II Etyka cnót (dobra i wartości) Sokratesa i Platona. Uzasadnienie metafizyczne etyki.
1.
Ogólny charakter etyki Sokratesa i Platona.
Normy – powinności – postępowanie zgodne z dobrem, czyli dobrami albo wartościami moralnymi.
Normy – są ogólne, uniwersalne.
Roszczenia etyki – uniwersalne normy moralne, dobro, hierarchia wartości.
Założenie Sokratesa i Platona: dobro istnieje niezależnie od człowieka i jest przez niego rozpoznawane. Założenie uniwersalnych norm
etycznych (absolutnych). Uniwersalizm dobra, reguł moralnych, wartości. Absolutyzm etyczny. Obiektywizm etyczny.
Istnieje dobro i zło jasno określone, niezmienne, ważne dla każdego człowieka.
Uzasadnienie metafizyczne etyki. Wymaga założenia istnienia dobra, norm, wartości niezależnie od człowieka (idealizm dobra w filozofii
Platona). Człowiek rozpoznaje dobro. Ale to założenie metafizyczne pozwala na przyjęcie uniwersalnych reguł etycznych.
Sokrates wprowadza etykę. Człowiek jest bytem moralnym, otwartym na poznanie dobra i wartości ze względu na rozum (duszę).
Jest to również etyka cnót, teoria cnót (Sokrates, Platon, głównie Arystoteles).
2.
Normy w etyce Sokratesa.
Norma – powinność - słuszne postępowanie – gdy jest zgodne z dobrem (wartościami).
Norma etyczna wyznacza słuszne postępowanie i jest uwewnętrzniana jako motywacja działania.
Człowiek dąży do doskonałości moralnej - mądrości - cnoty - arete, a to oznacza: rozpoznanie dobra i wartości,
uwewnętrznienie ich, czyli wybór dobra w każdej sytuacji
3.
Od wartości do cnót. Cnoty i cnota cnót.
Poszczególne cnoty odpowiadają uwewnętrznionym normom, wybranym wartościom.
Etyka reguł/norm i etyka cnót - cnoty wywiedzione są z reguł. Bycie dobrym to postępowanie zgodnie z regułami oraz nabywanie cnót.
Wartość - norma - cnota.
Człowiek dążący do doskonałości moralnej musi uzyskać, nabyć cnoty.
Cnota (arete) - doskonałe lub dobre życie oraz wiele cnót nabywanych dzięki realizacji reguł.
Cnoty określają nie działanie ludzkie, ale osobę, jej charakter, wolę.
Cnota jest nabytą zdolnością, predyspozycją, dyspozycją, która stanowi zaletę osobowości i cechę woli.
Cnota jest trwałą dyspozycją woli (charakteru) do chcenia dobra, do działania zgodnie z regułą określającą dobro.
Działanie realizowane jest ze względu na wartości i zgodnie z normami, ale jego konsekwencją jest nabywanie cnót. Cnoty pozwalają
realizować normy, umożliwia powinność (i zarazem jest konsekwencja powinności).
Cnoty pozostają w powiązaniu z duchowymi zdolnościami człowieka, jego rozumem, myśleniem. Człowiek postępuje zgodnie z rozumem i
przez cnoty kształtuje i wychowuje (odsuwa) zmysłowość i afektywność. Postępowanie zgodę z cnotami odsuwa zmysłową motywację przez
przyjemność, przykrość, czyli afektywność, cielesność.
Doskonalenie wymaga kształtowania cnót i pracy nad sobą. Cnoty są wyrazem działania człowieka zgodnego z normami i z rozumem.
Sokrates i cnoty: męstwo, sprawiedliwość, umiarkowanie, prawdomówność, pobożność. Cnota cnót: mądrość, harmonia cnót ukształtowany
charakter i silna wola („piękna dusza”) Platon i cnoty: sprawiedliwość.
Człowiek doskonały ukształtowany przez cnoty jest:
naturą duchową i moralną
ma aksjologiczne podstawy życia, cele ostateczne, ideały moralne
ma doskonały, silny charakter i wolę, ład, harmonia w duszy
pozostaje na wyższym poziomie, kieruje się normami etycznymi, nie korzyścią czy przyjemnością
realizuje wysokie wymagania, pracę nad sobą, wysiłek, kształtowanie i wychowywanie charakteru i zmysłowości, dyscyplinę i wyrzeczenie.
