QPrint

Pracownia chemii kosmetycznej

Związki organiczne wykorzystywane w produkcji kosmetyków

Łańcut 2010

Związki organiczne i ich budowa

Podstawowym pierwiastkiem w połączeniach organicznych jest węgiel.
Atomy węgla posiadają zdolność łączenia się pomiędzy sobą w nawet bardzo długie
łańcuchy.
Te z kolei mogą być proste lub rozgałęzione, a poza tym łańcuch może ulec zamknięciu
tworząc pierścień.

Węglowodory podział

Węglowodory ze względu na budowę szkieletu węglowego dzielimy na dwie
główne klasy: węglowodory

alifatyczne

i węglowodory

aromatyczne.

Węglowodory alifatyczne z kolei dzielą się na

alkany, alkeny, alkiny

oraz

ich analogi pierścieniowe (

cykloalkany

itd.)

Węglowodory alifatyczne

Węglowodory ze względu na budowę szkieletu węglowego dzielimy na:

węglowodory łańcuchowe

węglowodory cykliczne

Łańcuchy węglowe mogą być:

nasycone tzn. atomy węgla połączone są tylko za pomocą wiązań pojedynczych (-C-C-)

nienasycone tzn. atomy węgla połączone są za pomocą wiązań podwójnych (-C=C-) lub
potrójnych. Wiązania wielokrotne (podwójne i potrójne) mogą występować w różnych
ilościach.

Szeregi homologiczne węglowodorów alifatycznych

Węglowodory - właściwości

Stan skupienia węglowodorów, ich lotność i palność zależy od wielkości
cząsteczek:
1 -4     atomy węgla w cząsteczce — gazy,
5-15    atomów węgla w cząsteczce — ciecze,
> 15    atomów węgla w cząsteczce — ciała stałe.
Wzrost masy cząsteczkowej zmniejsza ich lotność i palność

Węglowodory- zastosowanie

W kosmetyce i przemyśle kosmetycznym największe znaczenie mają
węglowodory nasycone łańcuchowe, tzw. parafiny i węglowodory nasycone
cykliczne, tzw. cykloparafiny inaczej węglowodory naftenowe (cykloalkany).
Związki te otrzymywane są z ropy naftowej na drodze destylacji frakcjonowanej,

przy wykorzystaniu różnej temperatury wrzenia składników.

Węglowodory- zastosowanie

Węglowodory nasycone (stosowane głównie w kosmetyce) są odporne na działanie
związków chemicznych, nie reagują z kwasami i zasadami, czynnikami utleniającymi i
tlenem z powietrza.

Nie zmydlają się i nie jełczeją w odróżnieniu od tłuszczów, choć mają podobne do nich
właściwości fizyczne, co spowodowało ich zastosowanie w kosmetyce.

Dobrze rozpuszczają się w tłuszczach, woskach i w olejach. Można je przeprowadzić w
stan emulsji z wodą przy udziale odpowiednich emulgatorów, np. mydeł

Nafta, wazelina

Nafta jest cieczą bezbarwną lun lekko żółtą o charakterystycznym zapachu (frakcja ropy
naftowej tw. 150-300 C) stosowana w kosmetyce w płynach na porost włosów i jako
rozpuszczalnik.

Wazelina biała lub żółta nazista masa, nierozpuszczalna w wodzie, mieszanina
węglowodorów C

i C

działa na skórę zmiękczająco. W kosmetyce stosowana

w kremach, emulsjach, kredkach do warg, pomadach do włosów, brylantynach oraz do
natłuszczania i masażu skóry.

Parafina

Parafina jest mieszanią stałych weglowodorów ( frakcja ropy naftowej tw.>350

C. Po

stopieniu łatwo miesza się z tłuszczami, olejami, woskiem. Tworzy z wodą emulsje. W
kosmetyce stosowana w szminkach, kremach, okładach i maskach parafinowych.

Węglowodory zawarte w wazelinie, parafinie są obecne w cemencie
międzykomórkowym i w spoiwie łusek włosa to parafiny.

Parafiny tworzą na skórze hydrofobowy fim okluzyjny ( cienka warstwa, film).

Skwalen

Skwalen jest otrzymywany z tranu ( tłuszcz pozyskiwany z wątroby rekina ok
40%)

Jest naturalnym składnikiem łoju skórnego, (płaszcza lipidowego skóry) -
chroni skórę przed utratą wilgotności.

Skwalen ma właściwości bakterio i grzybobójcze.

Stosowany jest w kosmetykach przeciwtrądzikowych.

Alkohole – właściwości i zastosowanie

Są to pochodne węglowodorów alifatycznych i cykloalifatycznych, w których 1,
2, 3 lub więcej atomów wodoru zostało zastąpionych grupami hydroksylowymi
(-OH).
Ich ogólny wzór: ROH, gdzie
R — grupa węglowodorowa,
OH — grupa funkcyjna hydroksylowa.

Alkohole – właściwości i zastosowanie

Alkohole di- i trihydroksylowe dobrze rozpuszczają się w wodzie. Alkohole
aromatyczne i terpenowe mają przyjemne zapachy a alkohole o długich

łańcuchach lub budowie wielopierścieniowej są na ogół dobrymi
emulgatorami.

Związki te są chemicznie obojętne, nie przejawiają wyraźnych właściwości
kwasowych ani zasadowych.

Wiele alkoholi ma duże znaczenie w perfumerii, a niektóre są podstawowymi
substancjami w produkcji kosmetyków.

Alkohol etylowy

W kosmetyce w zależności od stężenia roztwory etanolu stosowane są jako
rozpuszczalnik lub substancja dezynfekująca

roztwory: 4,6,10 i 25 % są bazą toników

roztwory: 40-60% są stosowane w płynach po goleniu,

roztwory: 60% w lotionach

Roztwory o stężeniu 65-70% mają działanie bakteriobójcze, niszczą formy
wegetatywne bakterii i wirusów; nie działa jednak na formy przetrwalnikowe.

Gliceryna

Gliceryna (1,2,3 —propanotriol —CH

OH-CHOH-CH

OH) — jest to bezbarwna,

bezwonna, oleista ciecz, silnie higroskopijna, o słodkim smaku, miesza się z wodą w
każdej proporcji.

Gliceryna nawilża oraz zapobiega wysychaniu skóry dlatego wykorzystuje się ją do
produkcji preparatów kosmetycznych przeznaczonych dla skóry suchej i spękanej. W
stężeniach 3-25% nawilża skórę w wyższych odwadnia (wysusza).

Nie stosujemy gliceryny w zimie!!!

Cholesterol

Cholesterol jest steroidem dobrze rozpuszczalnym w alkoholu etylowym,
naturalny składnik łoju skóry zawartość ok. 2-4%. Należy do związków
dobrze tolerowanych przez skórę – działa zmiękczająco i poprawia jej
elastyczność.

Preparatom kosmetycznym nadaje połyskliwość

Jest emulgatorem emulsji typu w/o.

Fenole pochodne węglowodorów aromatycznych

o ogólnym wzorze Ar-OH, w których grupa funkcyjna hydroksylowa (-OH) połączona jest
z atomem lub atomami węgla pierścienia aromatycznego Ar. Najprostsze fenole to
pochodne benzenu i naftalenu.

Wszystkie fenole są bardziej lub mniej rozpuszczalne w wodzie, mają właściwości słabo
kwasowe, z wodorotlenkiem sodu tworzą rozpuszczalne w wodzie fenolany.

Fenol (C

OH) (hydroksybenzen)

Substancja bezbarwna, krystaliczna, pod wpływem powietrza i światła zmienia barwęna
różowo-fioletową, a w końcu ciemnieje.
Ma charakterystyczny zapach, kojarzący się z lizolem, którego jest składnikiem. Fenol
dobrze rozpuszcza się w gorącej wodzie. Roztwory fenolu o małym stężeniu (0,5-1%)
stosowane są do celów dezynfekcyjnych, np. w szpitalnych sanitariatach.
Roztwory fenolu powodują silne oparzenia skóry, a jego opary są trujące.

Krezole, tymol

Tymol

Tymol (dialkilowa pochodna fenolu) — substancja krystaliczna, dość dobrze
rozpuszcza się w roztworach alkoholowych. Takie roztwory są stosowane w
wodach do płukania jamy ustnej i w pastach do zębów, gdyż tymol ma zapach
przypominający miętę. Nie jest trujący i ma właściwości dezynfekcyjne

Rezorcyna (1,3-dihydroksybenzen)

substancja krystaliczna, łatwo rozpuszcza się w wodzie i alkoholu,

rozcieńczone roztwory mają silne właściwości bakteriobójcze i dezynfekcyjne,

stosowana jest do produkcji maści i płynów w leczeniu chorób skóry i włosów,

Ze względu na silne właściwości złuszczające (stanowi jeden z
podstawowych składników preparatów kosmetycznych do peelingu (np.
roztwór Jessnera).

Aldehydy

Są to pochodne węglowodorów, w których występuje grupa funkcyjna
aldehydowa

Są związkami nietrwałymi. Łatwo utleniają się do kwasów karboksylowych.
Wyższe aldehydy alifatyczne mają niezbyt przyjemną woń tłuszczową, są
jednak składnikami kompozycji kwiatowych. Niektóre aldehydy aromatyczne o
przyjemnej woni są podstawowymi składnikami substancji zapachowych.

Aldehyd mrówkowy (metanal) (HCHO)

gaz o przenikliwej woni, bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Roztwór (~40%) nosi
nazwę formaliny i ma silne właściwości dezynfekcyjne (niszczy bakterie) oraz jest
toksyczny.

Ma właściwości garbujące skórę i zwęża otwory kanałów potowych. W postaci 0,5%
roztworu stosowana jest w płynach przeciwpotowych. Spolimeryzowany aldehyd
(paraformaldehyd) jest substancją stałą i ma zastosowanie jako dodatek w zasypkach
przeciwpotowych do nóg.

Wyższe aldehydy alifatyczne

Wyższe aldehydy alifatyczne: aldehyd kaprylowy (oktanal), pelargonowy
(nonanal), kaprynowy (dekanal), laurynowy (dodekanal) — stosowane są w
kompozycjach kwiatowych. Nie mają zbyt przyjemnych zapachów, lecz
dodane w małych ilościach do kompozycji perfumeryjnych pogłębiają i
uwypuklają ich zapach.

Wyższe aldehydy alifatyczne

Aldehyd benzoesowy (C

-CHO) — ma zapach gorzkich migdałów i stosowany jest w

kompozycjach o woni migdałowej, owocowej i w wielu innych kompozycjach
zapachowych.

Aldehyd anyżowy (l,4-CH

-O-C

-CHO) — aldehyd p-metoksybenzoesowy) — ciecz o

zapachu głogu, trwalszy od aldehydu benzoesowego. Wykorzystywany jest w

kompozycjach kwiatowych o zapachu bzu, głogu, akacji, mimozy, heliotropu oraz w
środkach zapachowych do aromatyzacji pudrów.

Wanilina
(4,3-HO-C6H3(OCH3)-CHO aldehyd 4-hydroksy-3-metoksy

benzoesowy)

— substancja krystaliczna, wyodrębniana ze strąków wanilii. Produkowana
jest syntetycznie. Ma szerokie zastosowanie w perfumerii w kompozycjach
zapachowych. Używana do aromatyzacji pudrów, szminek, kredek i innych
kosmetyków. Nie stosowana w mydłach, gdyż powoduje ich ciemnienie.

Heliotropina — aldehyd 3,4-dioksymetylenobenzoesowy.

Jest substancją krystaliczną o przyjemnym zapachu kwiatu heliotropu.
Stosowana do kompozycji o zapachu heliotropu, bzu, fiołka, pachnącego
groszku i innych. Związek ten obok waniliny i aldehydu anyżowego należy do
podstawowych substancji zapachowych. Heliotropinę używa się do
aromatyzacji pudrów, szminek, kredek i innych. Do mydeł nie stosuje się,
ponieważ zmienia barwę.

Ketony

Są to pochodne węglowodorów, w których występuje charakterystyczna grupa
funkcyjna ketonowa (-C=O). Są związkami trwałymi. Niższe ketony używane
są jako rozpuszczalniki, a niektóre o złożonej budowie — jako substancje
zapachowe

Aceton

Aceton (CH3-CO-CH3 — propanon, keton dimetylowy) — substancja
bezbarwna, lotna o charakterystycznym zapachu. Stosowany jako składnik
zmywaczy do paznokci, lakierów i emalii.

Kamfora (C

O — keton terpenowy)

otrzymywana jest z drzewa kamforowego (Chiny, Japonia) lub syntetycznie z terpentyny.

kamfora występuje w mieszankach z mentolem i tymolem.

stosowana jest w maściach i płynach przeciwpotowych, dezynfekcyjnych i
złuszczających skórę (kremy przeciwpiegowe) oraz w płynnych zawiesinach jako środek
łagodzący podrażnienia skóry (daje uczucie chłodu).

w roztworach spirytusowych i olejowych (maść) stosowana w medycynie jako lek
rozgrzewający do użytku zewnętrznego.

Kwasy karboksylowe

To pochodne węglowodorów zawierające grupę funkcyjną karboksylową (-COOH):

Właściwości fizyczne i chemiczne kwasów zależą od wielkości cząsteczki (rozpuszczalność w wodzie i
moc kwasów maleje ze wzrostem wielkości cząsteczki). Do 8. atomów węgla są cieczami, powyżej —
ciałami stałymi.

Wyższe kwasy karboksylowe występują w przyrodzie w postaci związanej z gliceryną jako składniki
tłuszczów roślinnych i zwierzęcych.

Kwasy karboksylowe reagują z zasadami, tworząc sole. Sole sodowe i potasowe wyższych kwasów
tłuszczowych nazywane są mydłami (dobrze się pienią i usuwają brud).

Kwasy karboksylowe

Sole wapniowe i magnezowe wyższych kwasów tłuszczowych są nierozpuszczalne w
wodzie. Powstają przy rozpuszczaniu się mydła w tzw. wodzie twardej (tzn. zawierającej
rozpuszczalne sole mineralne, m.in. chlorki i wodorowęglany wapnia i magnezu), dając
szary, kłaczkowaty osad, co utrudnia mycie i pranie.

Niektóre sole wyższych kwasów tłuszczowych, np. stearynian cynku i magnezu, są
stosowane w pudrach, ponieważ ułatwiają rozprowadzenie pudru po twarzy i zwiększają
jego przyczepność.

Kwas mrówkowy (HCOOH)

bezbarwna ciecz o właściwo-ściach żrących i parzących,

występuje w pokrzywach, jadzie pszczół i mrówek,

rozcieńczone roztwory mają działanie dezynfekcyjne, spirytus mrówkowy
zawierający ~4% kwasu stosowany jest jako składnik wód toaletowych i
płynów do włosów.

Kwas octowy (CH

COOH)

bezbarwna ciecz.

w postaci roztworu 5-10% występuje jako ocet. Ma właściwości konserwujące,
gdyż ścina substancje białkowe,

występuje w płukankach do włosów i wodach toaletowych

Kwasy aromatyczne

Kwas benzoesowy (C6H5COOH) — biała, krystaliczna substancja, słabo rozpuszczalna w wodzie,
dobrze w alkoholu. Jest środkiem odkażającym, nie dopuszcza do rozwoju pleśni i bakterii gnilnych.
Stosowany jest jako dodatek konserwujący do kremów (~1g na 1 kg).

Sól sodowa — benzoesan sodu — dobrze rozpuszczalny w wodzie jest również bardzo dobrym
środkiem konserwującym. Pochodne kwasu benzoesowego, np. estry kwasu
parahydroksybenzoesowego, tzw. nipaginy, mają działanie konserwujące znacznie silniejsze od
kwasu benzoesowego, a kwas paraaminobenzoesowy (PAB A) i jego ester metylowy są środkami
promieniochronnymi (filtry promieniowania UV) stosowanymi od dawna w emulsjach do opalania.

Wyższe kwasy tłuszczowe nasycone

palmitynowy (C

COOH)

stearynowy (C

COOH)

Kwas palmitynowy

Kwas palmitynowy (heksadekanowy — CH

(CH

)

COOH) — substancja stała,

krystaliczna, nierozpuszczalna w wodzie, roz-puszczalna w alkoholu i eterze. Reaguje z
zasadami (KOH, NaOH), tworząc dobrze pieniące się mydła. Występuje w postaci
glicerydów w tłuszczach roślinnych (olej palmowy) i zwierzęcych tłuszczach twardych
obok kwasu stearynowego. Stosowany jest w kremach i mleczkach, a w połączeniu z
kwasem stearynowym w różnych preparatach kosmetycznych jako emulgator.

Wyższe kwasy tłuszczowe nienasycone

Wyższe kwasy tłuszczowe

Kwasy tłuszczowe otrzymuje się przez hydrolizę tłuszczów (ogrzewanie z
wodą w wysokiej temperaturze i z dodatkiem kwasu, np. HCl), co daje
mieszaninę kwasów tłuszczowych, charakterystycznych dla danego tłuszczu i
glicerynę. Obecnie kwasy tłuszczowe otrzymuje się syntetyczne. Kwas
stearynowy i palmitynowy służą do produkcji mydeł, a ich stopiona i oziębiona
mieszanina, tzw. stearyna, do produkcji m.in. świec.

Mydła

Mydła są solami sodowymi i potasowymi wyższych kwasów tłuszczowych.

COOH + KOH = C

COOK + H

(palmitynian potasu- mydło potasowe miękkie)

COOH + NaOH = C

COONa + H

( stearynian sodu-mydło sodowe twarde)

Mydło jest mieszaniną soli sodowych wyższych kwasów tłuszczowych.

Jest to mieszanina, ponieważ tłuszcz, z którego wytwarza się mydło, jest
mieszaniną różnego rodzaju tłuszczy, a do mycia rąk lub prania odzieży taka
mieszanina jest równie przydatna jak jednorodna czysta sól kwasu
tłuszczowego.

Mydło-cd.

Mydło może różnić się składem i metodą obróbki; można zrobić je z oliwy - wówczas
stanowi ono mydło kastylijskie, można dodać do niego alkoholu, ( gliceryny) wówczas
uzyskuje się mydło przezroczyste, można sporządzić rozproszenie powietrza w mydle i
otrzymuje się mydło pływające w wodzie, można również dodać środki zapachowe,
bakteriobójcze i barwniki.
Jeżeli zamiast soli sodowej sporządzi się sól potasową, to uzyskuje się miękkie (maziste)
mydło potasowe (tzw. mydło szare)

Pod względem chemicznym jednak mydło niezależnie od tego z czego jest zrobione i jakie
zawiera dodatki pozostaje właściwie takie samo i w taki sam sposób spełnia swą funkcję
związaną z usuwaniem brudu.
Mydło jest skutecznym środkiem piorącym dzięki zdolności emulgowania tłuszczów i oleju
w wodzie. Zdolność emulgowania mydło zawdzięcza obecności w cząsteczce;

części lubiącej wodę (grupa karboksylowa - część polarna)

części nie rozpuszczalnej w wodzie ale rozpuszczalnej w rozpuszczalnikach
niepolarnych (łańcuch węglowodorowy - część niepolarna).

Emulgowanie

Emulgowanie to proces zmierzający do przejścia dwóch nie mieszających się
cieczy w stan zwany emulsją.

Micela

Każda cząsteczka mydła zawiera koniec polarny jak i niepolarny, a przy tym są one
dostatecznie duże, aby ich końce mogły niezależnie od siebie przejawiać swe skłonności
do rozpuszczania się.
Zgodnie z regułą podobne rozpuszcza podobne niepolarny koniec każdej cząsteczki
poszukuje niepolarnego środowiska. Jeżeli nie ma w roztworze innych podobnych
substancji to wtedy niepolarne końce gromadzą się obok innych niepolarnych części
cząsteczek mydła. Powstaje wtedy micela.

Micela to kulisty twór, zawierający setki cząsteczek mydła.

Mechanizm tworzenia miceli i gromadzenia sie cząsteczek mydła na

powierzchni roztworu

Polarne końce ustawiają się na zewnątrz w kierunku polarnego rozpuszczalnika

czyli wody. Jony sodowe lub potasowe przechodzą do roztworu a na
powierzchnia miceli uzyskuje ładunek ujemny.
Odpychanie się ładunków jednoimiennych powoduje, że micele są rozproszone.
Podobnie zachowują się cząsteczki mydła na powierzchni roztworu. Części
lubiące wodę skierowane są w stronę wody.

Jaki jest mechanizm myjącego działania mydła?

Otóż mydło w procesie usuwania brudu który zawiera tłuszcz i smar, tworzy z
anionu kwasu tłuszczowego otoczkę wokół kropelki oleju (smaru).

Mechanizm usuwania brudu

Otoczka powstaje w wyniku silniejszego oddziaływania a tym samym wnikania do
kropelki oleju części węglowodorowej łańcucha anionu kwasu tłuszczowego. Powstaje
wtedy warstwa graniczna od strony oleju. Możemy wtedy powiedzieć, że jonowe
(polarne) końce mydła rozpuszczają się w fazie wodnej, a końce węglowodorowe
(niepolarne) - w fazie olejowej. Ponieważ końce nie są połączone, tworzy się graniczna
powierzchnia międzyfazowa
Na powierzchni zgromadzony ładunek jednoimienny zapobiega zlewaniu się kropelek
oleju, tworzy się trwała emulsja oleju i wody, którą można usunąć z oczyszczanej
powierzchni.

Mycie i pranie

Mycie i pranie polega na utworzeniu emulsji wodnej z cząstek brudu
zlepionych substancjami niepolarnymi (tłuszcze, oleje i inne substancje
organiczne), a więc nierozpuszczalne w wodzie.

Mydła twarde- przemysłowe

Mydło pieni się tylko w wodzie miękkiej. W twardej wodzie (zawiera sole
wapnia, magnezu) tworzy kłaczkowaty osad soli wapnia i magnezu, które
również są mydłami ale nierozpuszczalnymi w wodzie

COONa + CaCl

---> (C

COO)

Ca(osad) + 2 NaCl

COONa + MgSO

---> (C

COO)

Mg(osad) + Na

Stearyniany

Stearynian cynku ((C

COO)

Zn) — biały, tłustawy proszek, jeden z

podstawowych składników pudrów, ułatwia ich roztarcie i przyleganie pudru
do twarzy.

Stearynian magnezu ((C

COO)

Mg) — tłustawy proszek, składnik

pudrów kosmetycznych, zasypek dziecięcych i past do zębów.

Hydroksykwasy

Są to dwufunkcyjne pochodne węglowodorów. Cząsteczki zawierają dwie różne grupy: grupę
hydroksylową (OH) i karboksylową (-COOH). Wskutek tego hydroksykwasy dają reakcje
charakterystyczne dla kwasów karboksylowych, tj. reagują z czynnikiem zasadowym (tlenki
metali, wodorotlenki metali), tworząc sole, a z alkoholami estry.
Ze względu na grupę hydroksylową zachowują się jak alkohole, reagując na przykład z kwasami
dają estry. Wiele hydroksykwasów występuje w przyrodzie. Obecnie większość otrzymuje się
syntetycznie. Ich znaczenie w kosmetyce jest dość duże ze względu na właściwości
dezynfekcyjne, nawilżające, konserwujące i garbujące.

Kwas mlekowy

(2-hydroksypropanowy)

Jest to gęsta, bezbarwna ciecz o ostrym kwaśnym smaku, łatwo rozpuszczalna w wodzie
i alkoholu.

Powstaje na przykład podczas intensywnego wysiłku w mięśniach, kwaśnienia mleka,
kiszonek, kapusty i ogórków. Ma właściwości konserwujące. Szeroko stosowany w
kosmetyce, np. jego rozcieńczone ~1% roztwory występują w wodach toaletowych,
niektórych kremach o działaniu wybielającym, okładach do złuszczania skóry oraz
maseczkach.

Kwas mlekowy
(2-hydroksypropanowy)

Rozcieńczone roztwory używane są również do ustalenia odpowiedniego pH wyrobów
kosmetycznych.

Bardziej stężone roztwory stosowane są do usuwania brodawek, odcisków, piegów i
złuszczania skóry. Używany jest również w odżywkach i szamponach do włosów
(aktywizuje cebulki włosowe, powodując wzrost włosów), tonikach i balsamach (ściąga i
dezynfekuje skórę).

Produkt handlowy (80-85% roztwór) otrzymywany jest przez fermentację cukru.

Kwas α-mlekowy

Kwas mlekowy stosowano w kosmetyce od dawna, jednak w ostatnich latach przeżywa
swój prawdziwy renesans. Należy do grupy alfa-hydroksykwasów (AHA), tzw. kwasów
owocowych, które bardzo pozytywnie wpływają na kondycję i wygląd skóry. Obok kwasu
glikolowego wykazuje najsilniejsze oddziaływanie na skórę. Normalizuje proces
złuszczania się naskórka, usuwając w delikatny sposób najbardziej zrogowaciałe
warstwy komórek. Jest również bardzo dobrym środkiem nawilżającym używanym do
wykonywania bio-liftingu, powodując uelastycznienie, rozjaśnienie przebarwień,
zwężenie porów, spłycenie zmarszczek i poprawę kolorytu skóry.

Kwas α-mlekowy- zalety

jego biozgodność — jest m.in. składnikiem roztworu NMF (naturalnego
czynnika nawilżającego), będącego składnikiem naskórka (epidermy) skóry
człowieka, a ściślej jego najbardziej zewnętrznej warstwy rogowej.

NMF- naturalny czynnika nawilżający

NMF stanowi 30% warstwy rogowej i jest fazą ciekłą z zawieszonymi w niej związkami
lipofilowymi, tj. ceramidami, woskami, kwasami tłuszczowymi, cholesterolem i jego
siarczanem, składającą się z aminokwasów (40%), kwasu piroglutaminowego (PGA) i
jego bardzo higroskopijnej soli sodowej (PGA-Na) — (12%), mocznika (7%), amoniaku,
kwasu moczowego, glikozoaminy, kreatyniny (1,5%), jonów: K, Na, Ca, Mg, P, Cl,
mleczanu sodowego, soli kwasu cytrynowego i mrówkowego.

Kwas α-mlekowy- zalety

jego zdolność do wiązania wody jako substancji nawilżającej (giętkość i
sprężystość warstwy rogowej skóry zależy od zawartości wody — jedną z
przyczyn starzenia się skóry jest utrata wody),

jego zdolność do głębokiego wnikania w naskórek (jest nośnikiem w głąb
skóry pozostałych składników kosmetyku),

jego właściwości wzmacniania struktury kolagenowej skóry właściwej.

Mleczan sodu-
sól sodowa kwasu α-mlekowego

składnik NMF - naturalnego czynnika nawilżającego skóry, który odpowiada za odpowiednie
nawodnienie naskórka.

mleczan sodu posiada silne właściwości nawilżające przewyższające działanie innych
humektantów takich jak: gliceryna, sorbitol, mocznik i NaPCA. Wiąże on wodę w naskórku
intensywniej niż sam kwas mlekowy, jednocześnie działa łagodniej, nie podrażnia skóry i nie
powoduje łuszczenia.

wykazuje działanie antybakteryjne oraz w łagodny sposób reguluje odnowę komórkową.
Roztwory 5% mleczanu sodu, wspomagają kurację antytrądzikową, redukując ilość
zaskórników oraz łagodząc stany zapalne.

Kwas salicylowy
(orto-hydroksybenzoesowy)

substancja stała, krystaliczna, niezbyt dobrze rozpuszczalna w wodzie,
dobrze rozpuszcza się w alkoholu dając 2% r-r (spirytus salicylowy);
występuje w korze wierzby i liściach brzozy.

Syntetycznie otrzymywany jest z fenolu. Należy do β-hydroksykwasów (BHA).

Kwas salicylowy
zastosowanie w kosmetyce

znany i stosowany w kosmetyce środek do pielęgnacji skóry lojotokowej.

bardzo rozcieńczone (~0,2%) roztwory kwasu salicylowego stosowane są w środkach przeciwpotowych
i dezynfekcyjnych oraz przeciwłupieżowych.

wykazuje właściwości bakteriobójcze, konserwujące, przeciwłojotokowe oraz złuszczające,

10% roztwory stosowane są do usuwania odcisków, piegów oraz w zabiegach keratoplastycznych

(złuszczanie skóry).

preparaty z kwasem salicylowym należy stosować ostrożnie, gdyż użyte w nadmiarze są szkodliwe i
mogą wywołać uczulenie.

Estry

Są to związki, które otrzymuje się w reakcji estryfikacji, polegającej na działaniu kwasem na alkohol:

kwas+alkohol = ester + woda, np.:

COOH + C

OH = CH

COOC

+ H

kwas alkohol

octan

woda

octowy etylowy

etylu

Tłuszcze (roślinne i zwierzęce) są estrami gliceryny (alkohol) i wyższych kwasów tłuszczowych.

Estry mają duże znaczenie w kosmetyce. Są bardzo dobrymi rozpuszczalnikami (np. octan etylu —
składnik zmywaczy do paznokci). Wiele z nich ma przyjemny owocowy lub kwiatowy zapach i są
składnikami olejków zapachowych (np. do ciast) i wód kwiatowych.

Najważniejsze estry

Octan etylu (CH

COOC

) — składnik rozpuszczalników w lakierach i w

emaliach do paznokci oraz zmywaczy do paznokci.

Octan butylu (CH

COOC

) — bezbarwna ciecz o zapachu ananasowym,

dobrze miesza się z alkoholem etylowym, acetonemi innymi estrami.
Stosowany jako składnik rozpuszczalników do lakierów i emalii do paznokci.

Estry

Octan amylu (CH

COOC

) — o podobnych właściwościach i

zastosowaniu jak octan butylu oraz w niektórych kompozycjach zapachowych
(zapach gruszkowy).

Octan benzylu (zapach jaśminowy) — podobne jak wyżej właściwości i
zastosowanie.

Tłuszcze zwierzęce

Są to substancje stałe (twarde i miękkie) lub płynne, będące mieszaniną
estrów gliceryny i kwasów tłuszczowych, głównie kwasów nasyconych (mają
niskie liczby jodowe). Tłuszcze zwierzęce (np. smalec, łój, tłuszcz z norek)
praktycznie mają niewielkie już zastosowanie.

Tran

Tran — bezbarwna, żółta lub brunatna ciecz o charakterystycznym zapachu (łatwo jełczeje),
otrzymywana z tkanki tłuszczowej lub wątroby ryb i morskich ssaków. Po uwodornieniu traci przykry
zapach i jest cennym surowcem do wyrobu mydła. Trany lecznicze otrzymuje się ze świeżej wątroby
dorsza oraz tkanki tłuszczowej wieloryba. Zawierają one substancje biologicznie czynne: witaminę A
(retinol) i D3 (kalcyferol), nienasycone kwasy tłuszczowe i ich glicerydy, brom oraz jod.

Tran składa się z glicerydów kwasów (olejowych, stearynowego, palmitynowego, walerianowego,
izowalerianowego, klupadonowego) oraz steroli (cholesterol), węglowodorów i szeregu innych
związków (np. skwalamina, alkiloglicerole).

Tran

Tran jest cennym surowcem w medycynie i kosmetyce. Stosuje się go w
leczeniu i zapobieganiu krzywicy (witamina D3), w dermatologii do leczenia
oparzeń, odmrożeń, odleżyn, wrzodów i trudno gojących się ran.

W wyrobach kosmetycznych tran po utwardzeniu stosuje się do produkcji
kredek do warg oraz do drogich kosmetyków specjalnych, np. preparatów do
teatralnego makijażu.

Tłuszcze roślinne — oleje i oliwy

Są to substancje ciekłe (płynne), będące mieszaniną estrów gliceryny i kwasów
tłuszczowych, głównie nienasyconych (mają wysokie liczby jodowe).

Masło kakaowe — otrzymywane z nasion kakaowych. Stosowane jest do
wyrobu maści, kremów, emulsji, czopków, kredek i szminek do warg. Jest
dość kosztownym surowcem i zastępuje się je utwardzonym tłuszczem
kokosowym o zbliżonych właściwościach.

Tłuszcze roślinne — oleje i oliwy

Oliwa z oliwek stosowana do zabiegów natłuszczania skóry, masowania, w
wyrobach kosmetycznych do produkcji: kremów, emulsji, mleczka, olejków ….

Tłuszcze roślinne — oleje i oliwy

Olej sojowy — podobne zastosowanie, lecz w mniejszym zakresie. Z
wytłoków, po odciśnięciu oleju, otrzymywana jest lecytyna, preparaty białkowe i
śluzowe stosowane w różnych zabiegach kosmetycznych.

Tłuszcze roślinne — oleje i oliwy

Olej lniany — stosowany do wyrobu mydeł mazistych i płynnych.

Olej rycynowy — otrzymywany z nasion rycynusu, dość odporny na utlenianie.

Jest cenionym środkiem kosmetycznym: stosowany do zabiegów, np. natłuszczania
włosów i skóry (wykazuje powinowactwo do keratyny), sporządzania mydeł przejrzystych
(np. glicerynowych), do wyrobu kremów, emulsji, mleczka, kredek i szminek, środków
odżywczych do włosów (brylantyna), substancji zapachowych i emulgatorów („olej turecki"
— sulfonowany olej rycynowy).

Węglowodany

Węglowodany (sacharydy lub cukry) zbudowane są z węgla, wodoru i tlenu.
Do najważniejszych węglowodanów stosowanych w kosmetyce zalicza się:
skrobię ryżową i ziemniaczaną, dekstrynę, substancje galaretotwórcze —
pektyny, alginiany i agar-agar.

Węglowodany

Mączka ziemniaczana — zawiera skrobię — polisacharyd (C

)

. Nie

rozpuszcza się w zimnej wodzie, natomiast w gorącej tworzy kleik skrobiowy.
Jest składnikiem pudrów i zasypek dla dzieci.

Mączka ryżowa — ma podobne właściwości do skrobi ziemniaczanej.
Stosowana jest do pudrów kosmetycznych, dobrze przylega do skóry i nadaje
jej matowy wygląd

Węglowadany

Dekstryna — to również produkt skrobiowy tworzący się podczas częściowej hydrolizy
skrobi w gorącej wodzie — powstaje kleik skrobiowy o kleistych właściwościach. Kleje
dekstrynowe stosowane są jako substancje wiążące do wyrobu pudrów twardych i łatwo
zmywalnych szminek do charakteryzacji teatralnej.

Pektyny (polisacharydy) — występują w roślinach, np. jabłkach i burakach cukrowych.
Są substancjami stałymi, w wodzie pęcznieją i tworzą galaretowate żele. Stosowane są
do przyrządzania żeli do włosów i kremów beztłuszczowych oraz okładów i maseczek
owocowych a także ziołowych.

Węglowodany

Agar-agar (polisacharyd) — otrzymywany z wodorostów morskich przez ekstrakcję, a
następnie odparowanie wody z roztworu. Produkt ma postać pasm, grudek lub proszku.
Po zalaniu wodą pęcz-nieje. Roztwór 1% po oziębieniu tworzy galaretowatą masę.
Stosowany do wyrobu tzw. płynów zagęszczonych, galaretek i żeli kosmetycznych,
kremów beztłuszczowych, w zabiegach kosmetycznych do przyrządzania okładów i
maseczek. Importowany z Chin.

Białka

To zwykle związki wielkocząsteczkowe (podobnie jak polisacharydy) powstałe
w procesie kondensacji aminokwasów białkowych. Najważniejszymi
substancjami białkowymi stosowanymi w kosmetyce są żelatyna, kazeina i
albumina, a ze skleroprotein (białka nierozpuszczalne) — kolagen i elastyna.

Żelatyna

- wysuszone białko zwierzęce wyekstrahowane wodą z kości lub skór (głównie

cielęcych), produkt ma postać listków, granulek lub proszku, żelatyna chłonie
wodę, pęcznieje, tworząc roztwór koloidowy, który po oziębieniu przechodzi w
galaretę. Zastosowanie w kosmetyce niewielkie. Używana jest do sporządzania
żeli na bazie wyciągów ziołowych.

Kazeina

- białko wyodrębniane z mleka.
wyróżnia się dwa rodzaje:

kazeina kwasowa (otrzymywana przez ścięcia białka w mleku kwasem)

kazeina podpuszczkowa (otrzymywana przez ścięcia białka w mleku podpuszczką,
tj. enzymami z żołądków cielęcych).

kazeinę kwasową stosuje się w kosmetyce do wyrobu kremów kazeinowych oraz jako
koloid ochronny w niektórych emulsjach

Albumina

wysuszone białko jaj kurzych (albumina otrzymywana jest również z surowicy krwi).

występuje w postaci proszku lub łusek, po zalaniu wodą pęcznieje, rozpuszcza się,
tworząc lepki, koloidalny roztwór; zastosowanie ma ograniczone: do zabiegów
kosmetycznych, w postaci roztworu lub ubitej piany jako składnik maseczek odżywczych i
ściągających.

preparaty białkowe nie są trwałe i muszą być świeżo sporządzane; ich konserwacja
środkami chemicznymi psuje efekt. Jednak są stosowane, gdyż preparaty z surowców
naturalnych mają korzystne działanie kosmetyczne.

Kolagen

— to nierozpuszczalne białko (polipeptyd), należące do grupy skleroprotein,
występujących w organizmie zwierzęcym, których zadaniem jest nadanie
organom mechanicznej wytrzymałości (kolagen tkanki łącznej, skóry, kości i
ścięgien) lub zabezpieczenie przed czynnikami zewnętrznymi (keratyna
włosów, paznokci, kopyt i epidermy). W roślinach nie zawierających
skleroprotein, ich rolę spełnia celuloza (polisacharyd).

Kolagen

Kolagen w kosmetyce w formie zhydrolizowanej stosowany jest w kremach
kolagenowych łącznie z elastyną, często w formule liposomowej,
zapewniającej dotarcie w najgłębsze warstwy naskórka. Firma Vichy stosuje
w kosmetykach (seria „Regenium") tzw. „kolagen wszczepiony", będący
kompleksem lipidów (tłuszczy) i cząsteczek kolagenu.

Kolagen- cd.

Od 1976 roku kolagen stosowany jest w zabiegach kosmetycznych (również w Polsce),
polegających na iniekcji (wstrzykiwaniu) prepa-ratów kolagenowych w głąb skóry. Zabieg
ze względu na możliwość komplikacji (np. uczulenie, martwica) powinien być
wykonywany wyłącznie pod kontrolą lekarza specjalisty. Wadą tego, likwidującego
zmarszczki, zabiegu jest konieczność powtarzania go w okresach półrocznych.

Kolagen

Kolagen stosowany jest również w maseczkach łącznie z elastyną,
witaminami (np. E), ekstraktami roślinnymi, a-hydroksykwasami, propolisem,
gumożywicą doskonale nawilżającym, higroskopijnym kwasem hialuronowym
i innymi środkami biologicznie aktywnymi.

Elastyna