plik

ISTORIA MYŚLI PSYCHOLOGICZNEJ

ZYM JEST PSYCHOLOGIA

Psychologia: naukowe studium zachowania i doświadczenia. Psychologowie zmierzają

do wyjaśnienia w jaki sposób istoty ludzkie oraz niektóre zwierzęta zachowują się
i jak w ich doświadczeniu przedstawiają się cechy otaczającego ich świata.
Dawniej słowo psychologia oznaczało

badanie umysłu

(psyche – umysł, dusza; logos

– badanie, dziedzina wiedzy)

II.

ARALELIZM PSYCHOFIZYCZNY

- Wilhelm Wundt (fizjolog; napisał Psychologię fizjologiczną) otworzył w Lipsku w 1879 r.

pierwsze laboratorium psychologiczne

- połączenie filozofii idealistycznej z fizjologią
- przedmiotem badań psychologicznych elementarne procesy świadomości (z których da

się wyprowadzić wszystkie pozostałe), ustalenie zaleŜności między zaleŜnościami
a reakcjami psychicznymi

- paralelizm psychofizyczny: istnieje zasadnicza róŜnica między duszy a ciałem, zarówno

co do istoty jak i metod ich poznawania; świadomość nie jest w stanie zmienić
rzeczywistego toku czynności somatycznych

- podział elementów świadomości na: wraŜenia (wzrokowe, słuchowe, zapachowe

i dotykowe; efekt stymulacji narządów zmysłowych), uczucia (miłości, lęku, rozkoszy
itp.) i wyobraŜenia (doświadczenia mające odbicia w aktualnej rzeczywistości)

- badania przy pomocy specjalnie wytrenowanej introspekcji
- zjawiska psychiczne są dostępne tylko temu, kto zdolny jest obserwować ich przebieg

we własnej świadomości

- metoda introspekcji: badany było proszony o skupienie się na własnych procesach

świadomości zachodzących podczas kontaktu z jakimś przedmiotem lub zdarzeniem
i opisanie ich w ustalony i systematyczny sposób; otrzymane wyniki znacznie się od siebie
róŜniły

- apercepcja to jeden z aktów psychicznych, dokonujących się w przestrzeni świadomości

w  fazie  między  działaniem  bodźca  a  odpowiedzią  ruchową,  dzięki  niemu  jedne
przedstawienia  spostrzegane  są  jasno  i  wyraźnie,  inne  znajdują  się  na  peryferiach
świadomości;  sprowadzano  do  niej  akty  myślowe  (wiąŜące  w  logiczny  układ  asocjacje),
wolę, uwagę itd. – całą aktywność psychiczną osobnika

- badania apercepcji: badanym polecano zaznaczyć moment, w którym przedstawienie

pojawi się w ognisku świadomości

- krytyka Augusta Comte’a: myślący osobnik nie moŜe rozdzielić się tak, aby jedna część

rozwaŜała, a druga obserwowała to rozwaŜanie; odrzucenie moŜliwości istnienie
psychologii jako nauki

- Wundt odrzucał badania, które nie potwierdzały jego teorii

III.

TRUKTURALIZM

(

EGZYSTENCJONALIZM

)

- spadkobiercy Wundta
- główny przedstawiciel: Edward Titchener
- dąŜyli do wyodrębnienia podstawowych składowych struktury (złoŜonej z wraŜeń,

obrazów i uczuć; uczuć i czuć) świadomości (atomizm); świadomość ma swoisty
porządek, ukryty pod powierzchnią jej przejawów

- badania metodą wytrenowanej introspekcji
- organizm rozpatrywany tylko w pojęciach fizjologicznych, środowisko tylko w kategoriach

fizyki

- język jako myślenie skonstruowane na zasadzie kombinacji 01
- psychologia jako

czysta

nauka, pominięcie praktycznych moŜliwości jej wykorzystania,

psychologia przestanie być potrzebna po opracowaniu struktury (która jest zamknięta,
czyli skończona)

- strukturalizm współczesny: Lewingstroβ: struktura nieskończona, najpierw istniał

element wspólny (tabu kazirodztwa); łącznikiem świadomości i myślenia jest intelekt

IV.

UNKCJONALIZM

- przedstawiciele: John Dewey, James Cattell, Robert Woodworth, Engel, James
- rozwaŜali cele i funkcje procesów umysłowych; zjawiska psychiczne z punktu widzenia

ich charakteru przystosowawczego i adaptacyjnego, określenie ich związku
z właściwościami środowiska i potrzebami środowiska

- inspirowani darwinizmem
- funkcja świadomości: ułatwia ona dostosowanie jednostki do środowiska, co jest

istotne dla przeŜycia; gdy zachowania przystosowawcze często się powtarzają, stają się
nawykami

- organizm psychofizyczny jest ujmowany jako całość
- teoria funkcji (aktu): rola czynności jako wyjściowy element psychologiczny, ujawniający

się we wzajemnych relacjach osobnika ze światem zewnętrznym; między czynnością
psychiczną a realnym zachowaniem istnieje bariera

- teologizm: przekonanie o pierwotnym ukierunkowaniu aktu psychicznego na cel

lub sytuacje problemowe

- nacisk na psychologię praktyczną, odrzucenie introspekcji

RAGMATYZM

- przedstawiciel: William James
- połączenie biologizmu ze spirytualizmem
- indeterminizm: czynność kształtuje otaczające środowisko odpowiednio do potrzeb

danego osobnika

- funkcje psychiczne jako efektywne narzędzia walki o byt
- silne przeŜycia emocjonalne nie są przyczynami, ale produktami zmian

somatycznych sprzęŜonych z nimi (jesteśmy smutni, dlatego, Ŝe płaczemy);
spostrzeŜenie jakiegoś zdarzenie wywołuje reakcję psychosomatyczną., której odbiór
przeŜywamy jako stan subiektywny; pierwotne są reakcje organizmu na bodziec, a wtórne
zmiany w wewnętrznym świecie stanów psychicznych osobnika

- ze świadomości usunięto przedmiotowo-obrazową treść; zajmowano się strumieniem

świadomości (niepowtarzalnymi stanami, tworzącymi Ŝycie wewnętrzne osobnika)

VI.

SOCJACJONIZM

- przedstawiciele: Thomas Hobbes, Herman Ebbinghaus, Edward Thorndike, Iwan

Pawłow

- badanie roli skojarzeń w procesie uczenia się, jak powstają nowe wiadomości i nowe

zachowania; jak nabywa się doświadczenia, jak moŜe być ono odtworzone w świadomości
bez bezpośredniego oddziaływania z zewnętrz

- asocjacje to połączenie poszczególnych elementów wewnątrz świadomości
- organizm jako maszyna energetyczna; niedomogi maszyny są kompensowane

psychicznymi właściwościami

- eksperyment Ebbinghausa (napisał ksiąŜkę O pamięci): badanie wpływu róŜnych

czynników  na  zapamiętywanie  i zapominanie;  zapamiętywanie  bezsensownych  sylab
(tak,  aby  nie  miały  dla  badanego  Ŝadnego  znaczenia,  Ŝeby  nie  wywoływały  skojarzeń);
odsuwał  problemy  motywów  zachowania  i  jego  komponentów  treściowych;  badał
zaleŜność  zapamiętywania  od  np.  liczby  sylab,  liczby  powtórzeń  itd.,  uzyskano  tabele
i krzywe  (np.

krzywa zapominania

– największy procent zapomnień bezpośrednio

po uczeniu się); ogólne prawidłowości nabywania doświadczenia rozpatrywane
w kategoriach mechanistycznych; koordynaty uniwersalne dla procesów zachowania
to częstość powtórzeń i ich układ w czasie

- badania Pawłowa: eksperymenty nad ślinieniem się psów; pokarm (bodziec

bezwarunkowy) moŜe trwale skojarzyć się z innym, obecnym w tym samym czasie
bodźcem (warunkowym), ale moŜe to nastąpić tylko dzięki wzmocnieniu (zaspokojenie
aktualnych potrzeb, związane z motywacją); warunkowanie klasyczne; badanie reakcji
mimowolnych

- badania Thorndike’a: eksperymentów nad zachowaniem się kotów w specjalnych

skrzynkach (musiały nacisnąć dźwignię, aby się wydostać); metoda prób i błędów;
badanie reakcji dowolnych; sformułował prawo efektu (wzmocnienie przypieczętowuje
odpowiednią reakcję), prawo wyćwiczalności (utrwalania reakcji w skutek częstego
powtarzania)

VII.

IOLOGIA

XIX

W PSYCHOLOGII

- darwinizm: funkcje psychiczne rozpatrywane z punktu widzenia ich znaczenia

w kontekście celu przeŜycia, przystosowania się do otaczającego środowiska; świadomość
jako narzędzie obsługujące organizm i orientujące go w świecie; psychologią rządzą
uniwersalne prawa biologiczne; ludzie są genetyczne zdeterminowani przez pobudzające
instynkty

- prace Webera: pierwsze psychologiczne prawo, doświadczalny dowód zaleŜności zjawisk

psychicznych od fizycznych; siła wraŜenia jest logarytmem siły bodźca (im silniejszy
bodziec, tym silniejsze wraŜenia)

- prace Fechnera (napisał ksiąŜkę Elementy psychofizyki): eksperymenty nad określeniem

progu wraŜliwości, czasu reakcji itd.; prawo psychofizyczne: zaleŜność między siłą bodźca
a intensywnością wraŜenia

- prace Sieczenowa: koncepcja człowieka jako struktury całościowej, której przejawy

somatyczne  i  duchowe  tworzą  nierozdzielną  jedność;  trójczłonowy  akt  psychiczny;
duŜa  rola  regulatorów  psychicznych  w  organizacji  zachowania;  człowiek  nabywa
właściwości,  dzięki  którym  potwierdza  w  realnym  Ŝyciu  najwaŜniejsze  ideały  moralne;
determinacja  zachowania  ludzkiego  w  sensie  społeczno-politycznym;  koncepcja
regulacji  sygnałowej  (odczuwanie  jako  sygnał);

mięsień naucza oko

(spostrzegane

obrazy nie są dane od razu, ale formują się stopniowo na podstawie doświadczenia
ruchowego); stworzył koncepcję łuku odruchowego

- refleksologia: Biechtieriew (napisał Psychologię obiektywną); badania nad odruchami

mózgu

- testologia: gałąź psychologii zajmująca się teorią i praktyką badań testowych, Francis

Galton  opracował  testy  umysłowe;  psycholog  rejestrował  wynik  czynności  nie
zmieniając  jej  warunków;  test  pozwala  na  określenie  pewnych  prawidłowości
(a nie przyczyn  zachodzących  zmian);  standaryzacja  testu  (tak, aby moŜna  było
porównać wynik indywidualnego osobnika ze wskaźnikiem cech innych osób z tej samej
kategorii)

- fizjognomika: Lavater, istnieją korelacje między właściwościami fizycznymi jednostki

(szczególnie właściwościami twarzy) a psychicznymi cechami osobowości

- frenologia: Gall, podstawy do określania cech psychicznych w konstrukcji czaszki

VIII.

EHAWIORYZM

1) Ortodoksyjny

- główny przedstawiciel: John Watson (napisał Psychologię z punktu widzenia behawiorysty)
- porzucenie badań świadomości i wewnętrznego Ŝycia psychicznego (jako niemoŜliwe

do obserwacji)  na  rzecz  badania  zachowania;  psychologia  nauką  o  zachowaniu
obserwowalnym  dla  wszystkich  i  porównywalnym  przez  obserwację;  celem  psychologii
opisywanie,  przewidywanie,  wyjaśnianie  i  kontrolowanie  zachowania;  badanie
stałych  zaleŜności  między  bodźcem  a  reakcją  motoryczną  zgodną  z  wolną  wolą;  rozwój
systemu pojęć i metod, które mogłyby się stać narzędziem konkretnej nauki

- zachowanie moŜe byś rozłoŜone i przeanalizowane jako pary skojarzeń: bodziec-reakcja

S(stimulus)-R(responce) (ostateczna jednostka stosunku między organizmem
a środowiskiem)

- w zachowaniu człowieka nie ma nic wrodzonego, kaŜdy jego przejaw jest produktem

stymulacji zewnętrznej; manipulując bodźcami zewnętrznymi moŜna ukształtować
człowieka dowolnego rodzaju, z dowolnymi stałymi sposobami zachowań
(antyhumanizm); dusza jest

niezapisaną kartą

, na której świat zewnętrzny pozostawia

zapis swoich treści (zestaw reakcji ruchowych)

- osobowość to zespół wyuczonych (łatwo zamienialnych) nawyków
- proces myślenia moŜe być przetłumaczony na język nawyków manualnych (ruchowych)

i werbalnych; w jego skład nie wchodzi niŜ poza reakcjami werbalnymi; człowiek myśli
mięśniami (nie obrazami; myślenie to utajona czynność aparatu mowy); słowo to reakcja
werbalna, która zastępuje przedmiot (lub sytuację) i działa na zasadzie odruchu
warunkowego

- Watson prowadził badania niemowląt: sprawdzał, czy praworęczność jest

instynktowna, czy formuje się pod wpływem czynników zewnętrznych; wywoływał
reakcję strachu (głośny dźwięk łączono ze spostrzeŜeniem królika), reakcja powtarzała się
podczas spostrzeŜenia przedmiotów z futrem; wyprowadził dowód moŜliwości
formowania trwałych kompleksów afektywnych

2) Inne odmiany

- badania Huntera: opracowywał

reakcję odroczoną

; eksperyment: małpie pokazywano

w którym pudełku znajduje się pokarm, na chwilę między nią a pudełka wstawiano ekran,
a kiedy go zabierano małpa znajdowała pokarm; bodziec i zachowanie nie są
bezpośrednio związane, występują między nimi mediatory (czynniki pośredniczące)
moŜna odroczyć reakcję

- badania Pentfielda: stworzył mapę mózgu (z wyrysowanymi częściami ciała), impuls

elektryczny powodował silny imperatyw do wykonania jakiejś czynności; u róŜnych osób
róŜne reakcje

- badania Lashleya: zaleŜność między zachowaniem a jego mechanizmami nerwowymi
- operacjonizm: Bridgeman; reakcja ruchowa jest pierwotnym elementem psychicznym;

badanie naukowe teŜ jest swego rodzaju zachowaniem; podstawowe elementy wiedzy
naukowej (definicje) nie zawierają w sobie nic oprócz systemu operacji (działań
uczonego), za pomocą których są ustalone; podstawą wiedzy naukowej są procedury
pomiarowe i inne operacje badacza

- pozytywizm logiczny: jedynym sposobem poznania jest nauka, która znajduje swe

dowody  w  poznaniu  empirycznym;  Herman  Helmholtz  (fizyk,  stworzył  zasadę
toŜsamości  energii,  zaprzeczył  istnieniu  jakiejkolwiek  energii  nienaturalnej,  koncepcja
wraŜeń  innerwacyjnych),  Franz  Mesmer  (energia  jest  natury  materialnej,  ale  nam  nie
znanej,  jest  to  fluid  magnetyczny,  przepływający  przez  organizm;  jeśli  płynie  on  dobrze
jest  się  zdrowym,  w  przypadku  zakłóceń  powstaje  choroba;  energia  mierzona  przez
zdrowie pacjenta)

3) Neobehawioryzm

- przedstawiciele: Edward Tollman, Clark Hull

- zachowanie całościowe: ucząc się człowiek konstruuje siatki poznawcze nakładane

na rzeczywistość (cel, otoczka poznawcza)

- teoria statystyczna: statystyka decyduje o tym jakiej reakcji będzie przypisany jaki

bodziec

behawioryzm

moralny

Tollmana:

badania

mediatorów

(zmiennych

pośredniczących;

procesów

wewnętrznych

(poznawczych

pobudzających),

dokonujących się między bodźcem-zmienną niezaleŜną a reakcją-zmienną zaleŜną);
zwierzę dąŜąc do celu, rozróŜnia sygnały środowiska, wiąŜe z nimi swoje oczekiwania, gdy
oczekiwanie się nie potwierdzi, zwierzę zmienia zachowanie, tworzy się

mapa

poznawcza

, wzmacniania oczekiwaniem i jego potwierdzeniem, a nie samym

wzmocnieniem; utajone uczenie się (latentne, niezauwaŜalne uczenie się, które ujawnia
się  w  działaniu  w  określonych  warunkach;  proces  uczenia  się  jest  moŜliwy  teŜ
bez wzmocnienia,  prawo  efektu  jest  uniwersalne);  poznawcza  koncepcja  uczenia  się
(włączenie  do  niej  czynnika  informacyjnego;  bezpośredni  związek  między  bodźcem
a reakcją  przerwany  mapami  poznawczymi,  hipotezami  itd.)  eksperyment:  badane
szczury  były  podzielone  na  grupy,  jedna  otrzymywała  pokarm  regularnie,  a  druga
po 10  dniach  (kiedy  druga  grupa  nie  dostawała  wzmocnienia  teŜ  się  uczyła:  badała
labirynt, potem szybciej odnajdywało wzmocnienie); behawioryzm operacyjny (pojęcia
tworzone tak, aby mogły być sprawdzone i ustalone przez niezaleŜnych badaczy)

- behawioryzm Hulla: zmienne pośredniczące w ujęciu matematycznym

(główną zasadą  uczenia  się  jest  redukcja  potrzeb,  a  nie  zbieŜność  reakcji  i  bodźca,
ani procesy  poznawcze;  tam  gdzie  reakcja  na  bodziec  prowadzi  do  osłabienia  potrzeby
biologicznej,  tam  wzrasta  siłą  asocjacji  pomiędzy  bodźcem  a  reakcją);  rozróŜnienie
na: wzmocnienie  pierwotne  (np.  dostarczenie  pokarmu-zaspokojenie  konkretnej
potrzeby) i wzmocnienie wtórne (kiedy raz udało nam się zaspokoić głód to następnym
razem  chętniej  wybierzemy  te  same  pokarmy  niŜ  coś  nowego,  tak  tworzy  się  nawyk);
potrzeby

podstawowe

mogą

się

zmieniać

rozwijać;

tendencja

do zachowania się=siła popędu*siła nawyku

- behawioryzm Skinnera: psychologia bodźca-reakcji i reakcji-bodźca; badania

nad wpływem  nagród  i  kar  na  wywołane  zachowania,  zmianami  zachowania,
przynoszonymi  przez  manipulowaniem  systemem  kar  i  nagród;  procesy  pośredniczące
między  reakcją  a  bodźcem  nie  są  istotne;  eksperymenty  na  szczurach  i  gołębiach
w

skrzynkach problemowych

(szczury musiały nacisnąć na dźwignie, aby otrzymać

wzmocnienie,  dźwignia  połączona  była  z  pisakiem,  który  rejestrował  ruch,  łączono
wzmocnienie  z  róŜnymi  innymi  sygnałami);  bodziec  działa  na  zasadzie  mechanizmu
spustowego  (uruchamia  system,  ale  nie  przekazuje  mu  Ŝadnych  danych);
trzy obserwowalne  zmienne  które  mają  znaczenie  to:  bodziec,  reakcja  i  wzmocnienie
(wytwarza  motywację);  umysł  zapamiętuje  sytuacje  zbieŜne,  kojarzy  idee  podobne
w czasie i przestrzeni

- światopogląd Skinnera: postawa egzystencji poza dobrem i złem; tylko człowiek wolny

i godny moŜe czynić dobro i zło; człowiek nie jest wolny, bo działa zgodnie
ze wzmocnieniami; wyobraŜenie o wolności (zgodnie z deprywacją potrzeb) moŜe
stworzyć tylko więzień)

4) Psychologia poznawcza

- człowiekiem kieruje informacja a nie bodziec, kieruje się on elementem poznawczym

(IQ, rozumieniem, uczeniem się); najwaŜniejsze są procesy pośredniczące (percepcja,
myślenie, rozwiązywanie problemów, procesy językowe, pamięć)

- bodziec jest jedynie nośnikiem informacji

IX.

SYCHOLOGIA HUMANISTYCZNA

(

FENOMENOLOGICZNA

)

- przedstawiciele: Carl Rogers, Abraham Maslow
- psychologia skoncentrowana na subiektywnym i świadomym doświadczeniu

jednostki;  człowiek  jest  wyjątkowy  i  wolny  w  wyborze  swojej  drogi  Ŝyciowej;  metod
przyrodniczych  nie  moŜna  stosować  do  badania  człowieka;  cel  psychologii:
dopomoŜenie  człowiekowi    w  wykorzystaniu  potencjału  jego  psychicznego
rozwoju

- rogerowska teoria osobowości: dylemat mógłbym-powinienem (konflikt pomiędzy

tym,  co  ludzie  uwaŜają,  Ŝe  powinni  uczynić,  a  tym  co  w  ich  odczuciu  jest  dla  nich
najlepsze, dylemat ten budzi lęk), ludzie są w istocie dobrze; podstawową potrzebą kaŜdej
jednostki jest potrzeba uznania (szacunku i podziwu ze strony innych); ludzie rodzą się
z  dąŜeniem  do  aktualizacji  (potrzebą  rozwoju  i  wzrostu,  stania  się  dojrzałą  i  zdrową
istotą  ludzką);  pojęcie

(self; składają się na nie zdobywane w wyniku doświadczenie

informacje o własnych cechach, wartościach i postawach; obraz ja determinuje
spostrzeganie świata i własnego zachowania);

ja idealne

(podmiotowa wizja tego, jaki

człowiek powinien lub chciałby być; kiedy ja i ja idealne zgadzają się ze sobą to człowiek
jest zdrowy psychicznie, w przypadku powaŜnych rozbieŜności pojawiają się problemy
psychiczne)

- rogerowska terapia skoncentrowana na kliencie:

klient

(a nie pacjent) uzyskuje siłę

i motywację do radzenia sobie, jeśli stworzy mu się odpowiednie warunki, w tym celu

ułatwiający

(a nie terapeuta) stara się wytworzyć pełną akceptacji atmosferę, celem jest

dopomoŜenie klientowi w jaśniejszym zobaczeniu jego problemów i osiągnięciu wglądu,
co ułatwia mu rozpoznanie własnych słabych i mocnych stron, czemu towarzyszy wzrost
samooceny; często uŜywano terapii grupowej

- maslowska koncepcja motywacji: istnieją motywy obrony (potrzeby redukcji

fizjologicznych napięć: głodu, pragnienia itd.), motywy wzrostu (związane
z zaspokojeniem takich potrzeb, jak potrzeba bycia kochanym i podziwianym; potrzeby te
działają zgodnie z zasadą, iŜ wtedy gdy nie występują braki, ludzie odczuwają potrzebę
rozwijanie się i wykraczania poza swój aktualny stan)

- hierarchia potrzeb: potrzeby są wrodzone i obecne u wszystkich ludzi; potrzeby

niŜsze, muszą być przynajmniej częściowo zaspokojone, by istotne stało się zaspokojenie
potrzeb stojących wyŜej w hierarchii; szczyt hierarchii: potrzeba samorealizacji
(samospełnienia i pełnego zrealizowania własnych moŜliwości) pojawia się
po zaspokojeniu wszystkich potrzeb

- krytyka fenomenologii: Husser, redukcja transcendentalna (trzeba wątpić w istnienie

świata zewnętrznego i samych siebie, tylko dzięki temu nie moŜemy popełnić błędu)

SYCHOLOGIA POSTACI

ESTALT

)

- przedstawiciele: Max Wertheiner, Kurt Koffka, Wolfgang Köhler
- Gestalt (całość, postać, układ) jest czymś więcej niŜ tylko sumą części
- badania Wertheinera: dwa światełka w niewielkiej odległości zapalające się na przemian

w pewnym odstępie czasu widziane są jako jedno światło zmieniające swoje połoŜenie
(zjawisko ruchu pozornego, fenomen fi - φ )

- badania nad wewnętrzną organizacją pola świadomości: opiera się ono na wrodzonej

zdolności mózgu do porządkowania i organizowania pola percepcji w mające jakiś
znaczenie figury niŜ na spostrzeŜeniu odrębnych elementów; badania nad spostrzeganie
pola i tła, łączeniem w całość nieodległych elementów itd.

- pregnacja postaci: tendencja całości (postaci) do zamknięcia; dąŜenie mózgu

do organizowania percepcji tak, by spostrzeŜenia tworzyły najlepiej zorganizowane,
zamknięte i mające sens całości

- badania Köhlera: małpy miały za zadanie dosięgnąć znajdującego się poza klatką

poŜywienia,  w  klatce  były  patyki,  które  moŜna  było  połączyć  i  przyciągnąć  jedzenie,
a początku  małpa  nie  wykazywała  aktywności,  niespodziewanie  rozwiązywała  problem;
koncepcja uczenia się przez wgląd (mając wszystkie elementy potrzebne do rozwiązania
problemu,  spostrzega  się  sytuację  jako  całość,  a  dąŜenie  pola  percepcyjnego  do  lepszej
organizacji i zamknięcia pozwala na znalezienie rozwiązania i odpowiednie zareagowanie)

XI.

SYCHOANALIZA

Klasyczna
- stworzona przez Zygmunta Freuda (neurologa)
- bada psychikę, zakładając istnienie jej nieświadomej warstwy
- zjawiska psychiczne i fizyczne polegają innym prawom; problemy psychologiczne

nie mogą być rozwiązane za pomocą czysto fizjologicznych metod

- Ŝycie psychiczne składa się z trzech poziomów: nieświadomego (nasycony energią

seksualną  i  innymi  instynktami;  zamknięty  dla  świadomości;  znajdują  się  tu  wyparte
wspomnienia  i  myśli;  moŜe  się  ujawniać  np.  w  marzeniach  sennych);
przedświadomego (znajdują się tu myśli niemoŜliwe do uświadomienia w danej chwili,
ale  moŜliwe  do  uświadomienia  w  przyszłości)  i  świadomego  (znajdującego  się
w stosunkach antagonistycznych ze sferą nieświadomą, poniewaŜ musi wypierać dąŜenia
seksualne)

- panseksualizm: ludzie rodzą się w pewną liczbą instynktownych popędów, sterujących

ich zachowaniem i motywacjami; źródłem popędów jest energia psychiczna,
najsilniejsza jej część to libido (energia seksualna)

- najsilniejszy wpływ na rozwój osobowości mają przeŜycia wczesnego dzieciństwa
- idea metamorfoz dziecięcego seksualizmu: do 5-6 roku Ŝycia dziecko przechodzi fazę

oralną, analną i falliczną; pomiędzy 6 rokiem Ŝycia a okresem dojrzewania popęd
płciowy znajduje się w stanie latentnym

- struktura osobowości:

(sfera biologicznie ukształtowana, obejmująca odziedziczone

popędy),

ego

(jej funkcją jest zaspokojenie popędów w realistyczny sposób; jest

w stanie ciągłego napięcia, poniewaŜ nie moŜe pogodzić wymagać id i superego),

superego

(ramy moralnych wartości, charakterystycznych dla kręgu kulturowego w jakim rozwija
się jednostka; rodzaj sumienia; kaŜe ego jeśli usłucha ono popędów id)

- ludzie posiadają równieŜ instynkt zniszczenia (koncepcja immanentnej agresywności

człowieka); antyhistoryzm i antyhumanizm freudyzmu

- łącznikiem świadomości i myślenia są emocje
-

wielopłaszczyznowość

motywacyjnych

struktur

zachowania

człowieka

(czynnik biologiczny –id -energia libido, indywidualny -ego i społeczny –superego -
seksualne ukierunkowanie dziecka); Ŝaden zewnętrzny, ani wewnętrzny akt zachowania
nie moŜe dokonać się bez motywacyjnego (energetycznego) podłoŜa

- terapia: metoda swobodnych skojarzeń (pacjent w odpowiedzi na jakieś słowo ma

podać  dowolne  słowo  przychodzące  mu  do  głowy,  nawet  jeśli  wydaje  się  ono  całkiem
bezsensowne; najwaŜniejsza jest treść owych skojarzeń jako klucz do podświadomości);
wzburzenie  u  pacjentów  podczas  podawania  skojarzeń  miało  być  oznaką  dawnych
urazów  psychicznych;  nieuświadomione  niechcenie  (wyparcie  pewnych  rzeczy
ze świadomości i pamięci)

- Popper uwaŜa, Ŝe freudyzmu nie da się obalić poniewaŜ kaŜda teza obalająca ją, zarazem

potwierdza ją

- krytykuje go Celler

Neofreudyzm
- psychologia analityczna Junga: istnieje nieświadomość zbiorowa (ludzki umysł

dziedziczy pamięć doświadczeń przodków, tak jak ciało dziedziczy struktury biologiczne),
jej  treść  nie  jest  dostępna  bezpośrednio,  ale  ujawnia  się  wdanym  kręgu  kulturowym
w mitach,  czy symbolach,  składa  się  ona  z  archetypów;  libido  ma  naturę  bardziej
duchową  niŜ czysto  seksualną;  wyróŜnienie  dwóch  typów  osobowości:  introwertyk
(typ skłaniający człowieka  do  koncentracji  na  doznaniach  wewnętrznych),  ekstrawertyk
(koncentracja  na  świecie  otaczającym);  test  skojarzeń  słownych  (badany  musi  jak
najszybciej  odpowiedzieć  na  eksponowane  słowo  innym  słowem,  zahamowanie  reakcji,
niezrozumienie  słowa-bodźca  lub  jego  mechaniczne  powtórzenia,  wraz  z  reakcjami
somatycznymi  było  wskaźnikiem  kompleksu,  tzn.  istnienie  w  psychice  emocjonalnie
zabarwionych treści, których ujawnienie jest dla badanego niepoŜądane)

- psychologia indywidualna Adlera: potrzeba mocy i dominacji najwaŜniejszym

ludzkim  popędem;  osobnik  z  powodu  defektów  rozwoju  swoich  narządów  cielesnych
przeŜywa  poczucie  małej  wartości  własnej,  dąŜy  więc  do  samopotwierdzenia  się
u innych ludzi (czynnik społeczny); kompensacja  (dąŜenie do uzyskania dominacji nad
innymi ludźmi drogą wywołania u nich sympatii) i nadkompensacja (szczególna forma
reakcji  na  poczucie  niepełnowartościowości,  tworzy  ludzi  wyróŜniających  się
wyjątkowymi  osiągnięciami)to  siły  rozwoju  psychicznego;  u  człowieka  przewaŜają
motywy świadome, zasada jedności świadomości; osobowość formuje się w pierwszy
5 latach Ŝycia dziecka; jednostki nie moŜna rozpatrywać w oderwaniu od społeczeństwa

- Horney: urazy psychiczne zaleŜą nie tylko od seksualnych perturbacji dzieciństwa, ale są

wynikiem lęku spowodowanego zagroŜeniami czasów obecnych (faszyzm, kryzys
ekonomiczny); naleŜy nie tylko zagłębić się w przeszłość osobnika, ale równieŜ wyjaśnić
właściwości danej sytuacji społecznej

- Fromm: człowiek jest wytworem procesu społecznego, na zawsze pozostaje on

niewolnikiem, ma wiele moŜliwości, ale nie jest w stanie ich wszystkich zrealizować
w ciągu Ŝycia; jest częścią społeczeństwa, ale nigdy nie Ŝyje z nim w harmonii, gdyŜ
stanowi odrębny byt; osobnik jest z natury aspołeczny

- psychoanaliza Anny Freud: zajmowała się problemami starszych dzieci młodzieŜy;

wiek młodzieńczy okresem wzmoŜonej aktywności libido (ma większe znaczenie
niŜ okres wczesno dziecięcy), intensywność popędów powoduje nadmierne obciąŜenie
emocjonalne młodzieŜy

Psychosomatyczna
- Wilhelm Reich
- nie naleŜy stosować Ŝadnych represji w popędzie seksualnym dzieci
- orgon: energia seksualna organizmów Ŝywych, galareta bez masy koloru niebieskiego,

otacza ziemię, działa wbrew prawom entropii (przechodzi z miejsc gdzie jest go mniej
do miejsc gdzie jest go więcej), ma formę spiralną

- akumulator orgonalny: zmienia ilość orgonu w organizmie Ŝywym, ludziom chorym

naleŜy dodać orgonu, a odejmować cholerykom

- wymiana orgonu odbywa się podczas stosunku seksualnego

Angielska
- psychoanaliza Melanii Klein: stosowała teorię Freuda do opisu rozwoju psychicznego

bardzo  małych  dzieci  (między  2  a  6  rokiem  Ŝycia);  stworzyła  technikę  terapeutyczną
do dotarcia  do  dziecięcej  nieświadomości  przez  analizę  ich  zabaw  (terapia  zabawą:
pozwalano  dzieciom  na  swobodną  zabawę,  obserwowano  ją  i  analizowano  jej  treść,
podsuwano  dzieciom  interpretację  zabaw  w  celu  wywołania  przeniesienia  na  nią  emocji
przeŜywanych  normalnie  w  stosunku  do  rodziców,  interpretowano  równieŜ  dziecięce
fantazje)

- psychoanaliza Erika Eriksona: rozwój psychiczny jednostki przebiega poprzez stadia

psychospołeczne (a nie psychoseksualne); ludzkie Ŝycia moŜe być podzielona na stadia,
wyznaczane  przez  kryzysy  Ŝyciowe,  których  przezwycięŜenie  prowadzi  do  rozwoju
i ukształtowania  zrównowaŜonej  osobowości;  badał  problemy  wieku  dojrzewania
(konflikt  między  toŜsamością  a  wymogami  roli  jest  centralnym  kryzysem  całego
rozwoju)

XII.

EORIA LEWINA

- napisał ksiąŜkę O arystotelowskim i galileuszowskim sposobie myślenia
- zorientowanie badań psychologicznych na nauki matematyczno-fizyczne
- psychologa pozostała na poziomie przedgalileuszkowskim
- przeszedł od badań nad motywacją osobnika do badań stosunków psychologicznych

(później głównym tematem stała się dynamika grupy)

pole dynamiczne

w którym kaŜdy punkt współdziała z innymi, a zmiany napięcia w

jednym z nich natychmiast rodzą tendencję do usunięcia tej róŜnicy i odtworzenia
równowagi dynamicznej

- zachowanie zawsze powinno być rozpatrywane jako wynik współdziałania między

osobnikiem a jego bezpośrednim otoczeniem

przestrzeń Ŝyciowa

to całość czynników działających na osobnika w danym odcinku

czasu;

pole

to struktura w której realizuje się zachowanie, ujmuje ona dąŜenia

motywacyjne (zamiary) osobnika i istniejące poza nim przedmioty jego dąŜeń; siły
psychiczne powstają i ulegają zmianom tylko wewnątrz pola; osobnik i przedmiot są
nierozdzielne (tworzą jednolite pole)

- motywacyjny aspekt: przedmiot-przedmiot
- moŜna wyjaśnić zachowanie tylko na podstawie relacji jakie formują się u osobnika w

kontakcie bezpośrednim ze środowiskiem w konkretnym czasie (ubiegłe
doświadczenie wpływa na osobnika tylko jeśli jest aktualne równieŜ w obecnej sytuacji)

- uŜycie wektorów do opisania

lokomocji

(psychologicznego ruchu) wewnątrz pola

walencja

(dodatnia lub ujemna) obszary w środowisku, które przyciągają lub odpychają

osobnika; środowisko jest naładowane plusami i minusami, które kierują lokomocją osobnika

stan nasycenia

: poziom napięcia w systemie motywacyjnym dotyczącym danego

działania spada w wyniku ciągłych powtórzeń i staje się niŜszy niŜ w innych systemach
napięć

, dlatego osobnik odmawia wykonania zadania, woląc przełączyć się na inne; jeśli

czynność jest dla osobowości waŜna i istotna to nasycenie występuje szybciej niŜ gdy jest
nieistotna

- związki motywacyjne osobnika ze środowiskiem to stosunki sił
- poziom aspiracji to stopień trudności osiągnięcia celu, do którego dąŜy badany
- badania Zeigarnika: badanym przedstawiano szereg zajęć, z których części nie mogli

dokończyć (przerwano im pracę), proszono ich potem, aby przypomnieli sobie zadania,
lepiej pamiętano zadania niedokończone; kiedy niedokończone działanie miało dla
badanego znaczenie osobiste wówczas dawało się odtworzyć łatwiej, niŜ gdy badany nie
przeŜywał zadania jako osobistego osiągnięcia; tłumaczy to system napięć (motyw, jeśli
nie jest rozładowany, zachowuje swoją aktualność)

- badania Owsiankina: stosowano metodę przerywania czynności badanym, później

jednak mieli oni moŜliwość dokończenia zadania (robili to spontanicznie, bez przymusu);
badanie

czynności zastępczej

: przerywano jedno działanie, ale natychmiast dawano

badanemu kolejne zadanie, sprawdzają, czy moŜe mieć ono wartość zastępczą, wysoki
stopień drugiego zadania zwiększa jego wartość zastępczą, zaleŜy ona takŜe od czynników
społecznych i osobowościowych

XIII.

LEMENTY PSYCHOLOGII OGÓLNEJ

Terapie
Psychologia dynamiczna
- wywodzi się z psychoanalizy
- odkrywa nieświadome motywy, równieŜ seksualne
- stosuje setting
- nie ma limitu czasowego
- szkielet techniczny: stała obecność pacjenta na sesji, bezwzględna opłata, psycholog sam

wprowadza pacjenta do gabinetu, stosuje się część pojęć z psychoanalizy, terapia
eklektyczna (czerpiąca ze wszystkich innych systemów), do jednego pacjenta dopasowuje
się jeden rodzaj terapii

Psychoanaliza
- wyjaśnianie, zgłębianie zagadnień psychiki
- psycholog analityczny tłumaczy kaŜde słowo pacjenta na język psychoanalizy; nie leczy,

nie dba o skutki terapii

- zaburzenia psychiczne: zaburzenia komunikacji z innymi ludźmi, ze społeczeństwem
- aby zostać psychoanalitykiem naleŜy: przejeść własną psychoterapię, superwizję i szkolenie

teoretyczne

- Ferenczi: psychoanaliza partnerska (najpierw psycholog analizuje psychoanalityka,

a potem odwrotnie)

Behawioryzm-poznawczy:
- psychoterapeuta aktywnie uczestniczy w terapii (moŜe coś robić z pacjentem,

np. prowokacja: głaskanie tarantuli przez arachnofoba)

- trening zmierzający do relaksacji pacjenta
- duŜą rolę odgrywa sugestia: W (załoŜenia) - M (metody, najczęściej sugestia) –

P (pacjent)

Leczenie depresji:
- leczenie przez wydobywanie z pacjenta zachowań, naleŜy zmobilizować go do działania
- pacjent nie moŜe leŜeć na leŜance
- depresja jest skutkiem bezradności wyuczonej w dzieciństwie
- trzeba uświadomić pacjenta, Ŝe jego choroba moŜe się skończyć

Psychologia humanistyczna:
- pacjent nie ma obowiązków (od płacenia do punktualności)
- przeformowanie pacjenta, tak aby widział moŜliwości dalszego rozwoju

Metody
- statystyczne: losowy dobór osób
- heurystyczne: słuŜą do gromadzenia wiedzy o faktach, obserwacja
- diagnostyczne: słuŜą do rozpoznania stanu rzeczy, np. skale i testy psychologiczne
- fizjologiczne

XIV.

EORIE PAMIĘCI

- pamięć to wytwór procesu asocjacji, a nie siatka mechanicznie skojarzonych elementów
- trzy poziom badania pamięci: diachroniczne (Ebbinghaus, skupienie na podłoŜu

asocjacyjnym, abstrahowanie od treści oraz przebiegu aktu pamięci), funkcjonalne
(Bartlett; pamięć jako określona czynność poznawcza, jak je funkcje wpływają na przebieg
innych czynności psychicznych), synchroniczne (Brentano; procesy psychiczne badane
jako aktualnie występujące wiązki-akty)

1) Teoria Ebbinghausa

- pamięć jako tło Ŝycia psychicznego; zapamiętywanie ma charakter asocjacji, jest

procesem przyrostu pewnych treści w obrębie psychiki

- aby powstał ślad pamięciowy potrzebny jest tylko związek asocjacyjny między treściami

percepcji

- wspomnienie to proces, w którym powracającym jak wyobraŜenia treściom

pamięciowym towarzyszy świadomość ich wcześniejszego przeŜycia; reprodukcja

- asocjacja: takie połączenie wspomnień, Ŝe przywołanie jednego musi wywołać pojawienie

się drugiego

- cztery przyczyny kojarzenia: podobieństwo wyobraŜeń, przeciwieństwo wyobraŜeń,

związek przestrzenny, związek czasowy

- metody badania pamięci: asocjacje tworzone na co dzień (u badanego wywołuje się

wraŜenia, a potem wzbudzane przez nie wyobraŜenia i mierzy się czas potrzebny
do wzbudzenia), zdolność do odtworzenia (u badanego wywołuje się wraŜenia, a potem
kaŜe się mu je odtworzyć), aŜ do bezbłędnego odtworzenia materiału (miarą zdolności
jest częstość powtórzeń potrzebna do całkowitego zapamiętania treści), metoda trafień
(badanemu przedstawia się kilka razy materiał, a następnie prezentuje się części składowe,
z poleceniem odtworzenia elementu, znajdującego się bezpośrednio po nich)

- proces przypominania jest uwarunkowany przez miejsce i czas
- nie moŜna określić liczby powtórzeń potrzebnej do całkowitego zapamiętania

materiału

- efektywność pamięci zaleŜy od stopnia skupiania uwagi
- badania nad sylabami bezsensownymi (aby wyeliminować wpływ osobistych

doświadczeń  osoby  badanej  na  proces  zapamiętywania,  ujednolicić  materiał  zachowania
i uczynić  pamięć  mierzalną;  uproszczenie  bodźca  wywołuje  automatycznie
uproszczenie  reakcji,  która  jest  izolowana  od  istniejących  juŜ  stanów  pamięciowych);
jeśli  reprodukcja  następuje  bezpośrednio  po  uczeniu  się  (pamięć  świeŜa-  prosty  wyczyn
pamięci

) juŜ po jednokrotnym przedstawieniu moŜna wiele odtworzyć; dorośli są w stanie

odtworzyć więcej niŜ dzieci; największy rozwój zdolności do uczenia się ma miejsce
od 13 do 15 roku Ŝycia, kończy się wraz z zakończeniem wzrostu organizmu; wielokrotne
uczenie

się

krótkich

szeregów

sylab

bezsensownych

jest

efektywniejsze

niŜ zapamiętywanie długich; najłatwiej zapamiętujemy pierwsze i ostatnie sylaby
szeregu;

krzywa zapominania

(najwięcej przyswojonego materiału ubywa bezpośrednio

po uczeniu się; pewna ilość zapamiętanych sylab pozostanie w pamięci na zawsze)

2) Teoria pamięci dynamicznej Frederica Batletta

- pamięć jest dynamiczna i zmienna, nie moŜna jest opisać jednoznaczną beztreściową

formułą; zapamiętywanie to siatka asocjacji, która działa całościowo, dynamicznie
i twórczo

- pamięć zawiera treści kulturowe i społeczne (nie istnieje więc materiał bez znaczenia;

Ebbinghaus nie wyeliminował związków znaczeniowych, ale stworzył nowe, bardziej
nietypowe)

- mylne jest załoŜenie, Ŝe proste reakcje zachowują swój elementarny charakter w większych

całościach (przeczy temu przebieg odtwarzania); neguje wartość statystyki w psychologii

- pamięć naleŜy badać w związku z innymi czynnościami psychicznymi

- rozróŜnienie: percepcji (reakcji na bodziec zmysłowy), pamięci (uŜycia kombinacji

bodźców z przeszłości) i wyobraźni (uŜycia materiału pochodzące z róŜnych źródeł,
którego jednostka nie musiała mieć w doświadczeniu)

- percepcja bezpośrednia i najprostsza ludzka reakcja poznawcza, juŜ ona jest kierowana

przez zainteresowania oraz uczucia; obraz jest dla jednostki całością, ale niektóre jego
elementy  mogą  oddziaływać  silniej  niŜ  inne;  bezwiedne  nadawanie  nazw    jest  formą
organizacji  tła;  w  kaŜdym  obrazie  występuje  czynnik  celowy,  a  reakcje  poznawcze
człowieka  są  zawsze

podąŜaniem za znaczeniem

; im więcej dynamiki ma materiał

tworzący obraz, tym wyraźniejsze są podstawy, które determinują zapamiętywanie;
wszystkie stworzone w przeszłości doświadczenia funkcjonują współcześnie jako jedność

- badania: metoda powtarzanych odtworzeń (rysowania obrazków i seryjnych reprodukcji),

metoda niejednoznacznych plam atramentowych

- eksperyment zniekształcania śladów pamięciowych: pokazano badanych maskę-

twarzy, kolejne osoby odtwarzały ją na podstawie juŜ narysowanych rysunków; ujawniły
się tendencje do przetwarzania rysunku w kierunku treści konwencjonalnych
i wątków znanych społeczności, cechy nieznane materiału przekształcano znane

- na proces percepcji składa się: wzór sensoryczny i funkcja (która bezpośredni wzór

przekształca w znaczenie); rozpoznanie zaleŜy od zbieŜności funkcji z postawą
lub orientacją; rozpoznawanie nie jest dokładnych odtworzeniem

- przypominanie, bardziej złoŜone od rozpoznawania, wymaga wyobraźni; treści

przypominania muszą być datowane i osobiste

- pamięć to doświadczenie pozostawiające w psychice ślady, które w przyszłości

są pobudzane przez bezpośredni bodziec; ma za równo charakter asocjacyjny,
jak i indywidualny; aktywne, rozwijające się wzory stanowią podstawę determinacji
ludzkich zachowań (a nie schematy)

- przeszłość determinuje jednostkę przez datowane zdarzenia, skojarzone z innymi

zdarzeniami, najwcześniejsze determinują najbardziej podstawowe czynności

3) Teoria pamięci Franza Brentano

- pamięć jest aktem (odrzucenie empirii fenomenologicznej), zapamiętywanie to działanie

w formie aktów

- pamięć umoŜliwia obserwację faktów, ale podobnie jak autoobserwacja wewnętrzna jest

dostępna tylko jednemu obserwatorowi i dotyczy tylko jednego Ŝycia

- poznanie psychiczne to autobiograficzna reintrospekcja i obserwacja zewnętrznych

stanów organizmu

- treści przedstawień są toŜsame z ich aktami, a same przedstawienia są podstawą

sądów, poŜądań i innych aktów psychicznych

- pamięć jest czynnością jednorazową, której towarzyszy poczucie znajomości

i oczywistości, ma u swoich podstaw przedstawienie, jest aktem

- przypominanie jednoczy zjawiska psychiczne (pamięć uczestniczy w jedności

świadomości); ukazuje szereg rozciągłych czasowo fenomenów, pomiędzy członami
szeregu występuje pokrewieństwo; istnieje świadomość przeskoku między przeszłością
a teraźniejszością

- kaŜdy człon pamięci odnosi się do poprzednich, a cała pamięć do swoich początków, stan

końcowy danego szeregu fenomenów pamięci ujmujemy w spostrzeŜeniu wewnętrznym

XV.

NTELIGENCJA

- inteligencja to coś, co mierzy inteligencję, cecha osobowości
- badania Alfreda Bineta: dąŜył do ujawniania stopni właściwych róŜnym poziomom

rozwoju  inteligencji;  dawał  dziecku  zadania  do  rozwiązywania,  liczba  prawidłowych
odpowiedzi  byłą  zestawiana  ze  wskaźnikami  uzyskanymi  przez  rówieśników;  koncepcja
ilorazu  inteligencji  (I.I.)  jako  stałego  czynnika,  odróŜniającego  ludzi;  iloraz
inteligencji  to  stosunek  wieku  umysłowego  do  chronologicznego;  niezmienność
ilorazu  inteligencji  (niezaleŜność  od  nauczania,  czynników  kulturowo-społecznych;
narzędzie dyskryminacji rasowej)

- inteligencja wg Hebba: inteligencja A (górne i dolne granice inteligencji), inteligencja B

(realizacja poziomu inteligencji, mieszącego się w granicach inteligencji A, wytworzona
dzięki interakcji ze środowiskiem) i inteligencja C (część inteligencji B, mierzona przez
testy inteligencji); testy inteligencji mogą pobudzić część jeszcze nie rozwiniętej
inteligencji A

OJĘCIA

Paralelizm psychofizyczny

NiezaleŜność zdarzeń psychicznych i fizycznych

Inegzystencja intencjonalna

naturalne skierowanie na obiekt, poczucie oczywistości istnienia zjawisk,
będących przedmiotem aktu introspekcji

Introspekcja

opisywanie własnych aktów psychicznych

Reintrospekcja

opisywanie aktów psychicznych, które miały miejsce w niedalekiej przeszłości

Przeniesienie

w czasie sesji terapeutycznej pacjent przenosi postaci ze swojej przeszłości na
terapeutę i powtarza uczucia z przeszłości

Acting out

odgrywanie

Setting

układ, szkic techniczny

Desentyzacja

Konstelacje

ustawienia, ustawianie członków rodziny pod postacią innych z grupy

Argument zgody powszechnej

istnieją pojęcia, na które zgadzamy się wszyscy, zasady wrodzone,
nieuświadamialne

Apercepcja

Akt sychiczny dokonujący się w przestrzeni świadomości między działaniem
bodźca a odpowiedzią ruchową

Asocjacja

Połączenie poszczególnych elementów wewnątrz świadomości

Akty intencjonalne

zawsze skierowane na obiekt; przedstawienia, sądy, uczucia

Wyparcie

aktywne, ale nieuświadamiane przez osobnika, usunięcie ze świadomości uczuć,
myśli i dąŜeń do działania, które dalej motywują zachowanie, wywierają na nie
nacisk, są przeŜywane w postaci uczucia niepokoju

Regresja

ześlizgiwanie się na bardziej prymitywny poziom zachowania lub myśli

Sublimacja

jeden z mechanizmów, za pomocą których zakazana energia seksualna
rozładowuje się w postaci czynności moŜliwe do zaaprobowania i przez
osobnika, i przez społeczeństwo; np. twórczość

Dysonans poznawczy

poczucie silnego dyskomfortu psychicznego, w momencie gdy docierają do nas
informacje, które są sprzeczne z naszymi dotychczasowymi poglądami.

Reprodukcja

wspomnienie, proces, w którym powracającym jako wyobraŜenia treściom
pamięciowym towarzyszy świadomość ich wcześniejszego przeŜycia

Propulsje

wzmocnienie pozytywne

Repulsje

wzmocnienie negatywne

Okres latencji

okres powyŜej 6 roku Ŝycia, kiedy popęd seksualny jest w stanie utajonym

Kompleks Edypa

określony motywacyjno-afektywny stosunek dziecka do rodziców – chłopiec
odczuwa pociąg do matki, traktując ojca jako rywala, wywołującego jednocześnie
nienawiść i strach

Efekt „Zeigarnik”

kaŜda motywacja ma tendencje do tego, aby wysycać się całkowicie

Fenomen fi

Zjawisko ruchu pozornego

Natywizm

psychika ma cechy wrodzone, które potem się ujawniają

Empiryzm

dzieci uczą się na podstawie wzorców

Katharsis

odreagowanie

Metodologia

nauka o metodzie

Prawo gradientu celu

im bliŜej celu, tylko szybciej do niego dąŜymy

Intelektualizm

sprowadzenie

wszystkich

determinantów

zachowania

czynności

intelektualnych, aktów poznawczych

Woluntaryzm

prapoczątkiem wszystkiego jest wola

Wola

szczególna utajona siła, kierująca działaniami człowieka od wewnątrz

Lęk napadowy

trwa ok. 10-15 min, stres, przyśpieszony oddech, akcja serca, panika

Współczynnik korelacji

<-1,1> dodatni: nasilenie jednej cechy zwiększa nasilenie drugiej cechy; ujemny:
nasilenie jednej cechy zmniejsza nasilenie drugiej cechy

Kwestionariusz osobowości

w wyniku badania otrzymujemy profil osobowości, są to testy dla ludzi
przeciętnych, wynik jednostki porównuje się z normą statystyczną, wynik jest
prospektywny- pozwala przewidywać przyszłość

Desentyzacja

zmniejszenie wraŜliwości

OSTACI

Wilhelm Wundt

pierwsze

laboratorium

psychologiczne,

strukturalizm,

introspekcja,

paralelizm psychofizyczny

Edward Titchener

strukturalizm, struktura skończona, introspekcja

Lewingstroβ

strukturalizm współczesny, struktura nieskończona, introspekcja

John Dewey

funkcjonalizm, organizm jako całość, odrzucenie introspekcji

James Cattell

funkcjonalizm

Robert Woodworth funkcjonalizm

Engel

funkcjonalizm

Wiliam James

pragmatyzm (funkcjonalizm), strumień świadomości, teoria powstawania
emocji na skutek zmian somatycznych

Thomas Hobbes

asocjacjonizm

Herman Ebbinghaus asocjacjonizm, zapamiętywanie sylab bezsensownych, krzywa zapominania

Edward Thorndike

warunkowanie instrumentalne, metoda prób i błędów, prawo efektu, prawo
wyćwiczalności, badania nad kotami w skrzynkach

Iwan Pawłow

warunkowanie klasyczne, badania nad ślinieniem się psów

Karol Darwin

teoria ewolucji

Max Weber

zaleŜność zjawisk psychicznych od fizycznych

Gustaw Fechner

zaleŜność zjawisk psychicznych od fizycznych

Iwan Sieczenow

łuk odruchowy, trójczłonowy akt psychiczny, regulacja sygnałowa

Biechtieriew

refleksologia, badania nad odruchami mózgu

Francis Galton

testologia, badanie genialności w kolejnych pokoleniach

Lavater

fizjognomika

Gall

frenologia

John Watson

behawioryzm ortodoksyjny, S-R, badania niemowląt

Hunter

reakcja odroczona, czynniki pośredniczące, badania nad małpami

Pentfield

mapa mózgu, badania nad pobudzaniem mózgu impulsami elektrycznymi

Lashley

zaleŜność między zachowaniem a mechanizmami nerwowymi

Bridgeman

operacjonizm

Herman Helmholtz idealizm, koncepcja wraŜeń innerwacyjnych, badanie czasu reakcji

Franz Mesmer

koncepcja fluidu magnetycznego

Edward Tollman

neobehawioryzm moralny, badania mediatorów, utajone uczenie się

Clark Hull

neobehawioryzm, redukcja potrzeb, zmienne pośredniczące

Brutus Skinner

neobehawioryzm, wpływ nagród i kar na uczenie się, badania na szczurach w
skrzynkach problemowych

, człowiek nie jest wolny

Carl Rogers

psychologia humanistyczna, terapia skoncentrowana na kliencie, potrzeba
uznania

Abraham Maslow

psychologia humanistyczna, hierarchia potrzeb, motywy obrony i wzrostu

Franz Brentano

teoria pamięci, psychologia bez pojęcia duszy, reintrospekcja

Max Wertheiner

psychologia postaci (gestalt), zjawisko fi

Kurt Koffka

psychologia postaci (gestalt)

Wolfgang Köhler

psychologia postaci (gestalt), uczenie się przez wzgląd, badania nad małpami

Zygmunt Freud

psychoanaliza klasyczna, panseksualizm, wielopłaszczyznowość struktur
motywacyjnych (id, ego, superego), wyparcie

Carl Gustaw Jung

neofreudyzm, nieświadomość zbiorowa, typy osobowości

Alfred Adler

neofreudyzm, motywy świadome, potrzeba mocy i dominacji

Horney

Urazy psychiczne zaleŜne od sytuacji społecznej

Anna Freud

beofreudyzm, badania młodzieŜy

Wilhelm Reich

psychoanaliza psychosomatyczna, orgon

Melanie Klein

psychoanaliza angielska, terapia zabawą

Erik Erikson

psychoanaliza angielska, stadia psychospołeczne (wyznaczane przez kryzysy
Ŝyciowe)

Ferenczi

psychoanaliza partnerska

Karl Lewin

pole dynamiczne

, przestrzeń Ŝyciowa, ścisły związek osobnika ze środowiskiem i

czasem

Zeugarnik

pole dynamiczne

, system napięć, kaŜda motywacja ma tendencje do tego, aby

wysycać się całkowicie

Owsiankin

pole dynamiczne

, wartość zastępcza czynności

Frederic Batlett

teoria pamięci dynamicznej

Alfred Binet

testy ilorazu inteligencji

Hebb

redukcjonizm biologiczny; ludzkie działanie najłatwiej zrozumieć, badając
zwierzęta; teoria inteligencji

Breuer

hipnoza, katharsis

Festinger

teoria hydrauliczna (osobowość jest siłą, która napiera, aŜ przerwie tamy
kulturowe i doprowadzi do odreagowania przez które osiągamy przyjemność
i spokojnego ducha), dysonans poznawczy

Piaget

badania nad rozwojem intelektualnym

Lorenz

zachowanie moŜna badać w taki sam sposób, jak wszystkie inne funkcje
Ŝyciowe; teoria ludzkiej agresji

Heelinger

konstelacje, ustawienia