Problemy związane z prokreacją

n

Spory o status zygoty, embrionu, płodu

n

Leczenie bezpłodności

n

Zapłodnienie in vitro

n

Aborcja

n

Macierzyństwo zastępcze

n

Diagnostyka pre-implantacyjna i prenatalna 

n

Selekcja embrionów, eugenika

n

Leczenie wcześniaków

n

Problemy z adopcją

n

Procesy o „złe życie” i złe urodzenie”

n

Badania na embrionach, komórki macierzyste, klonowanie terapeutyczne

Problemy z prokreacją

n

Dyskurs biologiczny

n

Dyskurs prawniczy

n

Dyskurs filozoficzny

n

Dyskurs medyczny

Problemy z terminologią

n

Definicja płodu (W. Lang): żywy organizm ludzki 

powstały w wyniku zapłodnienia wewnątrz- lub 

pozaustrojowego, rozwijający się w macicy kobiety do 

czasu porodu lub poronienia

n

Zygota, pre-embrion, płód, dziecko poczęte, dziecko 

nienarodzone, nasciturus (mający się urodzić)

n

W konwencjach miedzynarodowych termin „dziecko 

poczęte lub nienarodzone” nie występuje

fazy rozwoju 

n

Od zapłodnienia do implantacji w macicy

n

Okres wielopotencjalności (pierwszy tydzień)

n

Od zaniku wielopotencjalności do oznak 
elektrycznej aktywności CSN (10 tydzień )

n

Od początku aktywności mózgu do osiągnięcia 
zdolności przeżycia poza organizmem kobiety

n

Od zdolności do przeżycia do porodu

7 koncepcji moralnego definiowania 

statusu płodu ludzkiego

n

Płód ma identyczny status z człowiekiem urodzonym

n

Jest częścią ciała ludzkiego, status jak tkanki

n

Status podobny do zwierząt wyższych, ani nie jest 

osobą, ani częścią ciała, ale jest godny szacunku

n

Unikalny status moralny, wyższy od zwierząt, lecz 

niższy od człowieka urodzonego

n

Jest potencjalną osobą ludzką

n

Jest domniemaną osobą ludzką

n

Przysługuje mu atrybut świętości życia ludzkiego, jest 

bytem samoistnie wartościowym

n

Status ontologiczny (czyli stadium rozwoju) 
embrionu nie determinuje jednoznacznie jego 
statusu normatywnego (czyli moralnego lub 
prawnego)

Relewancja statusu moralnego dla 

statusu prawnego

n

1. doktryny „prawa naturalnego”: status prawny 
płodu jest zdeterminowany przez status moralny

n

2. status moralny jest zdeterminowany przez status 
prawny

n

3.Status moralny i prawny są całkowicie niezależne:

n

Status moralny może być pomocny w uzasadnieniach 
statusu prawnego

3 stanowiska w doktrynach 

etycznych:

n

1. definiowanie statusu moralnego płodu nie jest 

potrzebne dla oceny działań

n

2. definicja taka nie jest możliwa

n

3. definicja statusu moralnego jest możliwa i potrzebna 

w praktyce legislacyjnej i medycznej

n

A. prawo jest stanowione w zależności od kultury, 

systemu prawnego etc. Nie istnieje uniwersalny wzorzec

n

B. moralny status płodu określa kobieta ciężarna

Jeśli uznajemy potrzebę definiowania 

moralnego statusu płodu:

n

Siedem podstawowych koncepcji

n

7 x 5 = 35

Przykład rozwiązań prawnych w 

USA

n

Zasada prawa rzymskiego „in dubio pro libertate” – w 

razie wątpliwości za wolnością

n

1973 casus Roe vs Wade

n

Organy państwa nie roztrzygają sporów filozoficznych,  

w rozumieniu Konstytucji USA płód nie jest 

obywatelem

n

Argument zwolenników „pro-life” : 1857 Sąd 

Najwyższy USA uznał, że czarni amerykanie nie są 

osobami  

Konstytucja RP chroni życie 

obywateli

n

Jednak Trybunał Konstytucyjny uchylił się od 
zdefiniowania momentu, od jakiego można 
definiować obywatela

Ważność debaty etycznej dla 

stanowienia prawa

n

Legalność in vitro, adopcja embrionów, zamrażanie i 

niszczenie embrionów, prawo własności

n

Legalność aborcji

n

Problem wyboru w szczególnych przypadkach 

medycznych

n

Dawstwo gamet

n

Prawo spadkowe RP: „Dziecko poczęte w chwili 

otwarcia spadku może być spadkobiercą, jeśli urodzi się 

żywe”

n

Nacz. Sąd Adm. RP 1985: darowizna na rzecz dziecka 

poczętego jest dopuszczalna

Doktryna Kościoła Katolickiego

n

Pisma 

n

Tradycja = dorobek teologów w ciagu 2000 lat

Seks, prokreacja, aborcja

n

Etyka katolicka: abp 

Ignacio Carrasco de 

Paula, Opus Dei, 

wiceprezes Papieskiej 

Akademii „Pro Vitae” 

n

Cytaty za : „Etyka życia”, 

Ryszard Otowicz SJ,  

Kraków 1998

Prokreacja:

n

„W każdym ludzkim poczęciu zaangażowany jest Bóg”

n

Przekazywanie życia nie jest wyłącznie procesem 

biologicznym, ale jest wydarzeniem antropologicznym, 

naznaczonym sensem ludzkim, duchowym, religijnym i 

osobowym, wyrażonym w personalistycznej triadzie : 

ojciec-matka-dziecko. „Stworzona triada jest „znakiem” 

niestworzonej Trójcy Przenajświętszej ( Ojciec, Syn, 

Duch Święty) w Boskim akcie stworzenia” – bp E. 

Sgreccia

n

Sententia pia

n

Godność przekazywania życia ludzkiego wymaga 

zawsze zachowania 3 warunków:

n

A. zachowania integralności aktu małżeńskiego, czyli 

zachowania wewnętrznego powiązania w akcie 

prokreacyjnym wymiaru jednocząco-osobowego, 

wymiaru duchowego ojcostwa/macierzyństwa z 

wymiarem cielesnym

n

B. zachowania naturalnego związku rodziców z 

poczętym dzieckiem

n

C. poszanowania osobowej godności życia poczętego

Zapłodnienie in vitro

n

Bp E. Sgreccia:

n

„Nie można mówić o terapeutycznym 

charakterze technik prokreatywnych, gdyż nie 

przywracają one na stałe normalnego 

funkcjonowania władzy rozrodczej człowieka, 

ale pozwalają tylko na ominięcie patologicznej 

przeszkody uniemożliwiającej poczęcie”

n

„Rodzice nie mogą powoływać się na 
podmiotowe prawo do posiadania dziecka i 
dążyć do jego zrealizowania za wszelką cenę”

Antykoncepcja

n

Seks jako grzech

n

Antykoncepcja jako grzech

n

Aborcja jako grzech

Niekonsekwencje stanowiska 

katolickiego:

n

Zezwolenie na seks w dni niepłodne

n

Po menopauzie

n

Z żoną bezpłodną

Moralne dylematy współczesnego 

świata

n

AIDS

n

Przeludnienie

n

Porzucanie dzieci

Historia stosunku Kościoła do 

prokreacji i aborcji

n

Pierwsze wieki Koscioła :

n

Aborcja jako zło ale nie zabójstwo:

n

Ascetyzm jako cnota : seks bez prokreacji jest 
złem

Dwa problemy pierwszych wieków 

Kościoła ;

n

Czy aborcja ma ukryć zdradę małżeńską?

n

W którym momencie płód uzyskuje duszę?

Arystoteles:

n

Nasienie męskie pada na „płodny grunt” macicy

n

Dusza wegetatywna

n

Dusza zwierzęca  40 dni lub 90 dni

n

Dusza rozumna

Porfiriusz (filozof, przeciwnik 

chrześcijaństwa) III w.

n

Niższa dusza nie może wytworzyć wyższej, tylko 
odwrotna kolejność jest możliwa

n

Dlatego płód przez większość czasu pozostaje 
bez duszy i jest rośliną

„ nikt nie wprowadza się do domu, póki nie jest 

gotowy”

Św. Augustyn (354-430)

n

Aborcja wczesnego płodu nie 
jest zabójstwem, 

Jest jednak 

złem, bo oddziela seks od 
prokreacji

n

„Prawo nie powiada, że 
aborcja równa się zabójstwu, 
jako że nie można jeszcze 
mówić o żywej duszy w ciele, 
które nie odczuwa, nie jest 
jeszcze uformowane i nie 
posiada zmysłów; któż raczej 
nie skłania się ku myśleniu, 
że nieukształtowane płody 
więdną jak ziarna, które nie 
wykiełkowały”

Augustyn :

n

„zło związane z aborcją nie wiąże się z 
zadawaniem śmierci, tylko z lubieżnym 
okrucieństwem lub okrutną lubieżnością”

n

Kobieta usuwająca płód karana będzie za to, że 
ex-post czyni swój akt seksualny hedonistyczną 
przyjemnością, a nie zamiarem prokreacji

Tertulian III w.

n

Antyfeminista i asceta, 
animacja natychmiastowa

n

Kobieta „ jest bramą do 
piekła, każda z was jest Ewą, 
zasłużyłaś na śmierć..  „ itp.

n

Dusza jest materialna, choć 
niepodzielna, płodu nie 
wolno niszczyć

VIII wiek

n

Zwrócenie uwagi na warunki bytowe kobiety w 
„Księdze pokutnej” Bede’a :

n

„Matka, która uśmierciła swe dziecko przed 
czterdziestym dniem będzie pokutować przez rok. Jeśli 
stanie się to po tym, jak dziecko zacznie żyć ( !!!) – jak 
morderczyni. Jednakże wielkie znaczenie ma to, czy 
czyni to biedna kobieta, nie mogąca utrzymać ( 
dziecka), czy nierządnica, która chce ukryć swą 
niemoralność” 

Papież Grzegorz IX (XII w.)

n

Dekret Si aliquis:

n

Aborcja, sterylizacja lub 
antykoncepcja jest 
zabójstwem, 

Św. Tomasz z Akwinu 1226-74

n

Animacja sukcesywna: najpierw 

rozwójem płodu kieruje dusza ojca, 

potem następstwo duszy 

wegetatywnej, zmysłowej i 

rozumnej; nie przekształcenie, ale 

substytucja niższej formy przez 

wyższą, poprzednia dusza rozpada 

się (Sth I, q.118, art. 2, ad2)

n

Animacja duszą rozumną (mocą 

Boga) następuje po 40 /80 dniach 

(Arystoteles)

n

Negacja tego stanowiska Tomasza 

przez niektórych współczesnych 

teologów katolickich ( o. J. Salij )

Okres nowożytny: 1500-1750

n

1588  zaniepokojony prostytucja w Rzymie, papież 
Sykstus V wydał bullę, nakazując karać tak samo za 
zabójstwo, antykoncepcję i aborcję

n

1591 papież Grzegorz XIV uznał stanowisko swego 
poprzednika za zbyt surowe i niezgodne z 
teologicznymi poglądami na uduchowienie płodu : 
nakazał nie karać surowo, tam gdzie nie mamy 
zabójstwa albo ożywionego płodu

Martin Luter (1483-1546)

n

Godność człowieka nie 
opiera się na posiadaniu 
duszy rozumnej, ale na 
ofiarowanej mu przez 
Boga łasce 
usprawiedliwiającej  (czyli 
możliwości zbawienia)

Karl Ernst von Baer 1792-1876

n

Rosyjski embriolog poch. 
niemieckiego, pracował 
w Petersburgu, 
Królewcu, Berlinie 

n

Odkrycie oocytu u 
ssaków w 1827

1869

Pius IX nakazuje 

ekskomunikować każdego, 

kto dokonuje aborcji płodu 

w dowolnym stadium 

rozwoju

n

Animacja płodu następuje w 

chwili zapłodnienia

n

2007 Benedykt XVI 

podtrzymuje stanowisko 

Piusa IX 

1965 encyklika Gaudium et spes  

(radość i nadzieja)

n

„należy chronić życie od chwili poczęcia, aborcja 
i dzieciobójstwo są przerażającymi zbrodniami)

Papież Paweł VI

n

Encyklika „Humanae vitae” 1968:

n

„każdy akt małżeński musi być 

otwarty na przekazywanie życia”

n

Zabrania antykoncepcji, środów 

wczesnoporonnych, zapłodnienia 

in vitro, seksu przedmałżeńskiego, 

masturbacji, aborcji, rozwodów, 

homoseksualizmu, eutanazji

n

Zezwala na „naturalną regulację 

poczęć” i seks po menopauzie

n

Powierdzona przez następców: 

Jana Pawła II i Benedykta XVI 

1995 encyklika „Evangelium vitae”

n

Papież potępił aborcję, jednak kwestię momentu 
animacji płodu pozostawił otwartą

Współczesne poglądy teologów 

katolickich 

n

1. twierdzenie, że zygota jest człowiekiem nie 
ma charakteru teologicznego, ale da się 
uzasadnić na gruncie etyki świeckiej (o.Salij)

n

2. argument z ostrożności ( s. prof. Chyrowicz)

Różnorodność poglądów 

współczesnych teologów katolickich

1. O. Salij i problem bliźniąt

n

2. prof. Ślipko i problem implantacji jedynie 
30% embrionów

n

3. szkoła jezuitów z Georgetown : O. Joseph 
Danseel i animacja opóźniona

Inne religie lub wyznania

n

Buddyzm:

brak wspólnego stanowiska; Dalai Lama: „aborcja może być 

aprobowana lub nie w zależności od okoliczności”

n

K. Prawosławny

, większość protestantów jest przeciwna

n

Metodyści, United Church of Christ, Evangelical Lutheran Church of 

America oraz Unitarianie

dopuszczają aborcję; 

n

Istnieją grupy wewnątrz dużych kościołów, które są „Pro-Choice” : np. 

Catholics for a free Choice

n

Hinduizm

klasyczny jest przeciw aborcji, jednak kulturowo aborcja w Indiach 

jest powszechna (preferencja męskiego potomka), także u Sikhów

n

Islam

: różnorodne opinie, związane z kontrowersjami na temat momentu 

animacji płodu (40, 80 czy 120 dni wg różnych źródeł)

n

Judaizm

: różne opinie Ortodoksów, Reformowanych,  Rekonstrukcjonistów i 

Konserwatystów. Talmud: płód nie jest osobą aż do urodzenia; istnieją 

poglądy, że aborcja jest dopuszczalna w pewnych przypadkach

Współczesna biologia molekularna i 

embriologia a problem poczęcia

n

Problem bliźniąt jednojajowych 

n

Problem izolacji blastomeru

n

Problem odróżnicowania komórek somatycznych

n

Klonowanie przez transfer jadra somatycznego do 
enukleowanego oocytu

Embrionalne komórki macierzyste

Myszy z embrionalnych komórek 

macierzystych:

n

Nagy et al.,     „

Derivation of completely cell 

culture-derived mice from early passage 
embryonic stem cells”

PNAS 1993

2006: IPS  czyli induced pluripotent 

cells 

n

Do odróżnicowania „dorosłych” 
komórek w macierzyste starcza 
ekspresja tylko 4 genów : Oct3/4; 
Sox2; c-Myc; Klf4

n

Shinya Yamanaka

(Japonia)

n

Myszy z IPS 

n

2010: konwersja komórek 
zróżnicowanych w inne bez 
stadium kom. macierzystych

III 2009: komórki macierzyste z 

biopsji jąder 

n

Martin Dym, USA : komórki pobrane od 
pacjentów

n

Hodowla w obecności czynników wzrostu

n

Przemiana unipotentnych w pluripotentne 

Możliwy eksperyment  

n

Sklonowanie ssaka z 

komórki somatycznej 

bez udziału oocytów czy 

plemników ? Inaczej niż 

owca Dolly

n

Implikacje filozoficzne: 

poczęcie jest procesem 

rozciągłym w czasie

Eubulides z Miletu, IV w p.n.e.

Paradoksy Eubulidesa

n

Nieostrość pojęć

n

„Łańcusznik”

n

Paradoks stosu kamieni

n

Paradoks łysiny

Status embrionu c.d.

n

Argument z ostrożności

n

Z równi pochyłej  (jeśli aborcja to Holocaust)

n

Z potencjalności

Krytyka argumentu z potencjalności

n

Zarzut zakresu (scope): wszystko jest 
potencjalnie wszystkim:  

n

Jeśli X jest potencjalnym Y, to oznacza że X nie 
jest Y. 

n

Prawa przysługujące np. prezydentowi

n

Potencjalność  jako prawdopodobieństwo

Czynnik x

Don Marquis (ur.1935, USA): 

etyka zabijania

n

Śmierć pozbawia wartościowej przyszłości 
(future of values, future like ours FLO) bo:

n

Każda istota z FLO ma prawo do życia

n

Embrion ma FLO

n

Stąd embrion ma prawo do życia

n

Kryteria wartościowej przyszłości

Dyskusja:

n

Powstrzymanie się od akcji jest moralnie równe 
akcji

n

Każda owulacja jest okazją do zapłodnienia i 
powstania embrionu o FLO

n

Stąd wynika, że kobieta powinna być zawsze 
zapładniana, jeśli tylko jest w odpowiedniej fazie 
cyklu

n

Ks. Pirożyński

Regulacja płodności w różnych 

systemach politycznych

n

Starożytność i błogosławieństwa

n

Hitler i teoria rasy panów „Herrenvolk”

n

Stalin : order dla matki-Rosjanki

n

Współczesne kraje cywilizacji zachodniej

Kontrowersje c.d.

n

Antykoncepcja :  dylemat „sztuczne” i 
„naturalne”  

n

Kalendarz

n

Seks tylko dla prokreacji

n

Stosunki przerywane i inne formy seksu nie 
prowadzącego do zapłodnienia

n

Prezerwatywy

n

Pigułki wczesnoporonne

Krytyka „Humanae vitae” przez 

niektórych teologów katolickich

n

AIDS w Afryce i problem prezerwatyw

: wystąpienie 

Benedykta XVI w 2009: prezerwatywy nie chronią 
przed AIDS, bowiem sprzyjają rozwiązłości

n

Charles Curran USA

, 1968 list 600 teologów 

przeciwnych „H.V.” : koncepcja „niezgodności 
odpowiedzialnej” z nauczaniem Koscioła katolickiego

n

C.Curran pozbawiony przez władze kościelne katedry w 
Amerykańskim Uniwersytecie katolickim w 1986

Liberalne stanowisko bp. A.F. 

Dziuby (sufragan lubelski, KUL, 

UKSW)

n

„nie należy zamykać drzwi odnośnie do 
możliwości nieosobowego ludzkiego istnienia na 
pewnym etapie embrionalnego istnienia”  KUL 
2005

n

Ks. Prof. Ślipko:  argument” z Opatrzności 
Bożej”  nieimplantowane embriony maja inny 
status

Aborcja a prawo

n

Kodeks Hammurabiego: zakaz aborcji

n

Cesarstwo rzymskie: dozwolona

n

Wiek XX: rozwój liberalnej legislacji dot. aborcji

n

Polska: lata 1932-1956  zakaz

n

Polska 1956-1993 aborcja legalna do 12 tyg. ciąży ze 

wskazań medycznych lub społecznych 

n

1980 do 1988 ok. 120 tys. do 140 tys. rocznie zabiegów 

rejestrowanych

n

Od 1994 kilkaset lub mniej rocznie (zabiegi za granicą 

lub nielegalne nie są rejestrowane)

Polska ustawa 1993 ze zm. do 2001

n

1993: „O planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i 

warunkach dopuszczalności przerywania ciąży”

n

Wyjątki: ciąża stanowi zagrożenie życia lub zdrowia matki 

n

Śmierć płodu nastąpiła w wyniku działań ratujących życie lub 

zdrowie matki

n

Płód jest ciężko i nieodwracalnie uszkodzony

n

Ciąża jest wynikiem czynu zabronionego (uwaga: to może być 

gwałt, ale także kazirodztwo, seks z niepoczytalną, zmuszanie do 

prostytucji, seks z nieletnią)

Trybunał Konstytucyjny RP 1997

n

„Wartość konstytucyjnie chronionego dobra 

prawnego, jakim jest życie ludzkie, w tym 

rozwijającego się w fazie prenatalnej, nie może 

być różnicowana. Brak jest bowiem dostatecznie 

precyzyjnych i uzasadnionych kryteriów 

pozwalających na dokonanie takiego 

zróżnicowania. Od momentu powstania życie 

ludzkie staje się więc wartością chronioną 

konstytucyjnie. Dotyczy to także fazy 

prenatalnej.”

Klauzula sumienia

n

Trudności kobiet w Polsce z dostępem do 
informacji, badań oraz środków 
antykoncepcyjnych

n

Praktyka szpitali państwowych

n

2012: akcja stowarzyszenia aptekarzy

Statystyka w Polsce 2005

n

366 095

żywych urodzeń

n

225

legalnych aborcji. W tym:  

n

54      ze wzgl. na zdrowie kobiety 

n

168    zw. z ciężkim uszkodzeniem płodu

n

3       ciąża była wynikiem przestępstwa

n

(w 2005 zarejestrowano 1773 gwałty, więc 

n

wiele ciąż albo donoszona albo przerwano 

n

nielegalnie)

n

40 754

poronienia samoistne

n

?????

Liczba aborcji nielegalnych

Szwecja 2009

n

Aborcja dozwolona na żądanie od 1975; koszt pokrywa 
państwo

n

2009 matka dwóch córek trzykrotnie dokonuje aborcji

n

Powód : czeka na syna (prawdopodobnie nakaz 
kulturowy i obawa przed przuceniem przez męża)

n

Orzeczenie sądu: kobieta nie musi podawać powodu 
aborcji, więc nawet gdy argument jest etycznie 
wątpliwy, szpital nie może odmówić

2005

n

Kobieta w ciąży chora na perforację jelita. 
Lekarz odmawia diagnostyki endoskopowej jelit, 
ze strachu przed posądzeniem go o zamiar 
wywołania aborcji. Kobieta i płód umierają w 
wyniku zakażenia ( sepsis )

n

Wyrok sądu 2005 : odszkodowanie dla kobiety, 
której odmówiono testów

2009

n

Zgwałcona 14 letnia dziewczynka, odmowa 
aborcji, naciski agresywnych środowisk „pro-
life”

n

Wojna na Bałkanach: problem kobiet katolickich 
zgwałconych przez muzułmanów

Polska

n

Prokurator odmawia wydania zaświadczenia o 
gwałcie na nieletniej, bo uważa, że taki 
dokument będzie stanowił podstawę do legalnej 
aborcji w świetle prawa Polskiego

Problem ratowania embrionu 

kosztem życia i zdrowia matki

n

Etyczny

n

Legislacyjny

n

Św. Gianna Molla: 
odmówiła operacji, 
umarła lecz płód przeżył, 
kanonizowana przez JPII

Spór o przerywanie ciąży

n

Debata etyczna 

n

Debata prawna

n

Spór polityczny: w jakim stopniu poglądy jednej 
z religii powinny przekładać się na legislację?

Przykłady polskie

n

Casus Wojnarowskich: Odmowa badań prenatalnych w Siedlcach 

i w Warszawie: kobieta rodzi drugie ciężko chore dziecko

wyrok sądu uznaje odpowiedzialność lekarza

Problem testowalności achodroplazji

Casus Alicja Tysiąc: odmowa aborcji kobiety chorej, dla której ciąża 

stanowiła zagrożenie zdrowia

2012:  pozew o naruszenie dóbr osobistych A. Tysiąc przez 

prawicowego dziennikarza Tomasza Terlikowskiego. Porównał 

A. Tysiąc do hitlerowskiego zbrodniarza Adolfa Eichmanna i 

nazwał jej postępowanie „moralną obrzydliwością” w swojej 

książce

Prawo aborcyjne w innych krajach

n

Wlk. Brytania i Holandia : liberalne, do 24 tyg 
(zdrowie) 22 tyg. (społ)

n

Najbardziej restrykcyjne:

n

Portugalia  (jak w Polsce)

n

Irlandia : jedynie, gdy ciążą zagarażą życiu 
kobiety

n

Malta: całkowity zakaz

Kontrowersje: kiedy zaczyna się 

życie człowieka?

n

1. gradualizm: nie ma takiego momentu, plemnik, oocyt, zygota, 

organizm dorosły – wszystkie te formy są żywe

n

2. wtedy, gdy geny ojca i matki wytwarzają nową, unikalną 

kombinację

n

3. od momentu implantacji w macicy

n

4. bliźnięta jednojajowe mogą powstać do 12 dnia po 

zapłodnieniu, więc indywidualność osoby dopiero wtedy jest 

osiągana

n

5. skoro płaski encefalogram świadczy o śmierci pacjenta, to 

płód osiąga ten stan ok. 27 tygodnia życia (aktywność elektryczna 

UN : 7 tydzień, „pattern EEG” ok. 22-27 tydzień)

n

6. od chwili kiedy płód uzyskuje zdolność do samodzielnego 

życia poza organizmem matki

Antykoncepcja

n

abstynencja

n

kalendarzyk czyli metoda Ogino-Knausa i jej warianty

n

Stosunek przerywany

n

Prezerwatywa

n

Sterylizacja: podwiązanie nasieniowodów lub jajowodów

n

spirala

n

Pigułki antykoncepcyjne

n

Pigułki „day after”  czyli duże dawki pochodnych estrogenów 

hamujące owulację

n

Pigułki wczesnoporonne RU-486 :mifepristone, powodujące 

aborcję bardzo wczesnego embrionu

Skandal w USA 2012

n

Pracodawcy katoliccy i in. (uniwersytety, szpitale) 
oferują pracownicom jedynie takie pakiety ubezpieczeń, 
które wyłączają środki antykoncepcyjne lub sterylizację

n

Prez. Obama nakazał zmianę, uznając że są to praktyki 

dyskryminacyjne

n

Spory o interpretację  I poprawki Konstytucji USA

n

Studentka Sandra Fluke publicznie obrażana przez 
prawicowego komentatora radiowego

Stowarzyszenie Katolickich 

Farmaceutów

n

2012 : 500-800 osób na 25 tys. farmaceutów w 
Polsce

n

Niektórzy nie sprzedają spiral, prezerwatyw i 
pigułek „po stosunku”, a także pigułek 
antykoncepcyjnych

n

Powołują się na konstytucyjne prawo do 
wolności sumienia i przykład w UK

Diagnostyka preimplantacyjna i 

prenatalna

n

Problem wyboru i selekcji

n

Czy selekcja embrionów jest eugeniką?

Biopsja embrionu w celu pobrania 

pojedynczego blastomeru do PID

Kontrowersje etyczne

n

Diagnostyka rodziców in spe: casus 

choroby Tay-Sachsa

n

Diagnostyka preimplantacyjna PID 

: problem selekcji embrionów

n

A. uniknięcie choroby wrodzonej

n

B. uzyskanie pożądanego fenotypu 

(casus w UK/USA i Hiszpanii

n

Diagnostyka prenatalna

n

Poradnictwo genetyczne

Problemy z rzadkimi przypadkami 

medycznymi 

chimeryzm 

czterogametowy : fuzja 
dwóch embrionów na 
poziomie blastocyst; 
komplikacje: 
hermafrodytyzm

Uwaga! Fotografie 

n

Problemy ze statusem płodu patologicznego

n

Problemy z granicą i definicją „ ciężkiego i 
nieodwracalnego uszkodzenia płodu”; co w 
Polsce umożliwia legalną aborcję

Zaśniad groniasty (hydatid mole)

Parasitic twin

Anencefalia

IN VITRO

Leczenie niepłodności metodą in 

vitro

n

Definicja niepłodności WHO

n

Miesięczny wskaźnik ciąż : 23 ciąże na 100 par

n

80% zarodków obumiera we wczesnej fazie

n

Przyczyny niepłodności

Technika in vitro: Edwards i Steptoe 

1978, nagroda Nobla 2010

In vitro c.d.

n

Pierwsze udane in vitro 1978  
lekarze Edwards i Steptoe; 
Luise Brown, UK, w 2007 
urodziła zdrowe dziecko

n

Na świecie ok. 1,5 miliona 
dzieci

n

W Polsce in vitro od 1987,  
obecnie ok. 2000 dzieci 
rocznie

Definicje

n

Sztuczna inseminacja homologiczna AIH 

artificial 

isemination by husband

n

Sztuczna inseminacja heterologiczna AID 

artificial 

insemination by donor

n

In vitro: zapłodnienie pozaustrojowe FIVET 

fecondation in vitro – embryo transfer

n

SM  matka zastępcza  czyli FIVET do kobiety 
niebędącej dawczynią oocytu

n

Bezpośredni transfer jądra plemnika do oocytu 

Kontrowersje c.d.

n

Handel gametami : np. komórki jajowe do 
eksperymentów  (Korea, USA)

n

Banki nasienia: legalne w krajach UE, ale banki 
komórek jajowych bardzo rzadko

Poglądy Kościoła Katolickiego:

n

In vitro jest metodą niezgodną z naturą, 
poczęcie winno odbywać się podczas aktu 
mężczyzny i kobiety, a w trakcie in vitro 
początek życia jest sztuczny

Argumenty przeciwników in vitro

n

Nie istnieje prawo do posiadania dzieci

n

In vitro nie leczy bezpłodności

n

Dziecko staje się towarem

n

Prokreacja staje się technicyzowaną produkcją

n

In vitro praktykują weterynarze

n

Dzieci z in vitro są narażone na ciężkie choroby

n

Efekty in vitro ujawnią się w przyszłych pokoleniach

n

In vitro jest eksperymentowaniem na ludziach

n

In vitro to zabójstwo rodzeństwa

n

„Selekcja in vitro przypomina hitlerowską selekcję do gazu”

n

In vitro prowadzi do zaburzeń psychicznych rodziców i dzieci 

n

Krytyka KK dotyczy także wspomaganej inseminacji, homologicznej 
(nasieniem męża) i heterologicznej (nasieniem dawcy)

n

A. bo jest to procedura niezgodna z naturą

n

B.  Bo masturbacja jest czynnością „nieuporządkowaną” moralnie i grzeszną

n

Biskup rzeszowski Kazimierz Górny w 2009: „In vitro to diabelska inżynieria, 
której celem jest niszczenie życia”

n

Biskup praski ( Warszawa) Hoser: Posłowie, którzy popierają in vitro zostać 
ekskomunikowani.

Krytyka in vitro w 2013

n

Ks. De Berrier i „identyfikacja dzieci po in vitro 
przez bruzdę”

n

„ilość wad kilkadziesiąt razy 

większa u dzieci z in vitro”

Dokument „O wyzwaniach bioetycznych,  przed 

którymi stoi współczesny  człowiek” 2013

Tezy dokumentu Episkopatu:

n

Prawo do życia jest fundamentalnym prawem człowieka

n

„Najnowsza genetyka potwierdza…że zaczyna się cudowny bieg 

każdego życia człowieka”

n

Komentarz: Nauka nie powinna być wykorzystywana jako 

proteza dla teologii

n

„ w rozwoju człowieka nie mają miejsca żadne skokowe i 

jakościowe zmiany”

n

Komentarz: istnieją, ale nawet gdyby je zaniedbać, status 

embrionu nie musi być równocenny ze statusem urodzonego 

dziecka

Tezy episkopatu c.d.

n

„Bóg jest dawcą życia”

n

„Prawa reprodukcyjne oznaczają prawo dostępu do 
środków antykoncepcyjnych,  wczesnoporonnych i 
aborcji w celu decydowania swobodnie o liczbie, 
odstępach czasowych i momencie sprowadzenia dzieci 
na świat”  „mentalność antykoncepcyjna sprawia, że 
katolicy tracą chęć bycia rodzicami kolejnych dzieci”

n

Komentarz: sprzeczność z dopuszczeniem 
„naturalnych” metod antykoncepcji

Tezy c.d. 

n

Krytyka „roszczenia: Chcę mieć dziecko, nawet 
za cenę powołania go do życia przez obcych 
ludzi w warunkach laboratoryjnych, zabicia lub 
zamrożenia rodzeństwa w najwcześniejszej fazie 
istnienia.”

n

Komentarz:  sprzeczność z tezą o Bogu, jako 
dawcy życia; 

Tezy episkopatu c. d.

n

„in vitro, procedura znana w hodowli roślin i zwierząt, została 

wprowadzona do medycyny i nie jest w istocie procedurą 

leczniczą”

n

„jej celem jest wytworzenie człowieka w laboratorium”

n

„pozostałe (embriony) zostają przeznaczone do selektywnej 

aborcji, w celu ograniczenia ryzyka związanego z ciążą mnogą”

n

„Hormony.. wpływają na cechy genetyczne tych komórek”

n

Jest to eksperymentowanie na człowieku i produkcja człowieka, 

stanowiąca formę zawładnięcia życiem ludzkim

Naprotechnologia

n

Naprotechnologia - fałszywa alternatywa 
promowana przez Kościół Katolicki: 

n

Prawdziwe zastosowanie tylko dla ok. 40% 
niepłodnych par 

n

tylko 6 000 dzieci na świecie  

n

Większość par poddających się in vitro 
stosowały bez skutku zasady naprotechnologii

Problemy in vitro

n

Casus USA 2008 :  kobieta z 6 dzieci,

6 embrionów implantowanych,  dodatkowy podział 

dwóch (embryo splitting) = ośmioraczki

kobieta niezrównoważona, posiadająca już kilkoro dzieci, lekarz nie powinien 

implantować 6 embrionów

Niemcy: tzw. „redukcja ciąż mnogich” czyli częściowa 

aborcja gdy wszystkie zarodki się przyjmują i ciążą 
mnoga jest zagrożeniem dla zdrowia matki

Problemy bezpieczeństwa

n

Problemy genetyczne np.  ICSI (iniekcja intracytoplazmatyczna)

n

Chłopcy po ICSI: wyższe wskaźniki interwencji chirurgicznych (uszy, 

urogenitalne)

n

Problemy zdrowotne:  In vitro: ciąże mnogie 20-30% przy poziomie 

„naturalnym” 1 – 2 %

n

Zagrożenie utraty ciąży IVF wyższe ( wiek?, problemy?)

n

Wady wrodzone : różne dane, np. do 2x wyższa częstość, ale 0 jeśli uwzględni 

się wiek matki

n

Dwa raporty: dzieci po IVF poniżej 3 lat lżejsze; powyżej 5 lat wyższe

Bezpieczeństwo procedur 

medycznych

n

Poziom akceptacji społecznej

n

Poziom akceptacji rodziców

n

np. nosiciele Tay-Sachs

n

Problem metodologiczny: co stanowi populację 
kontrolną?

Problemy z płodnością

n

Częstość ciąż dla kobiet 20+ wynosi ok. 25% tj 
średnio co czwarty stosunek daje ciążę

n

Po 35 roku życia spada do 10%,  po 40 roku 5%

n

Wzrost ilości ciąż patologicznych, poronień 
odpowiednio 25% i 33% oraz aberracji 
genetycznych płodu: np. syndrom Downa 0,3% 
i 2,6%

ICMART: International Committee Monitoring Assisted 

Reproductive Technogies

n

Dane z ok. 75% procedur z całego świata

n

Obecnie (2010) ok. 4 miliony dzieci z in vitro

n

Transfer pojedynczego embrionu jest 

bezpieczniejszy niż transfer kilku naraz

n

Częstość poronień jest taka sama, jak w 

ciążach „naturalnych”

n

Częstość przedwczesnych urodzeń i 

komplikacji okołoporodowych większa, z 

powodu ciąż mnogich

n

Ryzyko minimalnie zwiększone dla niektóry 

bardzo rzadkich chorób : syndrom 

Angelmana: 0.02% w por. do 0.01% 

n

Nieznacznie zwiększone ryzyko 

nowotworów ( 1:16 000 IVF)

n

Brak różnic, jeśli prawidłowo okresli się 

populację kontrolną

Macierzyństwo zastępcze

n

Ukraina : matka genetyczna jest matką prawną

n

Polska: matką jest kobieta, która urodziła

n

Zakaz: Szwajcaria, Włochy, Niemcy, Austria

n

Brak regulacji : Polska, Belgia Finlandia

n

Przykłady z USA: odmowa wydania dziecka

n

Problemy etyczne

n

Problemy prawne

n

Problemy finansowe

Kto jest właścicielem embrionu?

n

Casus rozwodu w USA i wykorzystania 
zamrożonych zarodków

Pięć projektów ustaw in vitro w 

Polsce 2010

n

1. projekt Komitetu „Contra in vitro”:

n

Całkowity zakaz metody in vitro

n

„Kto doprowadza do zapłodnienia komórki 

jajowej poza organizmem matki podlega karze 

pozbawienia wolności do lat trzech” 

n

5 – 25 lat więzienia za eksperymenty na ludzkich 

zarodkach, do 3 lat za handel

n

Kościół Katolicki popiera ten projekt

n

Projekt Bolesława Piechy (PiS):

n

In vitro zakazane, ale w okresie przejściowym możliwa 

jest adopcja zamrożonych zarodków

n

Zakaz handlu zarodkami i ich wywozu za granicę, 

praktyk eugenicznych (PID), zakaz niszczenia 

zarodków

n

3 m-ce do 5 lat więzienia

n

KK: zgodne z nauką Kościoła, ale adopcja zarodków 

jest moralnie niegodziwa gdyż dla szlachetnego celu 

korzysta z moralnie złej metody in vitro

n

Projekt Jarosława Gowina (PO)

n

Zezwala na in vitro, ale zakazuje niszczenia, mrożenia i 

eksperymentów na embrionach

n

Zakaz tworzenia zarodków nadliczbowych; przymus implantacji 

wszystkich zarodków (trzech?)

n

Ochrona embrionu we wszystkich stadiach rozwoju

n

Znosi obowiązek wskazania przez lekarza placówki, gdzie można 

dokonać aborcji zgodnie z ustawą

n

Sankcje do 5 lat więzienia

n

Paradoks tego projektu: zakaz in vitro dla par obciążonych 

wadami genetycznymi : dyskryminacja

n

Opinia KK: niezgodny z nauczaniem Kościoła o in vitro, zgodny 

w częściach mówiących o statusie embrionów

n

Projekt Małgorzaty Kidawy-Błońskiej (PO)

n

Zezwala na in vitro, tworzenie nadmiarowych 

zarodków i ich mrożenie

n

Zezwala na dawstwo gamet od osób trzecich

n

Tylko pary heteroseksualne 

n

Zakaz eksperymentów, ale zezwolenie na 

badania gdy embrion nie ma potencjału 

rozwojowego

n

KK: projekt niezgodny z nauczaniem Kościoła

n

Projekt posła Marka Balickiego (Federacja na rzecz 

Kobiet i Planowania Rodziny, Stow. Bocian)-

obecnie 

projekt Ruchu Palikota i SLD

n

In vitro bez ograniczeń, także dla par 

homoseksualnych, samotnych kobiet i par 

nieformalnych

n

Dozwolona selekcja zarodków, brak przyznania 

zarodkom statusu prawnego

n

Stanowisko KK: projekt niezgodny z nauczaniem 

Kościoła

Kwiecień 2012

n

Zebranie Sejmowej Komisji Ustawodawczej

n

2 jednakowe projekty na raz : SLD i Palikota

n

Taktyka przeciwników in vitro, problemy wysunięte 
przez Biuro Analiz Sejmowych: definicja gamet, 
zgodność z prawem UE: kto może szkolić

n

Odesłanie do biura badającego zgodność projektów 
ustaw z Konstytucją RP

Eugenika

n

Negatywna

: selekcja embrionów: odrzucenie 

uszkodzonych lub obciążonych wadami 

genetycznymi

n

Sterylizacja

n

Pozytywna

: koncepcje Galtona, współcześnie 

Tay-Sachs, teoretyczne modyfikacje genetyczne 

n

Problem zakresu „ulepszania” czy selekcji

n

Manipulacje dziennikarzy

Rodzeństwo na ratunek : saviour 

siblings

n

UK, USA, Francja, Hiszpania  

n

Ok. 12 przypadków PGD 
plus in vitro w celu 
wyselekcjonowania  dziecka, 
którego krew pępowinowa 
uratuje starszego 
brata/siostrę

n

Anemia Fanconiego, anemaia 
Diamond-Blackfana, beta-
talassemia

Etyka badań prenatalnych

n

Poradnictwo genetyczne: badania nosicielstwa

n

Badania preimplantacyjne

n

embrionu in vitro

n

nowe kierunki: badania ciałka kierunkowego 

oocytu

n

Badania płodu w łonie matki czyli właściwa 

diagnostyka prenatalna: ultrasonografia, biopsja 

trofoblastu, amniocenteza, badanie komórek 

płodu z krwi matki

cele

n

Ew. terapia

n

Możliwość podjęcia decyzji o aborcji

Problemy etyczne

n

Każdy wybór może być uznany za zło:

n

Aborcja lub urodzenie ciężko upośledzonego i 
chorego dziecka

n

Czy można oceniać wartość życia? Czy 
niepełnosprawni mają mniejsze prawo do życia? 
Gdzie postawić granicę?

Odpowiedzialność prawna

n

Wrongful birth (nieprawidłowe urodzenie)

:

n

Czyli „odpowiedzialność odszkodowawcza 

wobec rodziców”

n

Odpowiedzialność za szkody prenatalne lub 

prekoncepcyjne wyrządzone przez osobę trzecią 

np. lekarza

n

Roszczenie matki lub obojga rodziców, których 

pozbawiono autonomii reprodukcyjnej czyli 

uniemożliwiono decyzję

Historia procesów „wrongful birth”

n

Gleitman vs Cosgrove USA New Jersey 1966

n

Matka zachorowała na różyczkę w czasie ciąży w 1959; 

lekarz uspokajał

n

Dziecko z poważnymi defektami wzroku, słuchu i 

mowy

n

Sąd Najwyższy NJ oddalił powództwo; „sąd nie może 

ustalić jakie defekty są wystarczające aby odmówić 

embrionowi prawa do życia… Zasad eugeniki nie 

można stosować do ludzi, nie mówimy tutaj o hodowli 

bydła…”

1978

n

Casus Becker vs Schwartz,  „geriatric mother” 
po 35 r. życia  nie była ostrzeżona o wysokim 
ryzyku Downa.

n

Wyrok: odszkodowanie za dodatkowe koszty 
wychowania dziecka, ale nie za „szkody moralne 
i emocjonalne”

Opinie konserwatywne:

n

„chęć nieposiadania dziecka upośledzonego to 
uprzedzenie „(prejudice)

n

„Konsumencka postawa wobec dzieci, która 
upośledza moralny status rodziny”

n

„Aborcja upośledzonych płodów wciąga w 
otchłań niemoralności”

n

„Wychowywanie dziecka upośledzonego 
wzmacnia nasze człowieczeństwo”

Hipochondroplazja

n

1: milion 

n

Autosomalna, recesywna

n

P. Wojnarowscy z Łomży 
2008 wyrok: odszkodowanie 
za odmowę testów 
genetycznych

n

Problemy:  możliwość 
testów, zakres wady 
uznawanej za „poważną”

n

Wrongful life

„odpowiedzialność 

odszkodowawcza wobec urodzonej osoby”

n

(niechciane życie; złe życie) czyli wskutek 
zaniedbania obowiązku przez lekarza/szpital 

n

Roszczenie w imieniu dziecka, które ma życie o 
mniejszej wartości

n

Problemy z dyskusją

n

Program niemieckiej TV i zaproszone osoby 
niepełnosprawne

Kontrowersje c.d.

n

Pigułki wczesnoporonne

n

Aborcja

n

Matki zastępcze

n

Handel oocytami i plemnikami

n

Własność embrionów, wycofanie zgody

n

Dziedziczenie przez embriony

n

Pobieranie pośmiertne komórek rozrodczych

Koszty

n

13 – 17 tys zł klinika A

n

10-14 tys. zł klinika B

n

Ograniczenia w Klinice A :  dla par lesbijskich 
NIE, dla konkubiny księdza katolickiego TAK, 
nasieniem zmarłego męża NIE

n

Rozwiązania na świecie (wg tabeli Nasz Bocian)

Zwolennicy in vitro

n

Obrona godności rodziców i dzieci „in vitro”

n

Stowarzyszenie na rzecz leczenia bezpłodności i 
wspierania adopcji „ Nasz Bocian”

Dawstwo gamet

n

Problemy etyczne

n

Problemy finansowe i prawne

n

Problem anonimowości dawcy: prawo do anonimowości vs prawo do poznania 
rodzica biologicznego i jego genotypu/fenotypu

n

Od 2006 w UK dawcy nasienia przestają być anonimowi po 18 roku życia potomstwa, 
jednak nie mają żadnych praw do dziecka lub zobowiązań natury prawnej (np. 
dziedziczenie majątku)

Problemy z ratowaniem noworodków

n

Hospital for Sick Children, Toronto, Canada

n

Lider w ratowaniu wcześniaków

n

Polska: problem definicji noworodka

Klonowanie terapeutyczne i 

reprodukcyjne

n

Definicje

n

Perspektywy medyczne

Embrionalne komórki macierzyste

n

Etyka pozyskiwania z embrionów

n

Etyka badań na komórkach : USA i 
rozporządzenie prez. G. Busha

n

Instytuty prywatne i federalne

n

Oszustwa badaczy z Korei Płd. 

2012: Atak „Children of God” na 

PepsiCo

n

2012 : ujawnienie, że laboratoria PepsiCo. 

stosowały komórki Hek293 w badaniach nad 

receptorami substancji słodzących

n

Hek293 są stabilną linią komórek ludzkich, łatwą 

w hodowli, uzyskaną z płodów po legalnych 

aborcjach w latacj 70’

n

firma Senomyx uzyskała ekspresję receptorów 

smaku w Hek293 i testuje „sweetness 

enhancers”, 

Nowy wariant techniczny  klonowania 

terapeutycznego  : ANT (altered nuclear transfer)

n

Rudolf Jaenisch, Whitehead Inst, USA

n

Somatic cell nuclear transfer = SCNT

n

ANT : non implantable blastocyst

n

Somatic cell + siRNA construct for Cdx2

n

Transfer, grow, isolate stem cells

n

Delete siRNA block