o. Michał Zioło OCSO: SPRÓBUJMY POROZMAWIAĆ INACZEJ

Michał Zioło OCSO, Roman Bielecki OP

SPRÓBUJMY POROZMAWIAĆ INACZEJ

Nikt nie chce

ycia zmienia

. Nie jeste

my zainteresowani konkretnymi

zobowi

zaniami, bo wtedy musieliby

my przesta

kłama

, a my kochamy to robi

ROMAN BIELECKI OP: Co to jest smutek?

MICHAŁ ZIOŁO OCSO: To naturalny stan

ycia. Rado

ść

prze

ywana gł

boko i prawdziwie zmusza

nas do wyj

cia poza siebie. Jest czasem wyj

tkowym i

tecznym. Natomiast smutek to spokój.

Czas skupienia. Smucimy si

, bo próbujemy obj

ąć

umysłem otaczaj

cy nas

wiat, który jest trudny i

ęż

ki. Uczymy si

całe

ycie,

e w jego istot

wpisana jest strata, to znaczy

wiadomo

ść

tego,

e nie

osi

gniemy wszystkiego, co by

my chcieli w

yciu osi

ąć

, bo albo jest ju

za pó

no i nie mamy tyle

sił i mo

liwo

ci, albo jest jeszcze za wcze

nie i musimy poczeka

. Trafnie opisuje to napi

cie Kohelet,

mówi

e jest czas rado

ci i jest czas smutku, czas budowania i burzenia, milczenia i mówienia,

szukania i tracenia.

I to jest dobra nowina?

Ale

tak! Bo Dobra Nowina jak pot

ęż

na rzeka niesie w sobie m

dro

ść

Pierwszego Przymierza. A poza

tym jest nie tylko dobra, ale te

kna i prawdziwa – te trzy boskie strumienie si

w niej splataj

Takie jest chrze

cija

stwo. Za Koheletem stoi do

wiadczenie

ycia. Długo podpatrywał on

zachowania ludzi i dlatego mo

e spokojnie powiedzie

e wszystko jest marne. Na przykład władza.

Funkcje do pewnego momentu s

zaszczytem, a potem zaczynaj

ęż

arem i albo kto

nas z nich

zwalnia, albo sami odchodzimy ze wzgl

du na zdrowie lub wiek. Marno

ść

nad marno

ciami. Albo

my urod

. Najpierw biegamy, trenujemy sporty, ludzie si

za nami ogl

daj

, a potem r

ka dr

ledwo lask

e utrzyma

, a wej

cie po trzech schodach to gigantyczny wysiłek. Marno

ść

nad

marno

ciami. Nie da si

na tym nic zbudowa

. I to jest dowód na warto

ść

smutku, czyli stanu ducha,

który

wiczy nas w umiej

tnym wybieraniu.

eby nasza rado

ść

była prawdziwa, trzeba odsuwa

siebie fałszywe rado

ci i rezygnowa

ze strategii przetrwania.

To znaczy, z czego?

Mog

na przykład upi

albo naje

ść

ponad miar

, albo chodzi

nałogowo na zakupy,

eby

zapomnie

o swoim cierpieniu. Mog

mie

mały sukces

yciowy lub

od ksi

ąż

ki do ksi

ąż

ki.

Wyznaczam sobie dora

ne cele i w ten sposób nadaj

sens mojemu

yciu. I jeden sukces próbuj

przeku

w nast

pny. To jest jednodniowa strategia przetrwania, która nie ma nic wspólnego z

yciem.

To próba oswojenia i opanowania rzeczywisto

ci.

li jednak takiego planu nie ma, to

ycie przecieka przez palce.

Za takim my

leniem kryje si

obawa przed byciem bezproduktywnym. Ka

da minuta musi by

„po

”, bo inaczej jeste

my sfrustrowani,

e nie słu

ymy ludziom i jeste

my leniwi. Rzecz nie w tym, by

nie robi

planów, ale

eby by

elastycznym i umie

przyj

ąć

nieprzewidywalne, które w

yciu zdarza si

co chwil

. Ju

wychodzimy z konfesjonału, a tu facet wyskakuje zza filaru i chce spowiedzi, bo nie był

trzydzie

ci lat w ko

ciele. I co? Powiemy mu,

e mamy inne plany,

e na obiad teraz idziemy, wi

li chce, to niech poczeka albo przyjdzie pó

niej? Nie przyjdzie. On chciał teraz i dzisiaj.

Trzeba odró

yciowe zorganizowanie, bycie na czas, w pogotowiu, w wirze niezwykle wa

nych i

najwa

niejszych spraw, od otwarto

ci na nieprzewidywalne. Bo nagle Pan Bóg mówi, na przykład

przez chorob

, która nas dotyka: Spróbujmy porozmawia

inaczej.

Przez chorob

to raczej wymierza nam kar

, ni

chce rozmawia

Taka jest nasza pierwsza reakcja. Ale Pan Bóg naprawd

w takich sytuacjach mówi: Porozmawiajmy,

kim ty wła

ciwie jeste

. Bo ta choroba czy utrata stanowiska pokazuj

wiat nie jest taki, jak go

sobie zaplanowałe

. Uderza ci

, czego nie przewidziałe

– to mo

e by

bardzo prostego.

Kto

z ciebie na

miewa, niszczy twoje dobre imi

, wyprowadza ci

z równowagi. Mo

esz udawa

e ci

to nie obchodzi, kryj

c si

za mask

oboj

tno

ci, albo mo

esz dba

o równowag

ducha, czyli

smutek poj

ty jako pewien rodzaj powagi w bólu i zmienno

wiata.

Jak si

uczy

tej równowagi ducha, o której mówisz?

Przypomina

sobie i medytowa

spotkanie Pana Jezusa z Nikodemem. W ich dialogu jest du

powagi, bo ta nocna rozmowa dwóch rabinów dotyczy spraw zasadniczych. Nikodem słyszy,

e ma

powtórnie narodzi

. Nie rozumie tego lub nie chce zrozumie

. Mo

e przeczuwa,

e narodzenie z

Ducha jest zarówno wielk

rado

, jak i wielk

niepewno

. Narodzenie to wyj

cie nago z łona

matki. Gdy si

rodzimy z Ducha, jest podobnie – jeste

my nadzy, zale

ni we wszystkim od Boga, który

e wybra

to, co najwa

niejsze, a reszt

pogodnie zostawi

. To posłusze

stwo Bogu i ponawianie

wyboru „tego, co najwa

niejsze” jest fundamentem równowagi ducha. W tej rozmowie smuci si

nie

tylko Nikodem, ale i Jezus – Narodzony z Ducha, bo wie,

e na Kalwarii zostanie wywy

szony ponad

ziemi

nagi – Jego r

ce, które uzdrawiały, zostan

przybite, stopy posła

ca przygwo

one, serce

kochaj

ce przebite, pozostanie Jego ufno

ść

Ojcu. Rado

ść

zmartwychwstania, która pó

niej nast

pi, to

owoc tego samotnego zmagania.

wiadomo

ść

tej samotno

ci podpowiada nam,

eby uwa

ze smutkiem?

To raczej l

k przed pozostaniem z samym sob

, swoim

yciem i swoimi problemami, l

k przed

decyzj

zasadnicz

– postanowieniem poprawy, nawróceniem, narodzeniem. Kiedy pojawia si

taka

szansa, nie wiemy, jak si

zachowa

. Przeczuwamy,

e b

dziemy musieli odpiera

pokusy szatana,

który b

dzie nas brutalnie oskar

ał lub wy

miewał, bo skoro mamy wszystko, co jest potrzebne do

szcz

ęś

cia, to czego nam jeszcze trzeba, obawiamy si

reakcji naszych bliskich, wyobra

amy sobie

zdziwione oczy kolegów z pracy. Dlatego wolimy by

w ruchu i budowa

na ulotnych rado

ciach. I je

słyszymy,

e trzeba si

zatrzyma

i zrobi

rekolekcje, to odpowiadamy,

e zwariujemy. A to jest unik

przed konfrontacj

z wewn

trzn

przeci

tno

i naszymi ograniczeniami. Nikt nie chce zmienia

ycia. Nie b

my naiwni, z grzechem mo

na si

jako

poukłada

i jest w tym jaka

grzeszna

przyjemno

ść

. Nie jeste

my zainteresowani konkretnymi zobowi

zaniami, bo wtedy musieliby

przesta

kłama

, a my kochamy to robi

my spowied

, w której wyznaczamy sobie ambitne cele, ale nie dobieramy wła

ciwych

rodków,

eby je zrealizowa

. Mówimy,

e chcemy si

cej modli

, ale na modlitw

emy po

tylko

drobny kawałek codziennego czasu. To si

nie udaje, wi

c szybko wpadamy w amok i od razu

mówimy,

e to nie ma sensu. Chcemy tak zrobi

eby co

przestawi

, ale tak naprawd

eby nic si

nie zmieniło. I smutek, który na nas spada, pokazuje nam nasze kłamstwo:

w obł

dzie, bo

oczekuj

odmiennych efektów przy niezmienionych działaniach.

Tischnerowski „nieszcz

sny dar wolno

ci”. Zdajemy sobie spraw

z konieczno

ci wysiłku,

jednocze

nie licz

e mo

e jednak uda si

inaczej i przechytrzymy

ycie.

Wolno

ść

, je

li j

przyjmiemy w cało

ci, doprowadzi nas pr

dzej czy pó

niej do

wiadectwa. B

dziemy

musieli si

przyzna

przed sob

i przed Bogiem – kim jeste

my. Czy w danej sytuacji zachowali

jak ludzie wolni, czy jak konformi

ci. Rzeczywi

cie musimy przechytrzy

ycie i znale

źć

na nie

sposób. Jeden z nich znajdziemy w Drugim Li

cie do Koryntian: „Radosnego dawc

miłuje Bóg”. To

znaczy tego, który zdaje sobie spraw

e udana egzystencja to nic innego jak „wydzieranie si

” ze

swojego egoizmu. Dlatego my

e b

dziemy umiera

z poczuciem ogromnej wdzi

czno

ci dla Pana

Boga, który nas – konformistów i czasami bohaterów – przeprowadził jednak przez to cholerne

ycie,

pozwalaj

c usłu

innym, a zarazem z takim smutkiem,

e mogło by

lepiej, inaczej. Wiele

przegrali

my, a teraz wszystko w r

kach miłosiernego Boga.

Niewesoła perspektywa. Czy mo

na si

z ni

jako

pogodzi

Za tym pytaniem stoi w gruncie rzeczy kwestia woli Pana Boga. To znaczy tego, czy jestem tam, gdzie

On by chciał,

ebym był.

Jak to odkry

Zacz

ąć

od tego, jak pisała Emily Dickinson,

e nie mo

na mie

wszystkiego. Zamiast oceanu, mamy

jedn

kropl

, zamiast całego lasu, kawałek wrzosu. Dzisiejszy

wiat jest fabryk

nieko

cych si

pragnie

. Chcemy co

po sobie zostawi

, chcemy da

miło

ść

i chcemy j

przyj

ąć

. Chcieliby

my mie

czas na kontemplacj

wszystkich ko

ciołów Rzymu, Florencji i Wenecji, a na koniec pojecha

Pary

a i do zamków nad Loar

, bo tam te

jest pi

knie. To niemo

liwe. Nie damy rady. St

d w stanie

powagi, który objawia si

smutkiem, w ko

cu zaczynamy słucha

Na przykład?

Bóg mówi do nas na przykład przez decyzj

przeło

onego, który zwykle nas przecenia albo nie

docenia. Mówi: Od dzisiaj b

dziesz si

zajmował tym i tym. Cz

sto si

nam to nie podoba i obra

amy

na t

decyzj

. W takich sytuacjach trzeba sobie przypomnie

zdanie skierowane do kardynała

Karola Wojtyły podczas konklawe tu

przed wyborem na papie

a: „Pan tu jest i woła Ci

”. I wtedy

trzeba wsta

, odwiesi

swój

al i rozgoryczenie i spróbowa

W regule

tego Benedykta jest fragment dotycz

cy powierzania braciom funkcji, które ich

przerastaj

. Je

li mnich czuje,

e zadanie wyznaczone przez opata przekracza jego mo

liwo

ci, mo

mu o tym powiedzie

. Ale je

eli powtórnie usłyszy od przeło

onego,

e ma si

danym zadaniem zaj

ąć

to powinien je przyj

ąć

i potraktowa

jako głos ze strony Boga, z ufno

, która wcale nie jest łatwa.

Dziwna ta logika benedykty

ska, mało zwracaj

ca uwag

na osobiste predyspozycje.

Ale ja to nie tylko moje zdolno

ci i talenty. Oczywi

cie,

e w tym si

wyra

am. To s

rodki i dary,

które mam. Ale pomy

lmy, co wtedy, kiedy nagle znajd

w szpitalu podpi

ty do kroplówki i nie

w stanie ruszy

swoimi ko

czynami i u

ywa

mózgu. Czy wtedy b

kim

gorszym? Wci

ąż

człowiekiem. Przyparty do muru człowiek woła: Szanujcie mnie nie z tego powodu,

e jestem

znanym piosenkarzem, pisarzem, menad

erem czy zakonnikiem. Szanujcie mnie, bo jestem

człowiekiem. W przeciwnym razie z powodu braku produktywno

ci trzeba byłoby mnie wyeliminowa

co ju

kiedy

wiecie stało. A logika benedykty

ska mo

e i dziwna jest, ale ile pi

knych i

trwałych dzieł zbudowała na niej Europa.

Czy to wystarczy do odgadni

cia woli Bo

ej?

Trzeba pami

e istnieje w

yciu moment, kiedy my mówimy i kiedy mówi do nas Pan Bóg.

Uczono nas,

e to si

odbywa równocze

nie. Kiedy ja mówi

, zjawia si

Pan Bóg, obejmuje mnie i w

takim obj

ciu dalej toczy si

ten dialog. A jednak tak nie jest. Spojrzenie realistyczne podpowiada,

momenty, kiedy On nic nie mówi, bo mo

e zwyczajnie nie ma nam nic do powiedzenia. W takiej

sytuacji odsyła nas do tego, co ju

wcze

niej nam powiedział. Na przykład do naszego pierwotnego

powołania, którym jest bycie bratem kaznodziej

albo m

ęż

em czy

. Kokieteri

jest mówi

w takiej

sytuacji,

e nie wiem, co mam robi

. Wiesz, bo dostałe

powołanie. Masz głosi

ewangeli

albo

zajmowa

rodzin

. Koniec. Kropka.

W porz

dku, a co wtedy, kiedy nie ma si

pracy, to gdzie tu wola Bo

a, gdzie pierwotne

powołanie. Co wtedy powiedzie

Po pierwsze, nie ba

mówi

. Mamy w sobie bardzo szlachetn

cech

solidaryzowania si

w bólu,

ale to za mało. Nie wystarczy trwa

w niemym osłupieniu,

e to straszne,

e nie masz pracy. To

niechrze

cija

skie. Podobnie jak pytanie, dlaczego jej nie masz. To jest pytanie do menad

erów albo

psychologów. Pytanie chrze

cija

skie jest takie: nie masz pracy i co z tego dla ciebie wynika? Wiem,

jeste

w stanie zawieszenia, zale

ci i upokorzenia. Czujesz si

poni

ony i coraz gorzej o sobie

lisz. Czyli gdy miałe

prac

, to my

lałe

o sobie dobrze. No ale to przecie

dalej jeste

ty sam, we

własnej osobie. Pewien chrze

cijanin, którego wylali z roboty, tak podsumowuje po

ytki z doznanego

szoku: Dawniej my

lałem,

e mam by

„lepszy od”, teraz wiem,

e mam by

„lepszy dla”.

Tyle,

e przez prac

sto realizujemy swoje talenty.

Zgoda, jej brak bywa niszcz

cy, ale nie powinien by

destrukcyjny dla ciebie, bo jeste

chrze

cijaninem, czyli kim

, kto próbuje znale

źć

drugie dno w tym, co si

dzieje. Zdaj

sobie spraw

e to bardzo wysoko postawiona poprzeczka, ale jako chrze

cijanie musimy gra

na cało

ść

i pyta

, co

dla mnie z tego wszystkiego wynika, jaki to jest sygnał. Miałe

fart, to go teraz nie masz, miałe

poczucie bycia wybranym, to go teraz nie masz, szło ci gładko, teraz nie idzie. Co mówi ci przez to

Pan Bóg? Dlaczego tak ci

uderzył?

Wła

nie, „dlaczego”?

Bo mo

e cz

sto czułe

jak On, a ty Bogiem nie jeste

. Bo mo

e teraz musisz odpocz

ąć

. Przyjmij

ode Mnie ten sygnał. Zastanów si

, jaka jest twoja nowa droga. Jak wykorzystasz t

szans

? To jest

taki sprawdzian z nadziei. Bo albo Mi słu

ysz i wierzysz,

e jestem z tob

, albo nie masz tej dzieci

cej

ufno

ci. Czy teraz potrafisz si

cieszy

? Teraz urz

dzamy ci

to braku pracy. Brodski, który swoje

prze

ył, nie waha si

wyzna

e z ust jego nie zejdzie dzi

kczynienie, dopóki ich nie zatka gruda

ziemi, czyli

mier

Spróbujmy tak tylko powiedzie

, to natychmiast narazimy si

na fal

krytyki i obel

ywych komentarzy.

Bo jak ojciec jest taki cwaniak, to niech sam spróbuje posiedzie

na bezrobociu. A my naprawd

musimy zadawa

sobie powy

sze pytania po to, by ocali

nasz

relacj

z Bogiem.

A co z tymi, którzy s

samotni? Lata mijaj

i nic. Te

smutni.

W takich wypadkach nie chowajmy si

za tajemnic

, mówi

e nie wiemy, dlaczego tak si

dzieje.

Trzeba stwierdzi

e tak jest, to jest opis tej sytuacji. Jeste

sam, cho

bardzo chcesz by

z kim

eli mo

esz szuka

, jeste

przystojny, niczego ci nie brakuje i dalej jeste

samotny, to masz

odpowied

To jest bardzo mocne stwierdzenie. I nie chodzi o wyrokowanie o ludzkich sercach, ale trzeba mie

odwag

powiedzie

e by

e nie znajdziesz nikogo, kto ci

pokocha, i do ko

ycia zostaniesz

sam. A ja mog

ci obieca

jedynie to,

e je

eli z cał

odwag

i smutkiem zadasz sobie pytanie, czy

przypadkiem nie masz by

sam, to osi

gniesz pokój, cho

oczywi

cie b

dzie on naznaczony

cierpieniem.

To okrutne.

Ale tylko tak jeste

w stanie zobaczy

swój krzy

, który masz nie

ść

, nawet za cen

niezrozumienia,

dlaczego tak si

stało. W perspektywie zaufania Jezusowi jeste

gotowy przyj

ąć

go bez obwiniania

siebie,

e mo

e za mało chodziłe

po klubach nocnych, niewystarczaj

co cz

sto zapraszałe

kogo

do łó

ka.

A kiedy smutek zaczyna by

grzeszny?

Wtedy, kiedy nie dopuszczam do siebie momentów rado

ci i broni

stanu ducha, w którym nikomu i w

aden sposób nie dam si

pocieszy

. Wol

mówi

wiat jest zły i niedobry, a ja jestem

skrzywdzony. I zapadam si

coraz bardziej w sobie.

Bóg to jest ogromna dynamika i energia. On nie lubi całej tej naszej celebracji siebie, swojego

nieszcz

ęś

cia, jako jedynego i wyj

tkowego. Przedłu

amy je i wyolbrzymiamy cz

sto w sposób

sztuczny, wmawiaj

c sobie,

e je

li damy si

pocieszy

, b

dzie to dowód niewierno

ci wobec

własnych przekona

i do

wiadcze

. A w którym

momencie trzeba powiedzie

: Dzi

z tym ko

chc

zacz

ąć

dalej.

Pan Jezus przez cał

Ewangeli

wypycha nas z takiej podszytej strachem medytacji nad złem tego

wiata i kr

cenia si

wokół siebie. We

my niesamowite w swej dramaturgii sceny m

ki Jezusa. Kiedy

w Ogrójcu atmosfera robi si

sta, a uczniowie trac

nadziej

i uciekaj

w sen, On nagle mówi

„Wsta

cie, chod

my!”. To jest kontrapunkt tej sceny. Musimy stan

ąć

twarz

w twarz ze złem. Teraz.

To jest chrze

cija

stwo. Bo nagle człowiek si

prostuje i jest w stanie dokona

rzeczy, o które by si

nigdy nie podejrzewał.

Ale dalej si

boj

To nic nie zmienia. Bo kiedy ju

wejdziemy na drog

zaufania, to wtedy zaczn

dzia

w naszym

yciu cuda Pana Boga, a my zaczynamy by

tymi. Ludzie si

z nas

miej

i obgaduj

za plecami,

a my mówimy,

e to nic. I nie jest to z naszej strony dowód nonszalancji, ale element współczucia

wobec tych, którzy nas oskar

. Zaczynamy rozumie

, i to bez

adnej wy

szo

ci,

e im musi by

yciu strasznie niewygodnie i

e bardzo cierpi

, skoro musz

tak mówi

. To my zacz

my patrze

ycie z poczuciem wewn

trznego spokoju serca, na ró

nych poziomach do

wiadczaj

c intymno

ci z

Bogiem. Nie zawsze z poczuciem Jego obecno

ci, ale w ł

czno

ci z Nim samym, nawet je

eli odbywa

to w pustce emocjonalnej.

Mówisz o braku poczucia obecno

ci Boga. Czy wiara bez tego nie jest sucha?

Obecno

ść

, w sensie poczucia, mo

e nam narobi

wiele szkody. Stare wygi duchowo

ci mówi

lepiej

eby si

nic nie działo, ni

eby si

działo za du

o. Opowie

ci o ojcach pustyni przynosz

histori

o tym, jak mnisi odesłali szatana, który pojawił si

pod postaci

anioła, mówi

c mu,

e oni nie

wzywali anioła. To znaczy nie dali si

oszuka

. Diabeł jest w tej historii symbolem tego, co stworzone.

Do poczucia, które nale

y do porz

dku stworzenia, łatwo si

przywi

. I mo

na by

zwiedzionym i

sfrustrowanym, kiedy go nie ma. A Bóg jest Bogiem, jest ponad rzeczami stworzonymi, ponad

odczuciami. A jednak po ludzku potrzebujemy Jego blisko

ci. I jest na to sposób.

Tym, którzy maj

w domach krzy

e z Jezusem, proponuj

powtórzenie gestu Jana Pawła II z

Wielkiego Pi

tku, kiedy nie mógł ju

ść

w drodze krzy

owej. Wtedy był tylko przytulony do krzy

Zróbmy podobnie i nie wstyd

my si

tego gestu. Co czujemy, kiedy Chrystus na krzy

u znajduje si

blisko

ci klatki piersiowej, ust i głowy? To jest wła

nie Bóg. Z drewna, twardy, z gwo

mi. Je

chcesz poczu

Boga, to tak zrób. Niby to troch

prymitywne, ale to przecie

jest blisko

ść

. My

podobnym

wiczeniem duchowym jest wielkopi

tkowa adoracja krzy

a. Ka

dy mo

e podej

ść

, kl

ąć

obj

ąć

i ucałowa

. Szalenie intymny moment. Zamiast nieustannego mówienia ludziom o tym, jaki jest

Pan Bóg, trzeba ich uczy

konkretnych gestów, które zbli

żą

do Niego.

Na przykład przez

piew. Napisałe

kiedy

e wielkopostne nabo

stwo gorzkich

ali w

najpi

kniejszy sposób opisuje to, co stało si

z Chrystusem na krzy

u i co dzieje si

z lud

mi w

ich ostatnich godzinach.

To jest nabo

stwo, które porusza, bo odnajdujemy w tej narracji nasz los, nasze upokorzenie i

nasze l

ki. Nie ma w nim agresji, nie ma siłowej odpowiedzi na

yciowe poni

enie. W tym

nabo

stwie pada pytanie o to, czy chcesz,

eby twoje cierpienie nie było zwierz

ce, nie

doprowadziło ci

do samobójstwa,

eby wołało do nieba jak krew Abla i Jezusa, który idzie przez

gorzki

al. Je

li tak, to musisz przyj

ąć

postanowienie bycia do Niego podobnym i odzia

w Niego.

Codziennie mamy milion takich okazji, je

li tylko chcemy. Kto

nas poni

a, kto

upokarza, kto

nas

niszczy decyzjami, kpi, podwa

a sensowno

ść

naszych zachowa

i działa

. Jak niedu

o nam trzeba,

eby znale

źć

w przedsionkach piekła. Zaczynamy analizowa

, zastanawia

, mierzy

i wa

. I

dochodzimy do wniosku,

e mo

emy odda

i si

zem

, a mo

emy przej

ść

przez cały dzie

purpurowej szacie głupca i modli

za prze

ladowców.

eli człowiek uto

sami si

z gorzkimi

alami, to zobaczy Jezusa, który przeszedł t

drog

, ale te

gle ni

idzie, z nami. Nasz los to posta

Szymona z Cyreny. Kogo

wzi

tego z łapanki, niewinnego

i zagonionego na sił

do pomocy skaza

cowi. Wbrew sobie podnosi krzy

i zaczyna go nie

ść

. Jest

upokorzony i o

mieszony. Ale idzie. Cho

tak naprawd

to Jezus troch

niesie i on troch

niesie. Id