Współczesne koncepcje 

filozofii i etyki

Paweł Bankiewicz

Uniwersytet Jana Kochanowskiego

w Kielcach

2011/2012

II.  Naturalizm i „błąd naturalistyczny”

Definicja epistemologiczna

: Pogląd, zgodnie z 

którym nauki naturalne (np. fizyka, chemia, 
biologia) mogą wyjaśnid każde zjawisko w 
świecie.

Definicja ontologiczna

: Pogląd, zgodnie z którym 

świat składa się wyłącznie z obiektów 
naturalnych, np. fizycznych cząsteczek w polach 
sił.

Naturalizm

Kapsuła 3

Naturalistyczne ujęcia wartości

1. Nie istnieje dobro (ani zło) – nihilizm

2. Dobre jest to, co nam się podoba lub to, 

czego pragniemy – subiektywizm

3. Dobre jest to, co pochwala społeczeostwo 

– subiektywizm społeczny.

1. Załóżmy, że dobry = 

przyjemny

2. Zapytajmy, czy rzeczywiście 

dobry, to przyjemny?

3. Nasze pytanie będzie miało 

formę:  „Czy przyjemny, to 
rzeczywiście przyjemy?”

4. Wtedy nie miałoby ono sensu.

5. Ale pytanie tego rodzaju 

pytania mają sens. Np. „Czy 
przyjemnośd dręczenia 
zwierząt jest czymś dobrym?”

George Edward Moore

1873-1958: 

„Błąd naturalistyczny”

G. E. Moore

Nie ma żadnej wewnętrznej sprzeczności w 
twierdzeniu, że „dobry” oznacza jakośd prostą i nie 
dającą się określid. Istnieje wiele innych jakości 
tego rodzaju. Rozważmy na przykład, jakośd 
„żółty”. Możemy próbowad ją określid, opisując jej 
odpowiednik fizyczny; możemy ustalid, pod 
działaniem jakiego rodzaju fal świetlnych 
normalne oko postrzega barwę żółtą. Ale chwila 
zastanowienia wystarcza, aby się przekonad, że te 
fale eteru nie są tym, co mamy na myśli, mówiąc o 
barwie żółtej.

Alfred Jules Ayer

(1910-1989)

Mówiąc: „Kradzież 
pieniędzy jest zła” nie 
wypowiadam żadnego 
twierdzenia o fakcie, ani 
nawet twierdzenia 
dotyczącego stanu mojego 
własnego umysłu. Wyrażam 
jedynie pewne uczucia 
moralne. A człowiek, który 
rzekomo zaprzecza mi, 
wyraża jedynie swoje 
moralne uczucia. Tak więc 
jasne jest, że nie ma sensu 
pytanie, który z nas ma 
rację.

Zalety emotywizmu:

1. Zgodnośd z naukowym obrazem świata.

2. Prostota wyjaśnienia – o wartości czynu 

decydują nasze uczucia

Wady emotywizmu:

1. Brak wyjaśnienia czym są uczucia

2. Brak możliwości dyskusji poglądów etycznych.

John Leslie Mackie (1917-1981):

Teoria błędu:



Wartości nie istnieją.



Wszystkie sądy wartościujące są fałszywe.

Argument z względności

• Istnieją niemożliwe do usunięcia 

rozbieżności pomiędzy kodeksami 
moralnymi różnych kultur

• Rozbieżności w kodeksach nie mają 

charakteru konkurencyjnych hipotez 
naukowych lecz odzwierciedlają 
odmienne style życia

• Sfera obiektywnych wartości 

powinna tworzyd harmonijną    
całośd

• Obiektywizm aksjologiczny nie 

potrafi wyjaśnid faktu istnienia 
różnic w kodeksach. Lepiej tłumaczy 
je subiektywizm.

Argument z dziwności

1. „Jeśli istnieją obiektywne wartości, 

powinny one byd bytami, 
własnościami lub jakościami bardzo 
dziwnego rodzaju, całkowicie 
odmiennymi od czegokolwiek we 
wszechświecie.”

2. „Gdybyśmy posiadali świadomośd 

tego rodzaju wartości, dostarczyd jej 
mogłaby pewna szczególna zdolnośd 
percepcji moralnej lub intuicji 
całkowicie różnej od naszych zwykłych 
sposobów poznawania.”

3. To, czego nie sposób wyjaśnid w 

obrębie empirycznego schematu 
pojęciowego, należy uznad za fikcję

Empiryczny (naukowy) 
obraz świata nie 
dostarcza nam żadnych 
dowodów na istnienie 
wartości, jak również na 
obecność w nas 
szczególnego „zmysłu 
moralnego”

Nihilizm:

Wartości nie istnieją. Wszelkie 

obiektywne sądy wartościujące są 

fałszywe.

Subiektywizm: 

Dobre jest to, co nam się 

podoba

Konstruktywizm: 

Tworzymy sobie 

własne normy postępowania.

Kapsuła 4

Simon Blackburn:

Jeśli przyjmujemy, że wszelkie 
sądy moralne są fałszywe, 
powinniśmy zaprzestać 
jakiegokolwiek moralizowania, 
nawet,.

Byłoby to jednak „głupie”, ponieważ miałoby katastrofalne 
konsekwencje dla naszego funkcjonowania w społeczeństwie. 
Jeśli nawet nasze sądy moralne nie mają odniesienia 
przedmiotowego, powinniśmy je traktować jak posiadające 
walor obiektywności.