1

TROCH

O MOCY czyli czy 4x35W to

faktycznie 4x35W

sto producenci samochodowych radioodtwarzaczy prze

cigaj

wzajemnie w

wyposa

aniu swych produktów w coraz mocniejsze ko

cówki mocy. Zacz

ło si

od 4x20W,

potem nagle 4x30W, 4x35W, a teraz nawet 4x45W mocy w naszych odtwarzaczach. Wcale nie

adko słyszy si

: po co kupowa

wzmacniacz, skoro moje radio ma a

4x35W? Sprawd

my, ile

prawdy kryje si

w szumnych sloganach, przetestujmy prawdziwo

ść

podawanych danych.

Słowem troch

fizyki dla ciekawskich. WARTO POCZYTA

!!!

Zaczniemy od przyj

cia pewnych istotnych zało

, potrzebnych do dalszych rozwa

ustalamy napi

cie zasilania (U) na pokładzie naszego auta na 12V czyli U=12V; kolejnym

parametrem b

dzie oporno

ść

gło

nika (R) standardowo wynosz

ca 4 Ohm, czyli R=4 Ohm.

kszo

ść

z nas oczekuje przede wszystkim od kupowanego odtwarzacza jak najwi

cej mocy.

Praktycznie jest to pierwsze pytanie zadawane przez kupuj

cego sprzedawcy. "Jakie to radio jest

mocy". Producenci ju

dawno zauwa

yli t

tendencj

i rynek p

ka w szwach od urz

dze

o mocy

4x30W i wi

cej. Tymczasem wystaczy zastosowa

zwykłe Prawo Ohma aby zbada

TO CO TERAZ NAST

PI PRZECZYTAJCIE ZE SZCZEGÓLN

UWAG

...

Nat

ęŜ

enie płyn

cego w naszym przykładzie pr

du (I) mo

na obliczy

jako

I = U / R

, czyli

I = 12 V /

4 Ohm = 3A

ampery (A), wobec czego ze słynnego ju

WZORU MOCY mo

emy

miało obliczy

moc odbiornika

P = U x I

, czyli

P = 12 V x 3 A = 36 W

watt (W). Co zatem - zatem nasze radio

e odda

maksymalnie

36 W

mocy - i w

aden sposób wi

cej !!! Fizyki nie da si

oszuka

!!!

Co najciekawsze - to jeszcze nie koniec.

Nasz odbiornik, tak jak ka

dy inny przetwornik energii

ęść

przetwarzanej energii MUSI odda

na straty nie b

c urz

dzeniem idealnym

. Straty to głównie

ciepło, które ka

dy mo

e poczu

dotykaj

c obudowy radia graj

cego jaki

czas. Straty z tego tytułu to

najcz

ęś

ciej około 1/3 (słownie: jedniej trzeciej). Czyli z wyliczonych 36W, po zredukowaniu o jedn

trzeci

, pozostaje nam

24W

Niestety, to nie wszystko. S

jeszcze inne straty. Radio nie jest bowiem prostym elementem

grzewczym - składa si

z wielu elementów nigdy nie osi

gaj

cych sprawno

ci 100%. Wi

kszo

ść

elementów elektronicznych (dotyczy to zwłaszcza tranzystorów mocy) drastycznie traci sprawno

ść

wraz ze wzrostem temperatury. Niektóre elementy s

w stanie znie

ść

maksymalne obci

ąŜ

enie

chwilowo - nie stale. Dlatego te

trzeba ogranicza

ich obci

ąŜ

alno

ść

. Nie wnikaj

c w dalsze szczegóły

charakterystyk elementów elektronicznych nale

y przyj

ąć

e wszystko to przynosi kolejne straty,

zmniejszaj

c uzyskane wcze

niej 24W o kolejn

1/3. W efekcie uzyskujemy realn

(czytaj:

PRAWDZIW

) moc około

14-16 W !!!

I na prawd

ni da si

wycisn

ąć

nic wi

cej !!!

Zwró

cie uwag

e do naszych rozwa

przyj

my warunki idealne. Brak problemów z

zasilaniem czy stał

oporno

ść

gło

nika. Nasz wynik jest zatem warto

szczytow

Na potwierdzenie - dowód naszych rozwa

przytaczam fragment testu radioodtwarzacza CDX C

880R firmy SONY z najnowszego wydania magazynu AutoHiFi.

Producent podaje moc swojego

urz

dzenia na poziomie 4x45W! W laboratorium mierzona jest zawsze moc ci

gła przy 4 omach

i wynosi ona 4x13W!

d zatem bior

warto

ci podawane przez

producentów?

Bior

z ró

nych definicji poj

cia MOC, a raczej z ich braku. W swych pomiarach

producenci zapewniaj

bowiem urz

dzeniu jak najlepsze warunki pracy sprzyjaj

ce "podbijaniu" mocy.

Zaliczy

do nich mo

na pomiar przy napi

ciu 14.4 V (w instalacji samochodowej praktycznie nie

spotykane) czy zwi

kszony próg poziomu wyst

powania zniekształce

(nie do przyj

cia w

rzeczywisto

ci).

Trzeba przyzna

e podawana przez producentów warto

ść

45W na kanał eksponowana wielkimi

cyframi cz

sto opatrzona jest opisem

moc maksymalna

(co prawda dopiero w instrukcji).

adko

podawana jest (je

li ju

to małymi cyferkami)

moc nominalna ci

gła albo sinusoidalna

. Czym ró

zatem te poj

cia i jak z nich korzysta

? Postaram si

to wyja

MOC SZCZYTOWA lub PMPO

- zlepek słowny b

cy w zasadzie chwytem reklamowycm nie

maj

ADNEGO pokrycia w rzeczywisto

ci, a tymbardziej w normach hi-fi. Niektórzy podaj

jako

sum

mocy muzycznej wszystkich kanałów (np. 4x40W=160W bomba nie?). I cho

tak sumowa

nie

wolno to jest to nic w porównaniu do innych czarodzieji, którzy na tajwa

skim jamniku potrafi

wypisa

ymi literami 1000W - warto

ść

wzi

z sufitu. Nie wolno sumowa

mocy, gdy

gło

ść

nie jest wprost proporcjonalna do oddawanej mocy.

Zgodnie z logarytmiczn

charakterystyk

wra

liwo

ci ucha aby nat

ęŜ

enie d

ku wzrosło dwukrotnie konieczne jest dziesi

ciokrotne

zwi

kszenie mocy !!!

Czyli od poziomu 10W dwa razy gło

niej to nie 20W lecz 100W !!!

MOC MAKSYMALNA / MUZYCZNA

- maksymalna moc wyj

ciowa wzmacniacza jak

odda

w ci

gu krótkiego okresu czasu mierzonego w sekundach. Moc maksymalna / muzyczna nie

jest poj

ciem precyzyjnym. Z regóły jest ona wi

ksza od mocy sinusoidalnej. Zgodnie z normami hi-fi

nie jest brana pod uwag

przy porównywaniu urz

dze

ze wzgl

du na brak jednolitej definicji.

Powinna by

podawana obok mocy sinus w charakterze informacji uzupełniaj

cej.

MOC SINUSOIDALNA

- ci

gła moc wzmacniacza zdefiniowana normami hi-fi, a mierzona przy

doprowadzeniu do jego wej

cia sygnału sinusoidalnego o niezmiennym napi

ciu. Mierzona jest jako

moc maksymalna danego urz

dzenia przy zniekształceniach nie przekraczaj

cych warto

granicznych okre

lanych przez producenta lub normy hi-fi. T

warto

ść

na uzna

praktycznie za

miarodajn

warto

ść

mocy urz

dzenia.

MOC CI

GŁA

- moc, jakiej wzmacniacz mo

e dostarczy

w sposób ci

gły bez przegrzewania si

przy minimalnych zniekształceniach okre

lonych przez producenta lub normy hi-fi. Przykładaowo

niektóre normy okre

laj

te warto

ci na czas pracy min. 10 min przy temp. otoczenia 15-30 stopni i

współczynniku zniekształce

nie przekraczaj

cym 1%.

Z powy

szych wywodów wynika jeden wniosek: nie ma jednej i jednoznacznje definicji mocy

wzmacniacza.

I na dokładk

nigdy nie wiadomo, jakimi normami posługuje si

producent - hi-fi czy

własnymi (cz

sto do

ść

enigmatycznymi). Niestety nie ma równie

precyzyjnie okre

lonych

dzynarodowych norm hi-fi. Najbardziej popularne to DIN 45500, IEC, IHF, FTC, EIAJ. Przykro to

mówi

, ale znacznie ró

dzy sob

. 30W w IEC (20Hz-20kHz, zniekształcenia 0.1%) to 33W

w IHF, 60W w FTC i 60W w EIAJ (przy zniekształceniach 10%!). Ciekawawe, co ?

PROJEKTOWANIE SYSTEMU AUDIO

1. SYSTEM PODSTAWOWY

Jest to najprostsza konstrukcja audio do zamontowania w samochodzie.

Składa si

oczywi

cie z dwóch niezb

dnych elementów:

ródła (radioodtwarzacza) oraz jednej pary

gło

ników. Mimo niezwykłej prostoty konstrukcja taka jest cz

sto niedoceniana - mało tego cz

sto

bł

dnie wykonana ! Prosz

zauwa

e na naszym schemacie gło

niki znajduj

na jednym

poziomie z odtwarzaczem wyra

nie sugeruj

e umieszczono je z przodu! (drzwi b

deska

rozdzielcza). Konsekwentnie propagowa

dziemy bowiem ide

tzw. frontstaging'u czyli obrazu

kowego przesuni

tego "przed" słuchacza - dobiegaj

cego z

przodu. Bardzo cz

stym bł

dem monta

owo-akustycznym jest

zamontowanie wył

cznie gło

ników z tyłu. To efekt wielu lat

"zaniedba

i przyzwyczaje

". Tymczasem poprawny wybór

gło

ników i dobrze wykonana instalacja gwarantuje nawet w tak

prostym układzie fascynuj

cy d

Odtwarzacz:

Polecamy zakup lub przesiadk

na odtwarzacz CD.

Jest to według nas optymalne

ródło d

ku o bardzo dobrym stosunku jako

ci do ceny. Nie

prawdziwe s

opinie, i

odtwarzacze pojedy

czych płyt CD "skacz

". Nowoczesne konstrukcje

zapewniaj

bardzo dobr

stabilno

ść

antywibracyjn

i tylko w ekstremalnych warunkach mog

zgubi

cie

- w praktyce zdarza si

to jednak niezwykle

adko. Nie do pomini

cia jest fakt, i

bardzo

dobre odtwarzacze mo

na kupi

w kwocie około 1200-1500 PLN, a zestaw radio+zmieniarka to

kwota minimum 1800 PLN. Rekomendacja dotyczy równie

wszystkich pozostałych systemów

przedstawionych poni

ej.

Gło

niki:

TYLKO w tzw. zestawie (jak pokazuje schemat) - 2 gło

niki nisko/

redniotonowe + 2

gło

niki wysokotonowe. Wył

cznie taki układ zapewnia jednolity, poprawny obraz d

kowy z

dokładnym przekazem wysokich cz

stotliwo

ci. Gło

niki koaxialne (współosiowe) zamontowane w

drzwiach na dole nie zapewniaj

dobrego odbioru najwy

szych rejestrów - po prostu graj

"w nogi".

Najlepszym wyj

ciem jest zakup nowego zestawu gło

nikowego. Dora

nie pomóc mo

e instalacja

dodatkowych gło

ników wysokotonowych podł

czonych do gło

ników fabrycznych.

ZALETY:

Prosta konstrukcja, szeroki wybór komponentów, dobry d

WADY:

Brak niskiego basu,

słaba dynamika, zniekształcenia - ograniczony poziom gło

ci, kompresja d

ku.

2. SYSTEM PODSTAWOWY ROZSZERZONY

Konstrukcja rozbudowana wzgl

dem poprzedniej o

system gło

ników tylnych. Jak pokazuje schemat polecamy zastosowanie z tyłu gło

ników owalnych w

formacie 6x9 cala. W wi

kszo

ci samochodów monta

tej wielko

ci przetworników nie nstr

cza

wielkich problemów (podnoszona tylna półka lub podszybie). Rozmiar gło

ników został dobrany do

oczekiwanego charakteru brzmienia systemu. Maj

one zapewni

przede wszystkim znaczne

poszerzenie w dół zakresu przetwarzanych cz

stotliwo

ci - słu

c b

do budowy fundamentu

basowego. System polecany jest dla słuchaczy ceni

cych jako

ść

i nie preferuj

cych pot

ęŜ

nego basu

(mog

cych "zrezygnowa

" z subwoofera).

Gło

niki:

Nale

y wybiera

konstrukcje najlepiej wył

cznie niskotonowe (bez sekcji wysokotonowej)

lub tylko dwudro

ne. Wycofanie wysokich tonów pozostawia obraz d

kowy z przodu rozszerzaj

tylko przestrzenno

ść

całego przekazu. Najlepsz

propozycj

stanowi

gło

niki o "mi

kkim"

zawieszeniu - podatne. Pozwalaj

one przy stosunkowo niskiej mocy radia na uzyskanie dobrego

basu.

Rozbudowa:

W celu uzyskania maksymalnie dobrego d

ku zaleca si

oprócz zamontowania

gło

ników wy

szej klasy podł

czenie 4 kanałowego wzmacniacza. Poprawie ulegnie dynamika,

szczegółowo

ść

ki oraz zniknie efekt kompresji (b

dzie mo

na zagra

gło

niej).

ZALETY:

Dobry bas, lepsza przestrzenno

ść

ku.

WADY:

Pozostałe jak w systemie opisanym

ej.

3. MINIMUM DLA FANÓW BASU

Zestaw podstawowy rozbudowany o wzmacniacz i subwoofer. Jest

to popularny system ukierunkowany na fanów niskich cz

stotliwo

ci. Umieszczony z tyłu subwoofer

promieniuje wył

cznie niskie cz

stotliwo

ci i

uzupełnia zestaw przedni. W tak
zaprojektowanym systemie trudno uzyska

dobr

równowag

pomi

dzy poszczególnymi

zakresami zwłaszcza je

li chodzi o poł

czenie

basu z innymi d

kami. Dlatego polecamy

go wył

cznie dla fanów niskiego uderzenia

dysponuj

cych ograniczonym bud

etem.

Gło

niki:

Aktualne s

wskazówki dotycz

pierwszego systemu. Poniewa

gło

niki

pozostaj

podł

czone do radia nale

y wybiera

konstrukcje o jak najwi

kszej skuteczno

(podawanej przez producenta w dB) aby w ten sposób zrównowa

moc subwoofera. Mo

zastosowa

kondensatory foliowe 150mf podł

czone szeregowo do kabla (+) w celu odci

cia satelitów

od basu.

Wzmacniacz:

Mostkowalny wzmacniacz dwukanałowy (bridged) z wbudowan

aktywn

zwrotnic

dla

subwoofera na cz

stotliwo

ść

80 Hz.

Rozbudowa:

Aby zrównowa

k mo

na zastosowa

dodatkowe - tylne zestawy gło

nikowe

podł

czone do radia. Najlepiej, aby wyró

niały one tony

rednie i minimalnie najwy

sze co poprawi

charakterystyk

brzmienia cało

ci.

ZALETY:

Prosta konstrukcja, dobry - dynamiczny bas.

WADY:

Problemy z równowag

ku,

przednie gło

niki - wady jak poprzednie systemy.

3. ZESTAW TRIMODALNY

Trudny w konstrukcji ze wzgl

du na wymagania dotycz

poszczególnych komponentów, ale bardzo zintegrowany. Jest naturalnym rozwini

ciem systemu

opisanego powy

ej. Nie do pomini

cia jest rewelacyjny stosunek jako

ci do ceny! Głównym

elementem zestawu, bez którego nie mo

e on funkcjonowa

jest specjalna zwrotnica trimodalna, która

rozdziela sygnał na gło

niki przednie oraz subwoofer. W skrócie zestaw pracuje nast

puj

co. Dwa

kanały wzmacniacza obsługuj

oba gło

niki z przodu. Jednocze

nie mostek wzmacniacza słu

y do

obsługi subwoofera. W ten sposób na jednym wzmacniaczu konstruujemy cały system audio!
Przewaga w stosunku do poprzedniego zestawu to znacznie lepsze zrónowa

enie i dynamika w

zakresie tonów

rednich i wysokich.

Gło

niki:

Zestawy o skuteczno

ci maksymalnie zbli

onej do skuteczno

ci subwoofera.

Wzmacniacz:

Mostkowalny wzmacniacz 2 kanałowy stabilny w pracy przy obci

ąŜ

eniach 2 Ohm -

warunek niezb

dny ! Nie musi by

wyposa

ony w aktywne zwrotnice - ich rol

przejmuje zwrotnica

trimodalna.

Subwoofer:

Najlepiej sprawdzaj

dobrze zestrojone konstrukcje o stabilnym przebiegu

impedancji.

Rozbudowa:

Jak poprzedni system.

ZALETY:

Kompaktowa konstrukcja, mała ilo

ść

komponentów, dobry stosuneki jako

ci do ceny, dobry

WADY:

Ograniczenia techniczne dotycz

ce komponentów, brak mo

liwo

ci zbalansowania

ku subwoofera i satelitów.

4. OPTYMALNY ZESTAW CAR AUDIO

Jest to według nas (tak

e według specjalistów bran

y car

audio) najlepsze brzmieniowo rozwi

zanie systemowe (bor

c pod uwag

równie

cen

cało

ci).

Zestaw przedni oraz subwoofer pracuj

oparciu o jeden - 4 kanałowy - wzmacniacz.
Uzupełnienie stanowi

gło

niki tylne podł

czone

do radioodtwarzacza. System jest bardzo
tolerancyjny wzgl

dem poszczególnych

komponentów. D

k prezentuje si

z ka

dej

strony znakomicie. Konstrukcja ułatwia
optymalne ustawienie komponentów -
dopasowanie do gustu słuchacza.
Zagwarantowana jest bardzo dobra dynamika,
rozdzielczo

ść

i swoboda przekazu.

Gło

niki:

Ograniczenia dotycz

wył

cznie gło

ników tylnych podł

czonych do radia.

Wzmacniacz:

4 kanałowa konstrukcja musi by

wyposa

ona w zwrotnic

górno i dolno przepustow

(HP i LP) osobno dla zestawów przednich oraz subwoofera.

Rozbudowa:

li wzmacniacz jest stabilny do 2 Ohm mo

na podł

czy

z przodu dodatkowe gło

niki

tzw. kick basy, które znacznie poprawi

przetwarzanie

redniego basu. Dobrym rozwi

zaniem jest

zastosowanie zamiast 4 kanałowej ko

cówki mocy wzmacniacza 5 kanałowego, który nap

dzi

równie

tylne gło

niki.

ZALETY:

Bardzo dobry d

k, mo

liwo

ść

indywidualnego zestrojenia systemu.

WADY:

Praktycznie

brak.

5. CAR AUDIO PROFESJONALNIE

Kompletny zestaw pracuj

cy na dwóch osobnych

wzmacniaczach dedykowanych odpowiednio dla gło

ników satelitarnych i dla subwoofera. Taka

koncepcja umo

liwia maksymalnie dokładne dopasowanie komponentów do przydzielanych zada

inne wzmacniacze pracuj

lepiej z gło

nikami, inne sprawdzaj

pracuj

c z subwooferem. System

gwarantuje najlepszy z mo

liwych d

k. Odseparowanie gło

ników satelitarnych od gło

nika

niskotonowego powoduje lepsze wykorzystanie parametrów pracy wzmacniaczy. Brak jest te

wzajemnych zakłóce

Wzmacniacze:

4 kanałowy wyposa

ony w zwrotnice górno przepustowe (HP) zarówno na przód jak i

na tył. Wzmacniacz do subwoofera wyposa

ony w zwrotnic

dolnoprzepustow

(LP) najlepiej

regulowan

płynnie. Optymaln

konstrukcj

wzmacniacza dla subwoofera jest 1 kanałowy

wzmacniacz monofoniczny tzw. monoblok.

Rozbudowa:

Jak system wy

ej. Do wzmacniacza nap

dzaj

cego subwoofer nale

y podł

czy

kondensator du

ej pojemno

ci. Profesjonalne systemu car audio pracuj

tak

e w oparciu o

zewn

trzn

zwrotnic

aktywn

ZALETY:

Najlepszy d

k, rewelacyjna dynamika w ka

dym zakresie, mo

liwo

ść

bardzo dokładnego

zestrojenia zestawu.

WADY:

Skomplikowana instalacja systemu, wymagane do

wiadczenie przy

strojeniu zestawu.

PODSUMOWANIE. Przedstawili

my praktycznie wszystkie mo

liwe konstrukcje zestawów

nagło

nieniowych w samochodzie. Inne systemy s

wył

cznie modyfikacjami i mutacjami

przedstawionych. Najbardziej uniwersalny jest zdecydowanie schemat przedstawiony w punkcie 4.
Proponuje on bardzo dobry d

k przy optymalnym stosunku jako

ci do ceny - POLECAMY.

Zastosowanie powy

szych projektów gwarantuje zbudowanie poprawnie brzmi

cego systemu audio w

dym samochodzie.

KALKULACJA PRZYKŁADOWEGO SYSTEMU AUDIO OPARTEGO NA SCHEMACIE NR 4.

OKABLOWANIE DLA NIEWTAJEMNICZONYCH

Kupione niedawno za zaoszcz

dzone pieni

dze komponenty czekaj

tylko na instalacj

samochodzie. Rozgor

czkowany wła

ciciel otwiera wszystkie pudełka i rozkłada nowiutkie cacka na

podłodze. Teraz trzeba ju

tylko zamontowa

je w aucie i poł

czy

razem. POŁ

CZY

? Tylko czym i

jak? Mo

e producent dostarcza jakie

kable? Poszukiwania w stosach pudełek i ...s

! Wi

kszo

ść

komponentów posiada przecie

w komplecie jakie

przewody. Gło

niki - "gło

nikowe", a wzmacniacze

"kable zasilania". Posługuj

c si

instrukcj

podł

cza wszystko, naciska ON i ... Gło

niki charcz

skrzypi

, a subwoofer ledwo dyszy. Dlaczego? Postaramy si

rozwikła

ten prawdziwie gordyjski

zeł okablowania pokazuj

c jak i czym prawidłowo podł

czy

komponenty car audio aby w 100%

wykorzysta

ich mo

liwo

ci.

ZACZYNA SI

OD PR

DU CZYLI JAK ZAGWARANTOWA

WŁA

CIWE NAPI

CIE

Standardowym

ródłem pr

du w ka

dym samochodzie jest akumulator. Dostarcza on wszystkim

urz

dzeniom nominalne napi

cie rozruchowe na poziomie 12V. Podczas pracy silnika pełni funkcj

stabilizuj

pracuj

c w tandemie z alternatorem, który dostarcza pr

d i ładuje akumulator.

Zakładaj

e wszystkie urz

dzenia s

sprawne i w dobrym stanie technicznym (zwłaszcza

akumulator) mo

emy przyj

ąć

do naszych rozwa

stał

warto

ść

napi

cia 12V. I byłoby idealnie,

gdyby ka

dy komponent car audio był na swoim wej

ciu podł

czony do takiego wła

nie stałego w

poziomie pr

du. Naszym zadaniem jest maksymalne zbli

enie si

do tego ideału.

Co powoduje,

e pr

d docieraj

cy do naszego wzmacniacza nie ma wymaganego wysokiego

napi

cia? Zwró

cie uwag

na poni

szy schemat.

Niszczyciele napi

cia.

Na swej drodze pr

napotyka wiele przeszkód, które mo

emy okre

jednym słowem - opór. Opór pojawiaj

cy si

zarówno na kablu plus jak i minus powoduje,

e z

dym centymetrem warto

ść

napi

cia gwałtownie

spada.

ledz

c od pocz

tku mo

liwe

ródła

zakłóce

rozpoczynamy od sprawdzenie klem

akumulatora (R1, R5). Je

li s

mocno za

niedziałe,

kni

te lub zbyt słabo przykr

cone mo

spodziewa

wielu kłopotów. Jednym z cz

sto

wyst

puj

cych jest np. słyszalne w gło

nikach

"tykanie" kierunkowskazów lub szum wycieraczek
czy znaczny spadek mocy wzmacniacza. Nale

zwróci

taksze uwag

na sposób podł

czenia

kabla zasilaj

cego wzmacniacz do klemy. Musi by

mocny i pewny. Najlepsz

metod

gwarantuj

doskonałe warunki jest zastosowanie specjalnych
klem do zestawów car audio. S

one najcz

ęś

ciej

bardzo solidnie wykonane, a dzi

ki cienkiej

warstwie złota zapewniaj

optymalny kontakt.

Kolejn

przeszkod

słabokontaktuj

bezpieczniki (R2). Poniewa

jest to urz

dzenie

niezb

dne, a jednocze

nie powoduje najwi

ksze

spadki napi

cia nale

y szczególnie starannie

dokona

tu wła

ciwego podł

czenia. Nieodzowne

profesjonalne oprawki bezpiecznika

gwarantuj

ce wła

ciwy kontakt pomi

dzy kablem, a

bezpiecznikiem. Najlepszym rozwi

zaniem (zwłaszcza przy du

ych pr

dach - powy

ej 50A) b

dzie

zastosowanie bezpiecznika typu ANL który ł

czy si

z kablem poprzez skr

cenie, a nie stykowo.

Bardzo cz

sto powa

przeszkod

dla płyn

cego pr

du s

niewła

ciwie zwymiarowane kable (R3,

R4) (przekrój). Przy zbyt cienkim kablu o przekroju zaledwie 1,5mm2 (niestety cz

sto spotykane

rozwi

zanie w

ród domorosłych instalatorów) i długo

ci 12m (plus i minus) oporno

ść

kabla wynosi

0.02 Ohm/metr co powoduje spadek napi

cia do warto

ci 6.24 V !!! Pr

d pracy wynosi wtedy około

5.76 V - gwarantuje to praktycznie niemo

ść

uruchomienia systemu nie mówi

c ju

o jego

prawidłowej pracy. Przy rozbudowanych systemach nale

y zwróci

uwag

na prawidłowe rozdzielenie

okablowania przy pomocy profesjonalnych bloków zasilania.

Jedno z najcz

strzych pyta

pojawiaj

cych si

zarówno w listach do nas jak i w codziennych

rozmowach z fanami car audio to "jak wła

ciwie zwymiarowa

kable pr

dowe"?. Postaramy si

przy pomocy prostego wykresu ułatwi

to zadanie.

Kable pr

dowe.

Aby rozpocz

ąć

obliczenia istotne b

nast

puj

ce dane: całkowita moc

wzmacniacza [W] oraz maksymalny pobór pr

du [A]. Dane te mo

na znale

źć

w instrukcji. Je

li nie

macie dost

pu do danych katalogowych - maksymalna moc podana jest najcz

ęś

ciej na obudowie,

warto

ść

poboru pr

du mo

na okre

na podstawie widocznych bezpieczników wbudowanych we

wzmacniacz. Policzmy zatem na konkretnym przykładzie: system z całkowit

moc

równ

400W

wymaga kabla o przekroju 16mm2 przy długo

ci 5m. Dwa zamontowane wzmacniacze z poborem

du 18A i 38A wymagaj

odpowiednio kabli o przekroju 6mm2 oraz 16mm2 przy długo

ci 6m. Na tej

podstawie mo

na łatwo okre

wymagany przekrój kabla dla ka

dego systemu.

Wiemy ju

na co zwróci

uwag

aby napi

cie nam "nie spadło" i jak wła

ciwie zwymiarowa

kable pr

dowe. To jednak nie wszystko. Najwa

niejsz

umiej

tno

jest prawidłowe

"poło

enie" okablowania. Laik zapyta - a jaka to ró

nica? Na to pytanie odpowied

ukazuje si

po wł

czeniu silnika - gwizdy, klakania, obroty silnika - te i inne niespodzianki s

wynikiem

niewła

ciwego sposobu uło

enia kabli pr

dowych i sygnałowych. Jak to zrobi

by tego

unikn

ąć

Któr

dy kable?

Wiele tłumaczy

schemat. Pokazuje sylwetk

samochodu z zaznaczonymi
wła

ciwymi

ladami prowadzenia

poszczególnych kabli. W oczy rzuca
si

ść

spory zakreskowany obszar.

To powierzchnia szczególnie
nara

ona na zakłócenia

elektromagnetyczne. Nie zaleca si

zatem prowadzi

tamt

adnych

kabli. W wyj

tkowych przypadkach

na lew

stron

auta poprowadzi

wył

cznie kable pr

dowe. Nale

zwróci

uwag

aby kable sygnałowe

nie byłe uło

one obok kabli

dowych - zatem w

adnym

przypadku zasilanie i cinch nie mog

obok siebie !!! Koniecznie

trzeba omija

z daleka komputery

pokładowe, pompy paliwa,
katalizatory, klimatyzacje i wszystkie
inne urz

dzenia elektryczne. Je

cinch i zasilanie musz

na jakim

odcinku przebiega

razem dobrze

jest zachowa

chocia

10cm

odległo

ść

pomi

dzy nimi. Na

schemacie zaznaczone s

najlepsze

punkty masowe. W nowoczesnych
autach nale

y bardzo dokładnie

podł

cza

kabel minus do nadwozia,

gdy

coraz cz

ęś

ciej niektóre

elementy s

klejone, a nie spawane.

Jak najlepiej podł

czy

kabel masowy? Czy wystarczy krótki odcinek dobrze zamocowany do

nadwozia, czy mo

e lepiej poprowadzi

minus bezpo

rednio z akumulatora? Postaramy si

poni

ej odpowiedzie

na to pytanie.

Wielokrotny punkt masy.

de urz

dzenie

podł

czone jest to osobnego punktu karoserii.

Generalnie nie zalecane. Mo

liwe w przypadku

instalacji wzmacniacza zasilaj

cego wył

cznie

subwoofer (nie przenosi cz

stotliwo

ci sygnału

zakłócenia). Metoda cz

sto prowadz

ca do

gwizdów słyszalnych w gło

nikach po

uruchomieniu silnika. W celu ich wyeliminowania
mo

na podł

czy

pod kable sygnałowe

galwaniczny rozdzielacz masy.

Pojedy

czy punkt masy.

de urz

dzenie

podł

czone jest to tego samego punktu masy.

Wariant polecany ze wzgl

du na du

Ŝą

odporno

ść

na zakłócenia i dobre przenoszenie du

ych

napi

ęć

. Kabel plus i minus powinny biec mo

liwie

równolegle - najlepiej mocno skr

cone ze sob

(likwidacja wzajemnych pól magnetycznych).

Metoda zalecana szczególnie dla mało

wiadczonych instalatorów - generuj

najmniej bł

dów.

NE UWAGI !!!

- bezpiecznik główny nale

y bez wyj

tku instalowa

w ka

dym przypadku poło

enia nowego

kabla zasilania (+) od akumulatora; zabezpiecza on nie tyle samo urz

dzenie co kabel przez

przepaleniem i samochód przed po

arem; jego warto

ść

najłatwiej zwymiarowa

wzgl

dem

bezpiecznika samego urz

dzenia

- ka

dy punkt masowy karoserii powinien by

stabilny i podł

czony do reszty nadwozia (sprawdzi

!);

przy wierceniu otworu mocuj

cego zbada

, czy nie spowoduje on uszkodze

(np. przewiercenie

zbiornika paliwa); dobrze oczy

(do gołego metalu) fragment blachy stykaj

cy si

z kablem aby

zapewni

maksymalny przepływ pr

du; zabezpieczy

smarem grafitowym

przy

le podł

czonej masie mo

e doj

ść

do spalenia wzmacniacza i radia; ko

cówka mocy pobierze

bowiem mas

z podł

czonego kabla cinch, a tym samym z radia

- linki zasilania najlepiej prowadzi

w komorze silnika w rurkach zabezpieczaj

cych (tzw.peszlach) ze

wzgl

du na mo

liwo

ść

uszkodzenia i zwarcia; izolowane PVC kable zasilania s

przeznaczone do

pracy w temperaturze do 70 st. Celsjusza

- kable sygnałowe (cinch) powinny by

przynajmniej podwójnie ekranowane w celu unikni

cia wpływu

pól magnetycznych i zabezpieczenia przed zakłóceniami

SUBWOOFER - TYLKO JAKI ?

dzej czy pó

niej ka

dy, kto zaraził si

chorob

car audio zetknie si

z hasłem

SUBWOOFER

. Dla

FANA BASSu system audio bez tego urz

dzenia jest jak samochód bez silnika - co prawda

toczy si

lecz prawdziwej jazdy z pewno

nie b

dzie! Dopiero zestaw wyposa

ony w gło

nik

niskotonowy nabiera pełnego - ostatecznego brzmienia. Z ka

dym podł

czonym subwooferem

otrzymujemy gratis ekstra porcj

frajdy podczas jazdy. Dlatego BOOM na SUBWOOFERY trwa !!!

Bardzo cz

sto w

wiatku car audio u

ywa si

poj

cia subwoofer w stosunku do ka

dego urz

dzenia

reprodukuj

cego niskie cz

stotliwo

ci. I tak jak okre

lenie to jest prawidłowe dla gotowej ju

konstrukcji (z obudow

/zabudow

) tak mylnie u

ywa si

go opisuj

c sam przetwornik

elektroakustyczny. Precyzuj

c - gło

nik do subwoofera to gło

nik SUBNISKOTONOWY lub

SUBBASOWY. Celowo podkre

lam t

ró

nic

maj

c na uwadze nasz temat. Naturalnie - w

codziennych rozmowach

miało mo

na posługiwa

ogóln

form

SUBWOOFER.

W samochodzie do wydobycia dobrego basu musimy zastosowa

nieco inn

technik

w domu.

Istotne jest miejsce, które trzeba oszcz

dza

(cho

prawdziwy FAN nie wie co to pusty baga

nik), a

gł

bokie basy potrzebuj

odpowiedniej powierzchni membrany (im wi

ksza tym lepsza). Dodatkowo

niskocz

stotliwo

ciowy hałas powodowany jazd

musi zosta

w dosłownym tego słowa znaczeniu

zagłuszony. Zupełnie inne uwarunkowania zwi

zane s

równie

z sam

akustyk

trza

samochodu. To wszystko razem powoduje,

e na rynku znajduje si

sporo ró

nych konstrukcji.

Producenci prze

cigaj

w technologicznych i cenowych fajerwerkach. Co zatem wybra

i jak

dopasowa

do własnego systemu oraz preferencji muzycznych - postaramy si

nieco rozja

ten

problem. Uciesz

zwłaszcza posiadacze samych gło

ników, którzy zastanawiaj

w co je

zabudowa

. A zatem do dzieła...

Najpierw kilka wa

nych poj

ęć

i zasad konstrukcyjnych...

Bas

redni

- przedział cz

stotliwo

ci pomi

dzy 80 a 250Hz zwany inaczej basem wy

szym lub

popularnie kickbasem; zakres szczególnie eksploatowany przez nowoczesne gatunki muzyczne
(techno, dance); generuj

cy rytm - beat; przy małych gło

nikach subwoofer musi przej

ąć

ęś

ciowo

zakres basu

redniego

Bas gł

boki

- przedział cz

stotliwo

ci pomi

dzy 20 a 80Hz; subwoofer pomy

lany jest wła

nie do

reprodukcji tego pasma akustycznego; w podanym zakresie d

k rozchodzi si

bezkierunkowo (nie

jeste

my w stanie powiedzie

d dochodzi) dlatego wystarczy jeden gło

nik monofoniczny do

reprodukcji tych cz

stotliwo

ci; decyduj

ca dla wydajno

ci basu gł

bokiego jest obok odpowiedniego

zestrojenia tak

e wielko

ść

obudowy

Dynamika basu gł

bokiego

- najcz

ęś

ciej wraz ze spadkiem cz

stotliwo

ci w kierunku 20Hz zanika

dynamika (zjawisko kompresji); dobrze przygotowana konstrukcja w okre

lonym dla siebie pa

mie jest

odporna na tego rodzaju problemy

nienie akustyczne

- inaczej mówi

c - "gło

ść

" grania; bas gł

boki i wysokie ci

nienie nie id

najcz

ęś

ciej w parze - tylko du

e konstrukcje potrafi

jedno i drugie

Skuteczno

ść

- parametr wykazuj

cy jak wiele mocy wzmacniacza jest przekształcane na energi

akustyczn

; kto lubi słucha

gło

no wybiera konstrukcj

z wysok

skuteczno

albo bardzo mocny

wzmacniacz dla subwooferów z nisk

warto

skuteczno

Odpowied

impulsowa

- "szybko

ść

" pracy subwoofera - wierno

ść

przetwarzania basu przy szybkich

zmianach jego nat

ęŜ

enia; partie basu brzmi

ywo gdy odpowiednio tłumione s

rezonanse; decyduje

jako

ść

gło

nika i forma obudowy; wa

ne - liczy si

tak

e dobry wzmacniacz z odpowiednio wysokim

współczynnikiem tłumienia

Zniekształcenia

- powodowane uwarunkowaniami danej konstrukcji oraz jako

gło

nika

Niskie zestrojenie

- specjalne zaprojektowanie obudowy do odtwarzania ultra gł

bokich basów

Głosne zestrojenie

- specjalne zaprojektowanie obudowy do osi

gniecia jak najwy

szej "gło

ci"

grania - poziomu ci

nienia akustycznego

Zapotrzebowanie na miejsce

- im wi

ksza konstrukcja tym gł

biej i pot

ęŜ

niej graj

cy bas; zasad

na nieco skorygowa

stosuj

c odpowiednie gło

niki projektowane do szczególnie małych obudów

TYP

Free - Air

wolnopowietrzna

Obudowa

zamkni

Obudowa

Bass-Reflex

Obudowa

pasmowo -

przepustowa

Obudowa

pasmowo -

przepustowa

Obudowa

pasmowo -

przepustowa

compound

SCHEMAT

bas

redni

dobry

mienity

dobry

mierny

niedostateczny

mierny

bas gł

boki

dostateczny

dobry

bardzo dobry

dobry

mienity

dynamika basu
gł

bokiego

dostateczna

dobra

dostateczny

mienita

bardzo dobra

mienita

nienie

akustyczne

rednie

dobre

wysokie

bardzo

wysokie

bardzo

wysokie

bardzo

wysokie

skuteczno

ść

rednie

rednia

wysoka

bardzo wysoka

rednia

odpowied

impulsowa

rednia

mienita

dostateczna

dobra

dostateczny

dobra

zniekształcenia

dostateczny

redni

dobry

bardzo dobry

dobry

mienity

przedział
cz

stotliwo

50-100 Hz

50-200 Hz

50-150 Hz

50-100 Hz

20-100 Hz

50 - 100 Hz

niskie
zestrojenie

trudne

liwe

trudne

liwe

gło

zestrojenie

liwe

zapotrzebowanie
na miejsce

niedu

rednie

niedu

niewielkie

bardzo małe

JAK SPRAWDZI

DO JAKIEJ OBUDOWY NADAJE SI

MÓJ GŁO

NIK?

Sprawdzi

trzeba

współczynnik EBP

, który okre

la sposób zabudowy gło

nika. Bior

c pod uwag

podawane przez producenta podstawowe parametry gło

nika - Fs (cz

stotliwo

ść

rezonansowa) oraz

Qes (tłumienie elektryczne) mo

na warto

ść

EBP obliczy

wg wzoru

EBP=Fs/Qes

. Je

li nie znany jest

parametr Qes mo

na posłu

ostatecznie warto

Qts.

1. EBP< 100

im bardziej poni

ej tej warto

ci tym lepiej gło

nik nadaje si

do obudowy

zamkni

tej

2. EBP< 60 i Qts > 0.5

gło

nik nadaje si

do zabudowy free-air (w tyln

półk

lub w oparcie

siedzenia)

3. EBP< 80 i Fs < 30Hz

liwo

ść

zastosowania konstrukcji w muldzie koła zapasowego

4. 50 <EBP< 100

optymalne parametry do obudowy bass reflex

5. 60 <EBP< 100

liwo

ść

zastosowania gło

nika do obudowy pasmowo przepustowej

pojedy

czo wentylowanej

6. EBP> 100

obudowa pasmowo-przepustowa podwójnie wentylowana

OBUDOWA ZAMKNI

Najprostrza do

wykonania i najtrudniejsza do zepsucia - mo

e ja

wykon

dy we własnym zakresie; charakter d

łatwy do przewidzenia i zale

ny od wielko

ci obudowy;

obudowa wi

ksza - gł

bszy bas ale mniejsze ci

nienie

akustyczne, obudowa mniejsza - wy

szy bas i wysokie

nienie akustyczne; wymagana pełna szczelno

ść

obudowy (bez

adnych dziur i szczelin); wn

trze

powinno si

wypełni

w 60% wat

poliestrow

; nadaj

prawie wszystkie gło

niki oprócz free-air

(wolnopowietrznych)

OBUDOWA BASS REFLEX

liwa do

wykonania lecz do

ść

trudna do zestrojenia; pocz

tkuj

konstruktor powinien raczej wzi

ąć

pod uwag

gotowe

projekty dostarczane przez producenta; poni

stotliwo

ci rezonansowej konstrukcji subwoofer

przestaje przetwarza

najni

sze cz

stotliwo

ci; nadaje

kszo

ść

dost

pnych gło

ników

OBUDOWA PASMOWO-PRZEPUSTOWA

liwa do wykonania lecz niemo

liwa do zestrojenia w

warunkach domowych; pocz

tkuj

cy konstruktor

powinien zdecydowanie wzi

ąć

pod uwag

gotowe

projekty dostarczane przez producenta;
charakterystyczny szczegół konstrukcyjny - gło

niki

znajduj

rodku obudowy; otwory bass reflex w

postaci rurek lub szczelin; najlepiej stosowa

dobrze

dobrane gło

niki; projektowanie zleci

specjali

cie

Zanim rozpoczniemy jakiekolwiek rozwaŜania na temat roli subwoofera w pojeździe

warto mieć świadomość podstawowej reguły rządzącej ta tematyka.

O tym czy usłyszymy w naszym samochodzie „bum” jakiej klasy ono będzie, jak

długo ono będzie obecne w aucie i jak będzie silne decydują dwie rzeczy:

•

Właściwie dobrany głośnik

•

Właściwie dobrana do niego obudowa

stosunkowo słabym wzmacniaczu. Brzmienie tej konstrukcji jest „cięŜkie” . Ograniczeniu
polega barwa dźwięku oraz spowolnione zostaje tempo odpowiedzi impulsowej. Konstrukcja
ta wymaga równieŜ największych rozmiarow obudow.

Free-air

Oddzielna grupa głośników basowych stanowią konstrukcje typu free-air. Są one

przystosowane do pracy bez obudowy, tzn. pracują w tzw. Odgrodzie akustycznej. W tego
rodzaju zabudowie role skrzyni pełni komora bagaŜnika. Powoduje to, ze zajmują najmniejsza
przestrzeń spośród prezentowanych wcześniej, ale nie ma moŜliwości zastosowanie ich w
autach typu VAN, Combi. Firmy produkujące głośniki tego typu powoli wycofują je z rynku,
poniewaŜ maja wysoka awaryjność. Spowodowane jest to nie umiejętnym montaŜem wśród
amatorów

BASOWE ABC

Fanem basu w samochodzie mo

na zosta

na kilka sposobów: a) masz w domu niezły zestaw

niskotonowy i lubisz pompuj

niskimi cz

stotliwo

ciami muzyk

; b) posłuchałe

ku w aucie

znajomego i "zachorowałe

na pozytywne wibracje"; c) lubisz zwraca

na siebie uwag

- a nic tak nie

przyci

ga jak bas z odległo

ci kilometra (kiedy nie wida

jeszcze kto i czym jedzie); lub d) nic nie

wpływa tak na Ciebie jak konkurencja pod

wiatłami, któr

nale

y zniszczy

pot

ęŜ

nymi uderzeniami

basu. Je

li nawet

aden z powy

szych powodów nie wydaje si

dostateczny i wystarczaj

cy to z

pewno

jeszcze inne tu nie wymienione, a te

nie błahe.

Có

eby wst

do elitarnego Klubu Najni

szych Cz

stotliwo

ci (KNC) musisz mie

dwie, oprócz

samochodu i odtwarzacza cyfrowego, rzeczy: wzmacniacz i subwoofer (prawdziwy fan basu nie
potrzebuje

adnych innych gło

ników ;-))). Poniewa

temat niskich cz

stotliwo

ci (odt

d w tek

cie

NCZ) jest niezwykle obszerny i b

dziemy zajmowa

nim tak

e w przyszło

ci teraz

omówimy

ogóln

specyfikacj

sprz

tu dla fana NCZ - czyli tzw.

NIEZB

DNIK FANA NCZ

...

Czym powinien
charakteryzowa

dobry wzmacniacz /
subwoofer dla Fana
NCZ:

Moc ciągła / sinus

mono na mostku minimum 150

ok. 1,5x większa niŜ moc

wzmacniacza

Konstrukcja

mostkowalność (podwajanie

mocy w trybie mono), najlepsza

konstrukcja to wzmacniacz

monofoniczny

głośnik o średnicy min. 25cm,

konstrukcja obudowy bassreflex

lub bandpass, duŜy magnes,

grube zawieszenie membrany

Cechy szczególne

stabilność do niskich impedancji

(najlepiej do 2 ohm na mostku),

dobre tłumienie

niska częstotliwość

rezonansowa, wysoka

skuteczność głośnika (od 90dB)

WyposaŜenie

mostkowalność !!!, zwrotnica

aktywna dolnoprzepustowa LP

najlepiej płynnie regulowana,

spory radiator do odprowadzania

ciepła

w przypadku samego głośnika

podane przez producenta

parametry TS potrzebne do

konstrukcji odpowiedniej

obudowy

A teraz mała, ale

niezwykle wa

na tabelka

pomocna w doborze mocy

wzmacniacza do wielko

ci auta i preferencji słuchaj

cego...

Głośność

(A)

raczej cicho

(4)

nie za głośno

(5)

raczej głośno

(6)

głośno (8)

diabelnie

głośno (10)

Typ auta

(B)

hatchback (2)

sportowe

coupe (2,5)

sedan (3)

kombi / van

(4)

cabrio (5)

Wielkość

auta

(C)

bardzo mały

(2)

mały (2,5)

redni (3)

duŜy (4)

bardzo duŜy

(5)

Skuteczność

(D)

90-100 (4)

80-89 (5)

70-79 (6)

60-69 (8)

do 59 (10)

Zatem zaznaczacie ...

1. Jak gło

ny ma by

BASS w Waszym samochodzie - np. oczywi

cie diabelnie

gło

ny (10)

2. Jaki jest typ Twojego samochodu np. kombi (4) i jego wielko

ść

np.

redni (3)

3. Jak

skuteczno

ść

ma Twój subwoofer np. 94 dB (4)

I teraz liczysz wymagan

moc wzmacniacza wg wzoru: MOC=A x (B+C) x D

czyli w naszym przykładzie MOC= 10 x (4+3) x 4 = 280 W

li zalecana dla posiadanego subwoofera moc znacznie odbiega w dół od

obliczonej wg zoru mocy wzmacniacza to nale

y zmieni

preferencje co do gło

(nie zalecamy ;-) ) lub poszuka

mocniejszego subwoofera.