plik

Fotografia dzieci

Wojtek Tkaczyński

Wcześniej czy później każdy zrobi zdjęcie dziecka – warto więc wiedzieć, jak się do tego zabrać

Wstęp

Fotografia  dzieci  to  chyba  najpopularniejszy  gatunek  fotografii,  przynajmniej  w  Polsce.  Przecież
trzeba  zarejestrować  wszystkie  ważne  momenty  z  życia  potomstwa.  Wiele  osób  kupuje  pierwszy
aparat, kiedy urodzi im się dziecko. Jeśli ktoś za młodu był fotoamatorem, po zostaniu ojcem odkurza
sprzęt i zaczyna pstrykać od nowa. Osoby, o których rodzina wie, że fotografują na dobrym poziomie,
na  pewno  zostaną  wcześniej  lub  później  zaproszone  do  zrobienia  dziecięcej  sesji.  Warto  więc
wiedzieć, jak podejść do tego tematu, zwłaszcza że zrobienie przyzwoitego dziecięcego portretu nie
jest  wcale  takie  proste.  Nie  jest  proste  również  określenie  samego  poziomu  wspomnianej
przyzwoitości.  Fotografujący  swoje  pociechy  rodzice  są  bowiem  wyjątkowo  bezkrytyczni  w  ocenie
własnych  zdjęć.  A  przecież  trzeba  umieć  postawić  granicę  między  miłością  do  dziecka  (ta  może,  a
nawet  powinna,  być  nieskończenie  głęboka)  a  przywiązaniem  do  zdjęć  (tu  –  jak  i  we  wszystkich
kwestiach stricte fotograficznych – wskazana jest samokrytyka).

Fot. Katarzyna Iwańska
Podstawowym celem fotografii dzieci powinno być wierne oddanie ich nastroju.

Sprzęt, czyli baza

Zaczynając fotografować dzieci, wiele osób sięga po „ciężką amunicję” – mimo braku doświadczenia
kupują  cyfrowe  lustrzanki,  bo  przecież  to  one  zrobią  najlepsze  zdjęcia.  Powyższą  obserwację
potwierdzą  pewnie  wszyscy  sprzedawcy  ze  sklepów  fotograficznych.  Nie  ma  w  tym  nic  złego,  jeśli
tylko  mamy  czas  dokładnie  poznać  możliwości  nowego  aparatu.  Zazwyczaj  jednak  młodzi  rodzice
cierpią  na  niedobór  wolnego  czasu,  a  nawet  na  jego  całkowity  brak.  Nie  umieją  więc  w  pełni
wykorzystać  aparatu.  Ba,  objuczeni  butelkami,  ubrankami  i  wózkiem  –  nie  zabierają  go  nawet  ze

sobą.  Zamiast  więc  teoretyzować  na  temat  hipotetycznych  możliwości  lustrzanek,  zastanówmy  się,
jakie funkcje musi mieć aparat, żeby nadawał się do fotografowania dzieci.

Przede  wszystkim  musi  być  szybki  i  wygodny.  Przez  szybkość  rozumiem  tu  przede  wszystkim
możliwość  zapisu  zdjęcia  tuż  po  naciśnięciu  spustu  migawki.  Każdy,  kto  pamięta  pierwsze  cyfrowe
kompakty,  wie,  o  czym  mówię  –  zanim  nastawiły  ostrość,  mijało  sporo  czasu.  Potem  trzeba  było
czekać, aż zapiszą plik i będzie można zrobić kolejne zdjęcie. Dziecko, które chcieliśmy sfotografować,
dawno  już  zdążyło  obrócić  się  na  pięcie  i  pobiec  w  inne  miejsce.  Dzisiejsze  aparaty  są  pod  tym
względem znacznie lepsze.

Ideałem  jest  konstrukcja,  która  umożliwia  fotografowanie  w  trybie  AF-C,  czyli  ciągłego  ustawiania
ostrości – fotografowany obiekt jest wtedy śledzony bez przerwy, a zdjęcie zapisywane natychmiast
po  naciśnięciu  spustu.  W  niektórych  aparatach  ten  tryb  jest  nazywany  monitorującym.  Posiadacze
lustrzanek  z  pewnością  docenią  możliwość  ręcznej  ingerencji  w  proces  ustawiania  ostrości.
Obiektywy Nikkor wyposażone w ultradźwiękowy silnik SWM pozwalają na taką zmianę bez potrzeby
przełączania jakichkolwiek elementów kontrolnych.

Warto  również  pomyśleć  o  tym,  by  aparat  umożliwiał  zapisywanie  zdjęć  w  serii.  W  przypadku
fotografowania  dzieci  sprawdza  się  to  znakomicie.  Poruszają  się  one  bowiem  w  obrębie  kadru
wyjątkowo szybko.

Cóż to zaś znaczy, że aparat ma być wygodny? Po pierwsze, musi nadawać się do ciągłego noszenia
go ze sobą. Dobre fotografie dzieci nie powstają od ręki – warto obserwować je stale. Mały kompakt,
który  mieści  się  w  kieszeni,  jest  pod  tym  względem  lepszy  niż  ciężka  lustrzanka.  Po  drugie,  idealny
„dziecięcy” aparat powinien umożliwiać szybką zmianę wszystkich parametrów bez odrywania oka od
wizjera.

Włączanie  lampy  błyskowej,  zmiana  trybu  jej  pracy,  zmiana  czasu  otwarcia  migawki,  przysłony,
balansu  bieli  –  wszystko  to  powinniśmy  umieć  ustawić,  patrząc  cały  czas  na  dziecko  przez  wizjer.
Sytuacja  w  plenerze  może  się  bowiem  zmieniać  bardzo  szybko.  Posiadacze  lustrzanek  powinni
sprawdzić,  które  parametry  są  dostępne  wyłącznie  z  poziomu  menu,  a  które  można  zmieniać  za
pomocą przycisków na obudowie. Zmiana tych pierwszych odpada podczas pleneru z dziećmi. Mały
Coolpix S60 z dotykowym ekranem, pozwalający na pracę w trybie „dotknij i pstrykaj”, sprawdzi się
lepiej niż skomplikowane konstrukcje.

Jak  widać,  aparat,  którym  fotografujemy  dzieci,  nie  musi  mieć  szczególnie  wyśrubowanych
parametrów. Ten gatunek fotografii wymaga bowiem przede wszystkim cierpliwości. Oczywiście nie
zaszkodzi,  by  nasz  aparat  pozwalał  na  fotograficzny  rozwój,  ponieważ  po  opanowaniu  funkcji
podstawowych  z  czasem  sięgniemy  po  coś  bardziej  skomplikowanego.  Pod  tym  względem
niezastąpione  są  lustrzanki  (mimo  ich  stosunkowo  dużych  gabarytów),  które  mogą  być  podstawą
skomplikowanych systemów, które rozwijają się wraz z naszymi umiejętnościami i wraz z dziećmi.

Sprzętu wykorzystanie, czyli nadbudowa

Jakie  zasady  obowiązują  podczas  fotografowania  dzieci?  Jak  podejść  do  kompozycji  i  planowania
kadrów? Moim zdaniem jest tylko jedna wskazówka, o której należy pamiętać: zdjęcia nie mogą być
sztuczne. Nie ma nic prostszego, niż kazać dziecku zatrzymać się i uśmiechnąć. Polscy rodzice są w tej
kwestii  bezwzględni.  Dziecko  na  zdjęciu  musi  być  uśmiechnięte.  Potem  zaś  oglądamy  tysiące  zdjęć
skrzywionych  w  nienaturalnym  grymasie  dzieciaków.  Ba,  pomny  doświadczeń  z  dzieciństwa,  każdy
dorosły spina się, widząc aparat. Czyż nie? Aby były ciekawe, fotografie dzieci powinny być naturalne.
Tylko tyle i aż tyle.

Fot. Katarzyna Iwańska
Gdybyśmy już koniecznie chcieli zrobić zdjęcie pozowane, wybierzmy tło, które dopełni wizualnie kadr,
ale nie odciągnie uwagi widza od modela, i dajmy dziecku pełną swobodę. Jeśli trafimy na odpowiedni
nastrój, dobra zabawa murowana.

Jeśli  niewielką  głębię  ostrości  i  miękkie  światło,  w  90%  wypadków  otrzymamy  przyzwoity  portret.
Przez kilka lat będzie on mówił o tym dniu więcej niż 100 zdjęć przepełnionych detalami. Oczywiście
warto też zrobić zdjęcia pokazujące resztę okoliczności – może więc należałoby pomyśleć o ułożeniu
reportażu.

Przywoływana przeze mnie na każdym kroku naturalność, która jest istotą fotografii dzieci, zależy nie
tyko  od  zachowania  samego  modela,  ale  i  od  zachowania  i  strategii  przyjętych  przez  fotografa.
Sztuczne  światło  należy  stosować  z  umiarem,  a  raczej  z  daleko  posuniętą  wstrzemięźliwością.
Dzisiejsze lampy błyskowe (nawet w bardziej zaawansowanych kompaktach) pozwalają na precyzyjną
kontrolę  ekspozycji  –  starajmy  się  więc,  by  światła  błyskowego  było  jak  najmniej.  Wysoka  czułość
matrycy, szerokie otwarcie przysłony i jak najdłuższy czas migawki mogą pozwolić na rejestrację zdjęć
lepiej  oddających  nastrój  sceny  (choć  długi  czas  naświetlania  może  powodować  rozmycie  obrazu).
Jeśli  już  musimy  użyć  lampy  –  odbijmy  jej  światło  od  ściany  lub  sufitu.  Starajmy  się  wykorzystać
wszystkie powierzchnie odbijające światło: ściany, lustra, zasłony, pościel.

Fot. Katarzyna Iwańska
Na zdjęciach dzieci bardzo łatwo wyczuć fałsz, wynikający ze stosowania się malucha do wskazówek
dorosłych. Czy ta dziewczynka naprawdę przyjmuje taką pozę, kiedy się zamyśli?

Jak  to  zrobić?  W  części  poświęconej  sprzętowi  napisałem  o  cierpliwości.  Jeśli  mamy  aparat,  który
potrafimy obsługiwać w każdych warunkach, i nosimy go zawsze ze sobą, sukces jest gwarantowany.
Nie  ma  chyba  lepszej  drogi  do  niezłych  zdjęć  dzieci  niż  ich  ciągłe  obserwowanie.  Wcześniej  czy
później  trafimy  na  ciekawą  sytuację.  Ciągłe  spacery  z  aparatem  mają  jeszcze  jedną  zaletę  –  dzieci
przyzwyczajają  się  do  obiektywu  i  przestają  zwracać  uwagę  na  fotografa.  A  co,  jeśli  musimy
sfotografować dziecko, które widzimy po raz pierwszy? Warto poświęcić kilka chwil, by je poznać. I
nawet  wtedy  starajmy  się  nie  pokazywać  mu,  jak  ma  się  zachowywać.  Warto  uwiecznić  jego
naturalne gesty i ruchy.

Jeśli już musimy zrobić tzw. zdjęcie pozowane, warto wcześniej pomyśleć o kompozycji. Klasycznym
przykładem zdjęć pozowanych są portrety „z okazji” i fotografie typu „pamiątka z wakacji”. Wszyscy
chyba rozumiemy, o jakich kadrach mowa. Ważne chwile w życiu dzieci można pokazać na co
najmniej dwa sposoby. Pierwszy polega na tym, by na zdjęciu było dokładnie wszystko: cała rodzina,
która przyjechała, zastawiony stół, odświętnie ubrany dzieciak, tort na stole itp. itd. Drugi sposób to
zrobienie kilku prostych zdjęć na wyraźnie określony temat.

Fot. Radosław Zajdel
Dzieciństwo to nie tylko chwile beztroskiej zabawy. Młodzi ludzie miewają momenty smutku,
zamyślenia. Warto dokumentować nie tylko uśmiechy.

Fot. Katarzyna Iwańska
Pamiętajmy, że w pewnych sytuacjach równie ważne, co sam model, jest jego otoczenie i kontekst
danej sytuacji. Nie unikajmy szerszych kadrów.

Pamiętajmy  też,  by  pokazywać  dzieci  z  poziomu  ich  wzroku.  Fotografowanie  z  góry  prowadzi  do
dziwnych rezultatów. Po pierwsze, nie jesteśmy w stanie zbliżyć się do modeli, i na zdjęciach zawsze
będzie  wyczuwalny  dystans.  Po  drugie,  fotografowanie  z  góry  wprowadza  do  zdjęć  zaburzenia
perspektywy.  Nogi  i  tułów  stają  się  nieproporcjonalnie  małe  w  stosunku  do  głowy.  Warto  czasem
usiąść między dziećmi na podłodze (lub kucnąć w trawie) i spojrzeć na świat z wysokości ich oczu. A
potem zrobić im zdjęcie z tej perspektywy.

Fot. Wojtek Tkaczyński
Nie zawsze zdjęcie perfekcyjne technicznie będzie tym najlepszym. Fotografie nieostre, poruszone czy
z innych względów technicznie niepoprawne często lepiej oddają nastrój sytuacji niż ujęcia „idealne”,
które mogą wywoływać u widza uczucie dystansu.

Oczywiście, przyjdzie taki czas, że dzieci nas przerosną i fotografując je, będziemy musieli zadzierać
obiektyw  do  góry.  To  również  wprowadza  zaburzenia  perspektywy.  Musimy  zdać  sobie  sprawę,  że
fotografowanie dzieci musi różnić się w zależności od ich wieku. Noworodki nie będą się uśmiechać, a
nastolatki nie zrobią nic na naszą prośbę. Trzeba znaleźć odpowiedni kontekst do pokazania dzieci w
każdym  wieku  i  należy  to  zrobić  samodzielnie,  bo  nie  istnieją  żadne  oficjalne  kanony  dotyczące
fotografowania  dzieci.  Jedyną  zasadą,  której  warto  się  trzymać,  jest  dążenie  do  uchwycenia  ich
spojrzenia.

Sytuacja jest o wiele prostsza, kiedy przychodzi nam fotografować grupę dzieciaków. Wcześniej czy
później  –  nawet  jeśli  są  stremowane  obecnością  fotografa  –  zajmą  się  wyłącznie  sobą.  Kiedy  będą
skoncentrowane na zabawie (rozmowie – w przypadku starszych dzieci), możemy fotografować je do
woli.

Samo fotografowanie dzieci nie jest trudne. Znacznie trudniejsze jest nabranie dystansu do swoich
prac (patrz: pierwsze ćwiczenie poniżej), zwłaszcza jeśli chodzi o własne dzieci. Jeśli jednak nauczymy
się odróżniać zachwyt nad maluchami od zachwytu nad przedstawiającymi je zdjęciami, będziemy
potrafili osiągnąć rezultaty ciekawe dla wszystkich.

Fot. Katarzyna Iwańska
Zdecydowanie bardziej naturalnie będzie wyglądał uśmiech na twarzy dziecka w trakcie zabawy (np.
na huśtawce), niż takiego, któremu kazano się uśmiechnąć tak po prostu, do zdjęcia.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Jeśli fotografujesz swoje  rodzeństwo lub potomstwo, z pewnością masz już trochę zdjęć. Utwórz w
komputerze nowy katalog i umieść w nim sporą liczbę takich fotografii. Następnie postaraj się wybrać
5  najlepszych.  Podstawowym  problemem  z  fotografiami  dzieci  jest  ich  liczba.  Zmieniając  na  chwilę
temat – czy jesteście pewni, że znajomych zainteresuje 200 zdjęć z waszych wakacji? Kiedy nauczycie

się wybierać najlepsze prace, nie zwracając uwagi na emocje i wspomnienia, będziecie mogli pokazać
światu kolekcję fotografii, która sprawi, że będziecie uważani za poważnych fotografów.

Ćwiczenie 2

Zbliża  się  ważna  uroczystość  rodzinna  z  udziałem  twojego  dziecka?  Wiesz,  że  będziesz  ją
fotografować?  Pomyśl,  jak  zrobić  reportaż  z  tego  wydarzenia.  Reportaż  w  najpoważniejszym  tego
słowa  znaczeniu.  Jeśli  zrobisz  kilkanaście  zdjęć  układających  się  w  całość,  z  pewnością  zainteresują
one  nie  tylko  rodzinę,  ale  i  szeroki  krąg  znajomych.  Pokazując  w  ten  sposób  ważne  chwile  z  życia
swoich dzieci, możesz mieć pewność, że przez wiele lat będą one wracać do tych zdjęć.

Ćwiczenie 3

Kiedy chodzisz z dzieckiem do parku, z pewnością spotykasz innych rodziców. Poproś ich o możliwość
fotografowania  również  ich  dzieci.  Kiedy  zdobędziesz  ich  zaufanie,  możesz  mieć  kontakt  z  szeroką
grupą różniących się charakterami urwisów. Daje to możliwość pokazania różnych twarzy i pozwala
na  zdobycie  nieocenionej  sprawności  w  kwestii  obsługi  sprzętu  i  szybkiego  wyłapywania
interesujących kadrów.

Tekst: Wojtek Tkaczyński
Zdjęcia: Wojtek Tkaczyński, Katarzyna Iwańska, Radosław Zajdel