Przemiana pokoleń u mszaków na przykładzie mchu płonnika 

 
 

1.  Cykl rozwojowy płonnika: 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

pokoleniem dominującym u mszaków jest gametofit (haploidalny, wieloletni, 
samożywny, dwupienny lub jednopienny, przeważnie lądowy), którego rozmnażanie 
płciowe jest uzależnione od obecności wody. 



 

splątek to stadium młodociane gametofitu powstałe z zarodnika, haploidalne, 
krótkotrwałe, przypominające nitkowate protisty. Powstają na nim dojrzałe 
gametofity, czyli ulistnione łodyżki z chwytnikami. 



  sporofit jest diploidalny, krótkotrwały, wrasta stopą w gametofit i żyje jego kosztem. 

Zadaniem sporofitu jest wytworzenie zarodników, po rozsianiu których (przy udziale 
wiatru) obumiera, a więc jego rozmnażanie jest związane ze środowiskiem lądowym. 
 

zarodnia z archesporem   2n 

(czyli tkanką zarodnikową) 

bezlistna łodyżka 

zygota   2n 

komórka jajowa 

rodnie 

ulistnione łodyżki   n 

splątek   n 

zarodnik   n 

mitozy 

mitozy 

dwuniciowe plemniki 

plemnie 

ulistnione łodyżki   n 

splątek   n 

zarodnik   n 

mitozy 

zapłodnienie z udziałem  
                              wody (gamia) 

mejoza 

mejoza 

SPOROFIT   2n

 

GAMETOFIT   n

 

 

 

 

2.  Mszaki odznaczają się dużą zdolnością do regeneracji – potrafią odtworzyć całą 

roślinę z oderwanego fragmentu, np. z części łodyżki, a nawet listka. Często tworzą 
też specjalne ROZMNÓŻKI – łatwo odrywające się, wielokomórkowe twory, z 
których w odpowiednich warunkach wyrastają nowe rośliny. Taki rodzaj 
bezpłciowego rozmnażania to rozmnażanie wegetatywne. 
 

3.  Przystosowanie mszaków do życia na lądzie: 



 

rosną w zwartych darniach, co pozwala na zatrzymanie wody; 



 

są utrzymywane w glebie za pomocą drobnych wyrostków – chwytników, służących 
też do pobierania wody i soli mineralnych; 



 

rosnąca pionowo w górę lub płożąca się łodyżka stanowi rusztowanie i wynosi ponad 
powierzchnię listki; 



 

duża liczba listków (ze względu na ich uproszczoną budowę, czyli brak skórki i 
wiązki przewodzącej oraz tylko jedną warstwę komórek) oraz ich skrętoległe ułożenie 
wokół łodyżki, aby absorbowały jak największą ilość światła. Komórki asymilacyjne 
ułożone są w stosy, co zwiększa powierzchnię asymilacji. Listki są pofałdowane; 



 

listki mają rynienkowaty kształt sprzyjając utrzymaniu wody oraz mszaki są 
higroskopijne, czyli posiadają zdolność pochłaniania wody z powietrza; 



 

w łodyżce znajdują się prymitywne tkanki gromadzące asymilaty, czyli warstwa 
skrobionośna, hydroidy transportujące wodę i leptoidy transportujące produkty 
fotosyntezy, oraz spełniająca funkcje ochronne skórka; 



 

rozmnażanie przez zarodniki zachodzi na lądzie, ale otwieranie zarodni jest 
uzależnione od wilgotności; 



 

wyniesienie zarodni na szczyt sporofitu umożliwia skuteczne rozsiewanie zarodników. 
 

4.  Cechy prymitywne mszaków: 



  brak typowych organów i tkanek; 



 

uproszczona budowa listków bez skórki i wiązki przewodzącej, zbudowane są z jednej 
warstwy komórek; 



  chwytniki – bardzo prymitywne korzenie, jednokomórkowe; 



 

łodyżka z prymitywnymi tkankami, jungermaniowe nie mają w niej żadnych wiązek 
przewodzących, a mchy – bardzo prymitywne; 



 

plemniki muszę przemieszczać się do rodni wraz z wodą. 
 

5.  Mszaki są roślinami pionierskimi, gdyż są bardzo odporne na niekorzystne warunki 

środowiska. Rosnąc na ubogich podłożach: piaskach i skałach, biorą udział w 
tworzeniu gleby. 
 

6.  Torf jest to skała osadowa powstała przy udziale torfowców, które wyrastają w 

zagłębieniu terenu i chłoną oraz zatrzymują wodę opadową. Kępa torfowców rozrasta 
się i wyrastają także inne rośliny, np. rosiczki i wełnianki. Żywe rośliny tworzą 
powierzchnię torfowiska, a warstwy głębsze, podtopione, bez światła i tlenu, 
sprasowane, ulegają stopniowej mineralizacji i przekształcają się w torf. Jest to 
torfowisko wysokie. Występują także torfowiska niskie i pośrednie. Tworzą się 
kilkaset lat do kilku tysięcy lat. 
a)  wykorzystanie torfu: 

- służy jako opał; 
- produkcja nawozów torfowych i ziemi ogrodniczej; 
- zastosowanie w medycynie: kąpiele borowinowe, preparaty torfowe. 

b)  należy chronić mszary i torfowiska, gdyż melioracja (oszuszanie) powoduje: 

- zmianę mikroklimatu; 
- obniżenie poziomu wód gruntowych; 
- zmniejszenie zróżnicowania gatunkowego wśród roślin i zwierząt. 
 

7.  Występowanie i znaczenie mszaków: 

a)  mszaki są odporne na niekorzystne warunki – mogą występować na wyjątkowo 

ubogich podłożach: piaskach i skałach; 

b)  znaczenie: 

- mszaki, szczególnie torfowce, mają zdolność do retencji, czyli zatrzymywania 
wody, co ma duże znaczenie w ekosystemach. Mszaki są jednym z elementów 
regulujących bilans wodny wielu zbiorowisk roślinnych, np. przez zmniejszenie 
parowania i ograniczenie odpływu wody. Mszaki gromadzą wodę w czasie 
opadów i oddają w trakcie suszy. Stabilizują też poziom wód gruntowych i 
wpływają na wilgotność powietrza; 

- darnie mchów pokrywające glebę chronią ją przed wysychaniem i erozją; 
- biorą udział w tworzeniu warstwy gleby, przez co przygotowują podłoże dla 
innych, bardziej wymagających roślin; 
- biorą udział w tworzeniu torfowisk, które wpływają na mikroklimat, zwiększając 
wilgotność powietrza. 
 

8.  Porównanie budowy morfologicznej i anatomicznej porostnicowych, torfowców i 

płonników: 
 

Cecha 

Porostnicowe 

Torfowce 

Płonniki 

Budowa gametofitu 

są spłaszczone, 
dwupienne, 
plechokształtne o 
skomplikowanej budowie 
wewnętrznej. Mają 
jednokomórkowe 
chwytniki. Gametangia 
umieszczone na 
wzniesionych trzonkach 
zakończonych 
parasolowatymi 
rozszerzeniami (zwanych 
plemniostanami i 
rodniostanami). 

gametofit w postaci 
łodyżki tworzącej liczne 
boczne odgałęzienia. 
Brak chwytników. W 
szczytowej części łodyżki 
boczne tworzą tzw. 
główkę. Gametofit 
odznacza się 
nieograniczonym 
wzrostem. Jego część 
szczytowa jest żywa i 
zdolna do fotosyntezy, 
dolna część zamiera i 
ulega mineralizacji. 

są to największe mchy. 
Ich gametofit ma bardzo 
wysoki stopień 
organizacji. 
Wielokomórkowe 
chwytniki. Łodyżka jest 
najczęściej 
nierozgałęziona, w 
środku łodyżki są 
hydroidy przewodzące 
wodę i leptoidy 
przewodzące substancje 
organiczne. 

Listki gametofitu 

- 

drobne, zbudowane z 
leżących na przemian 
dwóch rodzajów 
komórek: żywych 
(zdolnych do 
fotosyntezy) i martwych 
(magazynujących wodę). 

wielowarstwowe z 
żeberkiem, na górnej 
powierzchni mają 
blaszkowate asymilatory. 

Sporofit 

bardzo małe, czasem 
ograniczone do samej 
zarodni. 

ma bardzo krótką setę, 
ale jest wyniesiony na 
trzonku wytworzonym 
przez gametofit. 

ma długą i mocną setę. 

Zarodnia 

nie jest chroniona 
czepkiem. Występują w 
niej wyspecjalizowane 
martwe i wydłużone 
komórki – sprężyce, 
reagujące na wilgotność 
powietrza  wyrzucaniem 
zarodników. 

nie jest chroniona 
czepkiem. 

ma stosunkowo duży 
czepek.