Franciszek Zabłocki SARMATYZM

Franciszek Zabłocki ,,SARMATYZM”

Osoby:

Marek Guronos- dumny, kłótliwy szlachcic, domator,
Ryksa- jego żona w jakimże ułożeniu, nieco trunkowa,
Aniela- ich córka, panna grzeczna, mająca polor,
Agatka- Anieli służąca,
Jan Chrzciciel Żegota- takiż kłótnik i pysznik, jak Guronos,
Radomir- syn Żegoty, kochający Anielę i od niej kochany,
Skarbimir- szlachcic rozsądny, dawniej trybunalczyk,
Bogumiła- siostra Skarbimira, panna grzeczna i wesoła,
Burzywoj- powinowaty przez żonę Guronosa, zawadiaka, zjazdowicz,
Widymus- rejent zesłany od podkomorzego powiatowego w pomoc Skarbimirowi, ku
pojednaniu Guronosa i Żegoty,
Walenty- syn gajowego z części Guronosa, kochający Agatkę, mający się za rozumniejszego od
innych dlatego, że był czas jakiś w Warszawie,
Wojciech- sługa Radomira,
Retorta- awanturnik, pijak , z okazji lekarz, z potrzeby konował,
Bartek ,Grzela, Matys, Sobek- chłopi z części Guronosa.

Akt I:
Guronos rozmawia ze Skarbimirem. Jest zły, że żona Żegoty podsiada (zajmuje lepsze miejsce)
jego żonę w kościele. Skarbimir zastanawia się, czy naprawdę jest to powód do niezgody.
Guronos  uważa  się  za  lepszego  od  sąsiada,  postanawia   dowieść,  że  ma  świetniejszą  krew.
Wylicza więc swoich przodków . Skarbimir przemawia do niego rozsądnie, by zaniechał sporu,
by z małej iskierki nie wzniecać pożaru. Przychodzi Walenty. Mówi ,że zbiła go Jaga za to ,że
zerwał kwiatki w ich ogrodzie dla Agatki. Guronos opowiada   Skarbimirowi o ziemi , którą
bezprawnie posiada Żegota, a która powinna należeć do niego. Żąda zwrotu ziemi i respektu dla
swojej   żony.   Skarbimir   rozmawia   z   Radomirem,   synem   Żegoty.   Mówi   mu   ,że   chciał
dowiedzieć się ,o co Guronos kłóci się z Żegotą. Radomir rozmawia z Wojciechem, swoim
sługą: Radomir był w stolicy, poznał wiele pięknych kobiet, jednak zakochał się a Anieli, a na
drodze   ich   miłości   stoi   niezgoda   między   ich   rodzinami.   Przychodzi   Agatka   i   mówi
Radomirowi, że jej pani jest smutna i , że za godzinę będzie w ogrodzie. Daje mu też kluczyk
do furtki. Dochodzi do kłótni  pomiędzy Walentym  a Radomirem  o Agatkę, którą Walenty
adoruje. Radomir  uderza  Walentego,  a  ten odgrażając  się, odchodzi  i obiecuje  zemstę.  Do
Agatki przychodzi Burzywoj i rozmawiają. W   tym czasie nadchodzi Walenty z chłopami i
,sądząc ,że Agatka nadal rozmawia z nieznajomym adoratorem, każe chłopom pobić Burzywoja
(nie zauważył,  że to nie jest on). Burzywojowi udaje się wyswobodzić i uciec. Ucieka też
Agatka.  Walenty dziękuje chłopom za pomoc w pobiciu konkurenta i zaprasza ich do siebie na
gorzałę.

Akt II:
Agatka , śmiejąc się , opowiada swojej pani , jak to Walenty z chłopami napadł na Burzywoja.
Nie żałuje go, bo to on sieje niepokój we wsi , on kłóci sąsiadów. Jest odpowiedzialny za waśni
z Żegotą. Aniela odchodzi na spotkanie z Radomirem. Burzywoj żali się Guronosowi ,że został
napadnięty przez chłopów.   Burzywuj  rozmawia z  Agatką i Walentym. Walenty mówi Agatce
,że miała zostać jego żoną , ale półroczny pobyt w Lublinie bardzo ją zmienił. Agatka próbuje
dać   znać   Walentemu,   żeby   się   nie   wygadał   przed   Guronosem   i   Burzywojem   ,że   pobił   z
chłopami jej  adoratora (przynajmniej tak sądzi). Głupi Walenty jednak to mówi , a  Burzywuj

dowiaduje się ,że to on go pobił. Zdziwiony Walenty nic nie rozumie, przecież napadli kogoś
innego, a nie Burzywoja. Guronos wyznacza karę chłopom : po 500 kijów. Walenty nie może
uwierzyć,   że  porwał  się  na  Burzywoja.   Agatka   wmawia   mu,   że  pękła  mu   w  mózgu  jakaś
sprężyna. Rozmawiają z Retortą, który ma wyleczyć go z głupoty.  Przygotowują leki. Agatka
wmawia mu ,że go nikt nie uderzył w policzek , a to ,że go boli to jedynie przywidzenie.
Przychodzi Radomir i mówi, że o mało co, a nie zgubiłby siebie i Anieli, bo nadszedł jej ojciec,
ale zdążył umknąć. Walenty rozpoznaje w Radomirze   tego, który go spoliczkował. Agatka
nakazuje Radomirowi się ukryć, a Walentemu mówi, że już całkiem zgłupiał. Walenty jednak
już wie, że Agatka wmawiała mu chorobę i postanawia nie brać leków od Retorty.

Akt III:
Agata opowiada Anieli, że Walenty rozpoznał w Radomirze swego przeciwnika. Przychodzi
podchmielona Ryksa, matka Anieli. Agatka opowiada jej o tym, że Walenty oszalał. Ryksa
znalazła przez przypadek list bez podpisu. Podejrzewa, ,ze to list jej córki do jakiegoś
mężczyzny. Rzeczywiście był to list ,który Aniela napisała do Radomira. Z opresji ratuje ją
Agatka, mówiąc, że jest to kopia listu z książki. Ryksa pokazuje wtedy inne listy na których
czyta adresata Radomira Aniela mówi, że nie lubi Radomira, wroga naszej rodziny, a listy
należą do Bogumiły, siostry Skarbimira. Wchodzi Bogumiła i Ryksa wypytuje ją o te listy. Ta ,
zrozumiawszy sytuację i chcąc pomóc Anieli, przyznaje się do miłości do Radomira. Nadchodzi
Walenty , a za nim chłopi, skarżący się ,że dostali po 100 kijów. Tłumaczą Ryksie, że to z winy
Walentego, który kazał pobić im jakiegoś szlachcica i krewnego rodziny państwa. Nadchodzi
Retorta, mówi , że Walenty jest głupi i każe chłopom go złapać. Agatce robi się żal Walentego i
postanawia skończyć z nim tą grę. Spostrzega też i prowadzi do domu nieznajomego Rejenta.

Akt IV:
Dochodzi do sporu o ziemię pomiędzy chłopami Żegoty i Guronosa. Przybywa Rejent, który
ma pogodzić zwaśnionych. Dom Skarbimira będzie miejscem kompromisu. Agata rozmawia z
Walentym. Wyjawia mu sekret, że Aniela kocha Radomira i dla ich intrygi zrobiła z niego
głupiego. Obiecuje mu ,że Radomir na pewno mu się za to odpłaci. Prosi , aby był gońcem w
ich sprawie. Godzą się . Walenty przynosi list Radomirowi. Czyta ,że matka ma ich listy, które
on zgubił. Radomir płaci Walentemu za przysługę i daje mu list do Anieli. Sam Radomir chce
udać się do domu Skarbimira. Ryksa spotyka Walentego i pyta się , co tam chowa. Gdy ten się
opiera , każe go przeszukać , znajduje dukaty i list . Wściekła Ryksa usiłuje zabić Walentego,
strzela do niego, ale chybia. Walenty przypuszcza, że umiera, potem jednak ucieka.

Akt V: (w domu Skarbimira)
Rejent Skarbimir mają doprowadzić spór do końca. Wcześniej Agatka mówi Skarbimirowi o
Anieli   i   prosi   o   pomoc.   Skarbimir   mówi   ,że   sprawa   kłótni   bawi   już   stolicę,   gdzie   nawet
napisano o tym komedię. Proponuje zakończenie sporu i poprawę. Rejent czyta projekt ugody, a
sąsiedzi   kłócą   się   nawet   o  kolejność  nazwisk.   Skarbimir   proponuje   związanie   obu  domów
poprzez ślub dzieci. Podchmielona Ryksa   przyprowadza Walentego jako złodzieja. Ona nie
chce wydać córki, żali się i płacze, ale Guronos ją uspokaja. Pyta córki, czy chce wyjść za
Radomira   i   ostatecznie   rodzice   im   błogosławią.   Burzywuj   oddaje   pieniądze   ,   które   zabrał
Walentemu. Walenty prosi Guronosa o Agatkę. Wszyscy są szczęśliwi.
THE END