KOMPENDIUM GRAMATYKI 

NIEMIECKIEJ 

dla ucznia II klasy gimnazjum 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

                                          Opracowała 

                                          mgr Renata Gallus 

                                         nauczyciel języka niemieckiego  

                                          w Gimnazjum nr 2 

                                                       we Włocławku 
 

 

2 

 

Spis treści: 
 

I. 

Przysłówki zaimkowe 

II. 

Czas przyszły Futur I 

III. 

Znaczenie i odmiana czasownika werden w czasie teraźniejszym 

IV. 

Konstrukcje bezokolicznikowe: mieć, być + “zu” 

V. 

Zaimek pytający: welcher ……, was für ein ……. 

VI. 

Zdania podrzędnie złożone ze spójnikami: że, ponieważ, jeśli/kiedy 

VII. 

Czas przeszły prosty Präteritum/Imperfekt 

VIII.  Zdania czasowe ze spójnikami: als, wenn 
IX. 

Zdania dopełnieniowe i pytające zależne 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

3 

 

I. 

PRZYSŁÓWKI ZAIMKOWE / DIE PRONOMINALADVERBIEN 

 
Przysłówki  zaimkowe  tworzymy  poprzez  połączenie  tematów  zaimków  w 
funkcji  przysłówka  da-  (lub  dar-,  jeśli  przyimek  zaczyna  się  od  samogłoski), 
wo- lub wor- z przyimkami, np.: damit, daraus, wofür, woran.  
Przysłówki  zaimkowe  odnoszą  się  jedynie  do  rzeczy,  natomiast  w  stosunku 
do  osób  używa  się  zaimków  osobowych  z  odpowiednimi  przyimkami  (rekcja 
czasownika).  
 
1. Wofür interessierst du dich? Czym się interesujesz?   

Ich interessiere mich für Sport. Interesuję się sportem. 

     Ich interessiere mich dafür. Interesuję się tym. 
 
2. Wonach fragt Monika?    O co pyta Monika?  
    Monika fragt nach dem Weg zur Post. Monika pyta o drogę na pocztę. 
    Monika fragt danach. Monika pyta o to. 
 
3. Worum geht es hier?  O co tu chodzi? 
    Es geht hier um Geld. Tutaj chodzi o pieniądze.  
    Es geht hier darum. O to tutaj chodzi. 
 
 

II. 

CZAS PRZYSZŁY / DAS FUTUR I 

 
Czas przyszły Futur I jest formą złożoną: składa się z form osobowych czasu 
teraźniejszego 

czasownika 

werden 

oraz 

bezokolicznika 

czasownika 

podstawowego.  Wyraża  czynności  mające  się  odbyć  w  przyszłości  faktycznie 
lub przypuszczalnie a także czynność przypuszczalną w teraźniejszości. 
 
 
FUTUR I   =   WERDEN    +      INFINITIV (bezokolicznik) 

 
Ich werde dich in Bonn besuchen. Odwiedzę cię w Bonn. 
Wirst du am Montag Inge helfen können? Czy będziesz mogła pomóc 
Indze w poniedziałek? 
Wo ist Monika? Gdzie jest Monika?  
Sie wird wohl bei ihrer Tante sein. Ona chyba jest/będzie u swojej cioci. 
 
 
III. 

ZNACZENIE  I ODMIANA CZASOWNIKA WERDEN W CZASIE 
TERAŹNIEJSZYM    /    DIE BEDEUTUNG UND DIE 
KONJUGATION DES VERBS WERDEN IM PRÄSENS 

 
werden – stać się, zostać, zrobić się 
 

1.  Irene wird im Mai 18.   Irena skończy w maju 18 lat.  
                                         (Irena stanie się w maju 18-latką). 
2.  Thomas will Arzt werden. Tomek chce zostać lekarzem 

 

4 

3.  Er wird kalt. Robi się zimno. 

 
Werden – odmiana czasownika w czasie teraźniejszym 

1.  ich werde                      1. wir werden 
2.  du wirst                        2. ihr werdet 
3.  er, sie, es wird               3. sie, Sie werden 

 
VI. KONSTRUKCJE BEZOKOLICZNIKOWE  
     DIE INFINITIVKONSTRUKTIONEN 

 

 

haben + „zu“ – mieć coś do zrobienia lub musieć coś zrobić 

 

1.  Ich habe Deutsch zu lernen. Mam j. niemiecki do nauczenia. 
2.  Hast du Einkäufe zu machen? Czy musisz zrobić zakupy?  
3.  Inge hat viele Lektüren zu lesen. Inga ma do przeczytania dużo lektur. 
1.  Wir haben unsere Oma zu besuchen. Musimy odwiedzić naszą babcię. 
2.  Habt ihr einen Brief zu schreiben? Czy musicie napisać list? 
3.  Die Kinder haben Obst zu essen. Dzieci muszą zjeść owoce. 

 

 

sein + „zu“ – być do zrobienia lub można coś zrobić 

 

1.  Die Sachen sind einzupacken. Rzeczy są do spakowania. 
2.  Die Torte ist zu essen. Tort można zjeść.  
 
 

V. ZAIMEK PYTAJĄCY / DAS INTERROGATIVPRONOMEN 

welcher ?– który?  welche? – która?  welches? – które? welche? – 
którzy? 

odmieniają  się  jak  rodzajnik  określony  i  są  używane,  jeśli  pytamy  o 
konkretną  osobę  lub  rzecz;  w  odpowiedzi  zaś  rzeczownik  używany  jest  z 
rodzajnikiem określonym, np.: 

Welcher Hund gefällt dir am besten?  Który pies podoba ci się najbardziej? 
Der Schäferhund von Monika. Owczarek niemiecki Moniki. 

Welche Bluse kaufst du dir? Którą bluzkę sobie kupisz?   

Die rote Bluse. Czerwoną.  

was  für  ein?  (jaki,  jakiego  rodzaju?);  was  für  eine?  (jaka,  …..?)  was 
für….?  (jacy,  ……..?)  odmieniają  się  (tzn.  ich  ostatni  człon)  jak  rodzajnik 
nieokreślony,  a  używane  są  wówczas,  gdy  chcemy  zapytać  o  jakąś 
właściwość  lub  cechę  osoby  lub  rzeczy;  w  odpowiedzi  zaś  stosujemy 
rzeczownik z rodzajnikiem nieokreślonym, np.: 

Was für einen Film seht ihr jetzt an? Jaki film teraz  oglądacie?  

Einen Krimi. Kryminał. 

Was für Bücher liest du? Jakie czytasz książki?   

Abenteuerbücher. Książki przygodowe.  

 

5 

VI. ZDANIA PODRZĘDNIE ZŁOŻONE ZE SPÓJNIKAMI: ŻE, PONIEWAŻ,  
     JEŚLI/KIEDY   /   DAS SATZGEFÜGE MIT DASS, WEIL UND WENN 
 
Spójniki dass (że), weil (ponieważ) i wenn (jeśli, kiedy) wprowadzają zdania 
podrzędne, którego cechą chrakterystyczną jest to, że orzeczenie znajduje się 
na końcu zdania.  
 
Monika sagt, dass sie morgen nach Italien fährt. 
Monika mówi, że jedzie jutro do Włoch. 
Meine Kinder versprechen mir, dass sie heute einkaufen. 
Moje dzieci obiecują mi, że zrobią dzisiaj zakupy. 
 
Inge geht nicht zur Arbeit, weil sie krank ist.  
Inga nie idzie do pracy, ponieważ jest chora. 
Jörg hat keine Zeit, weil er sein Zimmer aufräumen muss. 
Jurek nie ma czasu, ponieważ musi posprzątać swój pokój. 
 
Wenn ich müde bin, trinke ich eine Tasse Kaffee. 
Gdy jestem zmęczona, piję filiżankę kawy. 
Wir gehen schwimmen, wenn wir Zeit haben. 
Idziemy pływać, gdy mamy czas. 
 

VII. CZAS PRZESZŁY PROSTY – PRÄTERITUM/IMPERFEKT  

Czas przeszły Präteritum/Imperfekt to czas przeszły prosty. Jest stosowany 
przede  wszystkim  w  bajkach,  opowiadaniach,  streszczeniach.  Najczęściej 
używa  się  go  w  wypowiedziach  pisemnych.  Powszechnie  stosowany  jest 
jedynie  dla  czasowników:  sein,  haben,  formy:  es  gibt  oraz  czasowników 
modalnych. 

 

**** Das Präteritum/Imperfekt der schwachen Verben (czasowniki słabe) 

Formy czasowników słabych w czasie Präteritum tworzy się przez dodanie do 
tematu  czasownika  przyrostka  –  te  i  właściwą  końcówkę  osobową 
czasownika.  W  pierwszej  i  trzeciej  osobie  liczby  pojedynczej  formy  czasu 
przeszłego są takie same. 

machen – machte 
lernen – lernte 
kaufen – kaufte 
warten – wartete 
atmen – atmete  
öffnen – öffnete 
einkaufen – kaufte ein 
aufräumen – räumte auf 
 
*    odmiana czasownika słabego w czasie Präteritum 

1.  ich machte                      1. wir machten 
2.  du machtest                    2. ihr machtet 
3.  er, sie, es machte            3. sie, Sie machten 

 

6 

Präsens:        Karin öffnet das Fenster. Karin otwiera okno. 
Präteritum:    Karin öffnete das Fenster. Karin otworzyła okno. 
 
**** Das Präteritum/Imperfekt der starken Verben (czasowniki mocne) 
 
W czasownikach mocnych formy Präteritum/Imperfekt tworzy się 
nieregularnie, dlatego trzeba się ich nauczyć na pamięć.  
 
gehen – ging 
kommen – kam 
trinken – trank 
sein – war 
haben – hatte 
lesen – las 
sprechen – sprach 
aufstehen – stand auf 
 
 *    odmiana czasownika mocnego w czasie Präteritum 
1. ich gab                         1. wir gaben 
2. du gabst                       2. ihr gabt 
3. er, sie, es gab               3. sie, Sie gaben 
 
Präsens:        Wir sind in Warschau. Jesteśmy w Warszawie. 
Präteritum:   Wir waren in Warschau. Byliśmy w Warszawie. 
 
 
**** Das Präteritum/Imperfekt der Modalverben (czasowniki modalne) 
 
können – konnte 
müssen – musste 
sollen – sollte 
wollen – wollte 
dürfen – durfte 
mögen – mochte 
 
*    odmiana czasownika modalnego w czasie Präteritum 
1. ich konnte                  1. wir konnten 
2. du konntest                2. ihr konntet 
3.er, sie, es konnte         3. sie, Sie konnten 
 
Präsens:      Was will Thomas? Czego chce Tomek? 
Präteritum:  Was wollte Thomas? Czego chciał Tomek? 
 
VIII. ZDANIA CZASOWE Z ALS, WENN  
        DER TEMPORALSATZMIT ALS UND WENN 
 
Zdanie okolicznikowe czasu ze spójnikami als i wenn odpowiada na pytanie 
kiedy?  Jest  to  zdanie  podrzędne,  w  którym  orzeczenie  występuje  na  końcu 
zdania  (szyk  przestawny  w  zdaniu).  Gdy  mówimy  o  jednorazowym 

 

7 

wydarzeniu w przeszłości stosujemy spójnik als. Jeśli wydarzenie odbywa się 
w  teraźniejszości  lub  przyszłości,  stosujemy  spójnik  wenn.  Używamy  go 
także  w  przeszłości,  gdy  mówimy  o  wydarzeniach  wielokrotnych  i 
powtarzających się, np.: 
  
Wenn ich Zeit habe, sehe ich fern. Gdy mam czas, oglądam telewizję.  
Immer wenn ich bei meiner Tante war, gab sie mir viele Geschenke. Zawsze, 
gdy byłem u cioci, dawała mi dużo prezentów.  
 
Als ich bei meiner Tante war, gab sie mir viele Geschenke. Gdy byłem u 
cioci, dała mi dużo prezentów. 
Als wir mit der Arbeit fertig waren, gingen wir ins Cafe. Gdy skończyliśmy 
pracę, poszliśmy do kawiarni. 
 
 
IX. ZDANIA DOPEŁNIENIOWE I ZDANIA PYTAJĄCE ZALEŻNE 
     DER OBJEKTSATZ UND DER INDIREKTE FRAGESATZ 
 
Zdania  dopełnieniowe  zaczynają  się  najczęściej  od  spójnika  dass  (że)  –  przy 
treści  oznajmującej  –  oraz  ob  (czy),  wann  (kiedy),  warum  (dlaczego),  wohin 
(dokąd),  wo  (gdzie)  itp.  –  w  zdaniach  pytających  zależnych.  Po  tych 
spójnikach orzeczenie jest na końcu zdania (szyk przestawny w zdaniu), np.: 
 
Monika  sagt,  dass  sie  heute  müde  ist.    Monika  mówi,  że  jest  dzisiaj 
zmęczona. 
Mein Vater fragt, ob du gesund bist. Mój tata pyta, czy jesteś zdrowa.  
Peter  fragt,  wann  wir  nach  Berlin  fahren.  Piotr  pyta,  kiedy  jedziemy  do 
Berlina. 
Hilke möchte wissen, wo Inge wohnt. Hilke chciałaby wiedzieć, gdzie mieszka 
Inga. 
Ich  weiβ  nicht,  wer  dieses  Buch  geschrieben  hat.  Nie  wiem,  kto  napisał  tę 
książkę.  
Sag mal, wen du gestern besucht hast. Powiedz, kogo wczoraj odwiedziłeś.