LHD-2012-arkusz I ZR_historia-ZR-arkusz

Miejsce na identyfikacj´ szko∏y

LISTOPAD

2011

AR KUSZ PRÓB NEJ MA TU RY

Z OPE RO NEM

HI STO RIA

PO ZIOM ROZSZERZONY

Czas pra cy: 180 mi nut

In struk cja dla zda jà ce go

1. Sprawdê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 16 stro n (za da -

nia 1–19). Ewen tu al ny brak zg∏oÊ prze wod ni czà ce mu ze spo -
∏u nad zo ru jà ce go eg za min.

2. Odpowiedzi zapisz w miej scu na to prze zna czo nym przy

ka˝dym zadaniu.

3. Pisz

czy

tel nie. U˝y waj d∏u go pi su/pió ra tyl ko z czar nym

tuszem/atra men tem.

4. Nie

u˝y

waj ko rek to ra, a b∏´d ne za pi sy wy raê nie prze kreÊl.

5. Pa

mi´ taj, ˝e za pi sy w brud no pi sie nie pod le ga jà oce nie.

˚y czy my po wo dze nia!

Za rozwiàzanie

wszystkich zadaƒ

mo˝na otrzymaç

∏àcznie 50 punktów.

PESEL ZDAJÑCEGO

Wpisuje zdajàcy przed rozpocz´ciem pracy

Arkusz opracowany przez Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON.

Kopiowanie w ca∏oÊci lub we fragmentach bez zgody wydawcy zabronione. Wydawca zezwala na kopiowanie zadaƒ

przez dyrektorów szkó∏ bioràcych udzia∏ w programie Próbna Matura z OPERONEM.

KOD

ZDAJÑCEGO

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

CZĘŚĆ I (20 pkt)

Za da nie 1. (1 pkt)

Dopasuj właściwe religie do fotograﬁi.
ju da izm, is lam, chrze ści jań stwo, bud dyzm, hin du izm

1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 2. (1 pkt)

Uzupełnij tabelę. Do bierz właściwych władców lub wodzów do podanych opisów.
Ju liusz Ce zar, Ga jusz Ma riusz, Le oni das, Che ops, Ech na ton

Za da nie 3. (2 pkt)

Podpisz ry sun ki przed sta wia jące her by trzech za ko nów ry cer skich śre dnio wiecz nej Europy.

Charakterystyka

Władca lub wódz

1. Król Spar ty, brał udział w woj nach z Per sją. Zgi nął, bro niąc

przej ścia przez gó ry.

2. Wódz i po li tyk. Peł nił funk cję kon su la. Prze pro wa dził re for mę

ar mii rzym skiej, któ ra do pro wa dzi ła do jej uza wo do wie nia.

3. Prze pro wa dził re for mę re li gii egip skiej, czy niąc bo ga Ato na

głów nym bó stwem.

1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 4. (1 pkt)

Pod pisz ma py. Wy bie rz wła ści we ty tuły z po da nych po ni żej przy kła dów.
Rzecz po spo li ta Oboj ga Na ro dów po unii lu bel skiej, Pol ska za Ka zi mie rza Wiel kie go, Pol ska w 1320 r.,
Polska i Li twa po wojnie trzynastoletniej

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Dunaj

Dniestr

Dniepr

Don

Kijów

Miƒsk

Wilno

Gdaƒsk

Poznaƒ

Warszawa

Kraków

Lwów

Warszawa

Gdaƒsk

250 km

Gdaƒsk

Warszawa

granice Korony
granice Litwy

ziemie przy∏àczone

ziemie lenne

cz´Êci terenów Spiszu oddane Polsce w zastaw
przez W´gry

Gdaƒsk

Ryga

Wilno

Kijów

Kraków

Lwów

Warszawa

Gdaƒsk

Ryga

Wilno

Kijów

Kraków

Lwów

Warszawa

isł

rta

Dnie

str

Prypeć

Dnie

Dźwin

100 km

Gdaƒsk

Ryga

Wilno

Kijów

Kraków

Lwów

Warszawa

Korona
polskie ziemie lenne
obszar Wielkiego Ksi´stwa Litewskiego
wspólne ziemie Polski i Litwy (polsko-litewskie)

wspólne ziemie lenne

ziemie w∏àczone do Korony

2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Za da nie 5. (2 pkt)

Wy ja śnij po ję cia.

A. artykuły henrykowskie – . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B. rejestr kozacki – . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 6. (2 pkt)

Połącz ze sobą postaci, które łączyło uczestnictwo w tych samych wydarzeniach epoki nowożytnej.
1. Oliver Crom well

A. Iza be la Ka to lic ka

2. Marcin Lu ter

B. Ka rol I Stu art

3. Krzysztof Ko lumb

C. Francis Dra ke

4. Elż bie ta I

D. Ka rol V Habs burg
E. Gu staw Adolf

1. . . .

2. . . .

3. . . .

4. . . .

Za da nie 7. (3 pkt)

Przyj rzyj się obrazowi i na jego pod sta wie wy ko naj po le ce nia.

A. Po daj nazwę i da tę roczną wy da rze nia z dziejów Polski, do którego nawiązuje obraz.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

B. Na pisz, kim jest oso ba le żą ca pod drzwia mi sa li. Podaj imię i nazwisko.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

C. Po daj imię i na zwi sko ar ty sty, któ ry na ma lo wał ten ob raz.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 8. (3 pkt)

Wy mień i wy ja śnij wszystkie za sa dy, któ ry mi kie ro wał się w swo ich pra cach kon gres wie deń ski.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 9. (3 pkt)

Uporządkuj chronologicznie podane w tabeli wydarzenia. Zacznij od najwcześniejszego – oznacz je 1.

Za da nie 10. (2 pkt)

Uzu peł nij lu ki w tek ście do ty czą cym kon se kwen cji, które nio sła II woj na świa to wa.

W wy ni ku II woj ny świa to wej ZSRR za czął kon tro lo wać du żą część Eu ro py. Zo sta ła ona po dzie lo na

tzw. że la zną kur ty ną. Okre śle nia „że la zna kur ty na” użył (1) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . w ro ku (2)

. . . . . . . . . Tę wy po wiedź uzna je się za po czą tek (3) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZSRR miał jed -

nak spo ro pro ble mów z pań stwa mi, któ re so bie pod po rząd ko wał. W 1953 ro ku wy buchł bunt w (4)

. . . . . . . . . . . . . . . . , a w 1956 w (5) . . . . . . . . . . . . . . . . i na (6) . . . . . . . . . . . . . . . . Zwro tu „pra ska wio sna” uży -

wa my na okre śle nie wy da rzeń, do któ rych do szło w (7) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . w ro ku (8)

. . . . . . . . . . . . Ich przy czy ną by ła pró ba re form pod ję ta przez wła dze te go kra ju. W latach 1970 i 1980

od by ły się wy stą pie nia w (9) . . . . . . . . . . . . Próby utrzy ma nia spo ko ju, czę sto przy uży ciu sił zbroj nych,

nie przy nio sły efek tów. W ro ku (10) . . . . . . . . . . . . do szło do wy da rzeń, któ rym nada no na zwę je sie ni lu -

dów, a któ re w efek cie do pro wa dzi ły do roz pa du ZSRR i ca łe go sys te mu państw so cja li stycz nych.

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Wydarzenia

Numer

Wydarzenia

Numer

A. za mach ma jo wy

układ Sikorski–Majski

B. po wsta nie Tym cza so we go

Rzą du Jed no ści Na ro do wej

po wsta nie war szaw skie

C. „cud nad Wi słą”

III po wsta nie ślą skie

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

TE MAT: UNIE POL SKI Z LI TWĄ OD XIV DO XVIII WIEKU

CZĘŚĆ II

Ana li za źró deł wie dzy hi sto rycz nej (10 pkt)

Źró dło A

Jan Dłu gosz, frag ment Kro ni ki  ka no ni ka  kra kow skie go
Ja gieł ło,  wiel ki  ksią żę  Li tew ski,  [...]  wy pra wił  do Kra ko wa  dwóch  ksią żąt  bra ci  swo ich,  Skir gieł łę  i Bo ry sa,  [...],
w po sel stwie  do kró lo wej  Ja dwi gi,  oraz  pra ła tów  i pa nów  Pol skich,  z proś bą  o jej  rę kę.  [...]  ksią żę  Skir gieł ło
te mi  sło wy  prze mó wił:  „Od daw ne go  już  cza su  wiel cy  a prze waż ni  ksią żę ta  i kró lo wie  na le ga li  na Ja gieł łę,  naj -
po tęż niej sze go  ksią żę cia  na sze go  i wład cę  Li twy,  aże by  wy rze kł szy  się  swo jej  i od oj ców  prze ka za nej  so bie  wia -
ry, przy jął wia rę chrze ści jań ską, ni gdy jed nak do te go nie zdo ła ły go skło nić ani ich na mo wy, ani woj ny
wy da wa ne  mu  ty le kroć  przez  Krzy ża ków  Pru skich,  gdy  snadź  Bóg  Naj wyż szy  to bie  sa mej,  chwa leb na  i naj -
do stoj niej sza  kró lo wo,  i kró le stwu  Pol skie mu  za cho wał  on  za szczyt,  któ ry  trwać  ma  w wie ki  po tom ne.  Je że li
Wiel moż ność  two ja  rze czo ne go  pa na  na sze go,  Ja gieł łę,  wiel kie go  ksią żę cia  Li tew skie go,  po ślu bić  ra czy
za mał żon ka,  nie  tyl ko  to  ko rzy ści,  któ re  w przy ję ciu  prze zeń  wia ry  chrze ści jań skiej  in ni  kró lo wie  i ksią żę ta
zdo być  usi ło wa li,  ale  i in nych  wie le  i na der  waż nych  ksią żę  ten  obie cu je.  Ja koż  przy rze ka  przede  wszyst kiem
wia rę  ka to lic ką  Rzym ską,  tę,  któ rą  ty  i two je  kró le stwo  Pol skie  wy zna wa,  ze  wszyst ki mi  bra cią  swe mi  ksią żę -
ty  Li tew ski mi,  pa na mi,  star szy zną  i ca łym  na ro dem  Li twy  i Żmu dzi,  przy jąć  [...]”.
A po sel stwo  to,  jak kol wiek  Ja dwi dze  kró lo wej  nie  bar dzo  wdzięcz ne,  pra ła tom  jed nak  i pa nom  Pol skim
dość  przy pa da ło  do ser cu.  [...]  Uję ło  po sel stwo  Li tew skie  wie lu  Po la ków,  oso bli wie  pa nów  zie mi  Kra -
kow skiej,  któ rym  po do ba ło  się  tak  znacz ne  zwięk sze nie  po tę gi  kró le stwa  Pol skie go  na byt kiem  kra jów
po stron nych,  a wo le li  pod le gać  ob cym  ni że li  wła snym  kró lom.  Od rzu ciw szy  prze to  Zie mo wi ta  ksią żę cia
Ma zo wiec kie go  i Wła dy sła wa  ksią żę cia  Opol skie go,  że  żad nej  kra jo wi  nie  obie cy wa li  ko rzy ści,  i Wil hel -
ma  ksią żę cia  Au stryi,  od któ re go  póź na  i zbyt  da le ka  by ła by  po moc,  wszy scy  w ra dzie  zwró ci li  oczy  i ży -
cze nia  ku  Ja gieł łę  wiel kie mu  ksią żę ciu  Li tew skie mu.

Źró dło: Jan Dłu gosz, Kro ni ka ka no ni ka kra kow skie go. Dzie jów pol skich ksiąg dwa na ście, t. 3, ks. 10, s. 428.

Źró dło B

Unia w Kre wie 1385 rok
Sko ro  zaś  to,  co  przy rze czo no,  doj dzie  do prze wi dzia ne go  koń ca,  na ten czas  pan  Ja gieł ło,  Wiel ki  Ksią żę
z wszyst ki mi  brać mi  swy mi  jesz cze  nie ochrz czo ny mi,  krew nia ka mi,  szlach ci ca mi,  zie mia na mi  z wyż szy mi
i naj niż szy mi  w swo ich  kra jach  za miesz ka ły mi,  wia rę  świę te go  rzym skie go  Ko ścio ła  przy jąć  za mie rza,
pra gnie  i ży czy  so bie.  [...]  Dla  spra wy  tej  utwier dze nia,  dla  pew no ści  i ubez pie cze nia  ten że  Ja gieł ło  Wiel -
ki Ksią żę przy rze ka wszyst kie skar by swe zło żyć i wy dać na od zy ska nie strat państw oboj ga, tak Pol ski, jak
i Li twy.  A tyl ko,  je że li  taż  pa ni  Wę gier  cór kę  swą  Ja dwi gę,  kró lo wę  pol ską  przy rze czo ną,  od da  mu  w mał -
żeń stwo.  Tak że  obie cu jąc  ten że  Ja gieł ło  Wiel ki  Ksią żę,  że  da  i go tów ką  za ła twi  układ  pie nięż ny,  za war -
ty  ty tu łem  rę koj mi,  po mię dzy  tą  pa nią  kró lo wą  Wę gier  z jed nej  a księ ciem  Au strii  z dru giej  stro ny,
mia no wi cie  dwie ście  ty się cy  ﬂo re nów.  Rów nież  ten że  Ja gieł ło  Wiel ki  Ksią żę  przy rze ka  i zo bo wią zu je  się
wszel kie  zie mie  za gra bio ne  i stra ty  Kró le stwa  Pol skie go,  ode rwa ne  przez  czy je  bądź  rę ce  i za ję te,  od zy -
skać  wła sny mi  za cho da mi  i kosz ta mi.  Rów nież  ten że  Wiel ki  Ksią żę  Ja gieł ło  obie cu je  wszyst kich  chrze -
ści jan,  a zwłasz cza  lu dzi  oboj ga  płci  poj ma nych  w kra ju  pol skim  i zwy cza jem  wo jen nym  upro wa dzo nych,
przy wró cić do pier wot nej wol no ści, tak iż każ dy z nich bez wzglę du na płeć odej dzie, do kąd mu się spodo -
ba  we dług  wo li  je go.  Na stęp nie  wy mie nia ny  tu  ksią żę  Ja gieł ło  przy rze ka  tak że  kra je  swo je  Li twy  i Ru si
wie czy ście  wcie lić  do ko ro ny  Kró le stwa  Pol skie go.  [...]
Dan  w Kre wie,  we  wto rek  w wi gi lię  Wnie bo wzię cia  Naj święt szej  Ma rii  Pan ny  Chwa leb nej,  ro ku  Pań skie -
go 1385.

Źró dło: J. Dumanowski, Sz. Olszaniec, Hi sto ria. Sta ro żyt ność i śre dnio wie cze w tekstach źródłowych, Gdynia 2003.

Na pod sta wie źró deł A i B oraz wła snej wie dzy wy ko naj po le ce nia.

Za da nie 11. (2 pkt)

Wypisz wszystkie zobowiązania Jagiełły, które znalazły się w unii podpisanej w Krewie.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 12. (1 pkt)

Sfor mu łuj, cze go ocze ki wa li pol scy moż ni po związ ku z Li twą.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 13. (1 pkt)

Określ, ja kie by ły, we dług kro ni ka rza, przy czy ny de cy zji Ja gieł ły.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 14. (1 pkt)

Na pod sta wie wła snej wie dzy przed staw dwie in ne przy czy ny de cy zji Ja gieł ły.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Źró dło C

Jan Dłu gosz, frag ment Kro ni ki  ka no ni ka  kra kow skie go
Na  ko niec  dnia  dru gie go  mie sią ca  Paź dzier ni ka  przy był  na za po wie dzia ny  od daw na  zjazd  z bra tem  swo -
im  Ale xan drem  wiel kim  ksią żę ciem  Li tew skim  do mia sta  Ho ro dła  (Hro dlo)  nad Bu giem,  do kąd  już  był
zje chał  ten że  Ale xan der  wiel ki  ksią żę  Li tew ski  z znacz ną  licz bą  pra ła tów,  pa nów  i szlach ty  kró le stwa  Pol -
skie go  i wiel kie go  księ stwa  Li tew skie go.  Pra gnąc  al bo wiem  dwaj  rze cze ni,  państw  swo ich  zna ko mi ci  i po -
tęż ni  wład cy,  Wła dy sław  król  Pol ski  i Ale xan der  wiel ki  ksią żę  Li tew ski,  zie mie  Li tew ską  i Żmudz ką,
od daw na  już  z kró le stwem  Pol skiem  złą czo ne,  spo jo ne  i zjed no czo ne,  trwal szym  jesz cze  i nie ro ze rwa -
nym  wę złem  sko ja rzyć,  i Po la ków  z Li twi na mi  i Żmu dzi na mi  wiecz nem  zbra tać  przy mie rzem,  [...]  zło żyli
sejm  po mie nio ny,  na któ rym  roz licz ne  kró le stwa  Pol skie go  ro dzi ny  i do my,  róż nią ce  się  krwią,  her bo we -
mi  zna ka mi  i za szczy ta mi,  z ro dzi na mi  i do ma mi  cel niej szych  pa nów  Li tew skich  złą czy li,  spo ili,  zjed no -
czy li,  do zwo liw szy  Li twi nom  uży wać  her bów  i zna ków  szla chec kich,  ja kich  szlach ta  kró le stwa  Pol skie go
od naj daw niej szych  cza sów  po na by wa ła  po oj cach  i przod kach  swo ich  za dziel ne  czy ny  i za słu gi,  i udzie -
liw szy za szczy tów szla chec kich tym, któ rzy wprzó dy nie zna li ani szla chec twa ani je go her bów i go deł.
Nada li  nad to  pa nom  Li tew skim  pra wa  i swo bo dy,  po dob ne  do tych,  ja kie mi  szczy ci ło  się  kró le stwo  Pol -
skie,  uwol niw szy  ich  od po dat ków,  cię ża rów  i słu żeb no ści,  któ re  ich  jak  nie wol ni ków  i pod dań ców  uci ska -
ły,  co  ob szer niej  wy ka zu je  przy wi lej  tym  ce lem  wy da ny  [...].

Źró dło: Jan Dłu gosz, dz. cyt., t. 4, ks. 11, s. 148.

Na pod sta wie źró dła C oraz własnej wiedzy wy ko naj po le ce nia.

Za da nie 15. (1 pkt)

Po daj da tę rocz ną unii w Ho ro dle.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Za da nie 16. (1 pkt)

Na pisz, co uzy ska li bo ja rzy li tew scy w no wej unii.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Źró dło D

Frag ment  in struk cji  prze ka za nej  po słom  li tew skim  uda ją cym  się  na ob ra dy  sej mu  ko ron ne go  do War sza -
wy w 1563 ro ku
Wil no,  na sej mie, 21  lip ca 1563  r.
3.  Mo gą  też  przy po mnieć  z po cząt ku,  któ re go  cza su  od naj ja śniej szych  pa nów  przod ków  J.K.  Mci  Wła dy -
sła wa  Ja gieł ła  i sy na  je go  Ka zi mie rza  [...]  pań stwo  li tew skie  Ko ro nie  pol skiej  złą czo ne  i zjed no czo ne  jest  [...]
i bę dąc  pod jed nym  pa nem  [...]  za wsze śmy  się  ro zu mie li  za je den  lud  i jed no  cia ło  z na ro dem  pol skim  [...].
4. [...] Al bo wiem chce my, aby wiecz ny mi cza sy był je den pan, je den król, je den wiel ki ksiądz i je den pan
tak  Ko ro nie  pol skiej,  ja ko  i Wiel kie mu  Księ stwu  [...].  Tym że  oby cza jem  po zej ściu  kró la  pol skie go  prze -
rze cze ni  pra ła ci,  pa no wie,  ry cer stwo  i szlach ta  Ko ro ny  pol skiej  bez  wia do mo ści  i ra dy  pra ła tów,  pa nów,
ksią żąt  i wsze go  ry cer stwa  i szlach ty  Wiel kie go  Księ stwa  li tew skie go  ku  wy bra niu  no we go  kró la  nie  przy -
stą pią, ale we spo łek [...] kró la i pa na obio rą [...].

6. [...] Też ma my przy prze rze czo nym Kró le stwie pol skim [...] stać i ni gdy [...] Ko ro ny pol skiej [...] nie
opusz czać  [...],  wy jąw szy  wiel kiej  a na głej  przy pa dłej  od nie przy ja cie la  po trze by  [...].  Wza jem  też  ma my
pew ną  uf ność,  że  też  sław ne go  Kró le stwa  pol skie go  pra ła ci,  pa no wie  [...]  nam  toż  uczy nią.  [...]
8. Też na spo lne sej my [...] przy zwa la my [...] wsza koż tak, aby [...] nie by li wzy wa ni i zbie ra ni dla ja kich kol -
wiek lek kich przy czyn, a je śli wiel ka a waż na po trze ba przy tra ﬁ się i spo ina obo je mu pań stwu [...]. Ale je -
śli by  się  przy da ły  lżej sze  i mniej sze  po trze by  [...],  po sło wie  ja ko  od nas  do Ko ro ny,  tak  z Ko ro ny  tu  na nasz
sejm ma ją być po sła ni. [...]
10.  A naj wię cej  pil nie  prze strze gać  [...],  aby  w naj mniej szej  czę ści  pra wa  Wiel kie go  Księ stwa  li tew skie go,
wol no ści,  pre ro ga ty wy  [...]  po ło żo ne  i zni żo ne  nie  by ły,  ale  że by  te mu  pań stwu,  Wiel kie mu  Księ stwu,  zo -
sta ło  za wsze  je go  do sto jeń stwo,  waż ność,  wła dza  i roz ka zo wa nie  [...],  miej sce  tak  w za sa dze niu  sej mo wym
cza su  po ko ju,  tak  i na woj nie  w szy ku,  słusz ne  i uczci we  by ło  na zna czo ne.  [...]
16.  A iże by  we  wszem  Wiel kie  Księ stwo  li tew skie  by ło  zrów na ne  z pań stwem  ko ron nym,  słusz na  i przy stoj -
na rzecz [...], aby mia sta też i ich oby wa te le w Ko ro nie zrów na ne by ły, a na przód mia sto wi leń skie ja ko
głów niej sze  i sto li ca  Wiel kie go  Księ stwa.

Si gi smun dus Au gu stus rex

Źró dło: Ak ta unii Pol ski z Li twą 1385–1791, Kra ków 1932, s. 158–170.

Źró dło E

Frag ment ak tu unii lu bel skiej z 1569 ro ku
W Imię Pań skie, Amen. Ku wiecz nej pa mię ci spra wy, ni żej opi sa nej. My, pra ła ci i pa no wie ra da, tak du chow -
na,  ja ko  i świec ka,  i po sło wie  ziem scy  Ko ro ny  Pol skiej,  na tym  wal nym,  z pa ny  ra da mi  i po sły  i in sze mi  sta -
ny  W[iel kie go]  Księ stwa  Li tew skie go  spól nym  lu bel skim  sej mie  bę dą cy  [...]  oznaj mu je my  tym  to  li stem
na szym,  [iż]  ta kie  ni żej  opi sa ne  trak ta ty  i na mo wy  mię dzy  so bą  uczy ni li śmy.  [...]
3.  Iż  już  Ko ro na  i Wiel kie  Księ stwo  Li tew skie  jest  jed no  nie roz dziel ne  i nieróż ne  cia ło,  a tak że  nie róż na  ale
jed na spól na Rzecz po spo li ta, któ ra się ze dwu państw i na ro dów w je den lud znio sła i spo iła.
4.  A te mu  [...]  na ro do wi,  że by  już  wiecz ny mi  cza sy  jed na  gło wa,  je den  pan  i je den  król  spól ny  roz ka zo wał,
któ ry  spól ny mi  gło sy  od Po la ków  i od Li twy  ob ran,  a miej sce  obie ra nia  w Pol sz cze,  a po tym  na Kró le stwo
Pol skie  po ma zan  i ko ro no wan  w Kra ko wie  bę dzie,  któ re mu  obie ra niu  [...]  nie byt ność  któ rej  stro ny  prze szka -
dzać nie ma [...].
5.  A przy ko ro na cjej  no we go  kró la  ma ją  być  przez  kró la  ko ro no wa ne go  po przy się żo ne  i za raz  kon ﬁr mo wa -
ne  na jed nym  li ście  i jed ny mi  sło wy  na wiecz ne  cza sy  pra wa,  przy wi le je  i wol no ści  pod da nych  wszyst kich
oboj ga  na ro dów  i państw  tak  złą czo nych.
6. Sej my i ra dy ten oboj na ród ma za wż dy mieć spól ne ko ron ne pod kró lem pol skim pa nem swym i za sia -
dać  tak  pa no wie  mię dzy  pa ny  oso ba mi  swe mi,  ja ko  po sło wie  mię dzy  po sły  i ra dzić  o spól nych  po trze bach,
tak na sej mie, ja ko i bez sej mu w Pol sz cze i w Li twie [...].
7. Też, [...] aby J. Kr. Mość pra wa, przy wi le je, tak wszem zie miom i na ro dom tak Ko ro ny Pol skiej, ja ko
i W[iel kie mu]  Księ stwu  Li tew skie mu  i zie miom  do nich  na le żą cym,  wsze la kim  pi smem  nada ne  i wol no ści,
do sto jeń stwa,  pre ro ga ty wy,  urzę dy  wszyt kie  oboj ga  na ro du  ca łe  i nie po ru szo ne  za cho wał.

Źró dło: Ustrój Pol ski w XVI –XVIII wie ku. Tek sty źró dło we do na uki hi sto rii w szko le, nr 20,

oprac. W. Szczy giel ski, War sza wa 1960, s. 87–91.

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Na pod sta wie źró deł D i E wy ko naj po le ce nie.

Za da nie 17. (2 pkt)

Oceń, czy za le ce nia dla po słów za war te w in struk cji zostały zrealizowane w no wym po ro zu mie niu Pol -
ski i Li twy. Uzasadnij swoje zdanie argumentami z tekstów.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Źró dło F

Za rę cze nie  wza jem ne  oboj ga  na ro dów  –  pol skie go  i li tew skie go  z 20 X 1791  roku
Ku wiecz nej pa mię ci spra wy ni żej opi sa nej. My Sta ni sław Au gust [...] za zgo dą pa nów rad se na tu [...] oraz
po słów  ziem skich  Ko ro ny  Pol skiej  i Wiel kie go  Księ stwa  Li tew skie go  [...]  sta no wi my,  iż  ja ko  jed ną  po -
wszech ną  i nie roz dziel ną  usta wę  rzą do wą,  ca łe mu  pań stwu  na sze mu,  Ko ro nie  Pol skiej  i Wiel kie mu  Księ -
stwu  Li tew skie mu  słu żą cą,  ma my,  tak  tym że  jed nym  rzą dem  i woj sko  na sze  wspól ne  –  skar by,  w je den
nie roz łącz ny  skarb  na ro do wy  po łą czo ne,  [...]  pod na stę pu ją cy mi  wa run ka mi:
Ko mi sję  woj sko wą  i ko mi sję  skar bo wą  oboj ga  na ro dów  rów na  po ło wa  osób  z Ko ro ny,  a dru ga  rów na:  po -
ło wa  osób  z Wiel kie go  Księ stwa  Li tew skie go  skła dać  ma ją;  [...]  wszyst kie  ma gi stra tu ry  [...]  obu  na ro dom
wspól ne  [...]  w tych  wszyst kich  licz ba  rów na  osób,  tak  z Ko ro ny,  ja ko  i Wiel kie go  Księ stwa  Li tew skie go.
Wiel kie  Księ stwo  Li tew skie  mieć  bę dzie  ta kąż  sa mą  li stę  mi ni strów,  urzęd ni ków  na ro do wych  oraz  z ty miż
ty tu ły  i obo wiąz ka mi,  jak  Ko ro na  kie dy kol wiek  mieć  bę dzie.
W ko mi sjach  woj sko wej  i skar bo wej  pre zy den cja  ko le ją  [na zmia nę]  bę dzie  raz  przy Li twie,  raz  przy Ko -
ro nie  [...].
Ka sa  skar bo wa  z pu blicz nych  Rze czy po spo li tej  li tew skich  do cho dów  w Wiel kim  Księ stwie  Li tew skim  zo -
sta wać ma [...].
A te  wszyst kie  rze czy  tu  po sta no wio ne  i ob wa ro wa ne,  my  król – za zgo dą  skon fe de ro wa nych  sta nów  [...]
ja ko  jed nej  wspól nej  nie roz dziel nej  Rze czy po spo li tej  po ży tecz ne,  uzna je my  być  ar ty ku ła mi  unii  tych że
na ro dów  [...].

Źró dło: Wy bór tek stów źró dło wych z hi sto rii pań stwa i pra wa pol skie go, oprac. J. Sa wic ki, t. I, cz. 2, War sza wa 1951, s. 116–117.

Na pod sta wie źró dła F wy ko naj po le ce nie.

Za da nie 18. (1 pkt)

Na pisz, jak zmie niły się wza jem ne zależności obu państw w po rów na niu do de cy zji unii z Lu bli na.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

CZĘŚĆ III

Wypracowanie (20 pkt)

Za da nie 19. (20 pkt)

Za da nie za wie ra dwa te ma ty. Wy bierz je den z nich i go opra cuj.

Te mat I

Scha rak te ry zuj i oceń relacje polsko-litewskie w nowej, porozbiorowej rzeczywistości XIX wieku.

Te mat II

Współpraca czy rywalizacja polsko-litewska w XX wieku? Scharakteryzuj i oceń stosunki pomiędzy
krajami tworzącymi w przeszłości wspólne państwo.

Wy bie ram te mat: . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Historia. Poziom rozszerzony

Próbna Matura z OPERONEM i „Gazetą Wyborczą”