
przyjaciół

48,6

48,5

56,0

59,9

54,4

Boj

niektórych lekcji

52,1

53,2

45,5

34,5

44,4

Nudz

na lekcjach

57,1

44,8

38,2

28,3

38,4

Lubi

chodzi

do szkoły

21,4

27,3

36,6

37,5

34,3

W szkole naprawd

rozwijam

19,3

25,5

30,9

38,2

30,2

Lekcje mnie interesuj

17,9

23,3

28,2

33,3

27,4

Denerwuj

przed pój

ciem do

szkoły

25,0

20,9

15,2

11,1

16,4

W szkole czuj

doceniany

7,1

9,8

13,5

25,0

14,9

Chodzenie do szkoły sprawia mi
rado

ść

6,4

11,6

13,2

15,5

13,4

Kiedy jestem w szkole czuj

niepewnie

23,6

17,8

12,0

8,3

13,3

Boj

ść

do szkoły

5,7

5,2

3,7

3,2

4,1

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Uczniowie o nauczycielach

Uczniowie oceniając swoich nauczycieli mieli do dyspozycji listę 16 cech opisujących ich

sposób zachowania i poziom kompetencji. Na liście zamieszczono 9 cech pozytywnych (nauczyciele

szanują uczniów, dobrze uczą, są Ŝyczliwi uczniom, stawiają sprawiedliwe oceny itd.) oraz 7

negatywnych (nauczyciele gnębią uczniów, których nie lubią, upokarzają uczniów, zniechęcają do nauki

itd.).

Uczniowie wyraŜali swoją opinię w sposób mniej lub bardziej zdecydowany. W analizie

koncentrowano się na opiniach zdecydowanych („zdecydowanie tak” lub „zdecydowanie nie”), gdy te

opinie przewaŜały, były dominującą tendencją w sposobie postrzegania nauczycieli. Uznano za bardzo

charakterystyczne dla wizerunku nauczycieli w oczach uczniów, gdy ci w wielu przypadkach nie mieli

Ŝadnych wątpliwości i jednoznacznie przypisywali nauczycielom posiadanie określonych cech

3.1 Wizerunek nauczycieli

Uczniowie w niewielkim stopniu przypisują swoim nauczycielom cechy zdecydowanie

negatywne. Biorąc pod uwagę najbardziej skrajne przykłady nieeetycznych zachowań nauczycieli,

uczniowie w większości odpowiadają „zdecydowanie nie”, oni takich cech nie mają:

nauczyciele nie upokarzają, nie obraŜają uczniów (48,6%)

nauczyciele nie zniechęcają do nauki (44,0%)

nauczyciele nie starają się skłócić uczniów między sobą (65,6%)

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Upokarzają, obraŜają uczniów

4,6%

8,8%

38,0%

48,6%

Zniechęcają do nauki

6,6%10,7%

38,7%

44,0%

Starają się skłócić uczniów między sobą

2,4%

4,2%

27,9%

65,6%

W kaŜdym z tych przypadków odpowiedzi „zdecydowanie nie” jest najwięcej, a odpowiedzi

„zdecydowanie tak” najmniej. To oznacza, Ŝe dysfunkcjonalne i nieetyczne zachowania nauczycieli

zdarzają się rzadko. Jest jednak nieetyczne zachowanie nauczycieli, które zdarza się nieco częściej.

10,2% uczniów odpowiada „zdecydowanie tak” na stwierdzenie „nauczyciele gnębią uczniów, których

nie lubią”.

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Gnębią uczniów, których nie lubią

10,2%

19,1%

37,2%

33,5%

Nauczyciele na niewielkiej grupie uczniów sprawiają wraŜenie, iŜ sami są znudzeni podczas

prowadzenia lekcji (19,1%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Sami są znudzeni podczas prowadzenia lekcji

5,2% 13,9%

49,7%

31,2%

Wyraźne zróŜnicowanie opinii pojawia się, gdy uczniowie oceniają zaangaŜowanie nauczycieli i

sposób traktowania niektórych uczniów. W tej materii zdania są podzielone, liczne są odpowiedzi „tak” i

liczne są równieŜ odpowiedzi „nie”:

nauczyciele starają się nas porwać, zarazić entuzjazmem (40,3% odpowiada „raczej

tak” i 33,8% raczej nie”)

nauczyciele starają się nikogo nie wyróŜniać (39,2% odpowiada „raczej tak” i 33,5%

raczej nie”)

nauczyciele faworyzują niektórych uczniów (26,8% odpowiada „raczej tak” i 35,5%

raczej nie”).

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Starają się nas porwać, zarazić entuzjazmem

14,6%

40,3%

33,8%

11,3%

Starają się nikogo nie wyróŜniać

13,3%

39,2%

33,5%

14,0%

Faworyzują niektórych uczniów

16,3%

26,8%

35,5%

21,4%

Pewnym problemem jest kwestia stawiania sprawiedliwych ocen. 32% uczniów uwaŜa, Ŝe

nauczyciele nie są w tym względzie sprawiedliwi (w tym 7,9% uwaŜa, Ŝe są zdecydowanie

niesprawiedliwi).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Stawiają sprawiedliwe oceny

21,5%

46,5%

24,1%

7,9%

Pozytywny wizerunek nauczycieli umacnia przekonanie o ich kompetencjach zarówno

intelektualnych jak i pedagogicznych. Uczniowie częściej mówią „zdecydowanie tak” w odpowiedzi na

stwierdzenia:

nauczyciele jasno określają, co wolno, a czego nie wolno na lekcjach (48,4%)

nauczyciele są mądrzy, mają duŜą wiedzę (45,9%)

W obu przypadkach wysoki jest takŜe odsetek uczniów odpowiadających „raczej tak”.

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Jasno określają, co wolno, a czego nie wolno na lekcjach

48,4%

37,8%

9,3%

4,5%

Są mądrzy, mają duŜą wiedzę

45,9%

43,5%

7,6%

3,0%

Nie potrafią odpowiedzieć na wszystkie pytania uczniów z przedmiotu, którego uczą

7,4% 17,0%

47,1%

28,6%

Zdaniem większości uczniów ich nauczyciele potrafią dobrze tłumaczyć, dobrze uczyć, ale ta

cecha nie jest oceniana tak wysoko jak ich wiedza. To znaczy, Ŝe uczniowie bardziej doceniają ich

kompetencje intelektualne niŜ pedagogiczne.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Potrafią dobrze tłumaczyć, dobrze uczą

30,0%

53,1%

14,0%

2,9%

Stosunek nauczycieli do uczniów jest oceniany pozytywnie. Lecz obserwuje się pewną

charakterystyczną tendencję wyraŜającą się w przesunięciu akcentów - mniej jest odpowiedzi

„zdecydowanie tak” a więcej „raczej tak”. Dotyczy to zasad:

nauczyciele szanują uczniów

nauczyciele jasno określają, czego oczekują od uczniów

nauczyciele są Ŝyczliwi wobec uczniów

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Szanują uczniów

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

35,1%

54,7%

8,0% 2,2%

Jasno określają, czego oczekują od uczniów

35,1%

49,8%

12,3%

2,8%

Są Ŝyczliwi wobec uczniów

25,4%

58,4%

13,6%

2,6%

Opinie są wyraźnie zróŜnicowane w zaleŜności od typu szkoły. Najlepsze opinie o

nauczycielach mają uczniowie szkół podstawowych, bardziej krytyczni są uczniowie szkół ponad-

gimnazjalnych. Aprobata uczniów szkół podstawowych częściej wyraŜa się w sposób zdecydowany

(„zdecydowanie tak”) a uczniów szkół ponadpodstawowych – w formie „raczej tak”:

nauczyciele dobrze uczą – „zdecydowanie tak” mówi 53,2% uczniów szkół

podstawowych, 24,9% gimnazjów, 13,6% szkół ponadgimnazjalnych – ci uczniowie

najczęściej odpowiadają „raczej tak” (62,9%)

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

nauczyciele szanują uczniów - „zdecydowanie tak” mówi 51,8% uczniów szkół

podstawowych, 33,0% gimnazjów, 21,5% szkół ponadgimnazjalnych – oni najczęściej

mówią „raczej tak” (64,4%)

nauczyciele są Ŝyczliwi wobec uczniów - „zdecydowanie tak” mówi 42,1% uczniów

szkół podstawowych, 23,0% gimnazjów, 12,2% szkół ponadgimnazjalnych – oni

najcześciej odpowiadają „raczej tak” (67,3%)

nauczyciele stawiają sprawiedliwe oceny - „zdecydowanie tak” mówi 40,1% uczniów

szkół podstawowych, 17,7% gimnazjów, 8,0% szkół ponadgimnazjalnych. Problem

sprawiedliwych ocen jest szczególnie odczuwany w szkołach ponadgimnazjalnych –

32,9% ich uczniów uwaŜa, Ŝe nauczyciele raczej nie stawiają sprawiedliwych ocen, a

przekonanych o tym w sposób zdecydowany jest 9,8%. Łącznie 42,7% uczniów tych

szkół uwaŜa, Ŝe pod tym względem uczniowie są niesprawiedliwi.

nauczyciele są mądrzy, mają duŜą wiedzę - „zdecydowanie tak” mówi 66,0% uczniów

szkół podstawowych, 41,7% gimnazjów, 31,2% szkół ponad-gimnazjalnych

3.2 Nauczyciele akceptowani i nieakceptowani

3.2.1 Skala nieakceptacji

Większość badanych uczniów (71,2%) odpowiada, Ŝe w ich szkole są tacy nauczyciele, których

najchętniej by unikali, z którymi nie chcieliby mieć lekcji. W tym – 18,6% unikałoby jednego nauczyciela,

a więcej niŜ jednego 51,9%. Skala zjawiska „odrzucenia” niektórych nauczycieli jest zatem realnym

problemem.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

CZY W TWOJEJ SZKOLE S

TACY NAUCZYCIELE, KTÓRYCH NAJCH

TNIEJ BY

UNIKAŁ(A),

Z KTÓRYMI NIE CHCIAŁ(A)BY

MIE

LEKCJI?

N = 3 041

71,2%

28,8%

Tak, s

tacy

nauczyciele

Nie, nie ma takich
nauczycieli

Ilu jest takich nauczycieli, których najch

tniej by

unikał(a), z którymi nie chciał(a)by

mie

lekcji?

Jeden nauczyciel

18,6%

Dwóch nauczycieli

22,7%

Trzech nauczycieli

14,6%

Czterech nauczycieli i wi

cej

14,7%

Brak danych

0,7%%

71,2 0%

Zjawisko braku akceptacji dla niektórych nauczycieli w większym stopniu charakteryzuje

postawy uczniów szkół ponadpodstawowych. O tym, Ŝe w szkole są nauczyciele, których najchętniej by

unikał mówi:

57,6% uczniów szkół podstawowych

73,3% uczniów gimnazjów

81,9% uczniów szkół ponadgminazjanych

Nieakceptowanie niektórych nauczycieli nieco częściej jest cechą uczniów słabych, z niską

średnią ocen, ale i większość dobrych uczniów, z wysoką średnią, nie chciałaby mieć lekcji z niektórymi

z nauczycieli swojej szkoły. W szkole są nauczyciele, których najchętniej bym unikał stwierdza:

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

75,8% uczniów ze średnią ocen do 2,5

78,6% uczniów ze średnią od 2,51 do 3,5

71,2% uczniów ze średnią od 3,51 do 4,5

64,7% uczniów ze średnią 4,51 i powyŜej

3.2.2 Skala akceptacji

Zdecydowana większość uczniów (91,6%) ma swojej szkole nauczycieli, których naprawdę

szanuje i lubi.

CZY W TWOJEJ SZKOLE S

TACY NAUCZYCIELE, KTÓRYCH NAPRAWD

SZANUJESZ I LUBISZ,

Z KTÓRYMI NAJCH

TNIEJ BY

CHCIAŁ(A) MIE

WSZYSTKIE LEKCJE, GDYBY TO BYŁO MO

LIWE?

N = 3 079

91,6%

8,4%

Tak, s

tacy

nauczyciele

Nie, nie ma takich
nauczycieli

W tym przypadku nie zaznaczają się róŜnice między uczniami szkół róŜnych typów. W szkole

są nauczyciele, których naprawdę szanuje i lubi odpowiada:

93,2% uczniów szkół podstawowych

92,6% uczniów gimnazjów

89,2% uczniów szkół ponadgminazjalnych

Niewielu jest uczniów (5,1%), którzy czują się w swojej szkole wyobcowani, to znaczy - nie mają

takich nauczycieli, których by szanowali a jednocześnie mają nauczycieli, których chętnie by unikali.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Konflikty z nauczycielami – opinia uczniów

Połowa uczniów (53,0%) nie miała Ŝadnego nieporozumienia czy konfliktu z nauczycielami w

ciągu obecnego roku szkolnego. Konflikty, jeśli się zdarzały, to najczęściej raz czy dwa razy.

CZY W CI

GU TEGO ROKU SZKOLNEGO ZDARZYŁO CI SI

MIE

JAKIE

NIEPOROZUMIENIE,

KONFLIKT Z KTÓRYM

Z NAUCZYCIELI?

N = 3 079

53,0%

32,1%

10,4%

4,5%

Nie, ani razu

Tak, raz czy dwa razy

Tak, kilka razy

Tak, wiele razy

Mniej konfliktów z nauczycielami mają dziewczyny (ani razu - 60,8%) niŜ chłopcy (ani razu -

44,1%), osoby z lepszymi ocenami, uczniowie szkoły podstawowej.

W ciągu roku szkolnego nie miało ani razu nieporozumień czy konfliktów z nauczycielami:

66,7% uczniów szkoły podstawowej

47,6% uczniów gimnazjów

46,0% uczniów szkół ponadgimnazjalnych

35,3% uczniów ze średnią ocen do 2,5

46,9% uczniów ze średnią ocen od 2,51 do 3,5

52,8% uczniów ze średnią ocen od 3,51 do 4,5

61,8% uczniów ze średnią ocen 4,51 i więcej

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

LI W TWOJEJ KLASIE POWSTAJ

JAKIE

KONFLIKTY, NIEPOROZUMIENIA UCZNIÓW Z

NAUCZYCIELAMI, TO SK

D SI

ONE BIOR

? NA JAKIM TLE POWSTAJ

NA OGÓŁ W TWOJEJ

KLASIE? ZAZNACZ NA PONI

SZEJ LI

CIE WSZYSTKIE POWODY NIEPOROZUMIE

UCZNIÓW

Z NAUCZYCIELAMI, JAKIE ZDARZAJ

W TWOJEJ KLASIE

N = 3 078

62,2%

50,4%

45,0%

43,2%

39,7%

33,9%

25,9%

17,4%

16,0%

18,7%

Niegrzeczne zachowanie ucznia

Niesprawiedliwa ocena

Lekcewa

enie nauczyciela przez uczniów

(nie słuchaj

go, nie uwa

na lekcji)

Ucze

nie chce pogodzi

z ocen

Nauczyciel nie potrafi zapanowa

nad klas

Nauczyciel nie potrafi dogada

z klas

Nauczyciel nie chce przyzna

do bł

Nauczyciel obra

a uczniów

Nie ma konfliktów, nieporozumie

Inne

Ta kolejność zmienia się w zaleŜności od typu szkoły (wieku uczniów) i poziomu

otrzymywanych ocen. W szkołach podstawowych częściej przyczyną konfliktów jest niegrzeczne

zachowanie ucznia (61,7%) niŜ niesprawiedliwa ocena (32,6%). Podobnie jest w gimnazjum, chociaŜ

ocena staje się juŜ sprawą waŜniejszą. O konfliktach na tym tle mówi 53,9% uczniów, o niegrzecznym

zachowaniu ucznia jako źródle konfliktów – 70,9% uczniów.

W szkołach ponadgimnazjalnych jest odwrotnie – najczęściej powodem konfliktów jest

niesprawiedliwa ocena (63,5%), a w następnej kolejności niegrzeczne zachowanie ucznia (54,2%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

4.2 Odpowiedzialność za nieporozumienia między nauczycielami a uczniami

Interesujące jest to, Ŝe liczna grupa uczniów (36,5%) uwaŜa, Ŝe więcej odpowiedzialności za

nieporozumienia ponoszą sami uczniowie, a prawie trzykrotnie mniej liczebnie grupa przypisuje więcej

odpowiedzialności nauczycielom (13,4%).

A TERAZ POMY

L O NIEPOROZUMIENIACH MI

DZY NAUCZYCIELAMI A UCZNIAMI W TWOJEJ

KLASIE, I POSTARAJ SI

ROZWA

JE „NA ZIMNO”. CZY TWOIM ZDANIEM ZAZWYCZAJ ZA TAKIE

KONFLIKTY:

N = 3 063

13,4%

42,8%

36,5%

7,3%

cej odpowiedzialno

ponosz

nauczyciele

Odpowiedzialno

ść

ponosz

zarówno ucze

jak i nauczyciel

(po połowie)

cej odpowiedzialno

ponosz

uczniowie

Nikt nie ponosi odpowiedzialno

ci,

tak to ju

jest

Biorąc pod uwagę, Ŝe najczęściej powodem konfliktów z nauczycielami jest niegrzeczne

zachowanie uczniów, moŜna wysnuć wniosek, Ŝe wielu uczniów nie czuje respektu w stosunku do

nauczycieli.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Nauczyciele o uczniach

Krytycznie oceniany przez wielu nauczycieli jest stosunek uczniów do nauki. Prawie połowa

nauczycieli uwaŜa, Ŝe uczniowie nie przykładają się, idą po linii najmniejszego oporu.

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Uczniowie nie przykładaj

do nauki, id

po linii najmniejszego oporu

10,8%

36,8%

44,5%

7,9%

Uczniowie dobrze si

ucz

, s

pilni

4,1%

47,9%

43,7%

4,3%

Najlepszy stosunek do nauki mają uczniowie szkół podstawowych, w późniejszych latach

zmienia się on na gorsze. Uczniowie raczej dobrze się uczą, są pilni, mówi:

64,2% nauczycieli szkół podstawowych

43,3% nauczycieli gimnazjów

36,2% nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych

O ile w pierwszych latach nauki większość uczy się, to w kolejnych - następuje wyraźny podział

na tych, którzy chcą się uczyć i tych, którzy nie chcą.

Uczniowie nie przykładaj

do nauki, id

po linii najmniejszego oporu

Zdecydowanie

tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie

nie

Szkoła podstawowa

4,7%

28,8%

54,5%

12,0%

Gimnazjum

12,0%

42,5%

41,5%

4,0%

Szkoła ponadgimnazjalna

15,7%

39,1%

37,5%

7,7%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Większość nauczycieli pozytywnie odbiera stosunek uczniów do siebie. Uczniowie raczej

słuchają nauczycieli i są wobec nich uprzejmi.

Uczniowie słuchaj

nauczycieli

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

19,2%

72,5%

7,1% 1,1%

Uczniowie s

uprzejmi wobec nauczycieli

11,6%

76,5%

10,6% 1,2%

Poziom agresji uczniów w stosunku do nauczycieli jest problemem, skoro 20,5% nauczycieli

styka się z arogancją i chamstwem uczniów, a 23,9% z przeszkadzaniem w lekcjach i ignorowaniem

uwag (połączone odpowiedzi „zdecydowanie tak” i „raczej tak”).

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Uczniowie bywaj

aroganccy i chamscy w stosunku do nauczycieli

3,9% 16,6%

56,0%

23,5%

Uczniowie przeszkadzaj

w lekcjach, ignoruj

uwagi nauczycieli

4,5% 19,4%

61,7%

14,4%

Uczniowie nie reaguj

na polecenia nauczycieli

2,6%13,4%

61,0%

23,0%

WyŜszy poziom agresji ze strony uczniów jest odczuwany przez nauczycieli w szkołach

ponadpodstawowych, zwłaszcza w gimnazjach.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Uczniowie bywaj

aroganccy i chamscy w stosunku do nauczycieli

Zdecydowanie

tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie

nie

Szkoła podstawowa

3,7%

11,0%

51,8%

33,4%

Gimnazjum

4,7%

21,8%

57,7%

15,8%

Szkoła ponadgimnazjalna

3,4%

17,1%

58,4%

21,1%

Jeszcze więcej agresji zauwaŜają nauczyciele w relacjach między uczniami. 39,3% nauczycieli

odpowiada, Ŝe uczniowie bywają aroganccy i chamscy wobec swoich kolegów, a 30,6% potwierdza

występowanie zjawiska gnębienia jednych uczniów przez drugich (połączone odpowiedzi

„zdecydowanie tak” i „raczej tak”).

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Uczniowie s

yczliwi wobec siebie nawzajem

4,2%

70,2%

23,6%

2,0%

Uczniowie bywaj

aroganccy i chamscy w stosunku do kolegów

7,5%

31,8%

51,9%

8,8%

ród uczniów tacy, którzy s

bieni przez innych

5,2%

25,4%

49,2%

20,1%

WyŜszy poziom wzajemnej agresji między uczniami obserwują nauczyciele gimnazjum. Prawie

połowa (49%) uwaŜa, Ŝe uczniowie bywają aroganccy w stosunku do swoich kolegów.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Uczniowie bywaj

aroganccy i chamscy w stosunku do kolegów

Zdecydowanie

tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie

nie

Szkoła podstawowa

6,4%

28,8%

53,5%

11,4%

Gimnazjum

9,7%

39,3%

46,6%

4,4%

Szkoła ponadgimnazjalna

6,4%

27,4%

55,5%

10,7%

ród uczniów tacy, którzy s

bieni przez innych

Zdecydowanie

tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie

nie

Szkoła podstawowa

5,0%

18,1%

51,2%

25,8%

Gimnazjum

6,4%

32,1%

47,2%

14,4%

Szkoła ponadgimnazjalna

4,4%

26,2%

49,3%

20,1%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Wzajemne relacje mi

dzy uczniami

Obserwacje nauczycieli o relacjach między uczniami potwierdzają sami uczniowie. Ponad

połowa z nich mówi, Ŝe w ich klasie są osoby, od których najchętniej trzymaliby się z daleka. W tym

przypadku nie ma zróŜnicowań opinii między uczniami róŜnych typów szkół.

CHCIELIBY

MY SI

TERAZ DOWIEDZIE

, JAK UKŁADAJ

W TWOJEJ KLASIE RELACJE

DZY WAMI. CZY W TWOJEJ KLASIE S

TAKIE OSOBY, OD KTÓRYCH NAJCH

TNIEJ

TRZYMAŁ(A)BY

Z DALEKA, Z KTÓRYMI STARASZ SI

NIE UTRZYMYWA

KONTAKTÓW?

N = 3 056

55,1%

44,9%

Tak, s

takie

osoby

Nie, nie ma
takich osób

Ile jest takich osób w twojej klasie, od których

najch

tniej trzymałby

z daleka?

Jedna

13,3%

Dwie

11,4%

Trzy

9,3%

Cztery i wi

cej

20,0%

Brak danych

1,3%

55,1%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Obok wzajemnych niechęci, prawie wszyscy uczniowie mają silne poczucie więzi z wybranymi

kolegami z klasy.

CZY W TWOJEJ KLASIE S

TAKIE OSOBY, Z KTÓRYMI NAPRAWD

PRZYJA

NISZ,

NA KTÓRYCH CI ZALE

Y, Z KTÓRYMI NAJCH

TNIEJ SP

DZAŁBY

CZAS?

N = 3 072

91,1%

8,9%

Tak, s

takie

osoby

Nie, nie ma
takich osób

Najbardziej typową sytuacją w relacjach między uczniami jest podział kolegów/koleŜanek z

klasy na bliskich przyjaciół oraz „obcych” czy „odrzuconych”. To potencjalne źródło konfliktów i agresji

między uczniami. Ponad połowa (51,6%) spośród nich uwaŜa, Ŝe w ich klasie są przyjaciele oraz osoby,

których się unika.

Czy w twojej klasie s

takie

osoby, z którymi naprawd

przyja

nisz, na których Ci

zale

Tak

Nie

Tak

51,6%

3,4%

Czy w twojej klasie s

takie osoby, od

których najch

tniej trzymał(a)by

daleka?

Nie

39,6%

5,3%

Sytuacja bardziej zrównowaŜona, mniej konfliktogenna – ma się w klasie przyjaciół a

jednocześnie nie „odrzuca” się innych – zdarza się na mniejszą skalę (39,6%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

6.1 Autorefleksja nad własną pozycją w klasie

Uczniów mających poczucie bycia odrzuconym (w zasadzie nikt w klasie mnie nie lubi) jest

bardzo niewielu. Znacznie liczniejsza jest grupa uczniów wysoko oceniających swoją lokatę na

socjograficznej mapie (w zasadzie wszyscy mnie lubią). Łącznie 76,6% uczniów czuje się lubiana przez

większość lub przez prawie wszystkich w swojej klasie. Pod tym względem nie obserwuje się większych

zróŜnicowań między uczniami róŜnych typów szkół.

KTÓRE Z PONI

SZYCH STWIERDZE

NAJLEPIEJ OPISUJE TWOJ

SYTUACJ

N = 3 069

w zasadzie wszyscy w klasie
mnie lubi

kszo

ść

w klasie

mnie lubi

w zasadzie nikt w klasie
mnie nie lubi

mniej wi

cej połowa

klasy mnie lubi

mniej ni

połowa

klasy mnie lubi

30,4%

46,2%

15,7% 6,2%

1,5%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

6.2 Konflikty między uczniami

Nieporozumienia i konflikty między uczniami nie zdarzają się bardzo często, ale są zjawiskiem

występującym regularnie. W ciągu ostatnich miesięcy przydarzyły się one 68,6% uczniów (połączone

odpowiedzi: „raz czy dwa razy”, „kilka razy:, „wiele razy”).

CZY W CI

GU OSTATNICH KILKU MIESI

CY ZDARZYŁO CI SI

MIE

JAKIE

NIEPOROZUMIENIE,

KONFLIKT Z KTÓRYM

Z KOLEGÓW/KOLE

ANEK Z KLASY?

UCZNIÓW = 3 081

31,4%

44,0%

16,6%

8,0%

Nie, ani razu

Tak, raz czy dwa razy

Tak, kilka razy

Tak, wiele razy

Stosunkowo najmniej konfliktów jest w szkołach ponadgimnazjalnych. Nie przydarzyły się one

ani razu 38,4% uczniów.

6.2.1 Przyczyny konfliktów między uczniami

Najczęstszą przyczyną konfliktów między uczniami jest rozpuszczanie plotek. Szczególnie

często są one postrzegane jako źródło konfliktów przez dziewczęta (62,3%), w mniejszym stopniu przez

chłopców (52,3%).

Gnębienie słabszych przez silniejszych jest dostrzegane jako tło konfliktów częściej przez

uczniów szkół podstawowych (46,4%) i gimnazjów (42,6%) niŜ przez uczniów szkół

ponadgimnazjalnych (22,1%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

NA JAKIM TLE POWSTAJ

NA OGÓŁ W TWOJEJ KLASIE KONFLIKTY, NIEPOROZUMIENIA

DZY UCZNIAMI? ZAZNACZ NA PONI

SZEJ LI

CIE WSZYSTKIE POWODY NIEPOROZUMIE

, JAKIE

ZDARZAJ

W TWOJEJ KLASIE

N = 3 052

57,6%

46,7%

41,4%

36,9%

35,5%

30,8%

26,6%

21,9%

21,6%

20,0%

29,6%

Rozpuszczanie plotek

Wywy

szanie si

ęć

dzenia, dominowania

przez jak

ąś

osob

lub grupk

bienie słabszych przez silniejszych

Zazdro

ść

o wyniki w nauce

Drwienie z tych, którzy s

gorzej ubrani

czy gorzej im si

powodzi

Drwienie z tych, którym gorzej idzie nauka,

gorzej sobie radz

Faworyzowanie jednych uczniów

kosztem innych przez nauczycieli

Rywalizacja o sukcesy

Chwalenie si

pieni

dzmi czy drogimi rzeczami

Inne

Im lepsze oceny tym częściej postrzeganym źródłem nieporozumień jest zazdrość o wyniki w

nauce. Wymienia je:

31,9% uczniów ze średnią ocen do 2,5

27,5% ze średnią ocen od 2,51 do 3,5

34,2% ze średnią ocen od 3,51 do 4,5

49,4% ze średnią ocen 4,51 i więcej.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

6.3 Na co uczniowie zwracają uwagę rozmawiając o innych

Atrakcyjność wyglądu jest cechą, do której uczniowie przywiązują szczególną wagę. Jest to

najczęściej omawiany temat gdy rozmawiają o innych uczniach. Dotyczy to w równym stopniu chłopców

(63,6%) i dziewcząt (69,5%). Jest najwaŜniejszym tematem rozmów zarówno dla uczniów słabych

(68,6% w grupie uczniów ze średnią do 2,5) jak i najlepszych (66,6% w grupie uczniów ze średnią 4,51 i

więcej).

Ten temat jest stosunkowo mniej waŜny dla uczniów szkół podstawowych. Porusza go w

swoich rozmowach 51,6% uczniów, podczas gdy w gimnazjum 75,5%, a w szkołach

ponadgimnazjalnych 72,0%.

To jak ktoś się uczy jest waŜniejszym tematem rozmów o innych uczniach dla osób mających

wysoką średnią ocen (65,9% w grupie uczniów ze średnią 4,51 i więcej) niŜ dla osób z niską średnią

(46,7% - w grupie uczniów ze średnią do 2,5).

CZY, ROZMAWIAJ

C NA TEMAT INNYCH UCZNIÓW, TWOJE KOLE

ANKI / TWOI KOLEDZY ZWRACAJ

UWAG

56,7%

15,4%

27,3%

58,4%

41,0%

41,5%

66,7%

41,7%

43,3%

84,6%

72,7%

41,6%

59,0%

58,5%

33,3%

58,3%

na to, jak kto

ubiera

na to, kim s

jego rodzice

na to, ile kto

ma pieni

dzy

na to, jak kto

uczy

na to, jak kto

dza wolny czas

na to, dok

d kto

chodzi

w wolnym czasie

na to, jak kto

wygl

da,

na ile jest atrakcyjny(a)

na czyj

ąś

sił

, sprawno

ść

fizyczn

TAK

NIE

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

PONI

EJ JEST LISTA RÓ

NYCH CECH, KTÓRE MOG

ZADECYDOWA

O TYM,

E JACY

UCZNIOWIE „RZ

W SZKOLE” LUB W KLASIE, INNI ICH SŁUCHAJ

. POMY

L O SWOJEJ SZKOLE I

ZAZNACZ NA PONI

SZEJ LI

CIE TE CECHY, KTÓRE W TWOJEJ SZKOLE LUB KLASIE DECYDUJ

TYM,

E RÓWIE

NICY SI

Z KIM

LICZ

N = 3 037

48,9%

48,6%

46,3%

43,5%

36,7%

35,4%

35,3%

28,9%

26,6%

24,2%

16,7%

14,7%

10,6%

wygl

d, atrakcyjno

ść

fizyczna

siła, sprawno

ść

fizyczna

pewno

ść

siebie wobec nauczycieli,

"nie daj

sobie w kasz

dmucha

dobre wyniki w nauce

fantazja, robienie ciekawych rzeczy,

nawet wbrew regułom

a wiedza, inteligencja

uprawianie sportu, osi

gni

cia sportowe

pieni

dze

fundowanie, dzielenie si

z innymi

działalno

ść

w samorz

dzie

dobra znajomo

ść

komputerów

ni, dobrze sytuowani rodzice

działania w organizacjach,

np. prowadzenie projektów młodziezowych

Pewność siebie wobec nauczycieli ceniona jest najbardziej w szkołach ponadgimnazjalnych

(53,1%), gimnazjach (52,9%) a w mniejszym stopniu w szkołach podstawowych (32,0%).

Tak duŜych zróŜnicowań nie ma w ocenie wpływu wiedzy i inteligencji na pozycję w szkole czy

w klasie. Poziom wiedzy/inteligencji decyduje o tym, Ŝe rówieśnicy się z kimś liczą:

zdaniem 34,1% uczniów szkół podstawowych

31,9% uczniów gimnazjum

40,2% uczniów szkół ponadpodstawowych.

DuŜa wiedza i inteligencja, dobre wyniki w nauce to wartości bardziej cenione przez dobrych

uczniów, z wysoką średnią ocen. Ale i na ich liście najczęściej wymienianą cechą, dzięki której uzyskuje

się wysoką pozycję w szkole czy klasie, jest wygląd, atrakcyjność fizyczna.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Przemoc w szkole

7.1 Przemoc w szkole – opinia ogólna

Wśród dorosłych Polaków zdecydowanie dominuje pogląd, Ŝe przemoc w polskich szkołach jest

powaŜnym problemem1 - ponad połowa badanych podziela opinię, Ŝe szkoły w ogóle nie radzą sobie z

tym problemem, blisko 1/3 ocenia, Ŝe szkoły „nie bardzo” sobie z tym radzą.

CZY PANA(I) ZDANIEM PRZEMOC W POLSKICH SZKOŁACH JEST POWA

NYM

PROBLEMEM?

N = 2 151

Zdecydowanie tak, szkoły
w ogóle sobie z nim nie radz

Raczej tak, szkoły nie bardzo
sobie z nim radz

Trudno powiedzie

Raczej nie, szkoły do

ść

dobrze sobie z nim radz

Zdecydowanie nie, szkoły
bardzo dobrze sobie z nim radz

54,9%

31,5%

6,0%

0,6%

7,0%

Opinii badanych w omawianej kwestii nie róŜnicuje fakt posiadania dziecka w wieku szkolnym,

wpływa na nią natomiast wielkość miejscowości będącej miejscem zamieszkania respondenta. Odsetek

badanych przekonanych o problemach szkół związanych z przemocą wzrasta wraz z wielkością

miejscowości – zjawisko to dostrzegają w największym stopniu mieszkańcy największych miast.

Dane z ogólnopolskiej próby reprezentatywnej o liczebności N=2150 wywiadów (połączone dwa pomiary).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

7.2

Przemoc pomiędzy uczniami

Pytanie o róŜnego typu zjawiska, noszące cechy przemocy szkolnej zadane zostało wszystkim

trzem grupom respondentów: uczniom, nauczycielom i rodzicom. Uczniowie mieli za zadanie odnieść

się do problemu w dwóch aspektach: osobistych doświadczeń i dostrzegania poszczególnych

przejawów przemocy w szkole. Rodzice odpowiadali w odniesieniu do znanych im doświadczeń

szkolnych własnych dzieci, nauczyciele natomiast wypowiadali się o częstości występowania w szkole

poszczególnych przejawów przemocy (z wyłączeniem przemocy nauczycieli wobec uczniów, a z

szerszym ujęciem kwestii przemocy pomiędzy uczniami).

PoniŜszy wykres obrazuje zestawienie opinii uczniów (w dwóch aspektach) i rodziców.

OSTATNIO WIELE SI

MÓWI O PRZEMOCY W SZKOŁACH. NA LI

CIE PONI

EJ WYMIENIONE

RÓ

NE RODZAJE PRZEMOCY, JAKIE ZDARZAJ

W SZKOŁACH. CZY ZDARZYŁO SI

W CI

OSTATNIEGO ROKU,

rozpowszechniano o tobie / o kim

/ o dziecku szkodz

ce kłamstwa

30,8%

61,6%

10,1%

69,2%

38,4%

89,6%

TAK

NIE

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

który

z kolegów / kole

anek obra

ał, wymy

lał tobie / innym / dziecku

43,8%

78,4%

15,2%

56,2%

21,6%

84,6%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

który

z kolegów / kole

anek przymuszał ci

do robienia czego

, na co nie miałe

) ochoty (innych /

dziecko)

11,1%

33,7%

5,1%

88,9%

66,3%

94,3%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

pobił ciebie / inn

osob

/ dziecko który(a)

z kolegów(kole

anek) z klasy

7,4%

36,4%

8,0%

92,6%

63,6%

91,9%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

pobił ciebie / inn

osob

/ dziecko ucze

(uczniowie( z innych klas

7,8%

43,2%

5,9%

92,2%

56,8%

93,7%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

gro

ono tobie / innej osobie / dziecku z u

yciem no

a, gazu lub innego narz

dzia

3,8%

7,0%

1,0%

96,2%

93,0%

98,7%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

ywano w czasie bójki z tob

/ inn

osob

/ dzieckiem ostrych narz

dzi

3,5%

7,1%

1,2%

96,5%

92,9%

98,5%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

kto

ciebie / inn

osob

/ dziecko umy

lnie potr

cił, przewrócił

29,1%

50,4%

15,2%

70,9%

49,6%

84,1%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

zniszczono twoj

/ innej osoby / dziecka ławk

lub krzesło

8,1%

43,0%

4,3%

91,9%

57,0%

95,2%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

pobito ciebie / inn

osob

/ dziecko tak silnie,

e odniosłe

) obra

enia cielesne

3,3%

16,8%

2,1%

96,7%

83,2%

97,9%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

zmuszano ciebie / inn

osob

/ dziecko do kupowania papierosów, piwa lub innych rzeczy za własne

pieni

dze

3,4%

12,6%

2,3%

96,6%

87,4%

97,6%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

zniszczono rzeczy nale

Ŝą

ce do ciebie / innej osoby / dziecka np. plecak, ksi

ąŜ

ki, zeszyty

9,6%

32,3%

6,9%

90,4%

67,7%

93,1%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

nauczyciel straszył ciebie / inn

osob

/ dziecko

10,7%

17,4%

1,7%

89,3%

82,6%

97,3%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

nauczyciel u

ywał wobec ciebie / innej osoby / dziecka obra

liwych słów

15,9%

28,2%

5,7%

84,1%

71,8%

93,5%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

nauczyciel uderzał, szturchał, potr

cał itp. ciebie / inna osob

/ dziecko

6,0%

13,2%

2,0%

94,0%

86,8%

97,7%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

nauczyciel wyrzucił za drzwi ciebie / inn

osob

/ dziecko

15,1%

52,5%

6,5%

84,9%

47,5%

92,5%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

ukradziono pieni

dze lub przedmiot tobie / innej osobie / dziecku

14,1%

42,8%

9,9%

85,9%

57,2%

90,1%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

zabrano tobie / innej osobie / dziecku rzecz lub pieni

dze u

ywaj

c siły lub gro

Ŝą

c jej u

yciem

3,6%

10,0%

1,4%

96,4%

90,0%

98,5%

ucze

o sobie

ucze

o kolegach

rodzice o dzieciach

Pomini

to „trudno powiedzie

”

Deklaracje uczniów wskazują, Ŝe najbardziej rozpowszechnioną formą przemocy pomiędzy

dziećmi i młodzieŜą szkolną jest przemoc werbalna – rozpowszechnianie kłamstw, obraŜanie,

wymyślanie innym.

Przemoc o charakterze fizycznym stosunkowo rzadko przyjmuje formy drastyczne – niewielu

uczniów mówi o odniesieniu obraŜeń cielesnych, groŜeniu lub uŜyciu niebezpiecznych narzędzi –

jednak jej zasięg jest znaczny: ponad połowa badanych uczniów zaobserwowała celowe szykany o

charakterze fizycznym (potrącanie, poszturchiwanie, przewracanie), ponad dwie piąte mówi o pobiciu

kogoś przez osoby z innej klasy, więcej niŜ co trzeci – o pobiciu przez kolegów z tej samej klasy.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Stosowanie wymuszeń relatywnie rzadko dotyczy przymusowych zakupów, dość często

natomiast zdarza się przymuszanie kogoś do wykonania czegoś (być moŜe ma to związek z przejawami

tzw. „fali” szkolnej).

Przemoc o charakterze materialnym jest zjawiskiem częstym – zwłaszcza niszczenie sprzętów

szkolnych (ławki, krzesła) i kradzieŜ własności prywatnej, w nieco mniejszym zakresie jej zniszczenie.

Rzadko natomiast ma miejsce rozbój rozumiany jako zabranie wartościowej rzeczy z uŜyciem siły lub

zagroŜeniem jej uŜycia.

Przemoc nauczycieli wobec uczniów ma charakter znacznie bardziej ograniczony niŜ wzajemna

przemoc pomiędzy uczniami. W przypadku noszących znamiona przemocy zachowań nauczycieli

wobec uczniów dominują te o „łagodniejszym” charakterze: nauczyciele przede wszystkim wyrzucają

uczniów za drzwi lub stosują przemoc werbalną (uŜycie obraźliwych słów). Relatywnie rzadko

wskazywane jest straszenie uczniów lub uŜywanie przemocy fizycznej.

Stopień nasilenia zjawisk o charakterze przemocy, rozumiany jako wysokość odsetków

wskazań uczniów na daną kategorię, róŜnicowany jest przez płeć, wiek dzieci (poziom szkoły) oraz – w

mniejszym stopniu – lokalizację szkoły i średnią ocen.

O osobistych doświadczeniach z przemocą we wszystkich uwzględnionych przypadkach

częściej mówią chłopcy niŜ dziewczęta – dziewczęta natomiast częściej dostrzegają w szkole zjawisko

jako takie, bez osobistych odniesień.

Opierając się na opiniach uczniów – zarówno jeśli chodzi o odwołanie do własnych

doświadczeń, jak i ogólnie do sytuacji w szkole – moŜna sądzić, Ŝe przemoc pomiędzy uczniami

występuje przede wszystkim w gimnazjach, zwłaszcza w klasach II i III (najwyŜsze odsetki wskazań).

Klasy V – VI szkoły podstawowej niewiele ustępują im pod tym względem, zwłaszcza jeśli chodzi o bójki

czy szykany o charakterze fizycznym – uczniowie tych klas częściej mówią o osobistych

doświadczeniach w tym zakresie, rzadziej natomiast o zjawisku jako takim. Dostrzegany poziom

przemocy pomiędzy uczniami w szkołach ponadgimnazjalnych jest zdecydowanie mniejszy. Częściej

mówią oni natomiast (oraz uczniowie III klas gimnazjum) o przemocy ze strony nauczycieli, nie mającej

charakteru fizycznego – straszenie, obraźliwe słowa, wyrzucanie za drzwi. Przemoc fizyczna ze strony

nauczycieli relatywnie najczęściej dotyka natomiast uczniów starszych klas szkoły podstawowej i

uczniów gimnazjum.

Biorąc pod uwagę lokalizację szkoły, zjawiska noszące znamiona przemocy – zarówno

werbalnej, jak i fizycznej oraz materialnej – charakteryzują w relatywnie największym stopniu szkoły z

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

mniejszych miast (do 50 tys. mieszkańców) i wiejskie. W szkołach wiejskich najczęściej w porównaniu z

innymi mają miejsce zjawiska przemocy fizycznej ze strony nauczycieli.

Średnia ocen ma związek z jednej strony z osobistym doświadczaniem i dostrzeganiem

przemocy ze strony nauczycieli (uczniowie legitymujący się najniŜszą średnią), z drugiej natomiast – z

doświadczaniem i dostrzeganiem przemocy werbalnej oraz dostrzeganiem róŜnych zjawisk przemocy

pomiędzy uczniami w przypadku uczniów legitymujących się najwyŜszą średnią.

Deklaracje rodziców odnoszące się do ich dzieci wskazują, Ŝe matki wiedzą więcej na temat

„łagodniejszych” form przemocy ze strony innych uczniów, ojcowie natomiast – nieco częściej niŜ matki

deklarują wiedzę o przypadkach „drastyczniejszych” (pobicia, wymuszenia). Wiedza matek i ojców o

przemocy, jakiej dziecko doświadczyło ze strony nauczycieli jest natomiast na zbliŜonym poziomie.

O doświadczeniach z przemocą innych uczniów wobec własnego dziecka mówią przede

wszystkim rodzice gimnazjalistów i uczniów klas IV – VI szkół podstawowych. Jeśli chodzi o przemoc

nauczycieli wobec dziecka – deklarują ją w podobnym stopniu rodzice wszystkich uczniów (nawet

najmłodszych, z klas I – III SP). Opinie rodziców potwierdzają, Ŝe przemoc szkolna dotyczy w większym

stopniu chłopców niŜ dziewczynek.

Na szczególną uwagę zasługuje zestawienie trzech opinii na temat uwzględnionych w badaniu

przejawów przemocy w szkole: osobistych doświadczeń dzieci (o sobie), opinii dzieci w odniesieniu do

innych uczniów (zjawisko jako takie, istniejące w szkole) i opinii rodziców w odniesieniu do doświadczeń

ich własnych dzieci. We wszystkich omawianych przypadkach dotyczących przejawów przemocy

szkolnej odsetki odpowiedzi kształtują się następująco:

•

najwyŜsze odsetki wskazań: opinia dzieci w odniesieniu do innych uczniów (istnienie

zjawiska w szkole)

•

niŜsze odsetki wskazań: osobiste doświadczenia dzieci

•

najniŜsze odsetki wskazań: opinia rodziców na temat doświadczeń własnych dzieci

PowyŜszy fakt prowadzić moŜe do następujących wniosków:

•

na przemoc szkolną naraŜone mogą być w większym stopniu dzieci o określonych

cechach i ulegać jej wielokrotnie („permanentne ofiary”) - stąd róŜnica pomiędzy

odsetkiem wskazań osobistych doświadczeń, a dostrzeganiem zjawiska w szkole;

•

wiedza rodziców o doświadczeniach szkolnych własnych dzieci jest ograniczona i

prawdopodobnie nie w pełni odzwierciedla stan faktyczny

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Opinie nauczycieli na temat występowania w szkole poszczególnych przejawów przemocy

pomiędzy uczniami zbliŜone są do opinii uczniów na temat istnienia zjawiska w szkole, a w niektórych

przypadkach, dotyczących przemocy fizycznej, niszczenia i kradzieŜy nauczyciele w większym stopniu

przyznają, Ŝe tego typu sytuacje mają miejsce. Nauczyciele najczęściej są świadkami przemocy

werbalnej pomiędzy uczniami (obraŜanie się wzajemne, zaczepki słowne), stanowiącej w zasadzie

zjawisko codzienne.

OSTATNIO WIELE SI

MÓWI O PRZEMOCY W POLSKICH SZKOŁACH. NA PONI

SZEJ LI

CIE

WYPISANE S

NE FORMY PRZEMOCY, JAKIE MOG

ZDARZY

W SZKOLE.

CZY ZAOBSERWOWAŁ(A) PAN(I) W CI

GU OSTATNIEGO ROKU KTÓR

ĄŚ

Z NAST

PUJ

CYCH

SYTUACJI MI

DZY UCZNIAMI:

rozpowszechnianie o innych szkodz

cych im kłamstw

nie, nigdy

kilka razy w roku

raz w miesi

par

razy w miesi

kilka razy w tygodniu

codziennie

(%)

40,9

45,4

5,0 7,6

0,7

0,4

obra

anie si

wzajemnie, wymy

lanie sobie

9,9

42,6

13,3

19,0

8,6

6,6

przymuszanie innych do robienia czego

, na co tamci nie mieli ochoty

52,0

34,7

7,2 4,4

1,3

0,4

bicie przez kolegów(kole

anki) z klasy

44,4

41,5

5,2 6,6

1,5

0,8

bicie przez uczniów z innych klas

40,1

48,0

4,8 5,1

1,5

0,6

gro

enie innym z u

yciem no

a, gazu lub innego narz

dzia

96,3

2,9

0,6
0,2

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

ywanie w czasie bójki ostrych narz

dzi

98,2

1,3

0,3
0,1

umy

lne potr

canie si

, przewracanie

18,9

44,4

11,5

13,4

7,5 4,3

niszczenie ławek i krzeseł innych uczniów

37,7

40,7

7,3

9,3 3,6 1,6

pobicie skutkuj

ce obra

eniami cielesnymi

75,1

22,6

1,2

0,8
0,2

zmuszanie innych do kupowania papierosów, piwa lub innych rzeczy za ich pieni

dze

86,8

11,5

0,8

0,6

0,2

0,1

zniszczenie rzeczy nale

Ŝą

cych do innych uczniów np. plecak, ksi

ąŜ

ki, zeszyty

43,3

49,4

3,8

2,6

0,7

0,2

kradzie

pieni

dzy lub przedmiotu

42,6

53,9

2,3

1,1

zabranie komu

rzeczy lub pieni

dzy z u

yciem siły lub gro

jej u

ycia

84,4

14,0

0,9

0,7

zaczepki słowne wobec innych uczniów

7,7

41,8

14,9

18,6

10,5

6,5

canie si

nad tzw. „kozłem ofiarnym”

42,6

40,4

6,7 6,6

2,6

1,1

canie si

starszych uczniów nad młodszymi kolegami w ramach „fali”

74,2

22,4

1,6 1,7

0,1

pobicie młodszego ucznia przez starszego bez widocznego powodu

67,5

28,8

2,0

1,1

0,4

0,1

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

zastraszanie jednego ucznia przez grup

uczniów

57,9

37,6

3,0

1,0

0,2

wzajemne stosowanie agresji fizycznej przez dwie rywalizuj

ce grupy

82,8

14,8

1,3

0,6

0,3

0,1

celowe uszkodzenie, zdemolowanie toalet

44,2

46,2

4,9

2,8

1,0

0,9

podpisanie

cian w szkole „brzydkimi wyrazami”

38,4

46,8

5,7 6,4

2,0

0,8

Opinie nauczycieli stanowią potwierdzenie wniosków wynikających z wypowiedzi uczniów, a

dotyczących poziomu szkół szczególnie podatnych na zjawisko przemocy. KaŜda z uwzględnionych w

pytaniu form przemocy miała miejsce przede wszystkim w gimnazjach. Na drugim – niechlubnym -

miejscu sytuują się szkoły podstawowe, gdzie zdarzają się przede wszystkim przypadki przemocy

fizycznej. Wyjątek stanowią kradzieŜe i niszczenie mienia szkolnego (demolowanie toalet, podpisywanie

ścian), częściej mające miejsce w szkołach ponadgimnazjalnych niŜ w podstawowych.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

7.3 Reakcja uczniów na róŜne formy osobiście doświadczonej przemocy

Uczniowie, którzy doświadczyli osobiście przynajmniej jednej z uwzględnionych w badaniu form

przemocy poproszeni zostali o określenie swojej reakcji na tę sytuację (zachowanie).

LI NA POWY

SZEJ LI

CIE CHOCIA

RAZ ZAZNACZYŁE

„TAK”, WSKA

PROSZ

CO ZROBIŁE(A)

, JAK ZAREAGOWAŁE(A)

NA TAKIE ZACHOWANIE:

N= 2 092

37,6%

23,5%

15,5%

14,8%

12,0%

9,5%

21,3%

Nic, nic strasznego si

nie stało

Nic, trzeba sobie radzi

samemu

innego

Nic, to i tak nic nie da,

a mo

e by

jeszcze gorzej

Poskar

yłem si

rodzicom

Poskar

yłem si

nauczycielowi

Poskar

yłem si

rodze

stwu,

kolegom/kole

ankom

Zarówno wśród ogółu doświadczających jakiejś formy przemocy, jak i w przypadku grup

wyodrębnionych ze względu na doświadczenie konkretnej formy przemocy najczęściej wskazywany jest

brak reakcji – dotyczy to w porównywalnym stopniu doświadczenia przemocy werbalnej, jak fizycznej

czy materialnej. Odwołanie się do osoby dorosłej, częściej wskazywane przez młodszych uczniów,

dotyczy w większym stopniu róŜnych form przemocy fizycznej i kradzieŜy. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli

uczeń decyduje się na skargę do osoby dorosłej, to w kaŜdym przypadku jest to raczej rodzic niŜ

nauczyciel. MoŜe to wskazywać z jednej strony na brak zaufania do dorosłych, w szczególności do

nauczycieli, z drugiej natomiast – na brak wiary w moŜliwości osoby dorosłej (zwłaszcza nauczyciela),

dotyczące skutecznego rozwiązania konfliktu (załatwienia sprawy).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

7.4 Podatność na przemoc szkolną – opinie uczniów

Zdaniem uczniów, na róŜne formy przemocy czy złego traktowania ze strony innych uczniów

naraŜeni są przede wszystkim: „lizusy”, tzw. „ofiary” (osoby gorzej radzące sobie ze wszystkim) oraz

uczniowie pierwszej klasy. Odsetki odpowiedzi na wszystkie zawarte w pytaniu kategorie wskazują

jednak, Ŝe ofiarą przemocy moŜe stać się w zasadzie kaŜdy uczeń, powodem moŜe stać się dowolna

cecha – kaŜda z kategorii uzyskała bowiem znaczący odsetek wskazań (respondenci mogli wskazać

dowolną liczbę odpowiedzi).

JACY UCZNIOWIE, ZGODNIE Z TWOIMI OBSERWACJAMI, S

W TWOJEJ SZKOLE BARDZIEJ

NARA

ENI NA RÓ

NE FORMY PRZEMOCY CZY ZŁEGO TRAKTOWANIA ZE STRONY INNYCH

UCZNIÓW? ZAZNACZ NA PONI

SZEJ LI

CIE WSZYSTKIE TE CECHY, KTÓRE WEDŁUG CIEBIE

SPRAWIAJ

E JAKI

UCZE

JEST BARDZIEJ NARA

ONY NA PRZEMOC:

N= 3 035

51,3%

49,3%

44,6%

32,8%

28,4%

25,3%

"lizusy", za bardzo przymilaj

cy si

do nauczycieli

"ofiary", gorzej radz

ce sobie ze wszystkim

uczniowie pierwszej klasy, pierwszoroczniaki

"kujony", za bardzo przykładaj

cy si

do nauki

nowi uczniowie, doł

czaj

cy do klasy

nie

miali, zahukani

kto

inny

Opinię na temat cech sprzyjających podatności na przemoc szkolną róŜnicuje przede wszystkim

wiek uczniów (poziom szkoły).

Odsetki wskazań na opinie, Ŝe na ofiarami przemocy padają „lizusy” lub osoby nieśmiałe są

wprost proporcjonalne do poziomu szkoły – najniŜsze odsetki wskazań w szkołach podstawowych,

najwyŜsze w ponadgimnazjalnych. Odwrotnie w przypadku tzw. „kujonów”: wypowiedzi uczniów

wskazują, Ŝe osoby te najczęściej padają ofiarą przemocy w szkołach podstawowych, najrzadziej

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

natomiast – w ponadgimnazjalnych. W pozostałych przypadkach – uczniowie klas pierwszych, nowi,

„ofiary” – najwyŜsze odsetki wskazań w tym kontekście zanotowano w gimnazjach.

7.5 Reakcja uczniów na przypadki przemocy pomiędzy uczniami

Ponad połowa ogółu uczniów objętych badaniem deklaruje, Ŝe w sytuacji przemocy uczniowie

załatwiają sprawy między sobą, nie odwołując się do pomocy nauczycieli, którzy niewiele wiedzą o tym,

co się dzieje. Co trzeci uczeń deklaruje, Ŝe zachowanie w takiej sytuacji zaleŜy od „wagi” sprawy –

drobne sprawy załatwiane są pomiędzy uczniami, przy powaŜniejszych następuje odwołanie się do

pomocy nauczycieli. Tylko mniej niŜ co dziesiąty uczeń wśród ogółu stwierdza, Ŝe w sytuacji zaistnienia

przemocy uczniowie zazwyczaj odwołują się do pomocy nauczycieli, którzy duŜo wiedzą o tym, co się

dzieje pomiędzy uczniami.

LI W TWOJEJ SZKOLE ZDARZAJ

JAKIE

PRZEJAWY PRZEMOCY, AGRESYWNE

ZACHOWANIA, TO CZY UCZNIOWIE ZAŁATWIAJ

TO RACZEJ MI

DZY SOB

, CZY TE

STARAJ

ODWOŁA

DO POMOCY NAUCZYCIELI, SZKOŁY? ZAZNACZ ODPOWIED

, KTÓRA JEST NAJBLI

SZA

TEMU, JAK ZAŁATWIA SI

TAKIE SPRAWY W TWOJEJ SZKOLE.

N= 3 053

56,5%

9,3%

34,2%

Zazwyczaj uczniowie
załatwiaj

to mi

dzy sob

nauczyciele niewiele wiedz

o tym, co si

dzieje

Zazwyczaj uczniowie odwołuj

do pomocy nauczycieli,

nauczyciele wiedz

o o tym,

co si

dzieje

Ró

nie - drobne sprawy uczniowie

załatwiaj

dzy sob

, przy

powa

niejszych odwołuj

pomocy nauczycieli

Deklaracje dotyczące włączenia nauczyciela w rozwiązanie sytuacji noszącej znamiona

przemocy pomiędzy uczniami związane są przede wszystkim z wiekiem uczniów (poziomem szkoły): im

wyŜsza klasa (starszy uczeń), tym częstsze deklaracje unikania kontaktu z nauczycielem w takiej

sytuacji i analogicznie – im niŜsza klasa (młodszy uczeń), tym częstsza deklaracja odwoływania się do

pomocy nauczyciela.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

JAK NA RÓ

NE PRZEJAWY PRZEMOCY POMI

DZY UCZNIAMI REAGUJ

NAUCZYCIELE W

TWOJEJ SZKOLE? ZAZNACZ NA TEJ LI

CIE, JAK NAUCZYCIELE NA OGÓŁ REAGUJ

NA PRZEMOC

DZY UCZNIAMI.

N = 3066 (uczniowie) N = 893 (nauczyciele)

17,4%

21,1%

12,9%

10,3%

41,9%

51,6%

38,9%

34,7%

14,8%

29,7%

44,7%

6,2%

7,1%

1,2%

2,6%

2,2%

53,6%

82,4%

65,5%

53,3%

5,8%

46,9%

58,1%

4,1%

uczniowie

nauczyciele

w mojej szkole nie ma takich

przypadków

w ogóle nie reaguj

, bo nie wiedz

o takich przypadkach

udaj

e tego nie widz

nic nie robi

, czuj

bezradni

staraj

chroni

słabszych,

interweniuj

w ich obronie

staraj

rozmawia

z uczniami,

ąŜą

do rozwi

zania konfliktu

staraj

rozmawia

z uczniami

agresywnymi, zrozumie

przyczyny ich

zachowania

wyst

puj

o obni

enie agresywnym uczniom

oceny ze sprawowania, staraj

ich

dyscyplinowa

i kara

ąŜą

do "pozbycia si

" agresywnych

uczniów ze szkoły, przeniesienia ich

gdzie indziej

prosz

o interwencje dyrektora

szkoły

prosz

o interwencj

rodziców

prosz

o interwencj

ochron

Opinie – zarówno uczniów, jak i nauczycieli - na temat reakcji nauczycieli na przemoc pomiędzy

uczniami róŜnicuje przede wszystkim poziom szkoły. Zachowania mediacyjne i interwencyjne

dostrzegają częściej uczniowie i nauczyciele ze szkół podstawowych i gimnazjów, rzadziej uczniowie i

nauczyciele uczący w szkołach ponadgimnazjalnych.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Bierność wynikającą z braku wiedzy o sytuacjach przemocy przypisują swoim nauczycielom

przede wszystkim uczniowie szkół ponadgimnazjalnych, natomiast bezradność i uchylanie się od reakcji

(„udają, Ŝe tego nie widzą”) – uczniowie gimnazjów.

Uczniowie szkół ponadgimnazjalnych zdecydowanie najczęściej zaprzeczają istnieniu w szkole

problemu przemocy pomiędzy uczniami (25,9% wskazań); w przypadku uczniów szkół podstawowych

odsetek ten wynosi 18,2%, a w przypadku uczniów gimnazjów – jedynie 8,0% - wynik ten potwierdza

szczególny problem przemocy w szkołach gimnazjalnych.

W opinii nauczycieli, ich sprzymierzeńcem w staraniach o zwalczania przemocy w szkołach jest

przede wszystkim dyrekcja, w mniejszym stopniu rodzice i instytucje zewnętrzne. Tylko co trzeci

nauczyciel ocenia pozytywnie wsparcie jakie pedagodzy otrzymują w tym zakresie ze strony

ministerstwa i kuratoriów.

CZY, W PANA(I) ODCZUCIU, NAUCZYCIELE WSPIERANI S

W STARANIACH O ZWALCZENIE

PRZEMOCY W SZKOLE PRZEZ:

N = 900

zdecydowanie tak

raczej tak

raczej nie

zdecydowanie nie

rodziców

dyrekcj

Ministerstwo, Kuratoria

instytucje zewn

trzne

(np. policj

samorz

d lokalny)

organizacje pozarz

dowe

ciół

16,0%

52,4%

27,1%

4,5%

73,0%

23,7%

2,6%

0,7%

7,0%

26,2%

42,1%

24,7%

18,2%

50,9%

23,9%

7,0%

4,4% 17,9%

46,7%

31,0%

12,6%

31,5%

36,9%

18,9%

Opinie nauczycieli na temat ich wsparcia przez dyrekcje szkół, ministerstwo czy kuratorium i

organizacje pozarządowe nie są róŜnicowane przez zmienne społeczno-demograficzne.

W pozostałych przypadkach opinie nauczycieli róŜnicowane są przede wszystkim przez

lokalizację szkoły i jej poziom. Pomoc ze strony instytucji zewnętrznych, Kościoła czy rodziców częściej

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

deklarowana jest przez nauczycieli szkół zlokalizowanych w mniejszych miejscowościach, przede

wszystkim wiejskich. Wsparcie rodziców otrzymują ponadto najczęściej nauczyciele podstawowych.

7.7 Przemoc wobec nauczycieli

Przemoc uczniów wobec nauczycieli nie przejawia się w sposób fizyczny – nauczyciele

doświadczają przede wszystkim ignorowania poleceń, prowokacji w celu wywołania gniewu, rzadziej

zniewag werbalnych. Sporadycznie nauczyciele przyznają się do doświadczeń związanych ze

stosowaniem przymusu czy zastraszaniem przez uczniów.

OSTATNIO WIELE SI

MÓWI O PRZEMOCY, JAKIEJ W SZKOŁACH DOPUSZCZAJ

UCZNIOWIE WOBEC NAUCZYCIELI. CZY W TEJ SZKOLE, W KTÓREJ AKTUALNIE PAN(I) UCZY,
KIEDYKOLWIEK, ZDARZYŁA SI

PANU(I) KTÓRA

Z PONI

SZYCH SYTUACJI AGRESJI ZE STRONY

UCZNIÓW? CZY...

N = 900

nie, nigdy

1 - 2 razy

kilka razy

wiele razy

52,2%

28,1%

14,4% 5,2%

82,3%

12,5%

3,8%

1,4%

58,4%

27,3%

10,6%

3,7%

91,7%

5,2%

2,4%

0,7%

93,5%

5,1%

1,0%

0,3%

99,9%

0,1%

99,8%

0,2%

99,9%

0,1%

100,0%

ignorowano Pana(i) polecenia,

przez co niemo

liwe było

prowadzenie lekcji

obra

ono Pana(i

) w grubia

ski sposób

celowo prowokowano Pana(i

aby doprowadzi

do wybuchu

gniewu z Pana(i) strony

zmuszano Pana(i

) do zrobienia

czego

, czego

Ŝą

daj

zastraszano, szykanowano Pana(i

)

był(a) Pan(i) bity(a), kopany(a)

spoliczkowano Pana(i

)

lub uderzono pi

ęś

gro

ono Panu(i) jakim

narz

dziem

(no

em, kastetem lub inn

broni

)

zraniono Pana(i

) jakim

narz

dziem

( kastetem, no

em lub inn

broni

)

Podobnie jak uczniowie, równieŜ nauczyciele w większym stopniu dostrzegają zjawisko

przemocy wobec nauczycieli w szkole, niŜ skłonni są deklarować osobiste doświadczenia w tej mierze –

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

większość nauczycieli była świadkiem lub słyszała w swojej szkole o ignorowaniu nauczyciela lub

prowokowaniu go, blisko połowa zetknęła się (nie osobiście) z obraŜaniem nauczyciela przez ucznia;

ponad 10% nauczycieli wspomina o zmuszaniu lub zastraszaniu. W tym kontekście pojawiły się teŜ –

choć sporadycznie – wypowiedzi o przemocy fizycznej wobec nauczycieli.

A CZY W CI

GU OSTATNIEGO ROKU BYŁ(A) PAN(I)

WIADKIEM LUB SŁYSZAŁ(A) PAN(I) OD

INNEGO NAUCZYCIELA LUB OSOBY POSTRONNEJ,

E NAUCZYCIEL(KA) W PANA(I) SZKOLE BYŁ(A)

PRZEZ UCZNIA/UCZNIÓW:

N = 900

nie, nigdy

1 - 2 razy

kilka razy

wiele razy

ignorowany (a), przez co niemo

liwe

było prowadzenie lekcji

obra

ony(a) w grubia

ski sposób

celowo prowokowany, doprowadzaj

go /j

do wybuchu gniewu

zmuszany(a) do zrobienia czego

czego

Ŝą

daj

zastraszany(a), szykanowany(a)

bity(a), kopany(a)

spoliczkowany(a) lub uderzony(a) pi

ęś

gro

ono mu/jej jakim

narz

dziem

(no

em, kastetem lub inn

broni

)

zraniony(a) jakim

narz

dziem

(kastetem, no

em lub inn

broni

)

26,9%

36,4%

27,6%

9,1%

51,1%

32,4%

12,2% 4,4%

40,9%

32,6%

18,5% 7,9%

86,1%

7,9%

5,0%

1,0%

84,8%

11,0%

3,6%

0,7%

98,4%

1,6%

98,7%

1,3%

98,8%

1,2%

99,9%

0,1%

Przemoc wobec nauczycieli częściej ma miejsce w szkołach ponadpodstawowych niŜ w

podstawowych, zdecydowanie najczęściej natomiast - w gimnazjach. RównieŜ częstotliwość

poszczególnych aktów przemocy, deklarowana przez nauczycieli, największa jest w gimnazjach.

Wyjątek stanowią pojedyncze, zanotowane w badaniu, akty przemocy fizycznej wobec nauczycieli,

które miały miejsce niemal równie często w szkołach podstawowych, co w gimnazjach i groźby z

uŜyciem niebezpiecznego narzędzia, które zdarzyły się relatywnie najczęściej w szkołach

ponadgimnazjalnych.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zdaniem nauczycieli, większość pedagogów reaguje aktywnie na osobiste doświadczenie

przemocy ze strony uczniów, podejmując niemal równie często działania o charakterze mediacyjnym

czy interwencyjnym, jak i domagając się zastosowania sankcji wobec sprawców.

JAK – WEDŁUG PANA(I) WIEDZY, NAJCZ

ĘŚ

CIEJ POST

PUJ

NAUCZYCIELE W PANA(I)

SZKOLE, JE

LI STAJ

OFIARAMI PRZEMOCY ZE STRONY UCZNIÓW?

N = 893

52,1%

33,7%

29,6%

29,3%

28,8%

24,5%

22,6%

3,8%

3,2%

1,6%

w mojej szkole nie ma takich

przypadków

nic nie robi

, udaj

e nic si

nie stało

staraj

rozmawia

z uczniami,

zrozumie

przyczyny ich zachowania

prosz

o pomoc dyrekcj

szkoły,

eby co

zrobiła z t

sytuacj

prosz

o pomoc, interwencj

rodziców

wyst

puj

o obni

enie uczniom

oceny ze sprawowania

staraj

wzmocni

dyscyplin

w klasie

staraj

ustali

z uczniami

(z klas

) jasne zasady funkcjonowania

(co mo

e ka

da ze stron)

ąŜą

do "pozbycia si

" agresywnych

uczniów ze szkoły, przeniesienia

ich gdzie indziej

innego

Reakcja nauczycieli zaleŜy przede wszystkim od poziomu szkoły. Uciekanie od problemu

(„udają, Ŝe nic się nie stało”) i próby pozbycia się agresywnych uczniów relatywnie najczęściej zdarzają

się w szkołach ponadgimnazjalnych. Wszystkie pozostałe typy reakcji mają najczęściej miejsce w

gimnazjach, czyli tam, gdzie przypadki przemocy wobec nauczycieli są najczęstsze. Nauczyciele szkół

podstawowych częściej w porównaniu z innymi deklarują, Ŝe problem ich nie dotyczy.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

7.8 Przemoc jako problem szkoły

Opinie uczniów i nauczycieli na temat wagi problemu przemocy w szkole są dość zbliŜone: w

obu przypadkach przewaŜają opinie, Ŝe przemoc nie stanowi w szkole powaŜnego problemu.

JAK UWA

ASZ, CZY W TWOJEJ SZKOLE PRZEMOC JEST POWA

NYM PROBLEMEM?

uczniowie N=3067

13,0%

18,7%

51,3%

17,0%

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

nauczyciele N=897

12,9%

21,2%

47,0%

18,8%

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Raczej nie

Zdecydowanie nie

Wśród uczniów problem przemocy w szkole dostrzegają częściej chłopcy niŜ dziewczęta

(którzy, jak wspomniano wcześniej, częściej niŜ dziewczęta padają ofiarami przemocy szkolnej).

Postrzeganie przemocy jako powaŜnego problemu szkoły jest odwrotnie proporcjonalne do

poziomu szkoły – opinię, Ŝe jest to powaŜny problem szkoły (zdecydowanie + raczej) najczęściej

wyraŜają uczniowie szkół podstawowych, zwłaszcza klas IV – V, najrzadziej natomiast – uczniowie

szkół ponadgimnazjalnych. Taka opinia uczniów niepokoi w zestawieniu z opinią nauczycieli –

nauczyciele szkół podstawowych rzadziej niŜ przeciętnie postrzegają przemoc w kategoriach

powaŜnego problemu swojej szkoły (relatywnie najczęściej – nauczyciele gimnazjów). MoŜe to

wskazywać na brak orientacji nauczycieli w problemach najmłodszych uczniów.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

W kwestii radzenia sobie szkoły z problemem przemocy nauczyciele są zdecydowanie

większymi optymistami niŜ uczniowie: blisko co piąty spośród nich uwaŜa, Ŝe problem w jego szkole nie

istnieje, dalsze 70% ocenia, Ŝe szkoła radzi sobie z nim dość dobrze lub bardzo dobrze. Tylko nieco

więcej niŜ co dziesiąty nauczyciel przyznaje, Ŝe szkoła nie radzi sobie z problemem przemocy (w ogóle

lub nie bardzo). Opinie uczniów są odmienne: wprawdzie ponad 70% spośród nich ocenia pozytywnie

działania szkoły skierowane na likwidację przemocy, jednocześnie jednak niemal co piąty uczeń ocenia,

Ŝe szkoła „nie bardzo sobie radzi” z tym problemem, a blisko co dziesiąty – Ŝe szkoła w ogóle sobie nie

radzi.

JAK TWOJA SZKOŁA RADZI SOBIE Z PROBLEMEM PRZEMOCY W SZKOLE?

N=3059

9,2%

19,1%

50,9%

20,8%

Moja szkoła w ogóle
sobie z nim nie radzi

Moja szkoła nie bardzo
sobie z nim radzi

Moja szkoła do

ść

dobrze

sobie z nim radzi

Moja szkoła bardzo dobrze
sobie z nim radzi

Odpowiedzi uczniów

N=897

Moja szkoła w ogóle
sobie z nim nie radzi

Moja szkoła nie bardzo
sobie z nim radzi

Moja szkoła do

ść

dobrze

sobie z nim radzi

Moja szkoła bardzo dobrze
sobie z nim radzi

W mojej szkole nie ma
przypadków przemocy

Odpowiedzi nauczycieli

0,7%

10,7%

54,0%

16,5%

18,1%

Działania szkoły w kierunku zmniejszenia przemocy bardziej krytycznie oceniają uczniowie

gimnazjów i szkół podstawowych (z wyłączeniem klasy IV szkoły podstawowej). Oceny uczniów szkół

ponadgimnazjalnych są w tym kontekście znacznie korzystniejsze.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zaanga

owanie rodziców w sprawy szkoły

8.1 ZaangaŜowanie rodziców w sprawy szkoły - fakty

W porównaniu z deklaracjami dzieci, rodzice zdecydowanie częściej stwierdzają, Ŝe nie bywają

na wywiadówkach – połączone odsetki kategorii „rzadko” i „wcale” wynoszą dla obu grup odpowiednio

4,8% i 25,3%.

CZY TWOI RODZICE CHODZ

NA WYWIADÓWKI?

N = 3 080

58,4%

29,0%

7,8%

3,7%

1,1%

Zawsze

Zazwyczaj

Czasem

Rzadko

Wcale

CZY CHODZI PAN(I) NA WYWIADÓWKI:

N = 553

55,5%

13,3%

5,9%

9,2%

16,1%

Zawsze

Zazwyczaj

Czasem

Rzadko

Wcale

Zarówno z deklaracji dzieci, jak i rodziców wynika, Ŝe na wywiadówkach częściej bywają

rodzice młodszych dzieci – im starsze dziecko, tym mniejsza deklarowana częstość bywania na

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

wywiadówkach. RównieŜ z obu deklaracji wypływa wniosek, Ŝe w wywiadówkach częściej uczestniczą

rodzice dzieci uzyskujących wyŜszą średnią ocen.

Podobnie, jak w przypadku deklaracji dotyczących wywiadówek, w odniesieniu do oceny

częstości kontaktów z nauczycielem poza wywiadówkami rodzice częściej niŜ dzieci przyznają, Ŝe takie

kontakty w ogóle nie mają miejsca.

CZY TWOI RODZICE CHODZ

NA DNI OTWARTE, KONTAKTUJ

Z NAUCZYCIELAMI POZA

WYWIADÓWKAMI?

N = 3 074

7,5%

13,2%

26,3%

28,8%

24,2%

Wcale

Bardzo cz

sto

Czasem

Rzadko

JAK CZ

STO CHODZI PAN(I) NA DNI OTWARTE, SPOTYKA SI

Z NAUCZYCIELAMI W

SPRAWACH SWOJEGO DZIECKA POZA WYWIADÓWKAMI?

N = 553

3,9%

22,2%

21,7%

9,2%

5,8%

37,2%

Co tydzie

Raz na kwartał

Raz na pół roku

Raz w roku

Wcale

Co miesi

W przypadku kontaktów z nauczycielami poza wywiadówkami, deklaracje uczniów i rodziców

potwierdzają, Ŝe mają one miejsce – podobnie jak uczestnictwo w wywiadówkach - przede wszystkim w

szkołach podstawowych. Kontakty rodziców z nauczycielami poza wywiadówkami dotyczą w większym

stopniu rodziców uczniów legitymujących się najniŜszą lub najwyŜszą średnią ocen.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Blisko co piąty uczeń deklaruje udział rodzica w komitecie rodzicielskim lub innym organie

zrzeszającym rodziców w szkole; w przypadku rodziców odsetek deklarujących tego typu działalność

wynosi nieco mniej (12%).

CZY KTÓRE

Z TWOICH RODZICÓW NALE

Y DO KOMITETU RODZICIELSKIEGO B

INNEGO CIAŁA ZRZESZAJ

CEGO RODZICÓW W TWOJEJ SZKOLE?

N = 3 068

18,0%

82,0%

TAK

NIE

CZY NALE

Y PAN(I) DO KOMITETU RODZICIELSKIEGO B

INNEGO CIAŁA

ZRZESZAJ

CEGO RODZICÓW?

N = 553

12,8%

87,2%

Tak

NIE

W komitecie rodzicielskim lub innym organie zrzeszającym rodziców udzielają się przede

wszystkim rodzice dzieci ze szkół podstawowych; najczęściej są to rodzice najlepszych uczniów

(uzyskujących najwyŜszą średnią ocen). Tego typu działalność częściej podejmują rodzice dziewczynek

niŜ chłopców, sprzyja jej młody wiek rodzica (25 – 34 lata).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

8.2 Ocena zaangaŜowania rodziców w sprawy szkoły

Opinie uczniów na temat poziomu zainteresowania ich rodziców sprawami szkoły są

umiarkowanie pozytywne: co trzeci stwierdza, Ŝe rodzice interesują się „trochę”, niemal tyle samo, Ŝe

„bardzo”. Tylko co siódmy uczeń uwaŜa, Ŝe jego rodzice w ogóle nie interesują się tym, co dzieje się w

szkole.

JAK OKRE

LIŁ(A)BY

STOPIE

ZAINTERESOWANIA TWOICH RODZICÓW TYM, CO DZIEJE

W SZKOLE? WSKA

JEDN

ODPOWIED

N=3 065

30,0%

33,0%

22,0%

15,0%

Bardzo interesuj

tym,

co dzieje si

w szkole

Troch

interesuj

tym,

co dzieje si

w szkole

Niezbyt si

interesuj

tym, co dzieje si

w szkole

W ogóle nie interesuj

tym, co dzieje si

w szkole

Stopień zainteresowania rodziców sprawami szkolnymi jest (na podst. opinii uczniów) odwrotnie

proporcjonalny do wieku dziecka: im młodsze dziecko, tym większe zainteresowanie. DuŜe

zainteresowanie sprawami szkolnymi przypisują ponadto rodzicom przede wszystkim uczniowie

uzyskujący wysoką średnią ocen.

Opinia nauczycieli na temat zainteresowania rodziców sprawami szkoły jest podzielona –

zbliŜone odsetki badanych wskazały w tym kontekście odpowiedzi „ mniejszość”, „większość” i „mniej

więcej połowa”; znikome odsetki wskazań uzyskały kategorie skrajne („prawie wszyscy”, „prawie nikt”).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

JAK OCENIA PANA(I) ZAANGA

OWANIE SI

RODZICÓW W SPRAWY SZKOŁY? JAKA CZ

ĘŚĆ

RODZICÓW, W PANA(I) ODCZUCIU, INTERESUJE SI

TYM, CO SI

DZIEJE W SZKOLE?

3,5%

29,4%

29,0%

34,6%

3,6%

prawie wszyscy

kszo

ść

mniej wi

cej połowa

mniejszo

ść

prawie nikt

Opinię nauczycieli w kwestii zainteresowania rodziców sprawami szkoły róŜnicuje – podobnie

jak w przypadku uczniów – poziom szkoły: wg pedagogów zainteresowanie rodziców sprawami szkoły

jest tym wyŜsze im młodsze jest dziecko (najpowszechniejsze w szkołach podstawowych, umiarkowane

w gimnazjach, rzadkie lub incydentalne w szkołach ponadgimnazjalnych).

Wśród rodziców najwyŜszy odsetek stanowią osoby deklarujące umiarkowanie ścisły kontakt ze

szkołą dziecka („wiem o najwaŜniejszych rzeczach”). Jednocześnie jednak więcej niŜ co trzeci rodzic

określa swoje kontakty ze szkołą jako „raczej luźny” lub „bardzo luźny, sporadyczny”.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

JAK OKRE

LIŁ(A) BY PAN(I) SWOJE KONTAKTY ZE SZKOŁ

? CZY UTRZYMUJE

PAN(I)

CISŁY KONTAKT ZE SZKOŁ

SWOJEGO DZIECKA, CZY RACZEJ LU

NY,

SPORADYCZNY?

N = 553

26,7%

37,0%

23,2%

13,0%

Bardzo

cisły, jestem na bie

Ŝą

ze wszystkim, co dzieje si

w szkole

Raczej

cisły, wiem

o najwa

niejszych rzeczach

Raczej lu

ny, nie mam powodu

tak bardzo si

interesowa

Bardzo lu

ny, w zasadzie

sporadyczny

Kontakty ze szkołą utrzymują przede wszystkim matki. Ścisłość kontaktów ze szkołą związana

jest z wiekiem dziecka i jego wynikami w nauce: im młodsze dziecko i im wyŜsza średnia jego ocen tym

częstsza deklaracja ścisłych kontaktów rodzica ze szkołą.

Większość nauczycieli ma poczucie, Ŝe moŜe liczyć na wsparcie i pomoc rodziców w trudnych

sytuacjach wychowawczych.

CZY MA PAN(I) POCZUCIE, ZE W WI

KSZO

CI PRZYPADKÓW MO

E PAN(I) LICZY

RODZICÓW, NA ICH WSPARCIE I POMOC W TRUDNYCH SYTUACJACH WYCHOWAWCZYCH

14,7%

52,2%

31,0%

2,1%

zdecydowanie tak

raczej tak

raczej nie

zdecydowanie nie

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Relacje dzieci z rodzicami w sytuacji konfliktu

szkolnego

9.1 Informowanie rodziców o konflikcie z rówieśnikami lub nauczycielami

Reakcje dzieci na konflikty z innymi uczniami są zróŜnicowane. Największa grupa dzieci

(41,9%) deklaruje, Ŝe informuje o takich sytuacjach swoich rodziców, ale tylko czasami. O kaŜdym

przypadku wystąpienia konfliktu z kolegami powiadamia swoich rodziców co piąty uczeń (21,5%). W

ogóle nie informuje rodziców o takich sytuacjach 36,6% badanych uczniów.

LI MASZ JAKI

KONFLIKT Z INNYMI UCZNIAMI W SZKOLE TO CZY INFORMUJESZ O TYM

SWOICH RODZICÓW?

N = 3 068

Tak, zawsze

Tak, czasami

Nie, nigdy

21,5%

41,9%

36,6%

Częściej zwracają się do rodziców z tego rodzaju sprawami dziewczynki (26,1% zawsze,

46,2% czasami, a tylko 27,8% nigdy) niŜ chłopcy (46,5% z nich nigdy tego nie robiło).

Reakcje w sytuacji konfliktu z kolegami zaleŜą od typu szkoły, a więc od wieku dzieci. Im

młodsze dzieci, tym częściej informują rodziców o przypadkach konfliktów z kolegami.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

li masz jaki

konflikt z innymi uczniami w szkole to czy

informujesz o tym swoich rodziców?

Typ szkoły

Tak, zawsze

Tak, czasami

Nie, nigdy

Podstawowa

35,2%

45,9%

19,0%

Gimnazjum

17,8%

43,3%

38,9%

Ponadgimnazjalna

12,4%

36,8%

50,8%

Głównym powodem nieinformowania rodziców o konfliktach z innymi uczniami jest przekonanie,

Ŝe są to sprawy, które ich nie dotyczą. W ten sposób uzasadniła swoją niechęć do powiadamiania

rodziców o konfliktach z kolegami ponad połowa badanych dzieci (55,4%). Inne motywy wskazywane

były zdecydowanie rzadziej. Wśród nich stosunkowo często pojawiał się argument, Ŝe rodzice nie będą

potrafili pomóc w zaistniałej sytuacji (18,1% wskazań).

LI NIE INFORMUJESZ O TYM RODZICÓW, TO DLACZEGO?

N = 2 065

55,4%

18,1%

11,9%

8,2%

4,6%

25,1%

To s

moje sprawy, rodzice nie powinni

do nich wtr

Rodzice nie b

umieli mi pomóc,

nie b

w stanie mi pomóc

dzie mi wstyd przyzna

do konfliktu z kolegami

Rodzice na pewno nie stan

po mojej

stronie, tylko nara

Ŝę

na dodatkowe

uwagi z ich strony

Rodzice nie b

chcieli mi pomóc -

uznaj

e jest to sprawa, któr

musz

sam załatwi

Inne przyczyny

Odwoływanie się do potrzeby prywatności, a takŜe przekonanie, Ŝe rodzice nie będą pomocni w

sytuacjach konfliktu z kolegami, było tym częstsze, im starszy wiek badanych uczniów (pierwszy powód

wymieniało 63,9%, drugi 19,8% uczniów szkół ponadgimnazjalnych i odpowiednio 44,0% i 14,7%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

uczniów szkół podstawowych) Z kolei im młodsi uczniowi, tym częściej podawali inne przyczyny

nieinformowania rodziców o konfliktach z kolegami, związane z brakiem zaufania do rodziców.

Chętniej niŜ o nieporozumieniach z kolegami uczniowie opowiadają rodzicom o konfliktach z

nauczycielami. Dwie piąte badanych (39,9%) przyznaje, Ŝe informuje rodziców o kaŜdym przypadku

konfliktu z nauczycielami, do którego doszło. Prawie tyle samo (39,3%) deklaruje, Ŝe powiadamia

rodziców o tego rodzaju sytuacjach czasami. Nigdy nie robi tego co piąty uczeń (20,8%).

LI MASZ JAKI

KONFLIKT Z NAUCZYCIELAMI W SZKOLE TO CZY INFORMUJESZ O TYM

SWOICH RODZICÓW?

N=3 054

Tak, zawsze

Tak, czasami

Nie, nigdy

39,9%

39,3%

20,8%

Częściej informują rodziców o konfliktach z nauczycielami dziewczynki (47,7% zawsze, 37,5%

czasami, a tylko 14,8% nigdy) niŜ chłopcy (31,1% zawsze, 41,4% czasami, a 27,5% nigdy).

Reakcje w sytuacji konfliktu z nauczycielami w mniejszym stopniu niŜ reakcje w przypadku

konfliktu z innymi uczniami zaleŜą od typu szkoły, a więc od wieku dzieci. Niemniej jednak kierunek

zaleŜności jest ten sam: im młodsze dzieci, tym częściej informują rodziców o przypadkach konfliktów z

nauczycielami.

li masz jaki

konflikt z nauczycielami w szkole to czy informujesz

o tym swoich rodziców?

Typ szkoły

Tak, zawsze

Tak, czasami

Nie, nigdy

Podstawowa

49,8%

31,8%

18,4%

Gimnazjum

38,7%

41,2%

20,0%

Ponadgimnazjalna

32,1%

44,3%

23,7%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zdecydowanie najczęstszym powodem niepowiadamiania rodziców o konfliktach z

nauczycielami jest przekonanie, Ŝe są to sprawy, w które rodzice nie powinni ingerować (42,4%

wskazań). Stosunkowo często nieinformowanie rodziców tłumaczono przekonaniem, Ŝe nie będą

potrafili pomóc w zaistniałej sytuacji (17,1%) oraz obawą, Ŝe w konflikcie z nauczycielem nie staną po

stronie dziecka (12,7%).

LI NIE INFORMUJESZ O TYM RODZICÓW, TO DLACZEGO?

N=1 447

42,4%

17,1%

12,7%

9,2%

5,4%

29,9%

Inne przyczyny

To s

moje sprawy, rodzice nie powinni

do nich wtr

Rodzice nie b

umieli mi pomóc,

nie b

w stanie mi pomóc

rodzice na pewno nie stan

po mojej

stronie, tylko nara

Ŝę

na dodatkowe

uwagi z ich strony

dzie mi wstyd przyzna

do konfliktu z nauczycielami

rodzice nie b

chcieli mi pomóc -

uznaj

e jest to sprawa, któr

musz

sam załatwi

Potrzebą prywatności oraz przekonaniem, Ŝe rodzice nie będą pomocni w sytuacjach konfliktu z

nauczycielami najczęściej motywowali swoje decyzje uczniowie szkół ponadgimnazjalnych (pierwszy

powód wymieniało 49,6%, drugi 19,5% z nich). Z kolei uczniowie szkół podstawowych i gimnazjów

nieco częściej niŜ ich starsi koledzy obawiali się, Ŝe rodzice nie staną po ich stronie lub wstydzili się

przyznać do konfliktu z nauczycielem.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

9.2 Przewidywane reakcje rodziców w sytuacji konfliktu dziecka z nauczycielem

W opinii większości uczniów (57,7%) w hipotetycznej sytuacji konfliktu z nauczycielem ich

rodzice rozwaŜyliby racje obu stron i wspólnie z nim opracowali najlepsze wyjście z sytuacji. Prawie co

czwarty badany uczeń (23,1%) sądzi, Ŝe rodzice stanęliby po jego stronie niezaleŜnie od tego, kto

miałby racje w sporze. Niemal tyle samo (21,6%) przewiduje, Ŝe rodzice interweniowaliby u dyrektora

lub nauczyciela, by wyjaśnić sprawę i zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości. Inne reakcje

rodziców uznano za mniej prawdopodobne.

JAK WYNIKA Z TWOJEGO DO

WIADCZENIA LUB JAK PRZYPUSZCZASZ - JAK TWOI RODZICE

ZAREAGOWALIBY NA TWÓJ KONFLIKT Z NAUCZYCIELEM? PONI

EJ WYPISANE S

RÓ

ZACHOWANIA RODZICÓW. ZAZNACZ NA TEJ LI

CIE WSZYSTKO TO, CO TWOIM ZDANIEM ZROBILIBY.

N =3 056

57,7%

23,1%

21,6%

14,3%

11,5%

9,5%

Rozwa

yliby na spokojnie racje moje

i nauczyciela i wspólnie opracowaliby

najlepsze wyj

cie z sytuacji

Stan

liby po mojej stronie niezale

nie

od tego, czy bym miał racj

, czy nie

Interweniowaliby u dyrekcji / nauczyciela,

eby wyja

spraw

eby takie konflikty

nie powtarzały si

w przyszło

Uznaliby moje racje, ale prosiliby mnie,

ebym odpu

cił,

ebym si

ugi

dla

tego spokoju

Nawet jak bym miał racj

, stan

liby

po stronie nauczyciela

Po cichu przyznaliby mi racj

ale gło

no by nauczyciela przepraszali

Uczniowie wszystkich typów szkół za najbardziej prawdopodobną reakcję uznali rozwaŜenie

przez rodziców racji obu stron konfliktu oraz wspólne wypracowanie optymalnego rozwiązania. Im

młodsi uczniowie, tym częściej są przekonani, Ŝe w sporze z nauczycielem rodzice stanęliby po ich

stronie. Taką reakcję rodziców przewiduje 31,6% uczniów szkół podstawowych, 21,0% uczniów

gimnazjów oraz 17,4% uczniów szkół ponadgimnazjalnych.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

W opinii uczniów najczęstszą reakcją rodziców na złe traktowanie ucznia przez nauczyciela jest

poruszenie problemu podczas wywiadówki i prośba o interwencję wychowawcy klasy (47,8% wskazań).

Dość często rodzice decydują się na rozmowę z nauczycielem, który dopuszcza się poniŜania ucznia

(36,9%). Trzecim z kolei najczęściej spotykanym typem reakcji jest – wg opinii badanych uczniów -

rozmowa z innymi rodzicami i wystąpienie do dyrekcji o zmianę nauczyciela (25,7%).

WYOBRA

SOBIE TAK

SYTUACJ

: W PEWNEJ SZKOLE JEDEN Z NAUCZYCIELI

WYJ

TKOWO

LE ODNOSIŁ SI

DO UCZNIÓW – OBRA

AŁ ICH, WY

MIEWAŁ. UCZNIOWIE SKAR

YLI

NA TEGO NAUCZYCIELA SWOIM RODZICOM. JAK, WEDŁUG TWOJEGO DO

WIADCZENIA,

RODZICE ZAZWYCZAJ REAGUJ

NA TAKIE SYTUACJE?

N = 3 063

47,8%

36,9%

25,7%

19,8%

13,6%

11,3%

5,3%

10,3%

Podnosz

problem na wywiadówce,

prosz

wychowawc

o interwencj

do szkoły porozmawia

z nauczycielem

w cztery oczy

Staraj

porozmawia

z innymi rodzicami,

eby wspólnie wyst

do dyrekcji o zmian

nauczyciela

Prosz

swoje dzieci,

eby si

nie nara

ały,

siedziały cicho;

eby nie "padło" na ich dziecko

Obwiniaj

uczniów,

e pewnie sami s

sobie

winni, bo pewnie zachowuj

arogancko

Staraj

usprawiedliwi

nauczyciela, staraj

wytłumaczy

dziecku,

e nic strasznego si

nie dzieje,

e "nauczyciel te

człowiek"

Przenosz

dziecko do innej szkoły

W inny sposób

Przewidywania dotyczące reakcji rodziców w sytuacji złego traktowania dziecka przez

nauczyciela róŜnicuje w pewnym stopniu typ szkoły. Uczniowie gimnazjów oraz szkół

ponadgimnazjalnych najczęściej uwaŜają, Ŝe rodzice zwróciliby się z prośbą o interwencję do

wychowawcy klasy (odpowiednio 50,0% i 57,4%). Uczniowie szkół podstawowych nieco częściej sądzą,

Ŝe rodzice zdecydowaliby się na rozmowę z nauczycielem (37,5%) niŜ, Ŝe poprosiliby o pomoc

wychowawcę (34,9%).

Nieco inna jest kolejność działań rodziców w przypadku, gdy dziecko mimo starań, stale dostaje

złe oceny. W opinii uczniów najczęstszą reakcją rodziców w tej sytuacji jest rozmowa z nauczycielem i

prośba, aby dał dziecku szansę na poprawę ocen (51,5% wskazań). W drugiej kolejności rodzice

rozmawiają z wychowawcą, prosząc go o interwencję w tej sprawie (37,2%). Pozostałe typy reakcji

wybierano zdecydowanie rzadziej.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

WYOBRA

SOBIE TERAZ TAK

SYTUACJ

. PEWIEN UCZE

DOSTAJE CI

GLE NISKIE

OCENY, MIMO

E NAPRAWD

UCZY I STARA. UCZE

CAŁY CZAS MÓWI RODZICOM,

E NAUCZYCIEL SI

NA NIEGO UWZI

Ł. CO, WEDŁUG TWOJEGO DO

WIADCZENIA, W TAKIEJ

SYTUACJI ZAZWYCZAJ ROBI

RODZICE?

N = 3 060

51,5%

37,2%

17,3%

12,3%

11,0%

8,3%

11,4%

W inny sposób

Rozmawiaj

z nauczycielem, prosz

go o to,

eby dał

jeszcze szans

dziecku,

eby pozwolił poprawi

oceny

Rozmawiaj

o tym z wychowawc

prosz

c o interwencj

Staraj

chodzi

na dni otwarte do tego nauczyciela,

przychodzi

sto do szkoły,

eby pokaza

, jak bardzo

wszystkim zale

y na poprawie

Zach

caj

dziecko,

eby samo chodziło do nauczyciela,

ale sami nie podejmuj

adnych działa

Nic - z nauczycielem si

nie wygra, nie warto zadra

nia

sytuacji z nauczycielem, bo zawsze traci na tym ucze

Wyst

puj

o egzamin komisyjny

Uczniowie wszystkich typów szkół najczęściej przewidują, Ŝe w opisanej sytuacji rodzice

zdecydowaliby się na rozmowę z nauczycielem, który stawia dziecku złe oceny. O ile jednak duŜa

część gimnazjalistów i uczniów szkół ponadgimnazjalnych sądzi, Ŝe rodzice poprosiliby o interwencję

wychowawcy klasy (odpowiednio 40,3% i 44,9%), o tyle uczniowie szkół podstawowych wskazują to

rozwiązanie wyraźnie rzadziej (25,5%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

10 Prawa nauczyciela i prawa ucznia

10.1 Prawa nauczyciela

Opinie uczniów i nauczycieli w kwestii praw przysługujących nauczycielom w niektórych

aspektach są bardzo zbliŜone, natomiast w przypadku niektórych kwestii są zdecydowanie rozbieŜne.

Istnieje duŜa zgodność opinii uczniów i nauczycieli w kwestii, Ŝe nauczycielowi przysługują

następujące prawa:

Wezwanie do szkoły rodziców,

Powiadomienie wychowawcy klasy o niewłaściwym zachowaniu ucznia,

Wpisanie uwagi do dzienniczka.

Pomimo tego, Ŝe trzy wymienione wyŜej prawa przypisuje nauczycielowi przewaŜająca

większość uczniów i nauczycieli, to jednak wśród nauczycieli odsetek twierdzących odpowiedzi jest

większy niŜ wśród uczniów.

CZY NAUCZYCIEL MA PRAWO:

Wezwa

do szkoły rodziców

92,1%

99,9%

7,9%

0,1%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

Powiadomi

wychowawc

klasy o niewła

ciwym zachowaniu ucznia

93,1%

99,9%

6,9%

0,1%

uczniowie

nauczyciele

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Wpisa

uwag

do dzienniczka

92,6%

99,3%

7,4%

0,7%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

O ile w przypadku nauczycieli nie występują praktycznie Ŝadne zróŜnicowania opinii w kwestii

wyŜej wymienionych trzech praw nauczyciela, to w przypadku uczniów negacji ww. praw sprzyja płeć

męska, niskie (podstawowe) wykształcenie ojca oraz niska średnia ocen (do 2,5). Warto teŜ zwrócić

uwagę, iŜ częściej niŜ pozostali uczniowie negują te prawa uczniowie VI klas szkół podstawowych.

Podobnie jak w przypadku trzech wcześniej omówionych praw duŜa zgodność uczniów i

nauczycieli występuje w przypadku opinii, iŜ nauczyciel nie ma prawa:

Wywieszać złe oceny uczniów w miejscu ogólnie widocznym, w celu zmotywowania ich

do lepszej nauki

oraz

Siłą zaciągnąć ucznia do klasy po rozpoczęciu lekcji, jeśli ten nie chce iść tam

dobrowolnie.

Choć praw do takiego zachowania odmawia nauczycielom przewaŜająca większość uczniów i

nauczycieli, to częściej o niedopuszczalności takich zachowań nauczyciela przekonani są sami

nauczyciele niŜ uczniowie.

CZY NAUCZYCIEL MA PRAWO:

Wywiesza

złe oceny uczniów w miejscu ogólnie widocznym, w celu zmotywowania ich do lepszej nauki

10,6%

4,9%

89,4%

95,1%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

Sił

zaci

ąć

ucznia do klasy po rozpocz

ciu lekcji, je

li ten nie chce i

ść

tam dobrowolnie

11,1%

5,4%

88,9%

94,6%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Zarówno wśród uczniów jak i nauczycieli uznaniu za dopuszczalne ww. zachowań nauczyciela

sprzyja płeć męska. Prawo nauczycieli do wywieszania złych ocen uczniów w miejscu ogólnie

widocznym, w celu zmotywowania ich do lepszej nauki oraz zaciągnięcia siłą ucznia do klasy po

rozpoczęciu lekcji, jeśli ten nie chce iść tam dobrowolnie dopuszcza najczęściej najmłodsza badana

grupa uczniów, a w szczególności uczniowie IV klas podstawówek.

Większość uczniów i nauczycieli przekonana jest, iŜ nauczyciel ma prawo zabrać uczniowi

ksiąŜkę czy komiks, który uczeń czyta na lekcji. Prawo takie znacznie częściej przyznają nauczycielom

sami zainteresowani niŜ uczniowie. Co ciekawe, częściej takie zachowanie nauczyciela poparcie

znajduje wśród badanych płci Ŝeńskiej (nauczycielki i uczennice) niŜ męskiej (nauczyciele i uczniowie).

CZY NAUCZYCIEL MA PRAWO:

Zabra

uczniowi ksi

ąŜ

czy komiks, który czyta na lekcji

63,9%

76,1%

36,1%

23,9%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

Opinie nauczycieli i uczniów w tej kwestii związane są z typem szkoły, w której pracują lub w

której uczą się badani. Najczęściej akceptacja dla takiego zachowania nauczyciela deklarowana jest w

podstawówkach, a najrzadziej w szkołach ponadgimnazjalnych.

Większość uczniów i nauczycieli wyraziła przekonanie, Ŝe nauczyciel nie ma prawa zmuszać

ucznia do publicznego przeproszenia nauczyciela przy całej klasie. Częściej taki pogląd wyraŜali

uczniowie niŜ nauczyciele.

CZY NAUCZYCIEL MA PRAWO:

Zmusi

ucznia do publicznego przeproszenia nauczyciela przy całej klasie

23,8%

37,8%

76,2%

62,2%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

ZróŜnicowanie opinii nauczycieli w kwestii prawa nauczyciela do zmuszania ucznia do

publicznego przeproszenia nauczyciela przy całej klasie jest niewielkie, natomiast poziom negacji

takiego prawa nauczyciela rośnie wraz z wiekiem uczniów mierzonym poziomem szkoły, do której

uczęszczają.

Wszystkie rozbieŜności w postrzeganiu przez uczniów i nauczycieli zakresu praw nauczyciela

mogą być źródłem potencjalnych konfliktów szkolnych.

Największa rozbieŜność opinii uczniów i nauczycieli dotyczy prawa nauczyciela do wyproszenia

z klasy źle zachowującego się ucznia. O ile przewaŜająca większość uczniów jest przekonana, Ŝe

nauczycielowi takie prawo przysługuje, to ponad ¾ nauczycieli jest przeciwnego zdania. Warto jednak

zauwaŜyć, iŜ nieomal ¼ nauczycieli wyraziła przekonanie, iŜ nauczyciel ma prawo wyprosić z klasy źle

zachowującego się ucznia.

Podobne róŜnice w opinii w kwestii przyznania lub odmowy prawa nauczycielowi do

wyproszenia ucznia z klasy występują w przypadku sytuacji, gdy uczeń podczas lekcji je. W takim

przypadku jeszcze większa grupa nauczycieli jest zdania, Ŝe nauczyciel nie ma prawa wypraszać

ucznia z klasy, natomiast nieco ponad połowa uczniów uwaŜa, Ŝe takie prawo nauczycielowi

przysługuje.

CZY NAUCZYCIEL MA PRAWO:

Wyprosi

z klasy

le zachowuj

cego si

ucznia

85,2%

23,6%

14,8%

76,4%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

Wyprosi

z klasy ucznia, który je

54,2%

17,7%

45,8%

82,3%

uczniowie

nauczyciele

Prawo do wyproszenia z klasy ucznia źle zachowującego się lub jedzącego podczas lekcji

najczęściej akceptują nauczyciele szkół ponadgimnazjalnych. Co ciekawe, równieŜ wśród uczniów

akceptacja takich zachowań nauczyciela rośnie wraz z poziomem szkoły do której uczęszczają

(najmniejsza w podstawówkach, największa w szkołach ponadgimnazjalnych).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Znaczące róŜnice opinii uczniów i nauczycieli, choć nie tak przytłaczające jak w przypadku

wypraszania uczniów z klasy, występują takŜe w przypadku prawa do zabrania uczniowi telefonu

komórkowego, który zadzwonił podczas lekcji. O ile 62,2% nauczycieli wyraziło przekonanie, Ŝe

nauczyciel ma do tego prawo, to nieco ponad połowa uczniów uwaŜa, Ŝe nauczyciel nie ma do tego

prawa.

CZY NAUCZYCIEL MA PRAWO:

Zabra

uczniowi telefon komórkowy, który zadzwonił podczas lekcji

48,5%

62,2%

51,5%

37,8%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

Opinie, iŜ nauczyciel ma prawo zabrać uczniowi telefon komórkowy, który zadzwonił podczas

lekcji najczęściej pojawiały się wśród nauczycieli gimnazjów, a najrzadziej wśród nauczycieli szkól

ponadgimnazjalnych. Być moŜe jest to wskaźnik, iŜ dzwoniące na lekcjach telefony komórkowe, to

właśnie problem gimnazjów.

W przypadku uczniów prawo nauczyciela do zabrania uczniowi telefonu komórkowego, który

zadzwonił podczas lekcji, najczęściej negują uczący się w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych,

natomiast akceptują je w większości uczniowie szkół podstawowych.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

10.2 Prawa ucznia

Podobnie jak w przypadku praw przysługujących nauczycielom, równieŜ w kwestii praw

przysługujących uczniom opinie uczniów i nauczycieli w niektórych aspektach są bardzo zbliŜone,

natomiast w niektórych zdecydowanie rozbieŜne.

Uczniowie i nauczycieli są nieomal zgodni w kwestii, czy uczeń ma prawo domagać się

uzasadnienia wystawionej mu oceny. Warto zwrócić jednak uwagę, iŜ o ile nieomal wszyscy

nauczyciele deklarują uznanie dla takiego prawa ucznia, to aŜ 6,1% uczniów uznało, Ŝe uczeń nie ma

prawa domagać się uzasadnienia wystawionej mu oceny. Najczęściej są to uczniowie szkół

podstawowych, a szczególności uczęszczający do IV klasy szkoły podstawowej.

CZY UCZE

MA PRAWO:

domaga

uzasadnienia wystawionej mu oceny

93,9%

99,9%

6,1%

0,1%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

Odpowiedzi nauczycieli świadczą najprawdopodobniej o znajomości przez nich tego prawa

ucznia, natomiast odpowiedzi uczniów są odbiciem ich codziennego doświadczenia szkolnego.

Zdecydowana większość uczniów i nauczycieli jest takŜe zgodna, iŜ uczniom przysługują takŜe

następujące prawa do:

domagania się dodatkowych zajęć, jeśli jest wyjątkowo zdolny (indywidualny tok nauki)

lub ma problemy z nauką (zajęcia wyrównawcze),

wyraŜania podczas lekcji poglądów odmiennych od poglądów nauczyciela (np. nie

zgadzać się z polonistą w kwestii oceny moralnej bohatera lektury) bez konsekwencji

obniŜenia oceny,

zrezygnowania z chodzenia na lekcje religii.

W przypadku wszystkich trzech ww. praw nauczyciele częściej niŜ uczniowie deklarują, iŜ

przysługują one uczniom. Prawdopodobnie jest to efekt znajomości tych praw przez nauczycieli,

natomiast odpowiedzi uczniów są wskaźnikiem ich realnego stosowania w praktyce.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

W przypadku prawa ucznia do domagania się dodatkowych zajęć, jeśli jest wyjątkowo zdolny

(indywidualny tok nauki) lub ma problemy z nauką (zajęcia wyrównawcze), zauwaŜyć moŜna

charakterystyczne róŜnice opinii i uczniów reprezentujących róŜne typy szkół. O ile najrzadziej

akceptują je nauczyciele ze szkół poadgimnazjalnych, to w przypadku uczniów są to uczniowie

podstawówek.

Wiek uczniów odgrywa rolę w przypadku do uznania przez nich prawa ucznia do wyraŜania

podczas lekcji poglądów odmiennych od poglądów nauczyciela bez konsekwencji obniŜenia oceny – im

są oni młodsi, tym częściej skłonni są odmawiać uczniom tego prawa.

CZY UCZE

MA PRAWO:

domaga

dodatkowych zaj

ęć

, je

li jest wyj

tkowo zdolny (indywidualny tok nauki) lub ma problemy

z nauk

(zaj

cia wyrównawcze)

82,9%

94,2%

17,1%

5,8%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

wyra

podczas lekcji pogl

dy odmienne od pogl

dów nauczyciela (np. nie zgadza

z polonist

kwestii oceny moralnej bohatera lektury) bez konsekwencji obni

enia oceny

79,0%

96,7%

21,0%

3,3%

uczniowie

nauczyciele

zrezygnowa

z chodzenia na lekcje religii

74,3%

91,1%

25,7%

8,9%

uczniowie

nauczyciele

Prawa do rezygnacji z chodzenia na lekcje religii najczęściej skłonni są odmawiać uczniom

uczniowie i nauczyciele ze szkół podstawowych oraz ze wsi i małych miasteczek (do 20 tys.).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Większość uczniów i nauczycieli wyraziła pogląd, iŜ uczeń ma prawo:

odmówić chodzenia na rekolekcje,

oraz

domagać się zmiany nauczyciela, który zraził do siebie całą klasę.

Co ciekawe, o ile w przypadku prawa do odmowy chodzenia na rekolekcje częściej jest ono

przyznawane uczniom przez nauczycieli niŜ uczniów, to w przypadku domagania się zmiany

nauczyciela, który zraził do siebie całą klasę sytuacja wygląda odwrotnie – częściej uznają je uczniowie

niŜ nauczyciele. Warto na zwrócić uwagę szczególnie na tę drugą kwestię, gdyŜ rozbieŜności w

postrzeganiu przez uczniów i nauczycieli zakresu praw ucznia to potencjalne źródło konfliktów

szkolnych.

CZY UCZE

MA PRAWO:

odmówi

chodzenia na rekolekcje

69,9%

88,1%

30,1%

11,9%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

domaga

zmiany nauczyciela, który zraził do siebie cał

klas

68,6%

61,3%

31,4%

38,7%

uczniowie

nauczyciele

Opinie nauczycieli w i uczniów w przypadku prawa ucznia do odmowy chodzenia na rekolekcje

są podobnie zróŜnicowane jak w przypadku chodzenia na lekcje religii – najczęściej negują je

nauczyciele i uczniowie szkół podstawowych oraz szkól zlokalizowanych na wsiach i małych miastach

(do 20 tys.).

Silny związek z poziomem szkoły a opiniami uczniów nauczycieli występuje równieŜ w

przypadku prawa ucznia do domagania się zmiany nauczyciela, który zraził do siebie całą klasę. Prawo

to najczęściej przyznają sobie uczniowie szkół ponadgimnazjalnych a najrzadziej uczniowie szkół

podstawowych. ZróŜnicowanie opinii nauczycieli ze względu na poziom szkoły, w której pracują, jest w

tej kwestii podobne – najczęściej uznają je nauczyciele szkól ponadgimnazjalnych a najrzadziej

podstawowych.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Większość uczniów i nauczycieli wyraziła przekonanie, iŜ uczeń nie ma prawa:

odmówić przeczytania lektury, która jest wbrew jego gustom i upodobaniom

oraz

odmówić brania udziału w apelach i lekcjach wychowawczych.

CZY UCZE

MA PRAWO:

odmówi

brania udziału w apelach i lekcjach wychowawczych

36,9%

4,6%

63,1%

95,4%

Tak

Nie

uczniowie

nauczyciele

odmówi

przeczytania lektury, która jest wbrew jego gustom i upodobaniom

22,5%

9,0%

77,5%

91,0%

uczniowie

nauczyciele

Pomimo dominacji identycznych opinii wśród badanych uczniów i nauczycieli warto zwrócić

uwagę na róŜnice w poziomie akceptacji/negacji ww. uprawnień uczniów. W przypadku prawa do

odmowy brania udziału w apelach i lekcjach wychowawczych ponad 1/3 uczniów uwaŜa, Ŝe przysługuje

ono uczniom, podczas gdyŜ uwaŜa tak tylko 4,6% nauczycieli. W przypadku tej kwestii występuje

największa róŜnica pomiędzy uczniami a nauczycielami w kwestii praw, które przysługują uczniom.

RównieŜ w przypadku prawa do odmowy przeczytania lektury niezgodnej z własnymi gustami i

upodobaniami uczniowie zdecydowanie częściej skłonni są je przyznawać uczniom niŜ nauczyciele.

O ile opinie negujące prawa ucznia do odmowy przeczytania lektury, która jest wbrew jego

gustom i upodobaniom oraz odmowy brania udziału w apelach i lekcjach wychowawczych dominują we

wszystkich grupach nauczycieli, tom w przypadku uczniów podobne do nauczycieli opinie mają tylko

uczniowie podstawówek.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

10.3 Prawa nauczyciela i prawa ucznia – w krzywym zwierciadle

Statusy uczniów i nauczycieli w szkole nie są z naturalnych powodów zrównowaŜone. Wpływa

to zapewne na percepcję praw obu tych grup przez samych zainteresowanych.

Tabele prezentują odsetki uczniów i nauczycieli, którzy wskazali, iŜ nauczycielom przysługują

odpowiednie liczby spośród 10 wymienionych w badaniu praw oraz statystyki obrazujące w sposób

syntetyczny rozkłady pozytywnych odpowiedzi na pytania, które prawa przysługują nauczycielom, a

które nie.

Prawa nauczyciela

Liczba wskazanych
praw spo

ród 10

% uczniów

% nauczycieli

2,3%

0,2%

0,8%

0,0%

2,0%

0,4%

5,1%

14,4%

13,2%

15,0%

19,8%

31,0%

19,4%

19,8%

22,3%

10,9%

10,4%

5,8%

3,2%

1,9%

1,5%

0,6%

Statystyki dotycz

ce liczby praw,

które znalazły akceptacj

Prawa nauczyciela

rednia

Mediana

Modalna

Uczniowie

5,72

6,00

Nauczyciele

5,23

5,00

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Prawa nauczyciela

% uczniów

% nauczycieli

Wskazano najwy

ej połow

spo

ród 10

43,1%

61,1%

Wskazano wi

cej ni

połow

spo

ród 10

56,9%

38,9%

Następne tabele prezentują odsetki uczniów i nauczycieli, którzy wskazali, iŜ uczniom

przysługują odpowiednie liczby spośród 8 wymienionych w badaniu praw oraz statystyki obrazujące w

sposób syntetyczny rozkłady pozytywnych odpowiedzi na pytania, które prawa przysługują uczniom, a

które nie.

Prawa ucznia

Liczba wskazanych
praw spo

ród 8

% uczniów

% nauczycieli

1,4%

0,1%

2,0%

0,0%

5,2%

1,0%

8,6%

4,1%

12,6%

9,9%

18,5%

32,1%

27,1%

44,9%

15,5%

6,3%

9,0%

1,6%

Statystyki dotycz

ce liczby praw,

które znalazły akceptacj

Prawa ucznia

rednia

Mediana

Modalna

Uczniowie

5,25

6,00

Nauczyciele

5,41

6,00

Prawa ucznia

% uczniów

% nauczycieli

Wskazano najwy

ej połow

spo

ród 8

29,9%

15,1%

Wskazano wi

cej ni

połow

spo

ród 8

70,1%

84,9%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

PowyŜsze zestawienia pokazują w sposób syntetyczny, iŜ uczniowie skłonni są przyznawać

nauczycielom nieco więcej praw niŜ sami nauczyciele. W przypadku praw ucznia, to nauczyciele

przyznają więcej uprawnień uczniom niŜ sami uczniowie. Widać więc, Ŝe obie strony relacji uczeń-

nauczyciel, pomimo zgody co do wielu uprawnień uczniów i nauczycieli, skłonne są przyznawać drugiej

stronie więcej praw niŜ robi to ona sama. W przypadku uczniów jest to najprawdopodobniej efektem ich

codziennych doświadczeń, w których - jako strona słabsza - często nie mogą korzystać ze swoich praw,

natomiast doświadczają zachowań nauczycieli, którzy przekraczają swoje uprawnienia. W przypadku

nauczycieli natomiast na pewno duŜy wpływ na udzielane odpowiedzi miał fakt znajomości przez nich

zarówno własnych uprawnień jak i praw ucznia, co nie oznacza, iŜ są one przez nich respektowane.

10.4 Prawa nauczyciela i prawa ucznia - typologia postaw uczniów i nauczycieli

Syntetyczne spojrzenie na opinie uczniów i nauczycieli o prawach oby tych grup pokazuje, iŜ

znaczna grupa nauczycieli ma poczucie uprzywilejowania uczniów, jeŜeli chodzi o przysługujące im

prawa, natomiast tylko nieliczni wskazują na uprzywilejowanie nauczycieli.

O uprzywilejowanej pozycji nauczyciela przekonanych jest znacznie więcej uczniów niŜ

nauczycieli, jednak znacznie większa grupa uczniów dostrzega, iŜ silniejszą pozycję w tym układzie ma

uczeń.

Prawa ucznia

C Z N I O W I E

Najwy

ej połow

z 8

Ponad połow

z 8

Najwy

ej połow

z 10

OBU STRONOM WOLNO

NIEWIELE

11,1%

UCZE

E WI

CEJ

32,1%

Prawa
nauczyciela

Ponad połow

z 10

NAUCZYCIEL MO

CEJ

18,8%

OBIE STRONY MAJ

WIELE PRAW

38,1%

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

Prawa ucznia

A U C Z Y C I E L E

Najwy

ej połow

z 8

Ponad połow

z 8

Najwy

ej połow

z 10

OBU STRONOM WOLNO

NIEWIELE

8,6%

UCZE

E WI

CEJ

52,6%

Prawa
nauczyciela

Ponad połow

z 10

NAUCZYCIEL MO

CEJ

6,6%

OBIE STRONY MAJ

WIELE PRAW

32,3%

Najwięcej praw nauczycielom skłonni są przyznawać najlepsi uczniowie, choć wyjątkiem jest tu

akceptacja wywieszania złych ocen uczniów w miejscu ogólnie widocznym, w celu zmotywowania ich

do lepszej nauki, która jest największa wśród uczniów najsłabszych.

Częściej teŜ więcej praw nauczycielom skłonne są przyznawać dziewczęta niŜ chłopcy, choć tu

wyjątkiem jest stosowanie przymusu fizycznego (zaciągnięcie siłą ucznia do klasy po rozpoczęciu lekcji,

jeśli ten nie chce iść tam dobrowolnie), które częściej akceptują chłopcy.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

100

KLASA

N =3085

III

10,0%

10,9%

11,1%

10,8%

11,4%

11,6%

12,1%

11,7%

10,5%

szkoła
podstawowa

gimnazjum

szkoła

rednia

11.2 Rodziny uczestników badania

WYKSZTAŁCENIE

MAMY

TATY

N = 2 942

N = 2 904

11,9%

19,5%

41,5%

27,1%

podstawowe

zasadnicze
zawodowe

rednie

sze

7,2%

28,1%

39,7%

25,0%

podstawowe

zasadnicze
zawodowe

rednie

sze

Około dwóch piątych uczniów odpowiedziało w badaniu, Ŝe ich rodzice mają wykształcenie

średnie (odpowiednio: matki – 41,5%, ojcowie – 39,7%), zaś mniej więcej jedna czwarta – Ŝe wyŜsze

(odpowiednio: matki – 27,1%, ojcowie – 25,0%); 11,9% dzieci twierdziło, Ŝe ich matki mają

wykształcenie podstawowe, a 7,2% – Ŝe takie wykształcenie mają ojcowie, zaś wykształcenie

zasadnicze zawodowe przypisywało matkom 19,5% uczniów, a ojcom – 28,1%. Zdaniem dzieci oboje

rodzice często mają podobny poziom wykształcenia, szczególnie dotyczy to osób z wykształceniem

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

101

średnim i wyŜszym, gdzie zgadza się on w ok. 60% przypadków. Uczniowie mieszkający na wsiach i w

małych miasteczkach częściej deklarują, Ŝe ich rodzice mają wykształcenie podstawowe lub zasadnicze

zawodowe. Ze wzrostem wielkości miejsca zamieszkania rośnie teŜ deklarowany przez dzieci poziom

wykształcenia rodziców.

CZY MAMA PRACUJE

CZY TATA PRACUJE

N = 3 072

N = 3 031

67,3%

32,7%

TAK

NIE

84,3%

15,7%

TAK

NIE

Ponad cztery piąte (84,3%) uczniów deklarowało, Ŝe pracują ich ojcowie, nieco ponad dwie

trzecie (67,3%) – Ŝe matki. Szczególnie niskie odsetki pracujących rodziców mają dzieci wiejskie

(odpowiednio: 78,7% ojców i 53,9% matek). Odsetki te rosną wraz ze wzrostem wielkości miejsca

zamieszkania. Liczba dzieci, których rodzice pracują, jest tym wyŜsza, im lepsze wykształcenie mają

rodzice. Ponadto uczniowie podstawówek częściej odpowiadali, Ŝe ich rodzice mają pracę, niŜ

uczniowie gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych.

CZY MASZ RODZE

STWO?

N = 3 085

87,2%

12,8%

TAK

NIE

Ponad połowa uczniów (57,3%) zadeklarowała, Ŝe ma starsze rodzeństwo, niewiele mniej

(50,6%), Ŝe ma rodzeństwo młodsze. Jedynakiem jest co ósme dziecko wśród ogółu (12,8%), a na

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

104

11.3 Aspiracje edukacyjne uczniów oraz rodziców wobec dzieci

JAK S

DZISZ, JAKIE WYKSZTAŁCENIE B

DZIESZ MIAŁ(A) DOCELOWO (B

DZIE MIAŁO

DOCELOWO PANA(I) DZIECKO)?

Odpowiedzi dzieci z klas od IV szkoły podstawowej do III szkoły ponadgimnzajalnej (N=3038)

26,2%

20,7%

53,1%

0,0%

rednie (liceum)

Pomaturalne (licencjat)

sze (magisterium)

Trudno powiedzie

Odpowiedzi rodziców dzieci z klas od IV szkoły podstawowej do III szkoły ponadgimnzajalnej (N=437)

28,3%

11,2%

58,9%

1,5%

Odpowiedzi rodziców dzieci z klas od I do III szkoły podstawowej (N=102)

16,0%

10,5%

70,2%

3,3%

Ponad połowa uczniów (53,1%) planuje zdobycie wyŜszego wykształcenia. Ich aspiracje są tym

wyŜsze, im wyŜsze wykształcenie mają rodzice (dziedziczenie poziomu wykształcenia zostało

udokumentowane wieloma badaniami). W grupach osób, których matka lub ojciec mają wykształcenie

podstawowe, połowa uczniów (odpowiednio 49,6% i 49,8%) spodziewa się, Ŝe zakończy naukę na

szkole średniej. Chłopcy, mieszkańcy wsi oraz uczniowie, którzy źle oceniają sytuację materialną

swoich rodzin, mają znacząco niŜsze od przeciętnych aspiracje edukacyjne.

Rodzice uczniów w wieku uczestników badania nieco częściej niŜ sami uczniowie zakładają, Ŝe

ich dzieci zdobędą wyŜsze wykształcenie – sądzi tak 58,9%. Trochę większy niŜ wśród uczniów jest teŜ

jednak w tej grupie odsetek osób, które myślą, Ŝe ich dzieci poprzestaną na wykształceniu średnim

(28,3%). Planowane dla dziecka wykształcenie w największym stopniu związane jest z wykształceniem

rodziców i średnią ocen osiąganą przez dziecko (równieŜ zaleŜną od wykształcenia rodziców, co

pokazuje nasze badanie). Ponadto wpływ na aspiracje rodziców w stosunku do własnych dzieci ma

równieŜ wpływ płeć - zarówno dziecka, jak i rodzica. Kobiety częściej zakładają, Ŝe ich dzieci zdobędą

wyŜszy poziom wykształcenia, zaś męŜczyźni – Ŝe poprzestaną na średnim. Ukończenie studiów

wyŜszych przewiduje się dla ponad dwóch trzecich córek (68,3%) i tylko połowy synów (51,1%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

105

Wyraźnie niŜsze ambicje co do wykształcenia dzieci mają mieszkańcy wsi oraz osoby źle oceniające

sytuację materialną swojej rodziny.

Jako ciekawostkę moŜna dodać, Ŝe rodzice dzieci uczących się obecnie w pierwszych trzech

klasach szkoły podstawowej mają znacząco wyŜsze aspiracje edukacyjne niŜ rodzice dzieci starszych –

aŜ 70% z nich uwaŜa, Ŝe ich syn lub córka zdobędą wykształcenie wyŜsze, a tylko 16% – Ŝe

poprzestaną na średnim. Później im wyŜszy aktualny poziom wykształcenia dziecka, tym mniej ambitne

zamierzenia co do jego końcowego wykształcenia, ale róŜnice nie są juŜ tak duŜe.

11.4 Średnia ocen oraz udział w olimpiadach i konkursach przedmiotowych

JAKA JEST TWOJA

REDNIA OCEN W POPRZEDNIM SEMESTRZE?

N = 2848

4,9%

26,9%

44,0%

24,1%

Do 2,5

Od 2,51 do 3,5

Od 3,51 do 4,5

4,51 i wi

cej

rednio 3,9

W semestrze poprzedzającym badanie średnia ocen osób biorących w nim udział wyniosła

przeciętnie 3,9. Dziewczęta miały nieznacznie wyŜszą średnią (4,1) niŜ chłopcy (3,8), a uczniowie szkół

podstawowych (4,3) niŜ gimnazjów (4,0) i szkół średnich (3,5). Ponadto uzyskiwana średnia wiąŜe się

znacząco z wykształceniem rodziców i jest tym wyŜsza, im wyŜszy ich poziom wykształcenia. Dzieci

oceniające sytuację materialną swoich rodzin jako gorszą niŜ kolegów miały niŜszą średnią ocen.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

106

CZY BRAŁE(A)

W CI

GU OSTATNICH 3 LAT

UDZIAŁ W JAKIEJ

(JAKICH

) OLIMPIADACH

PRZEDMIOTOWYCH?

CZY BRAŁE(A)

W CI

GU OSTATNICH 3 LAT

UDZIAŁ W JAKICH

KONKURSACH

PRZEDMIOTOWYCH, NP. KONKURSIE WIEDZY NA
JAKI

TEMAT?

N = 3 066

N = 3 072

40,3%

59,7%

TAK

NIE

48,7%

51,3%

TAK

NIE

Dwie piąte uczniów (40,3%) uczestniczyło w ciągu ostatnich trzech lat w olimpiadach

przedmiotowych, przy czym większy odsetek chłopców (41,1%) niŜ dziewcząt (39,6%). Im wyŜsza

średnia ocen uczniów, tym częściej deklarowali oni, Ŝe uczestniczyli w olimpiadach – tylko 15,7%

uczniów ze średnią do 2,5 i prawie dwie trzecie (64,2%) ze średnią powyŜej 4,5. PoniewaŜ średnia ocen

jest powiązana z wykształceniem rodziców, równieŜ ono miało wpływ na udział dzieci w olimpiadach.

Ponadto deklaracje takiego udziału były nieco częstsze wśród uczniów szkół znajdujących się na

wsiach i w mniejszych miastach (do 50 tys.), gdzie przekraczały 40% odpowiedzi, niŜ szkół z miast o

liczbie mieszkańców od 50 do 100 tys. – 37,5% – i większej – 38,5%. Najczęściej uczestniczyli w

olimpiadach uczniowie podstawówek (46,5%), rzadziej gimnazjów (41,3%), najrzadziej szkół średnich

(33,5%).

Więcej osób niŜ w olimpiadach brało udział w ciągu ostatnich trzech lat w konkursach

przedmiotowych – 48,7%. Inaczej niŜ w przypadku olimpiad deklaracje o uczestniczeniu w takich

konkursach częstsze są wśród dziewcząt (52,4%) niŜ wśród chłopców (44,5%). Ponadto w konkursach

startowały tym większe odsetki dzieci, im mniejsza miejscowość, w której znajduje się szkoła, im

wyŜsze wykształcenie ich rodziców i osiągana średnia ocen, a takŜe im dzieci młodsze (w szkołach

ponadgimnazjalnych odsetek uczestników konkursu wyniósł tylko 38,9%, w podstawowych – 56,6%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

107

LICZBA OLIMPIAD

LICZBA KONKURSÓW PRZEDMIOTOWYCH

N = 1 170

N = 1 419

52,4%

34,4%

13,2%

1 - 2

3 -5

6 i wi

cej

54,4%

30,9%

14,7%

1 - 2

3 -5

6 i wi

cej

Ponad połowa (52,5%) uczniów deklarujących, Ŝe brali udział w jakiejś olimpiadzie

przedmiotowej, uczestniczyła w nie więcej niŜ dwóch takich wydarzeniach, jedna trzecia (34,4%) – w

trzech, czterech lub pięciu, a niespełna jedna ósma (13,2%) – w sześciu lub więcej. NajwyŜsze odsetki

osób, które twierdzą, Ŝe startowały w co najmniej sześciu olimpiadach, są wśród uczniów podstawówek,

mieszkających na wsi, mających najwyŜsze średnie ocen. Chłopcy brali udział w większej liczbie

olimpiad niŜ dziewczęta.

Podobnie jak w przypadku olimpiad większość uczniów (54,3%) uczestniczyła w nie więcej niŜ

dwóch konkursach. Niespełna jedna trzecia (30,9%) brała udział w trzech, czterech lub pięciu takich

wydarzeniach, a jedna siódma – w sześciu lub więcej. Uczniowie szkół podstawowych startowali w

większej liczbie konkursów niŜ gimnazjaliści i uczniowie szkół średnich. Ponadto najwięcej konkursów

miały na koncie dzieci i młodzieŜ z najwyŜszą średnią ocen i takie, których rodzice mają wyŜsze

wykształcenie.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

108

11.5 Aktywność szkolna

CZY W CI

GU OSTATNICH DWÓCH LAT WYKONYWAŁE

JAKIE

PRACE NA RZECZ SZKOŁY

(NP. ORGANIZACJA AKADEMII, ZABAWY, ZAWODY SPORTOWE)?

N = 3 079

55,2%

44,8%

TAK

NIE

Większość osób, które uczestniczyły w badaniu (55,2%), deklaruje, Ŝe w ciągu minionych

dwóch lat wykonywała jakieś prace na rzecz szkoły. Częściej angaŜowały się w nie dziewczynki (58,8%)

niŜ chłopcy (51,2%). Ponadto odsetek uczniów, którzy brali udział w pracach na rzecz szkoły, jest tym

wyŜszy, im wyŜsza osiągana przez nich średnia ocen. Gimnazjaliści oraz dzieci rodziców ze średnim i

wyŜszym wykształceniem, znacząco częściej niŜ pozostali odpowiadali, Ŝe pracowali na rzecz szkoły.

CZY PRACUJESZ W SAMORZ

DZIE SZKOLNYM?

N = 3 073

11,0%

89,0%

TAK

NIE

Co dziewiąty uczeń spośród biorących udział w badaniu (11%) pracuje w samorządzie

szkolnym. W takie prace znacząco częściej niŜ przeciętnie zaangaŜowani są uczniowie z najwyŜszą

średnią ocen (21,3%). Ponadto do samorządu naleŜy tym wyŜszy odsetek dzieci, im są młodsze oraz im

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

109

wyŜsze wykształcenie ich rodziców, zaś tym niŜszy, im gorzej oceniana sytuacja materialna rodziny w

porównaniu z rodzinami kolegów.

11.6 Zajęcia dodatkowe. Czas wolny.

CZY CHODZISZ NA JAKIE

PŁATNE ZAJ

CIA DODATKOWE?

24,4%

20,9%

12,9%

75,6%

79,1%

87,1%

Kurs j

zyka obcego

Zaj

cia sportowe

Zaj

cia hobbystyczne

(np. fotografia, malarstwo, teatr)

TAK

NIE

Poza lekcjami w szkole około jednej czwartej uczniów (24,4%) uczęszcza teŜ na dodatkowe,

płatne kursy języków obcych, nieco mniej (20,9%) – na zajęcia sportowe, a jedna ósma (12,9%) – na

jakieś zajęcia hobbystyczne. W dodatkowych zajęciach najrzadziej uczestniczą dzieci i nastolatki

mieszkające na wsiach oraz oceniające sytuację materialną rodzin jako gorszą od przeciętnej, częściej

zaś osiągające wysoką średnią ocen i mające rodziców z wyŜszym wykształceniem. O ile w kursach

językowych uczestniczy podobny odsetek chłopców i dziewcząt, o tyle udział w zajęciach sportowych

deklaruje o wiele wyŜszy odsetek chłopców (26,4% wobec 16,1% dziewcząt), a w zajęciach

hobbystycznych – nieco wyŜszy odsetek dziewcząt (14,1% wobec 11,1% chłopców).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

110

ZAZNACZ NA PONI

SZEJ LI

CIE, JAK CZ

STO:

Codziennie

Prawie codziennie

2-3 razy w tygodniu

Raz w tygodniu

2-3 razy w miesi

1 raz w miesi

cu i rzadziej

64,9

23,4

7,7 2,4 0,5

1,1

71,9

17,4

5,9

2,3

0,9
1,7

43,3

31,4

13,8

7,3 2,1 2,1

29,3

26,0

21,5

11,3

5,4 6,5

14,6

18,1

23,4

18,6

13,1

12,2

27,1

19,5

14,2

10,0

6,8

22,4

12,6

15,8

23,1

18,2

14,8

15,4

13,6

15,7

20,4

16,6

17,1

9,7

10,9

20,9

17,3

4,5

36,7

16,9

16,2

13,6

10,6

13,3

29,5

6,2 5,0

15,8

15,4

3,8

53,8

ogl

dasz telewizj

słuchasz muzyki

pomagasz w domu

spotykasz si

z kole

ankami/

kolegami poza szkoł

odwiedzasz kolegów/

kole

anki w domu

grasz w gry komputerowe

zapraszasz do siebie do domu

kole

anki/kolegów

ogl

dasz filmy na video lub DVD

chodzisz na zaj

cia pozalekcyjne

rozwijaj

ce twoje zainteresowanie

czytasz ksi

ąŜ

uczysz si

zyka obcego

poza zaj

ciami lekcyjnymi

Prawie wszyscy uczniowie co najmniej raz w tygodniu oglądają telewizję (98,4%), słuchają

muzyki (97,5%) i pomagają w domu (95,8%), przy czym tylko 43,3% pomaga w domu codziennie, a

codziennie ogląda telewizję 64,9% i słucha muzyki 71,9%. Ogromna większość uczniów (88,1%)

spotyka się teŜ co najmniej raz w tygodniu z koleŜankami i/lub kolegami poza szkołą, zaś codziennie

29,3%. Trzy czwarte dzieci i nastolatków (74,7%) co najmniej raz w tygodniu odwiedza znajomych w ich

domach, a niewiele mniej (69,7%) zaprasza ich do siebie, choć codzienne odwiedzanie znajomych jest

zwyczajem tylko14,6% osób, a zapraszanie ich do siebie – 12,6%. O wiele więcej uczniów (27,1%)

codziennie gra w gry komputerowe, a co najmniej raz w tygodniu robi to prawie trzy czwarte z nich

(70,8%). Niewiele mniejszy odsetek dzieci i nastolatków ogląda filmy na video i DVD (co najmniej raz w

tygodniu – 66,3%, codziennie – 13,6%). Do mniej popularnych aktywności pozaszkolnych naleŜy

czytanie ksiąŜek oraz uczęszczanie na zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów, choć ponad

połowa z nich (odpowiednio 57,3% i 58,8%) zadeklarowała, Ŝe zajmuje się tym co najmniej raz w

tygodniu. Codziennie czyta ksiąŜki co szósty uczeń (16,9%), a w zajęciach hobbystycznych uczestniczy

co dziesiąty (9,7%). Najmniej uczniów stwierdziło, Ŝe uczy się poza szkołą języków obcych – tylko 6,2%

codziennie, a nieco ponad dwie piąte (42,4%) co najmniej raz w tygodniu.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

111

Większość uczniów biorących udział w badaniu deklarowała, Ŝe ma przyjaciół, najczęściej trzy,

cztery lub pięć osób (39,9%). Nieco rzadziej jest to tylko jedna bądź dwie osoby (26,5%) lub od 6 do 10

osób (18,4%). Ponad jedenastoma przyjaciółmi szczyci się co dziewiąty uczeń (11,2%). Nieliczni (4%)

odpowiedzieli, Ŝe brak w ich otoczeniu osób, na których mogą polegać.

POMY

L TERAZ O PRZYJACIOŁACH, LUDZIACH, NA KTÓRYCH RZECZYWI

CIE MO

ESZ

POLEGA

. ILU MASZ TAKICH PRZYJACIÓŁ?

N = 3 085

1 - 2 osoby

3 - 5 osób

6 - 10 osób

11 i wi

cej osób

4,0%

26,5%

39,9%

18,4%

11,2%

brak przyjaciół /
brak danych

rednio 6 osób

Im wyŜszy poziom kształcenia, tym częstsze deklaracje, Ŝe nie ma się przyjaciół. Ponadto

chłopcy częściej niŜ dziewczęta deklarowali, Ŝe brak w ich Ŝyciu takich ludzi. Osoby, które źle oceniają

sytuację materialną rodziny, równieŜ częściej niŜ pozostałe deklarowały, Ŝe nie mają przyjaciół.

Chłopcy częściej twierdzili, Ŝe brak w ich otoczeniu zaufanych osób, ale jeśli juŜ mają przyjaciół,

to ich liczba jest zdecydowanie większa (średnio 7,1) niŜ przyjaciół dziewcząt (średnio 4,9). Ponadto

osoby, które postrzegają warunki materialne rodziny jako lepsze od przeciętnych, wymieniały większą

liczbę przyjaciół niŜ pozostałe. Co ciekawe – im wyŜsza średnia ocen uczniów, tym niŜsza liczba osób,

które nazywają oni przyjaciółmi.

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

112

11.7 Finanse

CZY DOSTAJESZ OD RODZICÓW LUB INNYCH DOROSŁYCH W RODZINIE PIENI

DZE

NA WŁASNE WYDATKI? KTÓRE Z TYCH SYTUACJI S

PODOBNE DO TWOJEJ?

N = 3 054

33,0%

30,4%

26,7%

22,4%

6,1%

5,5%

nieregularnie, rodzice daj

mi pieni

dze,

kiedy musz

kupi

co tydzie

lub co miesi

c kwot

na własne wydatki, czasami co

ekstra

dostaj

pieni

dze z ró

nych okazji

co tydzie

lub co miesi

kwot

na własne wydatki

dostaj

pieni

dze głównie za pomoc

nie dostaj

pieni

dzy na własne wydatki

Tylko co dwudziesty uczeń (5,5%) nie dostaje pieniędzy na własne wydatki. W trzech starszych

klasach szkół podstawowych ten odsetek wynosi 7,7%, znacząco wyŜszy od przeciętnego jest wśród

osób, których matka (10,1%) lub ojciec (14,4%) mają wykształcenie podstawowe, a takŜe wśród

oceniających sytuację materialną rodziny jako gorszą od przeciętnej, gdzie co piąty uczeń (19,1%) nie

dostaje pieniędzy na własne wydatki.

6,1% uczniów dostaje pieniądze głównie za pomoc w domu lub gospodarstwie. Nieco więcej

takich osób jest w grupie uczniów ze wsi (7,7%) i małych miasteczek (7,5%), a takŜe chłopców (7,3%) i

– co ciekawe – oceniających warunki materialne rodziny jako lepsze od przeciętnych (7,2%).

Jedna trzecia (33%) dzieci i nastolatków dostaje pieniądze od rodziców nieregularnie, kiedy

musi coś kupić. Taka sytuacja częściej dotyczy dziewcząt (38,6%) niŜ chłopców (26,6%). Ponadto taka

forma finansowania jest tym częściej spotyka, im uczniowie starsi (szkoły średnie – 40%, gimnazja –

34,8%, podstawówki – 23,6%) i im gorzej oceniają sytuację materialną rodziny (42,8%).

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

113

Pieniądze na imieniny, za dobre stopnie na koniec roku lub z innych okazji dostaje ponad jedna

czwarta uczniów (26,7%), przy czym więcej dziewcząt (29,3%) niŜ chłopców (23,7%). Wyraźnie widać

powiązanie takiej formy finansowania z osiąganą średnią ocen – im ona wyŜsza, tym większa szansa

otrzymania prezentu.

Niemal jedna czwarta uczniów (22,4%) otrzymuje regularnie (co tydzień lub co miesiąc) jakąś

kwotę na własne wydatki, a prawie jedna trzecia (30,4%) dostaje poza tym czasami coś ekstra.

Regularne kieszonkowe (a takŜe ekstra dodatki) częściej mają chłopcy niŜ dziewczęta, a ponadto ci,

którzy dobrze oceniają kondycję materialną swoich rodzin. Odsetek dzieci i nastolatków dostających

regularnie pieniądze na własne wydatki (ale bez dodatków) najwyŜszy jest w podstawówkach i maleje

wraz ze wzrostem poziomu szkoły, natomiast kieszonkowe i czasem coś ekstra częściej dostają

uczniowie szkół średnich niŜ podstawowych i gimnazjalnych.

ILE MNIEJ WI

CEJ MASZ MIESI

CZNIE NA WŁASNE WYDATKI?

N = 3 047

Do 20 zł

21-40 zł

41-60 zł

61-80 zł

81-100 zł

101-200 zł

powy

ej 200 zł

nie mam pieni

dzy

na w

27,1%

22,7%

15,8%

8,0%

8,2%

5,7%

4,9%

7,5%

nie mam pieni

dzy

na własne wydatki

Najwięcej uczniów moŜe przeznaczyć miesięcznie na własne wydatki do 20 zł (27%), prawie

tyle samo (22,7%) – od 21 do 40 zł. Mniej dzieci i nastolatków (15,8%) moŜe wydać miesięcznie od 41

do 60 zł, a tylko co dwunasty od 61 do 80 zł (8%) lub od 81 do 100 zł (8,2%). Od 101 do 200 zł

miesięcznie ma na swoje wydatki co osiemnasty uczeń (5,7%), a powyŜej 200 zł – co dwudziesty

(4,9%). Co trzynasta osoba zadeklarowała, Ŝe nie ma pieniędzy na własne wydatki.

Dziewczęta dysponują mniejszymi kwotami niŜ chłopcy. Im starsze dziecko, tym na ogół więcej

moŜe przeznaczyć na własne wydatki. Wśród uczniów oceniających warunki materialne swoich rodzin

jako gorsze od przeciętnych, mających rodziców z wykształceniem podstawowym lub zasadniczym

zawodowym i mieszkających na wsi większy od przeciętnego jest odsetek tych, którzy nie dysponują

własnymi pieniędzmi. Co ciekawe – uczniowie mający najniŜszą średnią ocen (do 2,5) częściej niŜ

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

114

pozostali deklarowali, Ŝe mają na swoje wydatki duŜe sumy pieniędzy (powyŜej 100 lub 200 zł). NaleŜy

być ostroŜnym w ocenie tego zjawiska, poniewaŜ zachodzi moŜliwość, Ŝe świadomie wprowadzali oni w

błąd ankieterów, Ŝeby podwyŜszyć swoje poczucie wartości, ale nie moŜna teŜ wykluczyć, Ŝe faktycznie

dysponują takimi kwotami.

11.8 Samoocena

Uczniowie objęci badaniem poproszeni zostali o ustosunkowanie się do 12 stwierdzeń,

opisujących postawy i cechy charakterologiczne.

Analiza czynnikowa pozwoliła na wyodrębnienie trzech typów postaw, charakteryzujących

uczniów:

Postawa I – „odporność, konsekwencja, ambicja”

itemy:

„Nawet w nerwowej atmosferze potrafię działać rozsądnie i zachować jasność umysłu”

„Jestem odporny(a) na poniesione poraŜki”

„Stawiam sobie na ogół trudne i ambitne cele”

„Planując coś mam na ogół pewność, Ŝe będę w stanie to zrealizować”

Wyznaczniki: szkoła ponadpodstawowa, wyŜsza średnia ocen, wyŜszy poziom wykształcenia

rodziców (zwłaszcza matki).

Postawa II: „rywalizacja, porywczość, niecierpliwość, towarzyskość”

itemy:

„Zawsze staram się ‘postawić na swoim’”

„Kiedy jestem krytykowany(a), bardzo często unoszę się gniewem”

„Wiele sytuacji prowokuje mnie do rywalizacji”

„Jestem bardzo niecierpliwy(a), kiedy mam na coś czekać”

„Chętnie bawię się w hałaśliwym towarzystwie”

C e n t r u m B a d a n i a O p i n i i S p o ł e c z n e j

117

12.2 Praca zawodowa

Średnia długości zatrudnienia w szkole, w której obecnie pracuje nauczyciel, to w badanej

grupie 11,3 lat. Oczywiście przeciętna długość pracy wzrasta wraz z wiekiem nauczycieli. W mniej

więcej równych proporcjach uczą oni we wszystkich klasach objętych badaniem (od klasy czwartej szkół

podstawowych do trzeciej szkół ponadgimnazjalnych).

W badanej grupie najwięcej osób uczy języka polskiego (18,5%) i matematyki (17,2%). Inne

nauczane przedmioty to: historia oraz historia i społeczeństwo (8,9%), biologia oraz przyroda (7,6%),

wychowanie fizyczne (6,4%), język angielski (6,2%), kształcenie zintegrowane (6,2%), przedmioty

zawodowe (6,2%), informatyka (5,3%), fizyka i astronomia (5,1%), wiedza o społeczeństwie (4,8%),

chemia (4,3%), język niemiecki (4%), geografia (3,7%) i religia (3,3%). Pozostałych przedmiotów uczą

odsetki nauczycieli niŜsze niŜ 3%. W przypadku historii, informatyki, fizyki i astronomii, religii,

przedmiotów zawodowych, wiedzy o społeczeństwie a takŜe wychowania fizycznego znacząco wyŜszy

od przeciętnego jest odsetek nauczycieli - męŜczyzn. Wśród kobiet z kolei więcej jest nauczycielek

języka polskiego i biologii.

CZY PEŁNI PAN(I) AKTUALNIE FUNKCJ

WYCHOWAWCY KLASY?

CZY PROWADZI PAN(I) JAKIE

ZAJ

CIA

POZALEKCYJNE, NP. KÓŁKA ZAINTERESOWA

CZY ZAJ

CIA WYRÓWNAWCZE?

68,2%

31,8%

TAK

NIE

71,7%

28,3%

TAK

NIE

Ponad dwie trzecie nauczycieli z badanej grupy (68,2%) pełni aktualnie funkcje wychowawcy

klasy, a nieznacznie wyŜsza liczba osób (71,7%) deklarowała, Ŝe prowadzi zajęcia pozalekcyjne dla

uczniów. Wśród wychowawców klas odsetek prowadzących zajęcia pozalekcyjne jest jeszcze wyŜszy

(77%). Większa liczba osób, które prowadzą zajęcia dodatkowe, jest teŜ wśród kobiet (73,5%) oraz

nauczycieli gimnazjów (79,7%). NajwyŜszy odsetek zajęć pozalekcyjnych to kółka i fakultety