Andrzej Marja
ń
ski
1
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
1
Andrzej Marja
ń
ski
www.amarjanski.swspiz.pl
NAUKI O
NAUKI O
ORGANIZACJI
ORGANIZACJI
Teorie organizacji
a nauka o organizacji
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
2
„Doświadczenie jest najlepszym nauczycielem.”
Cyceron
„Być człowiekiem, to znaczy być odpowiedzialnym.”
Saint-Exupery
R e f l e k s y j n i e
Andrzej Marja
ń
ski
2
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
3
Nauki o organizacji – tematyka wykładu
Teorie organizacji a nauka o organizacji.
Rodzaje i typy organizacji – ich cele.
Przedsi
ę
biorczo
ść
, kierownik, organizacja – istota, relacje.
Społeczna odpowiedzialno
ść
organizacji.
Nadzór korporacyjny nad organizacj
ą
.
Formy prawno-organizacyjne i własno
ś
ciowe –
konsekwencje ekonomiczne i społeczne.
Cykl
Ŝ
ycia organizacji – etapy i zdarzenia.
Zasoby, maj
ą
tek, potencjał i kapitał organizacji: materialny,
techniczny, kadrowy, finansowy, informacyjny – zadania i
zasady funkcjonowania, współzale
Ŝ
no
ś
ci, tendencje
rozwojowe.
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
4
System funkcji, procesów i przedsi
ę
wzi
ęć
w organizacji.
Architektura systemu zarz
ą
dzania organizacj
ą
.
Współczesne koncepcje zarz
ą
dzania organizacj
ą
.
Współdziałanie organizacji.
Organizacja w przyszło
ś
ci.
Nauki o organizacji – tematyka wykładu
Andrzej Marja
ń
ski
3
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
5
Rozumienie podstaw teoretycznych,
Znajomo
ść
form organizacyjnych,
Poznanie ogólnych zasad funkcjonowania
organizacji.
Efekty kształcenia umiejętności i kompetencje
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
6
Podstawowa
B. Ko
Ŝ
uch,
Nauka o organizacji
, CeDeWu, Warszawa 2007
S. Marek, M. Białasiewicz (red. nauk.),
Podstawy nauki o
organizacji
, PWE, Warszawa 2008
M. Brzezi
ń
ski (red.),
Wprowadzenie do nauki o
przedsiębiorstwie
, Difin, Warszawa 2007
Dodatkowa
S. Sudoł,
Nauki o zarządzaniu
, TNOiK, Toru
ń
2007
Literatura
Andrzej Marja
ń
ski
4
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
Warunki zaliczenia
Forma zaliczenia: egzamin
Studia stacjonarne: egzamin ustny
Studia niestacjonarne pisemno-ustny
Do uczestniczenia w egzaminie niezb
ę
dne:
jest uzyskanie zaliczenia
ć
wicze
ń
potwierdzonych
wpisem do indeksu i karty osi
ą
gni
ęć
posiadanie w czasie egzaminu indeksu i karty osi
ą
gni
ęć
.
Osoby niespełniające ww. kryteriów nie mogą
przystąpić do egzaminu, co skutkuje utratą
terminu (dwójka dziekańska)
7
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
8
Co to jest teoria organizacji ?
TEORETYK ?
Zwolennik lub twórca jednej lub kilku teorii
TEORETYZOWAĆ?
Tworzenie lub zajmowanie si
ę
teoriami
TEORIA?
1. Zało
Ŝ
enie lub system idei wyja
ś
niaj
ą
cych co
ś
, oparty zwłaszcza na
ogólnych zasadach niezale
Ŝ
nych od poszczególnych rzeczy
podlegaj
ą
cych wyja
ś
nieniu (przeciwie
ń
stwo hipotezy)
2. Wyspekulowany (zwłaszcza wymy
ś
lny) pogl
ą
d
3. Sfera abstrakcyjnej wiedzy b
ą
d
ź
spekulatywnego myslenia
(to wygląda
ładnie w teorii, ale czy sprawdzi się w praktyce?)
4. Wykład zasad nauki itp..
5. Zbiór s
ą
dów ilustruj
ą
cych zasady jakiego
ś
przedmiotu
.
Mary Jo Hatch, Teoria Organizacji, PWN, Warszawa 2002
Andrzej Marja
ń
ski
5
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
9
Wi
ę
kszo
ść
ludzi ma skłonno
ść
do
Ŝ
ywienia niech
ę
ci w
stosunku do teorii organizacji
Niektórzy uwa
Ŝ
aj
ą
,
Ŝ
e teorie s
ą
niepraktyczne i nadmiernie
akademickie
Inni, którzy nigdy nie studiowali nauk społecznych, s
ą
dz
ą
,
Ŝ
e teoria organizacji jest niezwykle trudna
Dla wielu ludzi ju
Ŝ
samo słowo „teoria” brzmi pretensjonalnie
i odpychaj
ą
co
Czy warto zajmować się teorią organizacji ?
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
10
A „organizacja” to jeszcze jedno odpychaj
ą
ce słowo.
Ale gdy zaczynamy korzysta
ć
z teorii nauk o organizacji w
pracy dla ró
Ŝ
nych organizacji oraz w
Ŝ
yciu w ogóle,
przekonujemy si
ę
,
Ŝ
e dziedzina ta otwiera niezwykłe
mo
Ŝ
liwo
ś
ci my
ś
lenia i działania.
Teoria organizacji pozwala na przeprowadzenie analizy
skomplikowanych sytuacji i wynajdowanie skutecznych
ś
rodków zaradczych.
otwiera nasze umysły na wiele aspektów
Ŝ
ycia – zarówno
wewn
ą
trz organizacji jak i poza nimi
Czy warto zajmować się nauką o organizacji ?
Andrzej Marja
ń
ski
6
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
11
Tak bo zarz
ą
dzanie w pierwszej kolejno
ś
ci dotyczy ludzi
Niezale
Ŝ
nie od bran
Ŝ
y, o organizacjach stanowi
ą
ludzie.
Zarz
ą
dzanie dotyczy przede wszystkim relacji mi
ę
dzy
pracownikami.
Zarz
ą
dzanie jest silnie osadzone w kulturze
Zarz
ą
dzanie wymaga wspólnych wszystkim członkom
organizacji jasnych i prostych warto
ś
ci, celów działania i
zada
ń
.
Zarz
ą
dzanie powinno powodowa
ć
,
Ŝ
e organizacja uczy si
ę
na podstawie do
ś
wiadczenia
Funkcjonowanie organizacji wymaga dobrego
komunikowania si
ę
Zarz
ą
dzanie wymaga systemu wska
ź
ników
I musi by
ć
zorientowane na zadowolenie klienta
Czy warto zajmować się nauką o organizacji ?
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
12
Pojęcie nauki
– powszechnie uwa
Ŝ
ane jako ogół wiedzy
ludzkiej, uporz
ą
dkowanej w system zagadnie
ń
i wyra
Ŝ
onej
w s
ą
dach prawdziwych lub przypuszczeniach
Nauka
- Dyscyplina badawcza (grupy dyscyplin)
odnosz
ą
cych si
ę
do okre
ś
lonej dziedziny rzeczywisto
ś
ci
Nauka
– zespół pogl
ą
dów stanowi
ą
cych
usystematyzowan
ą
cało
ść
, wchodz
ą
cych w skład okre
ś
lonej
dyscypliny badawczej
Nauka i teoria
– poj
ę
cia bliskoznaczne
Teoria
– poznawanie
ś
wiata w zakresie okre
ś
lonym przez
jej przedmiot zainteresowania
składa si
ę
z poj
ęć
i relacji powi
ą
zanych ze sob
ą
w
sposób umo
Ŝ
liwiaj
ą
cy to poznanie *
Istota i pojęcie nauki
Andrzej Marja
ń
ski
7
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
13
Czynnościowe
(procesualne, funkcjonalne) – badanie
naukowe jako rodzaj działalno
ś
ci społecznej umo
Ŝ
liwiaj
ą
cej
rzetelne poznanie pewnego fragmentu lub aspektu
rzeczywisto
ś
ci oraz usystematyzowane i komunikatywne
uj
ę
cie rezultatów bada
ń
Instytucjonalne
– zbiór ukształtowanych i
wyodr
ę
bnionych metod zasobu wiedzy o rzeczywisto
ś
ci.
Usystematyzowany ze wzgl
ę
du na przedmiot i cele procesu
poznania oraz z uwagi na społeczne znaczenie rezultatów
tego poznania
Wynikowe
– rodzaj wiedzy, nazywanej wiedz
ą
naukow
ą
,
uzyskiwan
ą
dzi
ę
ki badaniom organizowanym racjonalnie, a
w w
ęŜ
szym znaczeniu to dyscyplina naukowa, czyli system
wiedzy uzyskany przez racjonalne zbadanie fragmentu lub
aspektu rzeczywisto
ś
ci *
Podejście do nauki
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
14
Podejście do nauki
Nauka
(termin wieloznaczny)
System
dyscyplin
naukowych
Wiedza o
rzeczywisto
ś
ci
Aspekt
tre
ś
ciowy
Aspekt
czynno
ś
ciowy
Aspekt
instytucjonalny
System
twierdze
ń
i hipotez
Działalno
ść
naukowo-
badawcza
Organizacy
jne
jednostki
naukowo-
badawcze
Ź
ródło: B. KoŜuch, Nauka o organizacji, CeDeWu, Warszawa 2007, s. 12
Andrzej Marja
ń
ski
8
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
15
Wymaga ukształtowania zespołu twierdze
ń
i hipotez o
poszczególnych dziedzinach istniej
ą
cej rzeczywisto
ś
ci
Zbudowania teorii dla tych dziedzin
Wypracowania metod i narz
ę
dzi badawczych (metodologii)
Stworzenia systemu organizacji, prowadzenia i kontroli
bada
ń
naukowych *
Naukowe poznawanie rzeczywistości
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
16
Sprawdzalność
– twierdzenia teorii s
ą
dost
ę
pne wi
ę
cej
ni
Ŝ
jednemu podmiotowi poznaj
ą
cemu i w ten sposób
wyra
Ŝ
aj
ą
prawdy obiektywne
Empiryczność
–formułowanie twierdze
ń
teoretycznych w
oparciu o pełnowarto
ś
ciowe obserwacje empiryczne i
informowanie o stosunkach zachodz
ą
cych w rzeczywisto
ś
ci
Wiarygodność
– porównywanie hipotez ze
zgromadzonymi materiałami empirycznymi (okre
ś
lenie
stopnia wiarygodno
ś
ci teorii i absolutno
ś
ci hipotez)
Niesprzeczność
– twierdzenia zawarte w teorii s
ą
spójnym zbiorem wzajemnie uzupełniaj
ą
cych si
ę
wypowiedzi
Precyzyjność
– dokładno
ść
i jednoznaczno
ść
twierdze
ń
teoretycznych
Operacyjność
– usytuowanie si
ę
badanych obiektów i
stanów rzeczy w poj
ę
ciu organizacja *
Kryteria naukowości teorii
Andrzej Marja
ń
ski
9
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
17
Opis na podstawie obserwacji pojedynczych przypadków
Formułowanie praw empirycznych ukazuj
ą
cych pewne
zale
Ŝ
no
ś
ci funkcjonalne zachodz
ą
ce pomi
ę
dzy
obserwowalnymi i mierzalnymi wielko
ś
ciami
Uogólnienia wynikaj
ą
ce z bada
ń
Formułowanie teorii
ś
redniego zasi
ę
gu – odnosz
ą
ce si
ę
do
konkretnego aspektu rzeczywisto
ś
ci
Podj
ę
cie próby wyja
ś
nienia szerokiego obszaru
rzeczywisto
ś
ci (wielkie teorie o wysokim stopniu abstrakcji)
Stopnie rozwoju dyscypliny naukowej
W Polsce łączy się teorię organizacji ze sztuką zarządzania
Dotychczas nie wyst
ę
powała nauka o organizacji lecz nauki o zarz
ą
dzaniu
z teori
ą
organizacji i zarz
ą
dzania (dyscyplina podstawowa) i cz
ę
sto
odr
ę
bnym traktowaniem teorii organizacji w ramach dyscypliny *
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
18
Nauki stosowane
– blisko praktyki
Nauki podstawowe
– teoretyczne,oddalone od praktyki
Nauki nomotetyczne
– odkrywanie praw
Nauki idiograficzne
– opisanie rzeczywisto
ś
ci i pomoc w jej
zrozumieniu
Klasyfikacja nauk
Gdzie umieścić nauki o organizacji?
Nauki stosowane
Nauki idiograficzne
Andrzej Marja
ń
ski
10
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
19
Stosunkowo młoda nauka
Du
Ŝ
y wkład polaków – K. Adamiecki, J. Zieleniewski,
W.Kiezun, L. Krzy
Ŝ
anowski, A. Czermi
ń
ski, M. Bielski, Z.
Martyniak ...
Jej powstanie było poprzedzone wielowiekowym
do
ś
wiadczeniem społecznym oraz intelektualnymi
refleksjami nad organizacj
ą
Pierwsze naukowe rozwa
Ŝ
ania pojawiły si
ę
tysi
ą
ce lat
wcze
ś
niej ni
Ŝ
powstała nauka o organizacji
Pojawienie si
ę
nauk o organizacji – odpowied
ź
na potrzeb
ę
sprawnego kierowania działalno
ś
ci
ą
gospodarcz
ą
(XVIII i
XIX w.) – rewolucja techniczno-przemysłowa
Nauki o organizacji – geneza
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
20
Pojawienie si
ę
w przemy
ś
le nieznanych zagadnie
ń
organizacyjnych zwi
ą
zanych z nowymi sposobami pracy,
nowymi narz
ę
dziami oraz licznymi grupami pracowników
Lata 60-te XX w. wg M.J. Hatch to pocz
ą
tek wyodr
ę
bnienia
si
ę
organizacji jako samodzielnej dziedziny bada
ń
Teoria organizacji – jako jedna z dyscyplin wywodz
ą
cych si
ę
z koncepcji organizacji i zarz
ą
dzania *
Nauki o organizacji – geneza
Andrzej Marja
ń
ski
11
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
21
Przedmiot nauk o organizacji
Wyodr
ę
bnione z otoczenia ró
Ŝ
norodne formy
zorganizowanej działalno
ś
ci człowieka – organizacje
Cel nauk o organizacji
Inicjowanie bada
ń
i integrowanie dorobku poznawczego,
metodologicznego i organizacyjno-technicznego w
dziedzinie organizacji
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
22
diagnostyczna
– prowadzenie bada
ń
w celu
wyja
ś
nienia w celu poznania wycinka rzeczywisto
ś
ci
(
ś
wiata organizacji)
wyjaśniająca
– wyja
ś
nianie relacji pomi
ę
dzy
cechami zorganizowanego działania ludzi i ich zmianami,
ukazywanie prawidłowo
ś
ci zachodz
ą
cych zmian, ich
funkcjonowaniu, strukturalnych i przyczynowo-skutkowych
zale
Ŝ
no
ś
ciach
prognostyczna
(projekcyjna) – wykrywanie
zale
Ŝ
no
ś
ci oraz tendencji zmian organizacyjnych, które
mog
ą
słu
Ŝ
y
ć
w przekształcaniu rzeczywisto
ś
ci *
Funkcje nauk o organizacji
Andrzej Marja
ń
ski
12
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
23
Miejsce teorii organizacji wśród innych nauk
Praktycy
Ŝ
ycia gospodarczego i administracji ogólnej
(korzystanie oraz decydowanie w sprawie projektów
organizacyjnych i sposobów działania
Pracownicy nauki z dziedziny zarz
ą
dzania (rozwijanie,
adaptacja i sprawdzanie idei, teorii i technik badawczych)
Specjalno
ś
ci analityczne, Jak:
ekonometria, badania operacyjne itp.
Specjalno
ś
ci syntetyczne, jak:
zarz
ą
dzanie interesami, nauki
polityczne, administracja szkolna itp.
Nauki behawioralne
Socjologia
Teoria organizacji
Psychologia
Antropologia kulturalna
Ź
ródło: B. KoŜuch, Nauka o organizacji, CeDeWu, Warszawa 2007, s. 21
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
24
organizacje gospodarcze
– głównie przedsi
ę
biorstwa
organizacje pozarz
ą
dowe
(społeczne)
organizacje publiczne
gospodarki narodowe
jako zorganizowana cało
ść
oraz
wyodr
ę
bnione jej cz
ęś
ci, wspólnoty gospodarcze krajów
pa
ń
stwo
– polityczna organizacja społecze
ń
stwa oraz bloki
polityczne pa
ń
stw
organizacje mi
ę
dzynarodowe *
Przedmiot badań
Andrzej Marja
ń
ski
13
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
25
Wzgl
ą
d badawczy (punkt widzenia)
wg nauki o organizacji –
sprawno
ść
funkcjonowania organizacji jako cało
ś
ci oraz
jej poszczególnych podsystemów
Przedmiot badań
Nauka o organizacji nie bada podstawowych materialno-
energetycznych procesów zachodz
ą
cych w realnej sferze
organizacji
To pole badawcze dla nauk przyrodniczych, społecznych,
technicznych i ekonomicznych
Przedmiot zainteresowa
ń
nauki o organizacji – zło
Ŝ
ona
natura organizacji oraz procesy składaj
ą
ce si
ę
na
powstawanie organizacji, ich funkcjonowanie i rozwój
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
26
Wiele dyscyplin naukowych np.:
Psychologia organizacji
Socjologia organizacji
Ekonomika i organizacja przedsi
ę
biorstw
Ekologia organizacji
....
Kto jeszcze zajmuje się organizacją ?
Nauka o organizacji – zajmuje się złoŜoną natura
organizacji, ze szczególnym uwzględnieniem
prawidłowości i źródeł sprawności
funkcjonowania organizacji oraz sprawnej
realizacji przedsięwzięć
Andrzej Marja
ń
ski
14
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
27
Dominują adaptowane metody badań
Empiryczna strategia badawcza – z metodologii nauk
społecznych – do analizy, opisu i diagnozy
Sposoby i techniki: obserwacja zwykła i kontrolowana,
ci
ą
gła i nieci
ą
gła, wywiad bezpo
ś
redni i standaryzowany,
analiza dokumentów organizacyjnych, kwestionariusze
Obserwacja migawkowa i metody opracowania wyników –
ze statystyki matematycznej
Matematyka, informatyka, cybernetyka i nauki techniczne –
kwantytatywne metody analityczne, diagnostyczne,
prognostyczne, programowanie, modelowanie, symulacje,
sterowanie procesami, metody taksonomiczne, analiza
czynnikowa
Metody badawcze
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
28
Metoda analizy systemowej organizacji – z in
Ŝ
ynierii
systemów
Metody heurystyczne ( algorytm wynalazku, analogie, burza
mózgów) – z psychologii
Studium przypadku – z nauk prawnych
Metody ogólne – dedukcja – wnioskowanie
Indukcja – wnioskowanie uogólniaj
ą
ce ( formułowanie praw
ogólnych na podstawie empirycznie stwierdzonych faktów)
Metody organizacji – werbalne metody opisowe, koncepcje
bada
ń
, sposoby formułowania problemów i hipotez oraz
wyja
ś
niania zjawisk, procesów i zdarze
ń
.
Metody badawcze
Andrzej Marja
ń
ski
15
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
29
Nauka o organizacji jako dyscyplina naukowa
Dyscyplina naukowa zajmuj
ą
ca si
ę
zorganizowanym
zbiorowym działaniem ludzi.
Główny przedmiot bada
ń
– organizacje funkcjonuj
ą
ce w
ró
Ŝ
nych sferach
Ŝ
ycia społeczno-gospodarczego.
Cel nauki – diagnozowanie, wyja
ś
nianie i prognozowanie
istniej
ą
cych prawidłowo
ś
ci oraz tendencji zmian w tworzeniu i
rozwoju organizacji, rozpatrywanych z punktu widzenia
sprawno
ś
ci ich funkcjonowania jako cało
ś
ci, a tak
Ŝ
e
poszczególnych podsystemów.
Charakter multidyscyplinarny – zasilana jest przez inne
nauki: ekonomi
ę
, socjologi
ę
, nauki techniczne, psychologi
ę
,
fizjologi
ę
i antropologi
ę
Posługuje si
ę
metodami adaptowanymi z innych dyscyplin
naukowych, a tak
Ŝ
e własnymi oryginalnymi metodami
badawczymi
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
30
Czym zajmuje si
ę
teoria organizacji?
Na czym polega interdyscyplinarno
ść
nauk o organizacji?
Jaka jest geneza nauk o organizacji?
Pytania kontrolne
Andrzej Marja
ń
ski
16
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
31
B. Ko
Ŝ
uch,
Nauka o organizacji
, CeDeWu, Warszawa 2007,
r. 1
M.J. Hatch,
Teoria organizacji
, PWN, Warszawa 2002
Literatura
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania 31
32
P y t a n i a ?
P y t a n i a ?
P y t a n i a ?
P y t a n i a ?
ś
ycie byłoby nieskończenie szczęśliwsze, gdybyśmy mogli je
rozpocząć w wieku lat osiemdziesięciu i stopniowo zbliŜać się
do osiemnastu.
Mark Twain