Ojca Grande przepisy na zdrowe życie- Marzena i Tadeusz Woźniak

Marzena i Tadeusz Wo

niakowie

Ojca Grande przepisy na zdrowe

ycie

"Prasa Bałtycka",
Gda

sk 1997

Na dysk przepisał Franciszek Kwiatkowski
Od autorów
Oddajemy do r

k Czytelników drugie wydanie ksi

ąŜ

ki z

niewielkimi zmianami w porównaniu z poprzedni

edycj

. Dotyczy to

wył

cznie pierwszej cz

ęś

ci "Opowiadania o sposobie

ywienia i

piel

gnowania organizmu ludzkiego".

W wielu listach Czytelnicy prosz

o adres klasztoru bonifratrów we

Wrocławiu zamierzaj

c osobi

cie odwiedzi

ojca Jana.

Ojciec Jan Grande przyjmuje pacjentów w placówce "Dobry
Samarytanin", w klasztorze ojców bonifratrów we Wrocławiu, ul.
Traugutta 57/59, tel. 071-4484-74, udzielaj

c porad

ziołoleczniczych w dni powszednie, w godz. 8-15.
W przyklasztornej aptece, s

siaduj

cej z gabinetem ojca Jana,

na naby

zioła, nalewki, balsamy, proszki i ma

przygotowywane przez ojców bonifratrów według własnych receptur.
Maj

w tym wzgl

dzie bonifratrzy ogromne, ponad 400-letnie

wiadczenie i wielki, aczkolwiek mało znany, dorobek. W

minionej, socjalistycznej epoce starano si

zniweczy

go,

pozbawiono bonifratrów wi

kszo

ci placówek szpitalnych, w których

realizowali sw

misj

. Mimo to bonifratrzy w Polsce przetrwali i

cho

w ograniczonym zakresie - prowadzili cały czas działalno

ść

Zmiany w Europie

rodkowowschodniej w ostatnich latach, a tak

zwrot w kierunku ziołolecznictwa stanowi

dla bonifratrów

zapowied

nowych, lepszych czasów. Mało dot

d znany o

rodek we

Wrocławiu prze

ywa swój renesans. Powi

ksza si

liczb

braci w

Zgromadzeniu, któremu przewodzi przeor ojciec ks. Kazimierz W

sik,

a rozwijaj

ca si

działalno

ść

pozwala zgromadzi

rodki na

renowacj

knego, barokowego ko

cioła

w. Trójcy wchodz

cego w

skład kompleksu bonifraterskiego we Wrocławiu.
Propaguj

c zasady racjonalnego

ywienia i troski o zdrowie

własnego organizmu za po

rednictwem tak

e tej ksi

ąŜ

eczki ojciec

Jan Grande spełnia swoj

zakonn

misj

niesienia pomocy chorym i

cierpi

cym.

Kontynuuje w ten sposób dzieło Jana Ciudada, zało

yciela zakonu

bonifratrów.
Jan Ciudade (

w. Jan Bo

y) urodził si

8.03.1495 r. w miejscowo

Montemor - o - novo w Portugalii. Burzliwe

ycie młodego Jana nie

zapowiadało przyszłej

ci, dopóki nie nast

piła wewn

trzna

przemiana. Stało si

to pod wpływem kaza

mistrza Jana z Avila,

kaznodziei z Andaluzji. Jan Ciudade przeniósł si

do Granady,

gdzie wkrótce zasłyn

ł z działalno

ci charytatywnej w

ród chorych,

bezdomnych i opuszczonych. Bez wzgl

du na ich pochodzenie, status

społeczny czy religi

. Zało

ony przez niego szpital i dom opieki

stały si

wzorem dla o

rodków w innych rejonach Hiszpanii, a

pó

niej na całym

wiecie. Po 12 latach słu

by chorym 8.03.1550 r.

Jan Ciudade zmarł. Kanonizował go w 1691 r. papie

Innocenty

XII"Dopóki bije moje serce, b

kochał Ciebie w chorych, smutnych

i opuszczonych" - modlił si

w. Jan Bo

ęść

Opowiadanie o sposobie

ywienia i piel

gnowania organizmu

ludzkiego"

"Opowiadanie o sposobie

ywienia i piel

gnowania

organizmu ludzkiego" - tak zatytułowany maszynopis, a wła

ciwie

odbitka kserograficzna, wpadła nam w r

ce latem 1995 r. Była w

fatalnym stanie technicznym, z trudem dawało si

odczyta

, ze

wst

pu wynikało,

e stanowi streszczenie wykładu utrwalonego na

mie magnetofonowej w 1990 r. w Łodzi.

- Jeste

my bonifratrami. Mamy swoje placówki w Łodzi, Warszawie,

Krakowie, Kalwarii Zebrzydowskiej. Zajmujemy si

ziołolecznictwem

wg starej szkoły petersburskiej - zapodawał lakonicznie kto

przedstawiony jako o. Jan Grand. Jego zdaniem najwa

niejsze przy

niesieniu pomocy jest zwrócenie uwagi pacjenta na sposób

ywienia

i piel

gnowania własnego organizmu. Mówi

c najpro

ciej, stan

naszego zdrowia uzale

niony jest od stanu

ywienia.

Przez miliony lat (prawdopodobnie

yjemy przeszło 450 milionów

lat) człowiek tak dobierał po

ywienie, by było w nim wszystko, co

jest potrzebne do wzrostu organizmu i jego odnawiania. W naszym
po

ywieniu wyst

powa

musz

te składniki, z których sami jeste

zbudowani. Potwierdza to równie

nowoczesna nauka.

Przyjrzyjmy si

zatem - proponuje autor wykładu - tym podstawowym,

pierwotnym budulcom. Nasz Stwórca Przedwieczny postawił przed sob

nie byle jakie zadanie: jak i z czego ulepi

człowieka, czym ma

ta symboliczna "glina", w co j

wyposa

i jak poł

czy

. Po

zastanowieniu - ojciec Jan opowiada to wszystko w wielkim,
alegorycznym skrócie - wzi

ł wap

, domieszał do niego po trochu

krzemu,

elaza, kobaltu, magnezu, cynku i zbudował rodzaj

rusztowania na planie krzy

a. Na jego czubku osadził co

, co mo

dzi

nazwa

centrum zarz

dzania albo komputerem. Do

ść

chwiejn

kruch

konstrukcj

poobklejał mi

ęś

niami, poprzetykał

yłami,

oplótł sieci

nerwów. Ulokował pomi

dzy tym wszystkim kilka fabryk

przemiany materii i ogromne "zakłady farmaceutyczne". Ostatnim
poci

gni

ciem Mistrza było okrycie cało

ci delikatn

, aksamitn

bardzo unerwion

skór

. Tchn

ł swoj

energi

, odsun

ł si

o krok i

patrzył. Wreszcie powiedział: Id

, zbieraj, szukaj, dobieraj to, z

czego sam jeste

zbudowany jako po

ywienie twoje.

Autor wykładu usprawiedliwia si

e opowiada tak obrazowo, aby

wszyscy zrozumieli pewn

prawidłowo

ść

. Je

eli w naszych

organizmach co

popsuje, to znaczy,

e zachwiana została

pierwotna równowaga jego składników. Posłu

my si

przykładami.

sto z powodu niewła

ciwego trybu

ycia, po

piechu, jadania

nieodpowiednich potraw, narastaj

cych napi

ęć

, wyczerpuje si

nasza

odporno

ść

nerwowa. Znaczy to,

e nie zadbali

my o odpowiedni

ilo

ść

magnezu, fosforu, bardzo wa

nej witaminy B1, selenu, jodu i

cynku. Je

li nie zwrócimy uwagi na to, co kładziemy do garnka, nie

ma mowy, aby

my kiedykolwiek wrócili do normalnego samopoczucia.

Bywa,

e człowieka trapi brak pami

ci, brak koncentracji, wieczne

znu

enie, bezsenno

ść

, pobolewanie głowy, łamanie w ko

ciach...

Okazuje si

e zabrakło w garnku witaminy B1, któr

w naturalny

sposób gromadzimy spo

ywaj

c dro

e i du

e ilo

ci ró

nych jarzyn.

Warto tu zwróci

uwag

na fasol

i groch - bo w nich jest masa

magnezu, kobaltu,

elaza, fosforu, błonnika, białka ro

linnego,

ółtego fosforu - przeciw stanom reumatycznym, kamicy nerkowej i

trobowej, utracie odporno

ci na zm

czenie, migrenie, łamaniu w

ciach, bezsenno

ci, zapaleniu p

cherza, problemom z dn

, tzn. z

odkładaniem si

kwasu moczowego w stawach. Tymczasem fasola jest

jako

bardzo rzadko w naszej kuchni obecna. Dawniej, w tradycyjnej

kuchni dobra gospodyni szykowała na zim

przynajmniej dwa worki

nasion str

czkowych (fasoli i grochu).

Przy spo

ywaniu fasoli wytwarzaj

gazy. Aby tego unikn

ąć

trzeba przed moczeniem suche nasiona sparzy

wrz

tkiem (ok. 15

min.) i podczas gotowania dosypa

szczypt

kminku. Fasol

gotuje

bez mi

sa i bez soli, w oddzielnym garnku, w tej samej wodzie,

w której była namoczona ju

z kminkiem. Ugotowana mo

e sta

lodówce jako półfabrykat. Potem mo

na j

do zwykłej zupy

jarzynowej z dodatkiem ły

ki masła, roztartym z

bkiem czosnku i

odrobin

majeranku. Pyszna i zdrowa strawa.

Od czasu do czasu mo

emy sobie nawet pozwoli

na ci

ęŜ

potraw

fasolk

po breto

sku. Podsma

amy na oleju troch

resztek z mi

sa,

lekko podrumieniamy pokrojon

cebulk

, wlewamy przecier

pomidorowy, troch

koncentratu i dodajemy ugotowan

fasol

. I do

smaku przyprawiamy pieprzem.
Mo

na fasol

zmieli

w maszynce, doda

tartej bułki, do tego

przyrumienionej cebulki, masła, troch

pieprzu, odrobin

mielonego

gotowanego mi

sa, dwa przetarte jajka i mamy doskonały farsz do

piero

ków. Palce liza

! Co za przysmak! A w nim wielkie bogactwa:

magnez,

elazo, kobalt, fosfor, błonnik, białko ro

linne itd.

Obok fasoli w naszej kuchni nie powinno zabrakn

ąć

grochu. Groch

ółty na poligonach słu

y jako podstawowa potrawa. I okazuje si

e nawet ciamajdowaty chłopak, w wojsku nabiera energii

yciowej.

Przybywa mu rozumu, a po przyje

dzie do domu jest pełen siły i

wigoru. Niestety, po trzech miesi

cach bez grochówki na stole,

znowu robi si

z niego ciamajda

yciowa.

Wró

my do czasów, kiedy jeszcze nie było ani kombajnów, ani

adnych maszyn na polu i pradziadek z kos

wychodził o 3 rano do

ęŜ

kiej pracy. Prababka w mi

dzyczasie nagotowała garnek grochu,

drugi kapusty i mi

sa - zmieszała to wszystko razem, zaniosła na

pole. Wszyscy si

najedli i kosili nie gorzej ni

obecne kombajny.

Kto jada groch regularnie raz w tygodniu, to do 100 lat nic nie
b

dzie wiedział o reumatyzmie. To jest udowodnione. Do grochu,

gotowanego tak jak fasola, dodajemy równie

kminek i masło. Niech

stoi sobie w garnku, a kiedy potrzeba - dodajemy do ziemniaczanki
z posiekan

chud

kiełbas

, przyprawiamy majerankiem, tymiankiem i

mamy łatwo strawn

, wspaniał

grochówk

W nast

pnej kolejno

ci autor utrwalonego na ta

mie wykładu

przekonuje słuchaczy o walorach kaszy gryczanej, która jest
dostarczycielk

krzemu. Co znaczy krzem dla naszych organizmów?

Zakonnik nie chce straszy

, tylko informuje lakonicznie,

e brak

krzemu ma

cisły zwi

zek z zawałem serca, wylewem krwi do mózgu,

ylakami, hemoroidami, krwawieniem dzi

seł, wypadaniem włosów,

krucho

ci, łamliwo

paznokci, ogólnym zm

czeniem.

Dlaczego - zastanawia si

narrator - nasze babki i dziadkowie nie

mieli kłopotów kr

ąŜ

eniowych, zawałów, itp? Ano, dlatego,

e ich

organizmy wspierane były przez krzem, który dostarczała twarda
studzienna woda (nikt przed 100 laty nie słyszał o rozmi

kczonej

wodzie, do której sypie si

mas

chloru niszcz

cego krzem i jej

yciodajno

ść

, nie spotykano równie

warzyw z wiotkimi łodygami

rosn

cych w glebie pozbawionej krzemu... Kultura kulinarna dawnej

Polski dostarczała organizmowi ogromne ilo

ci krzemu poprzez

jadłospis, w którym poczesne miejsce zajmowała kasza kryczana.
Zawiera ona kilkadziesi

t procent krzemu, jest - jak kamyczki -

odporna na zepsucie, nie tknie jej ani robak ani mysz polna; s

niej całe pokłady rutyny, od której zale

y stan naszych arterii -

ył i t

tnic.

Współczesny przemysł farmaceutyczny docenia wła

ciwo

ci gryki i

wykorzystuje j

do produkcji leków przeciw

ylakom, hemoroidom,

mia

ycy, kłopotom kr

ąŜ

eniowym. Zastanówmy si

teraz, czy w

naszych kuchniach popularna jest kasza gryczana? Ile razy w
tygodniu dostarczamy organizmowi zawarty w niej krzem?
A przecie

- jak była o tym mowa na pocz

tku - Pan Bóg z krzemu

zmieszanego z wapniem zbudował nasze ko

ci, z

by, arterie,

usztywnił dzi

sła, wzmocnił włosy...

Dalej, po nieczytelnym kawałku tekstu, narrator zdradza nam swoje
"uniwersytety":

Dzieci

stwo sp

dził w Azji, na Syberii, na pograniczu mongolskich

stepów Kirgizji. Tam poznał herbat

, ale tak

prawdziw

. Jak

Polakowi podano szklank

, to... j

zyk mu kołowaciał i przez trzy

godziny nic nie mówił, a tubylcy mieli

ty spokój.

W Azji zwyczajowo na stole stawiano du

y samowar, na nim imbryk, a

w tym imbryku wrzała esencja herbaciana. I tak jest prawidłowo! U
nas, w Polsce, uwa

amy,

e gotowanie herbaty zabija wszystkie jej

warto

ci. Tymczasem ona dopiero powy

ej 100 st. C zaczyna by

sob

. Wyparzaj

garbniki, witaminy B1, B6 działaj

ce przeciw

otyło

ci; wyparza si

delikatna teina, puryna i rutyna, która

uelastycznia naczynia krwiono

ne. Garbniki w herbacie działaj

odka

co i zast

puj

na Wschodzie jodyn

Narody Azji zalewaj

rany esencj

herbacian

i owijaj

gałgankiem z płatkami herbacianymi. Po dwóch dniach obrz

k znika,

a po tygodniu wszystko si

goi.

Równie

na kobiece problemy ze

luzówkami najlepsza jest esencja

herbaciana, przechowywana w srebrnym dzbanuszku (w srebrze nie
rozwijaj

adne bakterie ani jednokomórkowce). Nale

y robi

płukanki i podmywania. Esencja herbaciana stosowana do przemywania
ran i piel

gnowania odle

yn działa dwa razy skuteczniej ni

wywar

z kory d

bu.

Dobrze zaparzona mocna herbata zabezpiecza przed chorobami
kr

ąŜ

enia, serca, niewydolno

mózgu, kłopotami z zapaleniem

luzówki na tle ataku szczepów wirusowych, nawet przed gryp

...

- Wró

my na chwil

do cudownego zamysłu Pana Boga - kontynuuje swój

wykład nieznajomy mnich. - W naszej czaszce, prócz mózgu -
komputera, zagł

bie

, w których tak dogodnie osadzone s

oczy,

otworów nosowych, przez które wentyluje si

i dotlenia organizm,

znajduje si

bardzo wa

ne urz

dzenie - rodzaj młyna - nadzwyczaj

przemy

lnie wyposa

onego. S

tam z

by - siekacze kawałkuj

pokarm, za nimi z

by trzonowe, które jak koła mły

skie - musz

wszystko porz

dnie zemle

. Rozdrabniani

i mia

eniu towarzyszy

zmi

kczanie

lin

z pepsyn

wypływaj

spod j

zyka z dwóch

"studzienek". A cały ten proces skutecznie przy

piesza j

zyk -

delikatna łopatka, która ci

gle wszystko miesza i obraca. Zmielona

masa wpada rur

przewodu pokarmowego do wielkiej betoniarki, czyli

naszego

oł

dka, unerwionego trzy razy bardziej od naszej twarzy.

Zanim my zd

ąŜ

ymy skonstatowa

zdenerwowanie -

oł

dek ju

stracił

wła

ciwy sobie ró

owy kolor, zrobił si

biały jak prze

cieradło i

skurczył o dwie trzecie. Skurcz spowodowany napi

ciem nerwowym lub

brakiem po

ywienia czyni z

oł

dka pomp

, która wci

ga do

rodka

ół

z woreczka

ółciowego. Tymczasem nie powinno jej by

oł

dku ani jednej kropli. Ale có

, ju

stało... Jak tylko co

zjemy - wszystko zalewa

ół

uniemo

liwiaj

c prac

luzówki

oł

dka, jak równie

wymieszanie pokarmu z kwasami trawiennymi.

oł

dek wypycha to wszystko do kiszek, które z kolei zostaj

podra

nione przez

ół

i niedokładnie przetrawione kawałki

jedzenia. Jak najszybciej wi

c pozbywaj

toksycznej substancji

wyrzucaj

c j

do ostatniej fabryki przemiany - grubej, pot

ęŜ

nej,

siwej kichy. Ta dopiero - jak si

nie zirytuje... Wcale nie chce

pracowa

. Wszystko si

tam zatrzymuje, wzrasta temperatura.

Zamiast procesu trawiennego mamy proces gnilny.
Tragedia ogarnia swoim zasi

giem limfocyty, których zadaniem jest

wyszukiwanie po

ywnych mikrocz

steczek w cienkim i grubym jelicie

oraz w w

trobie i taskanie ich na plecach tam, gdzie jest to

potrzebne. Poparzone

ółci

nic nie mog

zdziała

. Kurcz

wycofuj

. Człowiek zamiast ty

- chudnie, traci siły, cierpi na

zaparcia lub zapalenie jelit z biegunk

Aby temu wszystkiemu zapobiec, musimy unika

zdenerwowania oraz

nie dopuszcza

do tego, by nasz

oł

dek był pusty, a wi

c - jada

przynajmniej 6 razy dziennie. To nie musi by

za ka

dym razem

zasiadanie do stołu, wystarczy mi

dzy normalnymi posiłkami jaki

sucharek, suche paluszki, kawałek

ółtego sera - 23 k

czegokolwiek - aby ten znerwicowany

oł

dek cały czas był zaj

trawieniem. Wtedy nie b

dzie miał czasu na kurczenie si

zasysanie

ółci. Ludzie, którzy cz

sto jadaj

, nie tyj

, jest to

udowodnione.

ół

dodatkowo wytrawia

luzówk

i przyczynia si

do powstawania

wrzodów

oł

dka. Gdy przychodzi pacjent i skar

y si

na jakie

dziwne, bezzapachowe odbijanie, które a

podpiera pod serce, to

prócz ziółek w

ród zalece

otrzymuje: bezwarunkowo jada

8 razy

dziennie i pi

sto ciepłe mleko. Mleko potrafi oczy

oł

dek

z narzucanej

ółci i zneutralizowa

nadmiar kwasu solnego. Je

eli

zrobicie z

ółci

porz

dek - zapowiada narrator - sko

dolegliwo

ci trawienne.

Kolejnym problemem, jaki autor wykładu b

dzie omawiał jest plaga

naszych czasów, czyli cholesterol. Jadamy cz

sto wywary z mi

sa,

rosoły, gdzie wyst

puje masa kwasów tłuszczowych nasyconych,

bardzo łatwo ł

cych si

z cukrem rafinowanym tworz

c mas

przydatn

do produkcji cholesterolu. Trafia on do wszystkich

naczy

krwiono

nych i pozostaje w du

ej ilo

ci w w

trobie.

Do usuni

cia cholesterolu z organizmu konieczna jest znaczna dawka

wapnia. Nale

y go spo

ywa

wła

ciwie bez przerwy. Jest to równie

ne dla systemu kostnego. W jego składzie znajduje si

przeci

tnie 11-13 kg wapnia. Niestety, bardzo łatwo go tracimy na

korzy

ść

serca. Serce, je

eli nie dostanie wapnia ze spo

ywanym

mlekiem, czy serem, to ukradnie je sobie z ko

ci. Serce - główny

organ, nie mo

e pracowa

bez soli wapnia rozpuszczonych w

krwiobiegu. Tak jak samochód nie poci

gnie bez oleju silnikowego,

tak i serce nie b

dzie pracowa

bez litra mleka na dob

. A nasze

biedne, systematycznie ograbiane ko

ci przysparzaj

nam na starsze

lata problemów. Mamy do czynienia ze zwyrodnieniami kostnymi i
reumatyzmem, osteoporoz

, zm

czeniem ogólnym, przedwczesn

staro

. Wszystko to spowodowane jest brakiem szacunku dla mleka

i przetworów mlecznych.
Obserwowałem Mongołów i Kirgizów - powołuje si

na swoje

wiadczenia zesła

ca o. Grand - u których panował jeszcze "wiek

XIX". Ci ludzie rzeczywi

cie do

ywali wieku Moj

eszowego. To nie

przesada, 90 procent starców przekraczało 110, 115 lat i byli
zupełnie sprawni. Tam siedemdziesi

tka, to dopiero wiek

redni.

Ale te

nie znaj

oni oran

ady, wina, cukru (do naszych czasów o

cukrze nic nie wiedzieli). Pij

po 5 litrów mleka dziennie, albo

ajran - specjalne kwaszone mleko azjatyckie. Kwas mlekowy w nim
zawarty jest antytoksyn

i dostarcza bardzo du

Ŝą

ilo

ść

wapnia do

krwiobiegu. Serce ma pełn

liwo

ść

spalania go. Nie m

czy si

nie nakazuje małym krwinkom, aby kradły wap

z ko

ci. Przeciwnie,

nadmiar wapna transportowany jest jako regeneruj

cy budulec do

ci. Przy tym jeszcze woda pitna czerpana ze studni jest czysta

i bogata w krzem. Wszystko to usuwa z organizmu wszelkie gnilne
bakterie, a na dodatek cz

ęść

wapnia z tego nadmiaru wypitego mleka

wyrzuca z masami kałowymi cholesterol. Najmniejsza molekuła wapnia
wyprowadzana z organizmu jako balast dla nas niepotrzebny, wlecze
ze sob

na zewn

trz ogromny wór z cholesterolem.

Nadzwyczaj skutecznie mo

na obni

cholesterol, spo

ywaj

c du

ilo

ci kwa

nego kefiru. Cholesterol spadnie w ci

gu paru tygodni

do zupełnej normy i jeszcze zostan

usuni

te mi

kkie złogi wapnia,

które ju

poosiadały na naszych t

tnicach,

yłach i zastawkach.

Pytanie - sk

d one si

tam wzi

ły? Otó

- jak ju

była o tym mowa -

li prowadzimy oszcz

dne w mleko i sery

ywienie - serce musi

sobie jako

radzi

i znajduje

ródło wapnia w naszych ko

ciach.

Krwinki, jak małe mrówki, wydziobuj

z ko

ci mi

kki wap

i nios

go do serca, po drodze gubi

na zastawkach

ylnych i t

tniczych.

Ratuj

c serce staj

przyczyn

mia

ycy typu wapniowego.

Tracimy pami

ęć

, mamy zimne nogi, bol

ce, czasem p

kaj

ce pi

ty,

odciski na nogach,

le si

czujemy, bol

nas ramiona. Wiadomo,

zaczyna si

odwapnienie ko

ci. Kark boli, gdy kr

cimy głow

chrupie i trzeszczy. Wszystko zaczyna si

psu

... Konieczny jest

wap

- bez niego nie da si

Jednak nie wszystkie organizmy przyjmuj

mleko w normalny sposób.

Bywaj

dolegliwo

ci, w których mo

e ono zaszkodzi

, np. chorym na

trzustk

. Trzustka nie znosi słodkiego mleka i wtedy trzeba pi

kwa

ne, a najlepiej - kefir, o którym ju

była mowa. Kefir to

nietypowe mleko. Nazywa si

tak od nazwiska francuskiego uczonego,

który był w Tybecie w XIX wieku i tam u Mongołów podpatrzył, jak
zeskrobywali ze

ciany jaskini dziwny

luz, dodawali go do mleka,

które szybko si

zsiadało i miało specyficzny smak. Zauwa

ył,

po tym mleku

wietnie czuje si

jego przewód pokarmowy. Wrócił do

Francji - zbadał przywiezion

substancj

pod mikroskopem i okazało

e jest to rodzaj grzyba skalnego.

Grzybki Kefira zakwaszaj

c mleko, poluj

na bakterie. A poniewa

ywiaj

bakteriami gnilnymi, oczyszczaj

mleko z wszelkich

brudów. Poza tym wytwarzaj

mlekowy kwas chemiczny odwrotnie

zło

ony, który z naszych organizmów nawet trupi jad rakowy usuwa.

eli kto

choruje na raka i pije 3 razy dziennie po pełnej

szklance kefiru, to ma o połow

toksyn rakowych mniej w swoim

krwiobiegu.
Grzybki Kefira robi

w naszym

oł

dku, w kiszkach, to co robiły w

garnku mleka - poluj

na bakterie. Wymorduj

je tak dokładnie,

nie pozostanie ani jedno szkodliwe paskudztwo. Dlatego w ka

dym

domu powinien by

osobny garnek do zakwaszania kefiru. Wczorajszym

kefirem - jutrzejszy. Oto, jak go szykujemy:
Litr mleka trzeba gotowa

na wolnym ogniu pół godziny,

eby troch

odparowało, postawi

do ostudzenia w ciemnym garnku. Do chłodnego

mleka wla

szklank

kefiru, przykry

pokrywk

, postawi

w ciepłym

miejscu i na drugi dzie

kefir gotowy. Mo

na popija

nim kasz

gryczan

ze skwarkami i nie ma

adnego problemu trawiennego. Mo

przy okazji sprawdzi

stopie

zanieczyszczenia chemicznego mleka.

Grzybki kefiru nie rozwin

rodowisku "zabrudzonym" chemi

Po prostu, mleko zburzy si

i ucieknie z garnka.

Nast

pnie narrator zastrzegaj

e powie co

niepopularnego

stwierdza, i

jajka s

lekarstwem przeciw mia

ycy. Mo

na zjada

nawet kilka dziennie i obni

nimi poziom cholesterolu. Ale

pami

tajmy - je

li tylko do jajek dodamy ły

eczk

cukru, na

przykład w osłodzonej herbacie - poziom ten momentalnie ro

nie.

Białko proste w jajkach daje człowiekowi ogromne siły, a

ółtko

zawiera wszystkie mikroelementy, biopierwiastki i witaminy. Nie ma
nic lepszego dla od

ywienia organizmu jak

ółtko, bo w nim jest

wszystko to, czego potrzebuje do

ycia i wzrostu rozwijaj

ce si

kurcz

tko. Jajko zawiera w sobie drogocenn

substancj

- lecytyn

- zapobiegaj

mia

ycy. Ale nie mo

na go ł

czy

z tłuszczami

nasyconymi (na przykład - sma

na ma

le) i dodawa

cukru.

Młodych osób mo

e ten rygor nie dotyczy

. Ale ju

po trzydziestce

trzeba si

chroni

przed cholesterolem. Zreszt

ostatnio zdarza

e dzieci 11-letnie maj

mia

i to zaawansowan

, z

cholesterolem powy

ej 300 mg%. To jest dopiero tragedia. Mia

yca

w dzieci

stwie czy wieku młodzie

czym stanowi efekt przekarmienia

rosołkami, cukierkami i przechemizowan

ywno

"...W naszym jadłospisie poczesne miejsce zajmuj

ziemniaki -

czytamy dalej w streszczeniu wykładu. Autor zauwa

e powinni

cej o nich wiedzie

i lepiej je przyrz

dza

. Na przykład, czy

potrafimy wła

ciwie obiera

ziemniaki, albo przygotowa

ciasto na

placki?
Ziemniaki - s

błogosławie

stwem dla nas w Europie, ale nie nale

przesadza

serwuj

c je rano, wieczór i w południe. Gdyby

ziemniaki przyrz

dzali tak, jak

ydówki - byłoby z nich 10

ytków wi

cej. Nie wiadomo, sk

d Moj

esz przed wiekami wiedział,

e to, co ro

nie w ziemi, cho

nieczyste, jest bardzo bogate w

yciodajne siły. Nakazał, by wszystko to przed przygotowaniem było

dokładnie wyszorowane i wymyte. Cho

ydówka była

najbrudniejsza, nigdy nie b

dzie obierała ziemniaków tak, jak

Polka, która przyniesie z piwnicy brudne, zapaskudzone przez
błoto,

limaki, myszy, koty bulwy i obiera je bardzo grubo,

wyrzucaj

c z łupinami drogocenne składniki

ywieniowe i utytłane

myje po kilka razy, niektóre miejsca dociera, bo jeszcze s

brudne.
A przecie

ziemniak jest bardzo porowaty, prawie jak g

bka,

wchłania brudn

wod

, a przy okazji wypłukuje si

z niego du

cennych składników. Na dodatek, po ugotowaniu wylewa si

drogocenny wywar do zlewu, a bezwarto

ciow

skrobi

utłucze,

niekiedy doda si

troch

mietany i podaje na stół.

ydówka, jak przyniesie z piwnicy ziemniaki, to najpierw je

porz

dnie wyszczotkuje, wymyje pod bie

Ŝą

wod

, a jak jej nie ma

- to trzy razy wymyje w nowej wodzie i te czy

ciutkie ziemniaki

obiera tak cieniutko,

e skórka jest przezroczysta. Okazuje si

e tu

pod ni

całe pokłady potasu, sodu, magnezu, kobaltu,

elaza, tych najci

ęŜ

szych biopierwiastków, których nam ci

gle

brakuje. Po obraniu przepłukuje, wrzuci do czystego "koszernego"
garnka, tylko do ziemniaków przeznaczonego, zapełnia go do połowy.
Ile osób w domu, tyle główek cebuli przekroi na 4 i wło

y na

wierzch, wsypie

dziebełeczko kminku, doda du

Ŝą

ły

masła, wleje

2 szklanki mleka, doleje wrz

cej wody. Bo u

ydówki jest jeszcze

specjalny garnek na wod

. Nigdy brudn

, "niekoszern

" wod

nie

zaleje

adnej potrawy. Du

y garnek stoi na kuchni i bez przerwy

gotuje si

w nim woda. Wszystko, co niepotrzebne wyparowuje z

niej,

elazo i ró

ne paskudztwa z rur osiadaj

ciankach, woda

staje si

kka i czysta. Zalewa ni

ziemniaki, te

tylko do

połowy garnka, bo druga połowa musi by

pary. Nie soli. Przykrywa

pokrywk

i na dobrym ogniu pr

dko gotuje. Stwierdzi,

e mi

kkie,

posoli, chwileczk

jeszcze pogotuje. Do czystego glinianego garnka

wyleje wywar, a ziemniaki wysypie na półmisek - ju

z masłem, z

kminkiem, z mlekiem, z cebul

- zapach niesamowity - posypie tylko

zielonym posiekanym szczypiorkiem. I nie trzeba ju

niczym

przyprawia

. S

mienite, nawet bez mi

sa.

Natomiast do wywaru z ziemniaków

ydówka dolewa 2/3 zimnego mleka,

wsypie posiekan

rze

uch

lub szczypiorek i podaje zamiast

polskiego kompotu z rozbełtanego d

emu, który nie ma

adnych

warto

ci.

A placki ziemniaczane, je

li je dobrze przyrz

dzi

, mo

na nawet w

lipcu upiec z zeszłorocznych ziemniaków. Najpierw nale

y dwa jaja

ubi

porz

dnie, wla

pół litra przegotowanego mleka, wtarkowa

dwie du

e główki cebuli, dobrze wymiesza

. Jak kto

chce mi

kkie

placki, to wsypa

troszeczk

proszku do pieczenia. Dopiero w to

wszystko wtarkowa

kilkana

cie ziemniaków (skrobia nigdy nie

poczernieje w mleku, a i jajko rozbite z mlekiem ma inn

struktur

). Z tak przygotowanego ciasta placki b

jasno

ółte z

ró

owym odcieniem, jak z młodych ziemniaków, łatwo strawne. Je

zostan

na dzie

nast

pny, to nale

y zrobi

czyst

zup

pomidorow

, a zamiast ry

u doda

pokrojone w paseczki placki

ziemniaczane. Idealna potrawa z doskonałymi "flaczkami". Wszystkie
te na pozór banalne sprawy - s

ne dla naszego zdrowia.

Gdyby

my zwrócili uwag

na to, co jemy i jak jemy, to w naszych

warunkach, tych tera

niejszych, nawet najgorszych i ekonomicznie i

psychicznie, mogliby

my 120 lat

, bo na tyle mamy mniej wi

cej

zakodowane w Europie nasze siły

ywotne. Tyle by

yli bez

znajomo

ci słowa - lekarz.

Dbajmy wi

c o dobr

kuchni

. Gdy najemy si

dwa razy w tygodniu

grochu, kaszy gryczanej, raz w tygodniu fasolówki, popijemy
codziennie litrem mleka, zjemy 5 dag sera, główk

cebuli, dwa

jabłka, to nie ma na nas siły. Staro

ść

nie przychodzi, ko

ci nas

nie bol

. Kładziemy si

spa

kiedy trzeba, wstajemy o wła

ciwej

porze.

eby nam kto

nawet nadepn

ł na palec, to si

miejemy,

zamiast kl

ąć

. I

eby

my nawet nie chcieli, to do nieba pójdziemy.

Wszystkie zalecenia tego swojskiego lekarza s

proste, a zarazem

niezwykłe. By

e starsi Czytelnicy w niektórych "m

dro

ciach"

odnajd

lad receptur

ywieniowych swoich matek i babek? Autor nie

ukrywa ich rodowodu:
- Znam tysi

ce wypadków,

e ludzie przez całe lata nie jedli tych

podstawowych starosłowia

skich potraw. Po wizycie u mnie, z pewn

nieufno

zaczynali próbowa

. A po trzech miesi

cach

przyje

i z rado

relacjonuj

: - Prosz

ksi

dza! 20 lat

fasoli i grochu nie jadłem, teraz wszystko jem, doskonale si

czuj

, siły nabrałem...

W kolejnym akapicie wykładu zakonnik zwraca uwag

na to, by

zatroszczy

o własny system nerwowy, od którego zale

y proces

wchłaniania, stan

oł

dka i jelit. Nasz system nerwowy to kilkaset

kilometrów bardzo delikatnej nitki, która - maj

c swój pocz

tek w

mózgu - oplata cały kr

gosłup rozgał

ziaj

c si

dzy kr

gami.

Rozgał

zienia opasuj

organizm docieraj

c do wszystkich jego

zak

tków. System ten składa si

w 80 procentach z fosforu, który

trzeba nieustannie uzupełnia

. Fosfor znajduje si

w nasionach

str

czkowych, rybach, serach, mleku. A

eby jednak nie rozdymały

od niego jelita nale

y dodawa

kminek i pi

kwa

ne mleko. Kto

ma tendencj

do wzd

ęć

powinien po obiedzie aplikowa

sobie jedn

ły

eczk

zmielonego kminku popit

letni

wod

Sery

ółte, które tak lubimy... Owszem, mo

na je spo

ywa

, tylko

pami

tajmy,

e w Polsce sery s

za młode (zbyt krótko poddawane s

procesom fermentacyjnym) i maj

o bakterii gnilnych. Nale

popija

je kefirem, który zneutralizuje nietypowe tło bakteryjne.

eli kefiru nie pijemy, to lepiej

ółtego sera nie jada

Najzdrowszy jest zgliwiały twaróg przetopiony z kminkiem z
dodatkiem

wie

ego masła, domowej roboty.

na jest równie

dla stanu naszych nerwów witamina B1, która

znajduje si

w wi

kszo

ci potraw, je

li tylko nie zniszczymy jej

niewła

ciwym gotowaniem. Wszystko mianowicie powinno by

gotowane

pod przykryciem, co zapobiega uciekaniu wraz z par

witaminy B1.

Dlatego nale

y mie

w kuchni du

e garnki i napełnia

je tylko do

połowy (pół obj

ci garnka zostaje na zbieraj

par

Trzeba te

zlikwidowa

naczynia aluminiowe, które niszcz

ci i

luzówki.

Autor wykładu zaleca zioła, które uzupełniaj

w organizmie

niedobór witamin, mikroelementów, garbników, biopierwiastków.
Opowiada si

za naturalnymi przyprawami, na przykład: pieprzem

(jest bakteriobójczy, w du

ych ilo

ciach chroni przed wrzodami

oł

dka), zielem angielskim (silny lek

ółciotwórczy zapobiegaj

chorobom trzustki), majerankiem, tymiankiem (zapobiegaj

zatrzymywaniu soków trawiennych i

ółci w woreczku

ółciowym),

gałk

muszkatołow

dodawan

do ci

ęŜ

ko strawnych ciast itd. itd. Im

cej przypraw w kuchni, tym mniej kłopotów w

oł

dku. Nale

y je

dodawa

nawet do najprostszych zup.

Zakonnik ostrzega natomiast przed octem, którego w

adnym razie

nie nale

y stosowa

do potraw. Mo

na go zast

sokiem z cytryny,

byle nie oddziaływał bezpo

rednio na szkliwo z

bów, bo w krótkim

czasie je rozpu

ci.

Nale

y zaprzesta

słodzenia cukrem. Na Zachodzie, zwłaszcza w

Stanach Zjednoczonych, cukier zapisano ju

do ksi

niebezpiecznych potraw, na drugim miejscu po narkotykach. Przyj

nazw

"białej

mierci". Zanim zostanie przetrawiony przechodzi

w organizmie czterokrotny proces przeobra

enia chemicznego. W

pierwszym rz

dzie ł

czy si

z tłuszczami nienasyconymi i produkuje

wielkie ilo

ci cholesterolu. Po drugie - jest przyczyn

powstawania kamicy nerkowej.
Mimo

e glukoza zawarta w cukrze od

ywia tkank

nerwow

, cukier

jest trucizn

... Glukoz

w najczystszej postaci pozyskamy ze

spo

ywanych owoców i warzyw. Je

li dodamy do tego ły

eczk

miodu,

który przeobra

a si

od razu w energi

- to ju

nam to wystarczy

jako dzienna dawka.
Nie nale

y cukru zast

powa

sacharyn

, która bardzo wysusza

luzówk

. Tak wi

c wyrzucamy z naszych jadłospisów nadmiar cukru,

konfitur, Leguminek, d

emów itp.

W ko

cówce "Opowiadania o sposobie

ywienia i piel

gnowania

organizmu ludzkiego" znajdujemy jeszcze opinie na temat czosnku i
cebuli. Otó

, ludzie spo

ywaj

cy te warzywa w wi

kszych ilo

ciach

maj

w swoim obiegu detreomycyn

, własny antybiotyk, który chroni

przed chorobami wirusowo-bakteryjnymi. Poza tym, eteryczne olejki
cebuli zawieraj

siark

, która ma zbawienny wpływ na nasz

luzówk

. Je

li zdarzy si

katar, czy - nie daj Bo

e - zapalenie

zatok - to nale

y post

powa

nast

puj

co: utrze

na tarce do

ziemniaków 2 du

e cebule, wrzuci

do wysokiej koktajlowej

szklanki, owin

ąć

jej brzeg uszczelniaj

cym wianuszkiem z waty, tak

by gaz nie wszedł do oczu, tylko do nosa i gł

boko oddycha

...

Ludzie skłonni do gryp, kaszli, katarów powinni jada

przez cał

zim

czarn

rzodkiew, która jednocze

nie leczy kamic

trobow

i... zapewnia pi

, gładk

skór

...

Lektura tego nie doko

czonego maszynopisu, drukowanego w odcinkach

w "Wieczorze Wybrze

a", spotkała si

z bardzo dobrym odbiorem

czytelniczym. Ludzie domagali si

dalszego ci

gu telefonuj

c i

pisz

c do redakcji. Po pobie

nej penetracji okazało si

e o. Jan

Grand, to posta

autentyczna - zakonnik Jan Grande z klasztoru oo.

bonifratrów we Wrocławiu. W krótkiej telefonicznej rozmowie udaje
si

nam nakłoni

go do spotkania. Którego

wrze

niowego dnia

wsiadamy do poci

gu i udajemy si

na spotkanie z człowiekiem,

którego proste rady stały si

dla wielu wstrz

sem i przestrog

ęść

Spotkania z Ojcem Grande

Jak broni

przed rakiem

Dzisiejszy klasztor oo. bonifratrów we Wrocławiu jest skromnym
fragmentem całego kompleksu budynków, które kiedy

nale

ały do

tego zakonu, a obecnie stanowi

"cywilny" szpital. Od drzwi

wej

ciowych pora

a wr

cz intensywny zapach ziół. Wspinamy si

schodach do Zakładu Ziołolecznictwa "Samarytanin" oo. Bonifratrów.
Na nasze spotkanie wychodzi słusznej postury m

ęŜ

czyzna o łagodnej

twarzy.
Ojciec Jan Grande (jest to imi

zakonne Jerzego Majewskiego)

znajdzie czas dla przyjezdnych z Gda

ska. Musimy tylko troch

poczeka

. Najpierw przyjmie chorych, od rana cierpliwie

czekaj

cych w Zakładzie. Siadamy na ko

cu kolejki i - chc

c nie

chc

c - konotujemy ludzkie opinie o zakonniku-zielarzu. Wnioskowa

z nich mo

na z cał

pewno

jedno: tam, gdzie ko

czy si

zaufanie do konwencjonalnej medycyny, gdzie robi si

beznadziejnie

i rozpaczliwie - zaczyna si

rola ojca Jana. Jego natomiast idee

fixe jest nie tylko leczenie konkretnych chorób, ale uruchomienie
w ludzkich organizmach - zarówno chorych, jak i zdrowych - takich
sił

ywotnych i takiej wewn

trznej energii, która skutecznie

wspiera

dzie leczenie i zapobieganie chorobom. Przy pomocy

czego? Przy pomocy odpowiedniego

ywienia.

Prosimy ojca Jana, by opowiedział nam co

o sobie.

- Zakonnik nie jest osob

prywatn

- odpowiada - i nie ma prawa

opowiada

swojego

yciorysu. Niemniej, niejako na marginesie

głównego tematu pierwszego spotkania, którym jest obrona ludzkich
organizmów przed rakiem, dowiadujemy si

e ojciec Jan Grande

pochodzi z Grodna, urodził si

w 1934 roku, jako dziecko ci

ęŜ

chorował przez wiele lat na gru

lic

przewodu pokarmowego.

Komunizmu uczono go na stepach syberyjskich za Irtyszem. Koczowali
tam Mongołowie, którzy nawet nie wiedzieli,

e sko

czyła si

wojna

wiatowa, a którym przedstawiono polskich zesła

ców jako

ludo

erców. Bardzo si

dziwili,

e "twoja budie

kuszat moja" i

ludzie o tak małym rozstawie szcz

k mog

mie

tak wielki apetyt...

Potem był Tybet, Petersburg, Kijów... W Kijowie przyszły zakonnik
zetkn

ł si

ze star

szkoł

niekonwencjonalnej medycyny i - jak

twierdzi - du

o z niej skorzystał. Wła

ciwie, jego zainteresowanie

leczeniem zacz

ło si

od samoleczenia. Przewlekła choroba

pozwoliła mu zgromadzi

spor

wiedz

o funkcjonowaniu ludzkiego

organizmu i wspieraniu go. Po powrocie do Polski uko

czył szkoł

felczersk

, całe lata pracował w słu

bie zdrowia. Do bonifratrów

wst

pił siedemna

cie lat temu, w trybie poniek

d nadzwyczajnym...

Powiedział tylko tyle,

e na pewnym etapie

ycia stan

ł mu na

drodze maciupe

ki, niziutki budynek klasztorny oraz rozstrzelany

Chrystus. Nietkni

ta od wojny figurka przechowała wojenny dramat -

rozszarpany, wyrwany bok, kikut r

ki, osmalony trzpie

krzy

Takie to półtora nieszcz

ęś

cia wisiało przed klasztorem w

Warszawie, całej ju

przecie

odbudowanej. Mniej wi

cej po

tygodniu Jerzy Majewski, przyszły Jan Grande, był ju

w zakonie z

manelami...
Pierwsz

posług

bonifratersk

odbywał w Domu Pomocy Społecznej na

południu kraju opiekuj

c si

ęŜ

ko chorymi - zarówno fizycznie,

jak i psychicznie. Zaj

ł si

ziołolecznictwem, m. in. w

Zakładzie Ziołoleczniczym przy Konwencie Bonifratrów w Warszawie,
Łodzi, a obecnie we Wrocławiu.
Zapytany - czym medycyna zakonu bonifratrów ró

ni si

od medycyny

oficjalnej? - odpowiada, i

w regule zakonu zapisana jest od

stuleci zasada własnego dochodzenia do wiedzy medycznej w oparciu
przede wszystkim o naj

lejszy kontakt z chorymi. Bonifratrzy

maj

swoj

wiedz

i tradycj

gle poszerzan

i rozbudowywan

. Co

nie znaczy,

e w jakikolwiek sposób lekcewa

Ŝą

zdobycze

współczesnej nauki. Wyznaj

zasad

, i

ich działania powinny

uzupełnia

leczenie konwencjonalne. Ojciec Jan opowiada, i

osobi

cie obserwował kilkuset pacjentów chorych na raka, którym

medykamenty ziołowe pomogły znie

ść

utrapienia chemioterapii.

Wiadomo, i

tzw. chemia wywieraj

ca niszcz

cy wpływ na tkank

rakowat

nie jest oboj

tna dla całego organizmu - osłabia jego siły

obronne, wytaszcza. Okazuje si

jednak,

e je

li obok chemii,

podamy preparaty ziołowe regeneruj

ce, czyszcz

ce układ

trobowotrawienny oraz moczowy z toksyn - to taki pacjent ma

szans

prze

o dobre kilka lat dłu

ej i to w niezłej kondycji.

Zdarzały si

nawet przypadki, i

chorzy pij

cy zioła, mimo

chemioterapii, mieli tak wzmocniony organizm,

e nie tracili

włosów.
Na pytanie - Czy to prawda,

e wszyscy jeste

my zagro

eni rakiem i

jak to si

dzieje,

e wła

nie na Wybrze

u gda

skim, a nie - dajmy

na to - na zanieczyszczonym

sku, zbiera on ostatnio najobfitsze

niwo? - słyszymy wstrz

saj

opowie

ść

o tym,

e rak jest

zakodowany w ka

dym człowieku. U

piony i przyczajony czeka na

sposobny moment. A ten moment nast

puje wtedy, kiedy organizm jest

bardzo wyczerpany, kiedy przez dłu

szy czas obni

a si

w ludzkim

ustroju poziom cynku, witaminy A i magnezu, wtedy otwiera si

brama dla raka. Dlatego nale

y tak bardzo zwa

na prawidłowy

jadłospis, który dostarczy

ma tych wszystkich regeneruj

cych

materiałów. Przedwieczny - powiada ojciec Jan - tak nas
skonstruował,

e potrafimy sami siebie obroni

, równie

przed

rakiem.
A dlaczego na Wybrze

u tak szalej

nowotwory? Nie ma to nic

wspólnego z klimatem. Chodzi natomiast o napi

cia nerwicowe.

Zdaniem naszego rozmówcy, warto zwróci

uwag

na fakt,

e rak w

pierwszym rz

dzie atakuje ludzi o usposobieniu cholerycznym. Z

obserwacji wynika, i

wszelkie narastaj

ce stresy wytr

caj

równowagi cały układ nerwowy, a to powoduje złe wchłanianie i
"gubienie" wielkich ilo

ci selenu, cynku, magnezu, jodu itd. W

osłabionym organizmie rozwija si

tkanka rakowata. Na Wybrze

u w

ostatniej dekadzie było wi

cej napi

ęć

i stresów ni

gdziekolwiek

indziej. No i zbieramy plony...
Poza tym, sposób od

ywiania ludzi mieszkaj

cych nad morzem ró

nieco od od

ywiania w centrum, czy na południu. Organizm

ludzki musi mie

zapewnione w po

ywieniu podstawowe substancje,

budulec wspieraj

cy t

cudown

, mistern

, przemy

maszyneri

jak

nam Pan Bóg - ufaj

c naszemu rozs

dkowi - powierzył.

eby tak jeszcze tylko współczesne kobiety zechciały poj

ąć

kontynuuje ojciec Jan - ile od nich zale

y. - Przem

drzałe toto,

zarozumiałe, w dodatku zło

liwe. Co ja si

tu z nimi nadenerwuj

fuka, niby to zdegustowany. Pod pozorn

zło

jest w nim sporo

yczliwo

ci do ludzi. Tylko ludzkie słabo

ci, np. uleganie modzie,

nie znajduj

u niego zrozumienia: - Przychodzi taka jedna z drug

i, oczywi

cie, one wiedz

najlepiej, jak ja mam je leczy

eby

to chocia

jako

ogarn

ło, przyczesało... Od grzebienia jak

diabeł od

conej wody uciekaj

. Dzi

ki Ci, dobry Bo

e ja

nie

onaty... Ale nie piszcie tego, nie piszcie - sprzeciwia si

niepewny, czy ma prawo mie

taki staropolski gust.

- Otó

, niechby te nasze baby, ka

da jedna, uczesana czy nie,

wzi

ły sobie do serca,

e dla swojej rodziny znacz

tyle co

minister zdrowia, a ich kuchnie s

zakładami

leczniczo-farmaceutycznymi, w których przygotowuje si

yciodajne

potrawy. Ka

e podkre

to trzy razy: Produkcja w naszych

polskich kuchniach musi by

yciodajna.

Darujmy sobie w trudnych czasach kulinarne wydziwiania. Potrawy -
podawane na ładnych talerzach - maj

proste i tak dobrane, by

dostarczały domownikom 68 niezb

dnych składników

ywieniowych.

Dlaczego 68? Bo mniej wi

cej na tyle wyspecjalizowanych grup jest

podzielona liczba krwinek gospodaruj

cych w ludzkim organizmie i

odpowiadaj

cych za funkcjonowanie jego składowych. Krwinki, te

małe budowlane mrówki, musz

mie

stałe zatrudnienie, a

obowi

zkiem nas - ludzi my

cych - jest dostarczy

odpowiedniego materiału...
Przyjrzyjmy si

teraz ziarnku grochu - ile te

takie male

stwo

zawiera w sobie składników

ywieniowych...

Wyrzuci

margaryn

przez okno!

Spotykamy si

z ojcem Janem Grande, by mówi

o ziarnku grochu. W

przeciwie

stwie jednak do Andersena - nie b

dzie w rozmowie sensów

przeno

nych. Opinie ojca Jana s

bardzo konkretne i praktyczne.

Okazuje si

, i

najzwyklejszy groch, byle nie łuskany, zawiera

magnez, kobalt,

elazo, fosfor, błonnik, białko ro

linne,

substancje antyreumatyczne, antymigrenowe, antycukrzycowe; jest
kopalni

witaminy B-kompleks, witaminy A... I ju

mamy 12

składników z potrzebnych 68, o których wcze

niej była mowa. Do

tego - je

li gotujemy grochówk

- dochodzi cebula zasobna w

witamin

C i siark

, białko zwierz

ce z kawałka w

dzonki lub -

lepiej - pół kilograma pokrojonej w kostk

kiełbasy, zawarto

ść

ywcza wygotowanej marchwi, pietruszki, kartofli, dodatków w

postaci majeranku, pieprzu, li

cia bobkowego... Wystarczy

policzy

, ile jest w samej grochówce elementów daj

cych

zatrudnienie naszym pracowitym krwinkom.
M

dra gospodyni nie wyrzuci wczorajszego chleba, ale pokroi go w

plastry i przyrumieni na oleju du

e, pachn

ce i chrupi

ce grzanki.

Poda je dzieciom i m

ęŜ

owi do grochówki. A je

li jeszcze chce

zatrzyma

starego w domu,

eby si

nie wyrwał z kumplami na piwo -

to niech mu do tego wszystkiego po cichutku, dyskretnie, naleje do
szklanki dobrego piwa. Po takim obiedzie chłop ju

nigdzie nie

dzie si

szwendał.

- M

drze prowadzona kuchnia jest błogosławie

stwem dla domu -

powiada nasz rozmówca - tylko trzeba z niej powyrzuca

zachodnie

miecie, nadmiar chemii i przetwórstwo spo

ywcze. Polskie kobiety,

przynajmniej te, które nie chc

do cna zdurnie

, niech uwa

szczególnie wtedy, kiedy jest nadzwyczaj pi

kne opakowanie i

gło

na reklama w telewizji. Te nieszcz

sne rogaliki z nadzieniem

czekoladowym - to

to paskudztwo nad paskudztwami, bez

adnej

warto

ci od

ywczej... - z

yma si

o. Jan.

Na pytanie o margaryn

, bardzo intensywnie ostatnio reklamowan

ojciec reaguje irytacj

- Wyrzuci

to mazidło z kuchni, natychmiast. Z tłuszczów u

ywa

tylko masła, oleju (najbardziej warto

ciowy produkowano niegdy

konopi), smalcu, czystego łoju. Margaryna, jako produkt o wysokim
stopniu przetworzenia, robi szkody w ludzkim organizmie. Wystarczy
pomy

- jaki proces technologiczny musi przej

ść

olej naturalny,

ile po drodze trzeba doda

do niego substancji chemicznych (w tym

i rakotwórczych), sztucznie produkowanego kwasu masłowego (który
prawdopodobnie niszczy

luzówk

), utrwalaczy i barwników (gdyby

nie pomara

czowa farbka - margaryna byłaby trupio blada), aby

uzyska

posta

efektownie zapakowanej kostki.

Nawiasem mówi

c, nie ma dot

d na

wiecie

adnej pracy naukowej,

która uzasadniłaby i potwierdziła zdrowotno

ść

spo

ywania

margaryny.
Agresywna chemia spo

ywcza - zdaniem ojca Jana - pojawia si

naszych domach równie

pod postaci

wybielonych cukrów i soli. Do

ca zeszłego wieku cukier był rarytasem zaszczycaj

cym

szlacheckie stoły, przez pospólstwo prawie nie u

ywanym. Jedynie w

czasie

t pojawiała si

"głowa" cukru - krystalicznego,

gruboziarnistego, któr

rozbijało si

wydzielaj

c domownikom po

kawałeczku. Ciasto natomiast słodziło si

miodem. O ile

zdrowsza forma

ywienia. Dzi

ywamy cukru bez ogranicze

, a ten

oczyszczony cukier jest najzwyklejsz

chemi

, która zwi

ksza

niepomiernie ilo

ść

kalorii, a nie daje spodziewanej energii.

Przechodz

c w organizmie kilkakrotn

przemian

, produkuje "po

drodze" mnóstwo substancji zło

liwych. W dodatku bardzo gorliwie

szuka towarzystwa tłuszczów nasyconych i wi

ąŜ

e si

z nimi, tworz

mas

cholesterolu.

Obiecujemy zast

w naszym domowym gospodarstwie cukierniczk

miseczk

miodu. Ojciec Jan bardzo przekonuj

co mówi o tym, i

jest

on naturalnym

rodkiem słodz

cym, zawieraj

cym czyst

glukoz

bogatym w

yciodajne substancje, przechodz

cym do krwiobiegu z

przewodu pokarmowego prawie bez

adnej przemiany i zamieniaj

cym

tam w energi

yciow

...

Od cukru i miodu niby daleko, a jednak blisko do... soli.

Mycie, płukanie i warzenie soli - zdaniem ojca - jest zbrodni

przeciw naturze. Sól kopalniana niesie ze sob

ogromne bogactwo

selenu,

elaza i kobaltu. Tymczasem w przemysłowej obróbce s

one

wypłukiwane do Wisły, a stamt

d do morza, na dodatek - truj

drodze pół

ycia w rzekach. Co dalej robi nasz przemysł

ywieniowy? Otó

, kupuje si

za granic

za ci

ęŜ

kie dolary jod,

nasyca nim wypłukan

sól, miele j

, bieli i sprzedaje

bezwarto

ciow

substancj

, z której jod - po otwarciu torebki -

bardzo szybko ulatuje. Szukajmy soli kopalnianej z Kłodawy, jak
najmniej oczyszczonej, szarej, "brzydkiej" z wygl

du.

Przy okazji warto zwróci

uwag

na jeszcze jedn

spraw

- nie

nabierajmy si

na jakie

wymy

lne opakowania artykułów

spo

ywczych. Na przykład, zdrowotn

kasz

gryczan

pakuje si

ostatnio do jednorazowych torebek - z grubego plastiku, bardzo
wulgarnych, nieestetycznie podziurawionych i w tym si

gotuje.

Kasza z takiego plastiku nie nadaje si

do jedzenia, poniewa

niej wygotowane z opakowania substancje chemiczne. Poza tym, nie
przypomina swoj

konsystencj

puszysto

ci potrawy gotowanej

wła

ciwie. I, naturalnie produkt jest dro

szy, kto

przecie

tych opakowaniach zarabia. Polskie społecze

stwo powinno broni

przed raptown

zmian

tanich substancji w drogie, przez

przesypywanie ich z jednego opakowania do drugiego.
Zadajemy teraz pytanie zastrzegaj

c, i

nasz rozmówca mo

e je

zignorowa

- Czy zdarzyło si

kiedy

e Jan Grande - w habicie lub "po

cywilnemu" - przekroczył próg restauracji McDonalda?
Ojciec Jan p

sowieje, wydyma policzki niczym tr

bacz i gwałtownie

unosi r

ce jakby miał za chwil

odfrun

ąć

...

- Ju

same nazwy: McDonald, coca-cola, pepsicola, hamburger,

hot-dog przyprawiaj

mnie o drgawki. To jest skandal,

e maj

taki zasób własnych mo

liwo

ywieniowych, sprzedali

my przemysł

spo

ywczo-

ywieniowy ameryka

skim biznesmenom. Jako stary mnich,

mimo całego mojego

yciowego optymizmu przepowiadam, i

w roku

2000 Polacy stan

na terenie swojego własnego kraju

murzy

skimi wyrobnikami. Przez Polsk

przeje

transkontynentalne poci

gi, b

miga

po autostradach

zagraniczne samochody, a tubylcy spadn

do roli czy

cicieli z

miotłami w r

kach - ko

czy katastroficzn

wizj

przyszło

ci.

- Dzi

kuj

Bogu,

e jestem stary, niedługo umr

i nie b

tego

wszystkiego ogl

dał - dodaje.

Zaprzeczamy z cał

moc

. Nasz rozmówca jest człowiekiem w sile

wieku, który zwyczajnie i po ludzku, czego

nienawidzi: Głupoty

współrodaków? Ich zdolno

ci do małpiego na

ladownictwa?

Samobójczych inklinacji ludzko

ci? Pewnie wszystkich tych spraw

naraz. Ojciec Jan l

ka si

, by przeszczep amerykanizmu nie

wyrz

dził nam wi

cej szkody ani

eli komunizm, który jednak liczył

z jakimi

regułami. Na przykład, nie wystawiano w kioskach

obok zdj

cia Papie

a pornograficznego obrazka. I naprawd

- jak

zapewnia - nie chodzi mu o dewocj

, ale - takich rzeczy nie robi

z powodu zwykłej przyzwoito

ci, szacunku dla ludzkich

przekona

...

Pozostajemy jeszcze przy temacie ameryka

skiego

ywienia,

zastanawiaj

c si

wspólnie - czym ono grozi Polakom. Ojciec Grande

uwa

a, i

jest to system powoduj

cy sklerotyzacj

organizmu oraz

zanik pami

ci z powodu choroby Alzheimera. Je

li ludzko

ść

nie

opami

ta i nie przestanie produkowa

fałszywej

ywno

ci, to do

2100 roku nie do

yje ani 10 proc. populacji. Przesta

my wi

wydziwia

i zacznijmy produkowa

w prosty, sprawdzony przez

dziesi

tki tysi

cy lat sposób, zdrow

ywno

ść

. Zgodnie z natur

której nie wolno poprawia

. Przedwieczny tak j

ukształtował -

konkluduje ojciec -

e jakiekolwiek poprawianie zawsze co

w niej

kategorycznie zepsuje.
Kolejnym pytaniem otwieramy szeroki temat polskich tradycji

ywieniowych. Ojciec Jan ma tu du

o do powiedzenia. Uwa

a, i

istnieje kanon

ywieniowo-kulinarny, do którego powinni

my si

dzi

odwoływa

. Takim wzorcem, dostarczaj

cym nam drogocennych

wskazówek, jest polska kuchnia przedrozbiorowa, zbieraj

ca ci

wielowiekowych do

wiadcze

. Pó

niej wszystko si

urwało. Przyszła

dza okresu rozbiorowego, pierwsza wojna

wiatowa i zwi

zany z

głód; potem ten króciutki czas niepodległo

ci, zbyt krótki, by

matki mogły przekaza

swoje do

wiadczenie córkom; druga wojna

wiatowa i degeneracja poj

ęć

ywieniu (co złapi

to zjem, aby

tylko jako tako przetrwa

), a po wojnie - wiadomo jak było.

Kobiety zaanga

owane w prac

zawodow

szukały sposobów na jak

najszybsze przygotowanie posiłków i uciekały od tradycyjnych
potraw bogatych w biopierwiastki, mikroelementy, witaminy,
substancje, które kiedy

niosły ze sob

zdrowie i

ycie.

eby nas sztuczno

ść

nie ze

arła

Ojciec Jan ch

tnie powraca do tematu, którym zako

czyli

ostatnie spotkanie. Jego zdaniem - przedrozbiorowa kuchnia
słowia

ska była tak po

ywna i dostarczała tyle energii,

e mo

było z jej nadmiaru "

ciany rozwala

". We

my taki chleb - własny,

pieczony we własnym piecu, wielki na pół stołu, poło

ony na li

ciu

łopuchowym, posypany czarnuszk

albo kminkiem. Jak si

go odkroiło

em jak kos

- to a

błyszczał w

rodku, tak dobrze był

wykwaszony...
Na pytanie - Czy mo

na jeszcze gdzie

na kuli ziemskiej popróbowa

smaku prawdziwego chleba? - słyszymy odpowied

odbieraj

nadziej

- Zacznijmy od samej ziemi. Człowiek przechemizował j

gł

boko

ść

co najmniej metra i wszystko co z niej wyrasta jest

mniej lub bardziej ska

one. Oczyszczanie ziemi, nawet gdyby

my od

dzi

zaprzestali stosowania chemii, potrwa kilkaset lat. Równie

tak zwana zdrowotna

ywno

ść

, któr

teraz gdzieniegdzie mo

dosta

nie jest całkowicie czysta, bo wyrastaj

c na nawozach

organicznych wchłania chemikalia z pasz, którymi karmiono
zwierz

ta. Jest to wi

c obieg zamkni

ty i obawiam si

e smak

prawdziwego chleba pozostanie współczesnemu człowiekowi nie znany.
Niegdy

, piekarni

na było wyczu

na kilkadziesi

t metrów, tak

pachniało

wie

ym chlebem. Dzi

, kiedy gospodyni domowa robi w

domu kluski - kompletnie nie czuje zapachu m

ki. A przy

rozrabianiu ciasto zamiast trzyma

własnej konsystencji i

odskakiwa

od r

ki jak piłeczka - przykleja si

do niej.

Rozmowa o prawdziwym chlebie zahaczy

musi o "prawdziwy" ogie

, na

którym niegdy

piekło si

taki chleb. Zdaniem ojca Grande, ogie

jaki daje drewno i w

giel, jest całkiem inny od gazowego czy

elektrycznego zabijaj

cego wszelkie walory smakowo-zapachowe

pieczywa. Zreszt

wystarczy porówna

barwy: z jednej strony

złocistoczerwony i gor

cy ogie

z pieca, z drugiej - niebieski i

zimny, jakby martwy ogie

kuchenki gazowej. Nie rozgrzeje on, na

przykład, dawnych garnków

eliwnych, jest na to zbyt słaby. A z

kolei współczesna patelnia teflonowa postawiona na otwartym ogniu
piecyka - spali si

. Je

li kto

ma mo

liwo

ci - niech porówna

placki ziemniaczane sma

one na kuchni opalanej w

glem i drewnem,

na otwartej fajerce, na starodawnej

eliwnej patelni, z plackami

"z gazu". S

to zupełnie ró

ne smaki, zapachy i konsystencje.

A ju

ten najnowszy diabelski wymysł, czyli kuchenki mikrofalowe -

to istne horrendum. Strumie

drgaj

cych elektronów niszczy,

druzgocze cz

steczki białka i potrawa z takiej kuchenki tylko

wygl

da jak po

ywienie, ale po

ywieniem nie jest. Ojciec Jan tym

swoim pacjentom, którzy chwal

e zakupili wła

nie za ci

ęŜ

kie

pieni

dze kuchenk

mikrofalow

, mówi tak: "Wydali

cie oszcz

dno

na co

, co niszczy wasz

rodzin

. Nasz rozmówca z satysfakcj

powołuje si

na jeden z ostatnich numerów miesi

cznika "

yjmy

dłu

ej", gdzie znalazł bardzo niepochlebny artykuł o kuchni

mikrofalowej. On te same wnioski sformułował ju

kilka lat temu.

Prawdziwy chleb i prawdziwy ogie

. Pozostało nam jeszcze

powiedzie

o prawdziwej wodzie. Tu, jak si

okazuje, sprawa

nie jest do ko

ca przegrana.

- Kto chce mie

w domu dobr

krzemionkow

wod

, któr

orze

wi si

o ka

dej porze roku, niech zrobi tak: pół kilograma suszonego

skrzypu pokruszy

, wsypa

do emaliowanego garnka, zala

przefiltrowan

wod

, zostawi

na noc. Rano pogotowa

20 minut,

odstawi

. Kiedy ustoi si

, przecedzi

przez niezbyt g

ste sitko,

wla

do kamiennego wyzi

bionego garnka. Garnek paruje i nie

pozwoli, by woda si

nagrzała i w ten sposób pozyskujemy

krzemionk

- wy

mienit

, tward

wod

wprost do picia, do herbaty,

do mycia z

bów, do gotowania zup...

Ojciec Jan radzi tak

e, by - je

li tylko jest taka mo

liwo

ść

postara

o własn

studni

. Kopa

trzeba gł

boko, wod

dokładnie przebada

. Prawdziwa, czysta,

ywa woda z cembrowanej

studni, jest darem Przedwiecznego, zawiera magnez, krzem,

elazo.

na, a nawet nale

y pi

bez przegotowania... Chro

my si

przed zanieczyszczeniami i sztuczno

jak tylko mo

na,

eby one

nas w ko

cu nie ze

arły.

No wła

nie - podchwytujemy temat - we

my takie antybiotyki.

Przecie

nierzadko trzeba si

po nich "leczy

"... Ojciec Jan

równie

uwa

a je za niebezpieczne. Po kuracji antybiotykami trzeba

odtru

organizm, usun

ąć

toksyny z w

troby i nerek, oczy

luzówk

z grzybicy, je

li taka si

pojawi, wreszcie - przywróci

wła

ciwe wydzielanie soków trawiennych. Czasami, po przeholowaniu

kuracj

antybiotykami, oczyszczanie organizmu jest dłu

sze ni

samo leczenie. Nale

y pami

, aby przy za

ywaniu antybiotyków

dego dnia wypi

szklank

kefiru oraz wzi

ąć

trzy razy dziennie

witamin

B-kompleks. Je

eli zaczyna si

grzybica w

luzówce -

trzeba podawa

bardzo du

e ilo

ci cebuli. Je

li jednak jest ju

troba poszkodowana i nie chce przyjmowa

cebuli, nale

y zast

kombinacj

ziół goryczkowych, przeciwzapalnych, powlekaj

cych

oraz oczyszczaj

cych układ moczowy.

Za oknem klasztornego gabinetu ojca Jana - pierwsze jesienne
szarugi. Pytanie o to jak zabezpieczy

przed gryp

? - wprost

wisi w powietrzu.
Ojciec Grande zaleca dostarczanie organizmowi du

ej dozy witaminy

C. Bierzemy po dwie kapsułki przy

niadaniu. Je

li chodzi o

ywienie - trzeba zwi

kszy

ilo

ść

jarzyn w jadłospisie, przede

wszystkim marchwi i kapusty. Gotujemy zupy jarzynowe (naturalnie,
nie na mi

sie czy ko

ciach, a jedynie na ły

ce masła),

przyrz

dzamy najrozmaitsze surówki. Warto te

wykorzysta

dobrodziejstwa naszego polskiego kalafiora. Jest tak bogaty w
warto

ci od

ywcze,

e ich nie spiszesz na kartce. Wa

ne przy tym,

by go nie przegotowa

. W osolonym wrz

tku, z odrobin

"vegety" dla

smaku, gotujemy kalafior około 10 minut, dolewaj

c szklank

mleka.

Nast

pnie podbieramy go widelcami, kiedy jest jeszcze chrupki,

ods

czamy i delikatnie namaszczamy

wie

utkim, naturalnym masłem,

eby zrobił si

złocisty... Uchowaj Bo

e "potraktowa

" go

pra

tart

bułk

. I w

troba, i trzustka jej nie toleruj

Kolejna sprawa, je

li chodzi o przezi

bienia. Nie wolno wychodzi

rano z pustym

oł

dkiem. Je

li ju

nie ma czego innego, to cho

podgrza

przegotowane wczorajsze mleko i wla

do niego esencj

herbacian

. Ły

miodu do tego i ju

nam si

poprawia kr

ąŜ

enie,

organizm otrzymał białko i wapno. Bardzo wa

spraw

- uzupełnia

swój wywód ojciec Jan - jest ubiór. Od pierwszych jesiennych
szarug zakładamy nakrycia głowy. Obowi

zkowo. Przez nie osłoni

głow

organizm wytraca 60-80 proc. całego nagromadzonego ciepła. A

przezi

bienie ciała jest gorszym paskudztwem od kompletnego

zapicia si

alkoholem. Nast

pnie nasz rozmówca mówi co

wielce

niepochlebnego na temat damskiej mody i zastanawia si

- sk

d si

to u nas wzi

ło - te gołe rozczochrane głowy, spódnice powy

kolan, nylonowe po

czoszki i do nich nie zasznurowane wojskowe

buciory... Naturalnie, jest to małpie na

ladownictwo mody

ameryka

skich slumsów. Margines społeczny, obrze

a wielkich

metropolii, bieda i bezdomno

ść

podyktowały

wiatu znudzonemu

konsumpcj

taki styl, który polega na noszeniu przypadkowych,

zupełnie nie dopasowanych cz

ęś

ci garderoby. A "wy

sze sfery"

naszego, po

al si

e, polskiego biznesu, natychmiast to kupiły.

Szaruga za oknem nie cichnie. Pytamy - co robi

, kiedy ju

złapi

człowieka pierwsze grypowe dreszcze?
- Zanim pobiegniemy do lekarza i zaczniemy faszerowa

antybiotykami - odpowiada Jan Grande - spróbujmy starych,
wypróbowanych przez prababki metod. Troch

kwiatu lipy, kwiatki

dzikiego bzu, par

gał

zek dzikiej maliny, kapk

podbiału i mi

- zaparzy

i niech naci

ga pół godziny. Wzi

ąć

ły

eczk

miodu,

przetrze

klatk

piersiow

i stopy ma

kamforow

, wypoci

przez dwa dni nie wychodzi

z domu. A zioła zbieramy id

c latem na

niedzielny spacer, zwykle daleko od zasmrodzonej szosy. Przynosimy
je letni

por

do domu, rozsypujemy na starej firance rozpi

tej

cho

by mi

dzy dwoma krzesłami, otwieramy okno i suszymy. Słowem,

prowadzimy w domu własn

aptek

zielarsk

. Zamiast rozwi

zywa

krzy

ówki, lepiej studiowa

wła

ciwo

ci ziół i ich rozpoznawanie.

Zioła to s

witaminy, mikroelementy, biopierwiastki, olejki

eteryczne b

ce uzupełnieniem dobrze prowadzonej kuchni. Trzeba

tylko chcie

i kobiety musz

mie

na to czas. Ojciec Jan wspomina

swoj

matk

, która - prowadz

c gospodarstwo - miała czas jagody i

zioła zbiera

, i wieczorem szydełkuj

c z dzie

mi po

piewała... A

dzisiejsze kobiety? Krów nie doj

, kur nie hoduj

nie

karmi

, lnu nie siej

, mi

dli

nie mi

, prz

ąść

nie prz

pierza nie dr

, nie haftuj

, nie szydełkuj

, a wci

ąŜ

czasu nie

maj

Replikujemy,

e to za spraw

telewizji. Nieopatrznie, bowiem na

twarzy naszego rozmówcy znów pojawia si

irytacja:

- To kolejny, chorobotwórczy wynalazek diabła. Promieniowanie
ekranów, zwłaszcza w tych naszych małych mieszkaniach, bardzo
szkodzi na wzrok i na cały organizm.
Swoj

drog

, ciekawe, czy aby ojciec Grande nie jest

antyfeminist

- Przeciwnie. Uwa

am,

e kobieta jest koron

stworzenia. Dziadyga

- wybacz mi, Bo

e mój j

zyk - mo

e sobie pozwoli

na wiele i nikt

specjalnie nie zgorszy widz

c go na ulicy pijanego, z

papierosem w g

bie. Ale "lepsza połowa"...? Gdyby Odwieczny mógł

przewidzie

e baby si

po papierosy - to by im kominy w

głowach zainstalował. Jest takie powiedzenie wzi

te z

ydowskiego

ulicznego slangu: fiksum dyrdum mischugyne kopf, oznaczaj

ce mniej

cej tyle, co wariactwa szalonej głowy.

- A ile nasze "mischugyne kopf" powinno za

ywa

nocnego

odpoczynku?
- W epoce ci

głych napi

ęć

psychicznych potrzeba człowiekowi co

najmniej 8 godzin snu. Zasypiamy obowi

zkowo przed godzin

23.,

kiedy to organizm w sposób naturalny wycisza si

, serce zwalnia

swoj

akcj

, kora nadnerczy przestaje produkowa

adrenalin

Nale

y w tym czasie skłoni

głow

na poduszk

. Je

li przegapimy t

godzin

biologicznego spokoju i nadal b

dziemy aktywni, to

wymusimy na korze nadnerczy dalsz

prac

. B

dzie ona wstrzykiwała

do krwiobiegu odrobinki adrenaliny ju

do samego rana i nie da nam

spokojnie zasn

ąć

. Sen b

dzie przerywany, a pocz

tek dnia

naznaczony zm

czeniem. My, mnisi, budzimy si

o pi

tej rano, bez

budzika. Całkiem inaczej zagospodarowuje si

czas do południa,

na bardzo du

o zrobi

. Po południu, niestety, czas jest ju

krótki.
Interesuje nas - czy mo

na sobie pozwala

na poobiedni

drzemk

Ku naszemu zdziwieniu - zdaniem ojca Grande - jest to kompletnie
zabronione. Po posiłku nale

y odby

ść

intensywny spacer. A ta

przemo

na potrzeba snu po obiedzie wywodzi si

ze zwykłego

arstwa.

oł

dek podnosi przepon

, serce o ni

zawadza, mamy

wra

enie,

e jest za ci

ęŜ

kie, i człowiek - taki nied

wiedziowaty -

kładzie si

spa

, przesypiaj

c najciekawszy czas w

yciu. Potem

wieczorem ma problemy z za

ciem.

Inteligencja na talerzu

- Dawno, dawno temu... - prowokujemy ojca Jana, by wrócił do w

tku

kuchni staropolskiej i rozmaitych zamierzchłych kulinariów.
- Je

li cofniemy si

het, het - nasz rozmówca zaczyna tak,

jakby opowiadał ba

śń

- jakie

kilkaset lat, do Polski jeszcze

przedjagiello

skiej, to zobaczymy,

e istniej

ce wtedy typowe

gospodarstwa wiejskie, były w 100 procentach samowystarczalne.
Wszystko wytwarzano na miejscu; od jajka poprzez płótno, które si

tkało, prz

dło i farbowało, a

do własnego garnka. I ta

samowystarczalno

ść

- fakt,

e rzadko kiedy wybierano si

po co

kszych o

rodków - wytworzyła norm

prostego i warto

ciowego

ywienia ze składników przez siebie wyprodukowanych. Przede

wszystkim, jadano du

o mi

sa, nie gotowanego, ale opiekanego nad

ogniem. Tłuszcz wytapiał si

, spływał, skwierczał w palenisku,

pieczyste pachniało na kilometr. Takie mi

so przedstawiało sob

bardzo bogat

warto

ść

białkowo-od

ywcz

. Co wa

ne, pozbawione było

tłuszczów nasyconych, które znajduj

w wywarach naszych

współczesnych zup oraz pieczonym w tłuszczu mi

sie, b

przyczyn

sklerozy.

Dalej - w

dzenie. Była cała procedura naturalnego w

dzenia:

moczono mi

so w specjalnej solnej zaprawie, po czym - nie parzone

- w

dzono przy u

yciu gał

zek jałowca i buczyny. W

dzonk

zawieszano w kominie... Przewiew kominowy podsuszał i jednocze

nie

zabezpieczał przed owadami. Jak si

odkroiło płat takiego

ciemnoczerwonego mi

sa, poło

yło go na chleb razowy domowego

wypieku, do tego przyniosło z piwnicy ukiszon

w d

bowej beczce

kapust

i skropiło j

aromatycznym olejem z konopi, które rosły za

oknem...
- No... to na pewno nie był hamburger - wyrywa nam si

- Z cał

pewno

- potwierdza ojciec. A dzi

taka w

dzonka jest

moczona w roztworze saletry,

eby nabrała wilgoci i odpowiedniej

wagi, nast

pnie "w

dzi" si

przy pomocy preparatu, który w

sposób sztuczny zabarwia i nadaje smak. Kiedy człowiek kroi "toto"
potem na stolnicy, to mu spod no

a woda wycieka i dr

y wszystko,

jakby - Bo

e, uchowaj - jaki

kawałek dopiero co z prosektorium

przywlekli...
- Co jadano - prosz

ojca - do mi

s w Polsce

redniowiecznej -

przed Bon

, przed ziemniakami?

- Głównie kasze. Pochłaniano ogromne ilo

ci kaszy j

czmiennej, a

od XIII wieku gryczanej. Gryk

do Polski przywie

li Tatarzy (na

południu, do dzi

nazywa si

tatark

). Hordy tatarskie,

pokonuj

ce tysi

ce kilometrów prawie nie zsiadaj

c z koni, nie

mogły taska

ze sob

kuchni polowej z grochówk

. Ka

dy Tatar

siedział sobie na małym koniku, pod siedzeniem miał plastry
suszonego mi

sa, a do boku przytroczony sajdak - worek skórzany, w

którym grzechotała odpowiednio sprawiona kasza. Parzono j

najpierw w pełnym mleku, odcedzano, obsuszano, wrzucano na chwil

do wrz

cego masła, znów cedzono i suszono, po czym wsypywano do

sajdaka. Taki Tatar jechał sobie z Mongolii, co rusz si

gał do

worka i pojadał, a na postoju wydoił swoj

kobył

i napił si

mleka. No i wytrzymywał trudy wielotygodniowej podró

y, a nawet

jak go w jakiej

potyczce skaleczyli, to skóra na nim goiła si

jak na psie. Polacy - snuje swoj

opowie

ść

ojciec Jan Grande - jak

go brali do niewoli, to razem z kasz

i bardzo si

dziwili,

Tatarzy nie chc

ść

niczego innego. Spróbowali sami i t

drog

kasza gryczana (mało wymagaj

ca w uprawie) podbiła Polsk

, i spore

połacie Europy, staj

c si

na całe wieki podstaw

ywienia.

Jeszcze nasze prababki pilnowały pradziadków,

eby przynajmniej

dwa worki gryki były w domu na zim

A w XVI wieku przyjechała do Polski Bona i przywiozła z Włoch kosz
z jarzynami, ogromnie wzbogacaj

c jadłospis. Kanon kuchni

słowia

skiej, staropolskiej przeszedł pewn

korzystn

ewolucj

ukształtował si

razem z t

kapust

, kartoflami, marchewk

(cho

naturalnie nadal z przewag

sa oraz kaszami) i - jako taki -

obowi

zywał a

do rozbiorów.

Na pytanie - Czy podobnie od

ywiali si

bogaci i biedni? - ojciec

Jan odpowiada, i

dro

ść

ywieniowa dotyczyła wszystkich warstw

społecznych.
Była pełna analogia, je

li idzie o skład i jako

ść

jedzenia,

natomiast ró

niło si

ono ilo

. Ubogi ubił jednego wieprzka na

pół roku dla całej rodziny, bogaty zjadał tyle na jednym
przyj

ciu. Ale w podobny sposób, we wszystkich warstwach

przyrz

dzano mi

so, wypiekano chleb, robiono sery, kluski,

barszcze, czy pierogi z kapust

. Podobnie p

dzono samogon - jego

czyst

, prost

posta

, nie przy

pieszaj

c w sztuczny sposób

procesów naturalnej fermentacji. Taka wódka była bardzo mocna i
spalała substancje kaloryczne, nie daj

adnych ubocznych

skutków.
Ró

nice

ywieniowe pojawiły si

w wieku XVIII wraz z mod

francusk

, kiedy to na zamo

ne stoły wje

ały obce frykasy,

których ni

sze warstwy nawet nie ogl

dały.

Jest jeszcze jedna bardzo ciekawa sprawa, zapisana w polskiej
tradycji

ywieniowej: nigdy, przez wszystkie te wieki, nie było u

nas mody ob

erania si

. Przeciwnie, obowi

zywała zasada lekkiego

niedojadania. I to we wszystkich warstwach społecznych. Nawet

ebrak, który dostał jałmu

- pocz

stunek, gospodarował nim z

rozs

dkiem, zjadł troch

, a reszt

schował do worka,

eby mu

starczyło na pó

niej. Była w narodzie taka troch

wilcza dieta,

ale te

dawała ona odporno

ść

na zm

czenie i głód. Nie mówi

c ju

tym,

e niedojadanie sprzyja wła

ciwej przemianie materii,

oł

dek

nie jest przeci

ąŜ

ony, w jelitach nie ma zalegaj

cych resztek.

Ojciec Jan zaleca wszystkim nast

puj

zasad

: nie nale

y wstawa

od stołu z uczuciem,

oł

dek jest zbyt ci

ęŜ

ki. Trzeba mie

swoj

grzeczno

ciow

norm

, co

, co mo

na nazwa

"inteligencj

talerzu": wezm

3 ziemniaczki, a nie 5, odkroj

kawałek z du

ego

kotleta, a reszt

zostawi

na półmisku... Nie nale

y te

nigdy

ść

"po polsku", nabieraj

c na jeden widelec ziemniaki z sosem,

so i jarzynk

, tylko przestrzega

pewnej kolejno

ci. Najpierw

powinno si

skonsumowa

jarzynk

, nast

pnie mi

so, na ko

cu -

ziemniaki.
Poniewa

zdaje nam si

to lekk

przesad

, ojciec Jan cierpliwie

tłumaczy, i

taka kolejno

ść

zapobiega trawiennej schizofrenii.

Kiedy nawrzucamy do

oł

dka bez ładu i składu zró

nicowane

ywienie, to ta nasza "betoniarka" wprost nie wie od czego

zacz

ąć

. Z trudem miele i rozciera taki obiad, zamieniaj

c go w

makabryczn

papk

, której składniki maj

ró

ny czas rozkładu i

trawienia.
Ojciec Jan nie pochwala diet przegłodzeniowych. Uwa

a, i

wszelkie

tego typu nowomodne praktyki prowadz

do paskudnych nast

pstw.

Leczył niejedn

ofiar

diety-cud, ludzi, którzy zapadli na powa

chorob

psychiczn

- jadłowstr

t, czyli tak zwan

anoreksj

. Na

Zachodzie choroba ta zebrała ju

okrutne

niwo, zwłaszcza w

ród

młodych dziewcz

t. W Polsce te

ostatnio nasila.

Nie mówi

c ju

o dziwnej modzie na hinduizm. Jest to, o czym nie

wszyscy wiedz

, hinduizm w cudzysłowiu - sekciarski,

przeszczepiony najpierw na grunt ameryka

ski, niewiele maj

wspólnego z prawdziwymi naukami Wschodu, prowadz

cy na psychiczne

manowce. No i nasza młodzie

, szukaj

ca nie wiadomo czego,

zachwyciła si

form

dziwacznej ascezy, mi

dzy innymi

jedzeniowej.
Nale

y wiedzie

, i

nasze społecze

stwo - ojciec Jan wyra

nie

zmierza do puenty - jak i inne ludy

rodkowej Europy, ma niejako w

genach zapisan

najwła

ciwsz

diet

. Potwierdza j

kilkusetletnia

tradycja - o której mówili

my - i w

aden sposób nie nale

przestawia

na t

wschodni

ascez

jadłospisow

, czy radykalny

wegetarianizm. Dla przykładu, gdyby

my chcieli zast

kawałek

sa innym rodzajem białka, to musieliby

my zje

ść

4-litrowy

garnek gotowanej soi. I jeszcze byłoby mało. Wszystkie diety
bezmi

sne s

dietami fałszywymi, powoduj

patologiczne zmiany

wskutek wrzodziej

cego zapalenia jelita grubego, utrat

odporno

ci, wyniszczenie organizmu. Zdaniem ojca Jana -

wprowadzeniu kulinarnego nowinkarstwa winna jest inteligencja. Oj,
chyba nie jest to najbli

sza jego sercu warstwa społeczna.

Zapytany o opini

- nie wystawił najlepszej:

- Mebluj

sobie głowy skomplikowan

wiedz

, a

nie potrafi

Nawet kiedy choruj

, to nie m

drzej

. Zaobserwowałem, na przykład,

przez 17 lat pracy zielarza zakonnego,

e wielkomiejska

inteligencja, jak

adna inna warstwa społeczna, zarasta brudem. W

Warszawie stykałem si

z pacjentami, którym z pleców mo

na było

brud ły

skroba

. Po prostu, nie k

pali si

latami, maj

c w

mieszkaniu łazienki. Zamiast g

bki i mydła, stosowano francuskie

dezodoranty blokuj

c pory, stwarzaj

c gnij

ce, zaparzone

rodowisko - idealn

nisz

dla paso

ytów. Te wszystkie

naleciało

ci skórne, zapalenia, uczulenia, brodawki - to sk

d?...

A przyjrzyjmy si

wszyscy sobie - kurczymy si

pod oskar

cym

wzrokiem ojca Jana - w jaki to "zdrowotny" sposób sp

dzamy

kszo

ść

wieczorów? Naturalnie, ogl

da si

telewizj

. Zwykle w

małym, zadymionym pokoiku, bo wszyscy pal

. Jeden na drugiego

syka: cicho, cicho... Tego licho bierze, bo mu przerzucili
program, tamten nie mo

e si

skupi

, wzrasta napi

cie nerwowe i

dom zamienia si

w nowoczesn

, wielce o

wiecon

jaskini

barbarzy

ców.

- Panie Bo

e, odpu

ść

... - po swojemu fuka ojciec Jan. - A pó

niej

w tym zadymionym,

mierdz

cym skarpetami i spoconymi ciałami

pokoju idzie si

spa

, nawet nie bardzo myj

c "przewielebne

zwłoki", bo ju

zrobiło pó

no, godzina zasypiania na naszym

zegarze biologicznym dawno min

ła, hormon nadnerczy jest

nienaturalnie aktywny i nie ma mowy o rzetelnym wypoczynku...

Leczy

ciała i dusze

- Ojcze Janie, my tak sobie spokojnie mówimy o dobrym jedzeniu,
podczas gdy wielu ludziom samo

ycie nie smakuje...

Nasz rozmówca natychmiast podchwytuje temat i opowiada o swoich

depresyjnych pacjentach.
Pewna młoda kobieta leczy si

trzeci rok u niego. Na pierwszy

rzut oka -

adnych losowych przeciwno

ci. Ładna, wykształcona

(nauczycielka z zawodu), urodziła udane dziecko, m

ąŜ

pracuje za

granic

, a wi

c pieni

dze maj

. Tyle

e jest nieco wyobcowana,

mieszkaj

c z te

ciami w wiejskim

rodowisku. Ga

nie tam. Co

miesi

c przyje

a do Wrocławia, wygada si

, we

mie porcj

leków i

jako

gnie do nast

pnej wizyty.

Kiedy

powiedziała do ojca Jana: "Gdyby nie te wizyty u ksi

dza,

to ja bym si

dawno powiesiła". Inna znów osoba, starsza pani,

wdzi

czna była naszemu rozmówcy za jego optymizm i działaj

ce na

pacjentów zadowolenie z

ycia. Nie do ko

ca zgadzaj

c si

z tym

ostatnim - ojciec Jan kwituje: "Lekarz musi by

doskonałym

aktorem. A połowa sukcesu w leczeniu zale

y od tego, jaki mam

kontakt z chorym. Je

eli kto

wychodzi ode mnie bez przekonania,

e potrafi

mu pomóc, to szkoda mojej fatygi".

- Psyche i soma - powiadamy na to. - Kiedy jedno cierpi, co dzieje
si

z drugim?

Ojciec Jan mówi o

cisłej współzale

ci. Wie ze swojej praktyki

jedno: kiedy dusza choruje, to ciała nie da si

uleczy

. A lekarz

powinien mie

takie zaufanie pacjenta,

eby ten wyspowiadał si

przed nim lepiej jak przy konfesjonale. Tylko na pozór brakuje
zwi

zku mi

dzy rakiem

oł

dka a tym,

e kto

yje z te

ciow

Wszystkie takie sprawy trzeba zna

. Dobry lekarz musi po

o czasu na rozmow

z pacjentem i tak lawirowa

swoimi

umiej

tno

ciami, a

eby podnie

ść

go na duchu, a zarazem pobudzi

organizm do samoobrony; leczy

równolegle dusz

i ciało.

Ciekawi jeste

my - czy nasze prababki i pradziadowie chorowali na

depresj

- Nie - odpowiada ojciec - nie mieli na to czasu. Nie b

dzie

chorował na depresj

człowiek pochłoni

ty przez obowi

zki. Praca

była, jest i b

dzie tu najlepszym lekarstwem. Przypomnijmy sobie

szkolne lektury - "Anielk

" czy "Nad Niemnem". Były tam opisane

arystokratki, co to całymi dniami le

ały na szezlongach, co

tam

sobie roiły i od tego nieróbstwa miały "globusa" w głowie. W
ni

szych sferach to si

nie zdarzało:

Przypominamy o tym,

e dzi

w krajach wysoko rozwini

tych, gdzie

depresja jest chorob

niemal społeczn

, ludzie pracuj

, nawet

popadaj

w pracoholizm.

Replika ojca Jana jest zdumiewaj

ca. Stwierdza, i

w gruncie

rzeczy styl

ycia w zachodnich cywilizacjach jest stylem

ycia

nierobów, którzy nawet jak pracuj

, to powierzchownie. Ich

czenie jest tak

e pozorne, nieautentyczne. Człowiek pochłoni

wykonywaniem prawdziwej pracy, nigdy nie b

dzie sfrustrowany.

- Czym wobec tego jest prawdziwa praca? - dopytujemy.
Ojciec Jan odpowiada, i

jest to takie zaj

cie, które okre

la sens

naszego, tu na ziemi, trudu; ba, samego człowieka okre

la. Powinna

ona wzmacnia

egzystencjalnie, a nie rozchwiewa

. Zadowolenie z

dobrze wykonanej pracy jest zarazem samoocen

powi

zan

poczuciem własnej warto

ci. I to wszystko chroni przed nerwicami.

Prawdziwe zm

czenie prawdziw

prac

jest najlepsz

ochron

przed

grzechem i depresj

Informujemy ojca, i

funkcjonuje w

wiecie rewelacyjny medykament

przeciwko depresji, nazywaj

cy si

"Prozac". Wyzwala fantastyczn

aktywno

ść

, modny jest w

wiecie biznesu i dotarł ju

do Polski.

Ojciec Jan nie słyszał o tym leku, ale gwarantuje - jako stary
praktyk, maj

cy za sob

500-letni

tradycj

bonifratrów -

e po

trzech latach za

ywania wszyscy ci biznesmeni wypal

kompletnie, a na dodatek płodzi

spotworniałe potomstwo. Taki

lek musi by

mieszanin

hormonów i narkotyków. Nie ma innej

liwo

ci. Z naturalnych

rodków antynerwicowych i

antydepresyjnych, w jakie nas zaopatrzył Przedwieczny na tej
ziemi, istnieje tylko jeden - stare, dobrze nam znane ziele

toja

skie, zwane dziurawcem. Niemcy produkuj

z niego

drogocenne kapsułki przeciwko depresji. Tak wi

c zaleca wył

cznie

dziurawiec i kakao, które jest nosicielem magnezu.
Ojciec Jan - zapytany o wn

trze ludzkiego organizmu i generaln

zasad

jego funkcjonowania - powiada pi

knie, i

w doskonało

naszych ciał przegl

da si

sam Przedwieczny. Gdyby kto

miertelnych umiał rozło

konstrukcj

na czynniki pierwsze i

zrozumiał zasad

jej funkcjonowania, sam byłby zachwycony. We

harmoni

współdziałaj

cych organów wewn

trznych, które zamieniaj

martw

materi

w energi

ycia. We

my nasz

kor

mózgow

, która

tyle wspaniało

ci potrafi stworzy

...

- Ale du

a cz

ęść

kory mózgowej jest wył

czona z funkcjonowania -

wchodzimy ojcu w słowo.
- Tak, około 70 procent - precyzuje rozmówca. - A có

by to było,

gdyby tak człowiek eksploatował cał

kor

mózgow

?... Swego czasu

rozmawiałem w Kijowie z pewnym szamanem znad Jeruseju i spytałem
go o co

, co zaintrygowało mnie ju

wcze

niej.

Dlaczego - mianowicie - ich plemiona tak bardzo szanuj

ludzi

chorych psychicznie? Odpowied

, jak

usłyszałem, wstrz

ła mn

Ludzie psychicznie chorzy - mówił mi ów szaman, maj

cy za sob

tysi

cletnie tradycje swojej kultury - to s

ludzie boscy.

Dlaczego? Bo Przedwieczny wyró

nił ich wł

czaj

c im t

nie

ywan

, u

pion

ęść

mózgu. Spowodowało to,

e funkcjonuj

ponad

orbit

normalno

ci, my natomiast odbieramy ich jako odmie

ców.

Z kolei plemiona azjatyckich koczowników stepowych, jak równie

niektóre ludy indyjskie ogromnie szanuj

ludzi starych. Uznaje si

ich tam za błogosławionych. Przedwieczny musiał doj

ść

do wniosku,

ycie takiego staruszka czemu

słu

y, jest komu

tu na ziemi

przydatne. Nigdy nie

yje długo człowiek paskudny, długo

ludzie dobrzy. Staro

ść

jest rodzajem społecznego kapitału. Mo

emy,

dzi

ki czyjemu

długiemu do

wiadczeniu, pozna

niejedn

prawd

yciu.

- A pewnie i o umieraniu - dodajemy.
- Moja znajoma - kontynuuje ojciec Jan - pani Józefa, 90-letnia
osoba maj

ca za sob

ycie po

cone pracy w opiece społecznej,

na par

tygodni przed

mierci

mówiła:

eby te

ojciec wiedział,

jaki to jest okropny czas, to czekanie na

mier

. Ja j

widz

czuj

dookoła siebie wsz

dzie. Nie mam ju

adnych potrzeb. Rano

wstan

, umyj

, uczesz

, ubior

i ci

gle towarzyszy mi

wiadomo

ść

e mo

e wła

nie dzi

, mo

e za godzin

- umr

. Nawet

jak znajomi przyjd

i przynios

mi łakocie, to ja si

pocz

stuj

eby nie robi

im przykro

ci, ale nie mam ju

na nic

zapotrzebowania. Kiedy kład

do łó

ka, to westchn

Przedwiecznego i zapytam Go - czy jeszcze si

jutro zbudz

? I ku

swojemu zaskoczeniu - budz

. Pytaj

mnie ludzie - dlaczego ja

jestem jaka

dziwna, jakby obca? A ja nie potrafi

inna, bo to

mier

jest ze mn

- Wstrz

saj

ca historia - przyznajemy. - Obecnie ludzie boj

takich tematów, uciekaj

od nich.

- To ameryka

ska kultura - odpowiada ojciec - usiłowała wykre

mier

ze swojego my

lenia. I co stworzyła? Ni mniej ni wi

cej,

tylko wła

nie kultur

mierci, jak j

nazwał nasz Papie

A przecie

ten, niejako przymusowy pobyt pani Józefy na ziemi, co

nam u

wiadamia. Kiedy wygasa

yciowa energia, jak w jakiej

ogromnej elektrowni atomowej - to człowiek zdaje sobie spraw

własnej nico

ci. Nie ma ju

adnych potrzeb, nawet takich, by

komu

zaszkodzi

. Jest w pełni bezinteresowny. Jeden ma jeszcze

tylko interes na tej ziemi - nawrócenie, pojednanie z Bogiem...
Dzielimy si

z ojcem Grande spostrze

eniem,

e podczas tych

naszych spotka

mieszaj

- jak w kalejdoskopie - tematy

wzniosłe z przyziemnymi. Teraz, na przykład, przyszedł czas na
proz

w najczystszej postaci: czy nale

y stosowa

zasma

ki w

naszych kuchniach? W odpowiedzi słyszymy, i

powoduj

one

uszkodzenia w

troby i trzustki. Zasma

ka, funkcjonuj

ca wbrew

zasadom kultury trawiennej, jest odkryciem czasu głodu pierwszej
wojny

wiatowej, kiedy to trzeba było zrobi

z niczego i na

ły

ce m

ki pra

onej w tłuszczu powstawał garnek zupy.

Zag

szczamy potrawy m

rozbełtan

w mleku,

mietanie lub wodzie.

- Czy kupowa

dzieciom owoce egzotyczne? - znowu zmieniamy temat,

ale czas nagli, wkrótce musimy ko

czy

rozmow

Zdaniem ojca Jana, mamy swoje, z naszej strefy klimatycznej:
jabłka, gruszki,

liwki, wi

nie, które w pełni zaspokajaj

, i to

od kilkuset lat, zapotrzebowania ludzkich organizmów. Dla
urozmaicenia mo

na dzieciakom poda

na deser banana czy

pomara

, ale nie codziennie. Inn

spraw

jest truj

ca chemia,

przy pomocy której zabezpiecza si

egzotyczny owoc przed zepsuciem

lub przy

piesza jego dojrzewanie. Ojciec był

wiadkiem, jak w

Palestynie bananowce nabierały apetycznej,

ółtej barwy pod

wpływem dymu spalin samochodowych.
- A propos owoców. Znakiem zakonu bonifratrów jest owoc granatu.
Co on symbolizuje? - dociekamy.
- Miło

ść

miłosiern

- odpowiada ojciec Jan - powielan

niesko

czono

ść

, tak jak powiela siebie owoc granatu wysypuj

c ze

swojego wn

trza mnóstwo drobnych, pełnych czerwonego soku,

drogocennych owoców... Wi

ąŜ

e si

z tym przepi

kna legenda, któr

opowiemy pewnie ju

w nast

pnym rozdziale.

Witamina B na dyskotece

Obiecali

my Czytelnikom opowiedzie

legend

, która wi

ąŜ

e si

owocem granatu oraz pocz

tkiem zakonu bonifratrów. Szczególnie,

wła

nie mija dokładnie 500 lat od urodzin jego zało

yciela

tego Jana Bo

ego.

- Jest to imi

zakonne Jana Ciudada, Portugalczyka - zaczyna swoj

opowie

ść

ojciec Jan Grande -

cego w latach 1495-1550. Jak to

sto u

tych bywa (przypomnijmy cho

by Franciszka z Asy

u),

Jan Ciudad przeszedł burzliwe koleje losu, nim odnalazł swoje
wła

ciwe powołanie. A była nim działalno

ść

charytatywna - w

najszerszym znaczeniu tego słowa. Przyszły

ty osiadł w

Granadzie, gdzie zało

ył szpital i dom opieki dla ubogich,

bezdomnych i chorych (równie

chorych psychicznie, których

redniowieczna Europa traktowała z niebywałym okrucie

stwem), nie

ogl

daj

c si

na ich stan społeczny, pochodzenie czy religi

Wkrótce podobne o

rodki powstały w innych regionach Hiszpanii,

wraz z upływem stuleci - na całym

wiecie. Historia medycyny

wymienia Jana Bo

ego jako prekursora współcze

nie poj

tego

szpitalnictwa oraz inicjatora humanitarnych metod psychiatrii.
Kanonizowano go w 1691 r. za papie

a Innocentego XII. Przez

wierz

cych wzywany jest jako patron chorych i umieraj

cych, a

tak

e lekarzy, piel

gniarek i szpitalnictwa. Imi

jego wyst

puje w

Litanii do Wszystkich

tych.

Otó

, w

yciu Jana Ciudada miało miejsce nast

puj

ce zdarzenie:

wybrał si

on którego

dnia do lasu, by - swoim zwyczajem -

pozbiera

nieco suchego drewna na opał. Nie dla siebie, ale dla

jakiej

biednej wdowy. Spotkał w lesie dziecko. Musiało by

zabiedzone, bo ulitował si

i wzi

ł je na plecy. Po jakim

czasie

- zm

czony postawił dzieciaka na nogi. Dodajmy, i

były to nogi

bose. Có

było robi

? Jan

ł swoje buty i podarował je

małemu biedaczynie. Poszli dalej - dziecko w wielkich butach i

bosy

ty, który kaleczył sobie stopy na wykrotach. Doszli do

strumienia. Jan przekroczył wod

, po chwili usłyszał za sob

wołanie. Obejrzał si

. Dziecko stało na drugim brzegu, jego głow

otaczała dziwna jasno

ść

, a na wyci

gni

tej dłoni trzymało p

kni

owoc granatu, zako

czony

wietlistym krzy

em. Jan usłyszał

nast

puj

ce słowa: "To b

dzie znak twojego zakonu". I tak si

stało. Miło

ść

miłosierna, niesko

czona, symbolizowana wielo

jedno

ci (owoc granatu składa si

z mnóstwa male

kich owoców),

któr

w. Jan Bo

y praktykował w stopniu doskonałym, a któr

my -

mnisi - nieudolnie na

ladujemy, le

y u podstaw działalno

zakonnej bonifratrów.
Zastanawiamy si

- w jaki sposób polscy bonifratrzy przeszli przez

"Morze Czerwone" komunizmu?
- Komuni

ci - mówi ojciec Jan - zadali nam ciosy na tyle mocne i

skuteczne,

e rozwój zakonu w Polsce został zahamowany. Przede

wszystkim - odebrano nam baz

w postaci szpitali przyklasztornych

i o

rodków leczniczych, zamieniaj

c je w pa

stwowe. Tym samym

przetrzebiona została kadra bonifraterska - lekarska i
piel

gniarska, wspaniali starzy fachowcy, którzy kontynuowali

dorobek kilku stuleci, a młody narybek nie miał si

gdzie

zahaczy

. Dopiero teraz, w ostatnich latach, zarysowuje si

liwo

ść

odzyskiwania naszych szpitali i lecznic oraz odrodzenia

ycia bonifraterskiego na terenie Polski. Ile przy tym trzeba

pokona

przeszkód, wie najlepiej nasz przeor, ojciec Kazimierz,

ks. Jan W

sik, prowincjał wrocławski, który próbuje odzyska

ęść

z całego kompleksu szpitalnego, odebranego nam pół wieku temu.
- Czy w

ród dzisiejszej młodzie

y - prosz

ojca - wzrasta

zainteresowanie

yciem zakonnym?

Ojciec Grande odpowiada,

e ogromnie du

o powoła

zaprzepaszczono

w PRL-u. Dopiero teraz, nie

miało, jeden czy drugi młody człowiek

do nich zapuka. Ale to jest ci

ęŜ

ki zakon, ci

ęŜ

ka praca. Kiedy taki

młodzieniec zostanie rzucony na praktyk

gdzie

na głuch

prowincj

, mi

dzy psychicznie chorych czy upo

ledzonych fizycznie,

którymi opiekowa

trzeba bezgranicznie w dzie

i w nocy - to

sto ani miesi

ca nie wytrzymuje.

Ciekawi nas, czy kolejne pokolenia przychodz

ce na

wiat s

silniejsze, czy słabsze, mniej odporne fizycznie?...
Ojciec Jan twierdzi, i

przechodzimy - jako ludzko

ść

zastraszaj

cy proces degradacji.

- Ale, czy ju

jeste

my na tym etapie,

e przekazujemy w genach

jak

ąś

organiczn

skaz

- Zdaniem ojca Jana - jeszcze nie wyst

puje co

takiego jak skaza

genetyczna w skali gatunku (nie licz

c przypadków urodze

spotworniałych dzieci na terenach przylegaj

cych do Czarnobyla).

Ale jeste

my o krok. Aktualne pokolenie 13-,15-latków, je

li si

wszyscy nie opami

tamy i nie uzdrowimy naszego

ycia, mo

e ju

swoim dzieciom przekazywa

w genach osłabienie centralnego układu

nerwowego.
A uzdrowienie

ycia, to przede wszystkim poprawne

ywienie. Nasz

organizm musi otrzymywa

te składniki, z których sam jest

zbudowany. Je

eli powstanie luka w dowozie odpowiedniej ilo

fosforu, magnezu, cynku, selenu, jodu, itd. - zaczyna si

tragedia, któr

nazywamy chorob

. Rozwa

ali

my ju

przecie

podczas tych spotka

i o zawarto

ci ziarnka grochu czy fasoli, o

warto

ciowych kaszach, jarzynach, dobrze sprawionym mi

sie, ma

w miejsce margaryny, itd., itp. Tymczasem polska młodzie

jest

cz zamorzona, a w

lad za tym - kompletnie niewytrzymała

nerwowo. Ojciec Jan ma w

ród swoich pacjentów młodych ludzi tak

rozchwianych, niezdolnych do skupienia,

le sypiaj

cych,

sfrustrowanych, sarkastycznych, kłótliwych,

e wprost nie do

wytrzymania.

Zapytał jednego z drugim - czy chodz

na dyskoteki? Owszem, tak. A

czy wiedz

- co powoduje w ich organizmach nadmiar decybeli? Nie,

tego ju

nie wiedzieli. Ojciec Grande zwraca zatem uwag

młodemu

pokoleniu na to,

e hałas pustoszy zawarto

ść

witaminy B, w

organizmach. A jest ona odpowiedzialna m.in. za nasz

pami

ęć

stan nerwów. Subkultura młodzie

owa (czy mo

e raczej wymy

lona

przez diabła - antykultura), ten łomot dysharmonijnej muzyki i
migaj

wiatła, które pora

przysadk

mózgow

powoduj

przykurcz wszystkich naczy

krwiono

nych - to jest droga do

samozniszczenia młodych pokole

. Rodzice, których pociecha wybiera

na t

- panie Bo

e, odpu

ść

- dyskotek

, powinni bezwarunkowo

zaaplikowa

jej przed wyj

ciem 3 tabletki witaminy B-compositum,

eby dzieciak wrócił z tych piekielnych czelu

ci jako tako

normalny.
- Dzisiaj młodzie

swoim sposobem bycia terroryzuje

wiat -

powiada nasz interlokutor. Był u mnie wczoraj nauczyciel szkoły

redniej, 43-letni człowiek tak znerwicowany,

e nie potrafił

opanowa

enia r

k. Uczniowie liceum - wyselekcjonowana, lepsza

grupa potrafi, jak si

okazuje, szykanowa

swoich nauczycieli,

grozi

im, zachowywa

agresywnie i po chamsku. To si

wprost w

głowie nie mie

ci. Zawsze w społecze

stwie były jakie

doły, jaki

margines, ale dzi

mamy "margines" 80-procentowy. A jak ci młodzi

zachowuj

w domach rodzinnych? Wnosz

tam nerwowo

ść

podminowanie. Ojciec Jan uwa

e niepokój współczesnych polskich

rodzin jest w du

ej mierze pochodn

antykultury młodego pokolenia.

Replikujemy, i

przy najlepszych ch

ciach, nie da si

wróci

epoki walców...
- Ale zróbmy przynajmniej tyle - powiada ojciec - by na dyskoteki
trwaj

ce do 24-tej nie chodziły dzieci 12- i 13-letnie. Nocny

wypoczynek odgrywa w tym wieku ogromn

rol

Inna kwestia - nie obładowujmy tych dzieci nadmiarem dodatkowych
zaj

ęć

, realizuj

c własne, nie spełnione ambicje. Nauka w szkole

jest dostatecznie absorbuj

ca, a my jeszcze zapisujemy dziecko na

angielski, muzyk

, balet, kółko zainteresowa

i taki maluch nie ma

czasu nosa sobie utrze

. Nie mówi

c ju

o tym,

e kompletnie nie

przygotowujemy naszych dzieci do

ycia. Dziewczyna osi

ga wiek 20

lat, zna perfekt angielski i niemiecki, jest laureatk

naukowych

olimpiad, fantastycznie obsługuje komputer, ko

czy studia... Jest

przy tym wyczerpana fizycznie i nerwowo, nie ma poj

cia o

samodzielno

ci. Dajmy na to - trafia si

miło

ść

, zam

ąŜ

pój

cie.

Pierwsza ci

ąŜ

a, która jest ogromn

inwestycj

organizmu, mo

młod

kobiet

kompletnie zrujnowa

. Dzieciak, który rozwija si

jej łonie, wyci

gnie z osłabionej matki resztki wapnia, magnezu

czy selenu. Pokrusz

by, posypi

włosy, zaczn

łama

paznokcie, wysi

dzie system nerwowy. Bywaj

przypadki,

e młode

matki po urodzeniu trafiaj

do zakładów psychiatrycznych z powodu

wyczerpania poporodowego.

Czy seks zabija?

- Wystraszył nas ojciec dramatyczn

diagnoz

stanu zdrowia

polskiej młodzie

y... Prosz

powiedzie

- jak wpływa na młody

organizm wczesne rozpoczynanie

ycia płciowego?

Ojciec Jan zastrzega,

e nie b

dzie moralizował, cho

zwi

zek norm

moralnych, sformułowanych w chrze

cija

skim kr

gu kulturowym, z

naszym zdrowiem i

yciem jest oczywisty. Wystarczy przypomnie

tragedi

ca XX wieku, czyli chorob

AIDS... Otó

, dzisiejsza

młodzie

dojrzewa płciowo nadzwyczaj wcze

nie. Problemy zwi

zane z

pokwitaniem i pierwsz

menstruacj

prze

ywaj

jedenasto- i

dwunastoletnie dziewczynki. Równie

u chłopców przedwcze

nie

rozwijaj

organy m

skie. A czym to jest spowodowane?

Naturalnie, sposobem od

ywiania. W naszych organizmach kumuluje

chemia i farmakologia spo

ywana razem z

ywno

. Na

przykład, kurczaki, które tak nam wszystkim smakuj

, nie rozwijaj

w naturalny sposób. Przyrost wagi osi

gany jest przez

podp

dzanie hormonami. Nie mówi

c ju

o tym,

e hoduje si

gorzej jak ro

liny, bez

wiatła dziennego i bez dost

wie

ego

powietrza. A poniewa

łatwo si

je przyrz

dza - pojawiaj

naszych stołach bardzo cz

sto. Hormony z kurzego mi

sa nie s

oboj

tne dla ludzkiego organizmu, no i mamy to, co mamy -

przedwcze

nie rozwini

i nadmiernie zorientowan

na seksualno

ść

młodzie

. A współ

ycie w okresie pokwitania jest dla organizmu

zgubne, traci on siły rozwojowe i odporno

ciowe; ucieka energia,

białko jest spalane w wielkich ilo

ciach i młodzie

słabnie. Nie

bez kozery Ko

ciół poczytuje za grzech ci

ęŜ

ki ró

ne formy

ywania seksualnego, uto

samiaj

c je nieomal z zabijaniem

własnego organizmu. Bowiem w okresie pierwszej młodo

ci, kiedy

jest czas budowania, nast

puje gubienie energii, pustoszenie sił

ywotnych. Wystarczy powiedzie

e seks zu

ywa trzykrotnie wi

cej

energii od tej, jak

potrzebuje organizm na swój rozwój.

Zapytujemy o warto

ci od

ywcze uwielbianej przez młodzie

, bardzo

popularnej pizzy?
Ojciec Jan uwa

a, i

e to by

dodatek, urozmaicenie od czasu do

czasu wła

ciwej diety, na któr

- jak ju

przecie

wiemy - składa

razowe gruboziarniste pieczywo, ro

liny str

czkowe,

ciemnozielone jarzyny, surówki, polskie jabłka, czasem kawałek
nietłustego mi

sa... Dowcipnie nazywa pizz

"włoskim bigosem". Co

tam która gospodyni ma z resztek walaj

cych si

w lodówce -

pokroi, posypie tartym serem i zapieka. Podobnie w bigosie -

przygotowane, przepitraszone kawałki mi

sa, grzybów,

przetłuszczona kapusta - składaj

na "kompozycj

" - Panie

e, odpu

ść

- prawie nie do strawienia.

Przypominamy, i

jest to nasza narodowa potrawa. Adam Mickiewicz,

zapewne przełykaj

link

, pisał: "Bierze si

siekana,

kwaszona kapusta, która - wedle przysłowia - sama idzie w usta".
Cho

jest w "Panu Tadeuszu" te

w rodzaju zastrze

enia: "Aby

ceni

litewskie pie

ni i potrawy, trzeba mie

zdrowie, na wsi

wraca

z obławy".

- Powiem jedno - kwituje ojciec - polskie

oł

dki, które trawi

bigos i kotlety schabowe, radz

sobie z mocn

, fuzlowat

wódk

zagryzan

grzybkiem marynowanym w occie, dawno ju

powinny były

trafi

do Ksi

gi Rekordów Guinnessa. Gdyby taki, co nie daj Bo

Japo

czyk, Chi

czyk czy Hindus najadł si

bigosu a la Mickiewicz

czy Wa

kowicz - to wysi

dzie mu i trzustka, i w

troba, i przez par

tygodni b

dzie musiał si

leczy

z ogólnego zatrucia.

Mamy jeszcze pytania dotycz

ce naszej młodzie

y... Na przykład

modne jest ostatnio, nawet w

ród uczniów szkół

rednich,

wyskakiwanie na piwko. Czy nale

y tego kategorycznie zabrania

- Nie - odpowiada ojciec - byle to była szklanka piwa, a ju

nie

dwie. Przyjmijmy tak

zasad

: szklanka piwa jest lekarstwem

zawieraj

cym mnóstwo drogocennych składników, natomiast od drugiej

szklanki, która ju

burzy krew daj

c rozkoszne poczucie rauszu -

zaczyna si

niebezpiecze

stwo pija

stwa. To jest delikatna

granica. Naturalnie, nasi starsi synowie i m

ęŜ

owie musz

przy tym

spo

ywa

takie jedzenie, które zabezpiecza organizm przed

nałogiem, uzbraja go w siły odporno

ciowe. Wbrew powszechnie

panuj

cej opinii powiem,

e i pijaka mo

na wyci

ąć

z pijackiego

rowu odpowiednim

ywieniem.

Obiecujemy wróci

do tego tematu, jeszcze tylko dwa słowa o naszej

młodzie

y. Czy powinna pi

kaw

- Nie. W miejsce kawy zalecam mocn

, zaparzon

na wschodni sposób

herbat

(doprowadzamy j

do wrzenia, gotujemy dwie minuty, parzymy

około pół godziny, słodzimy ły

eczk

miodu). Sprawa ta dotyczy nie

tylko młodzie

y, ale i ludzi dorosłych, którzy popadli wr

cz w

nałóg picia kawy, spo

ywaj

c 6-8 fili

anek dziennie. Przed wojn

tylko grafinie i hrabianki pijały kaw

, a dzi

? Jak to mówi

uk,

aba i ka

da baba z mniejsz

lub wi

ksz

gracj

ga po

kolejn

szklank

- Ale pi

tego paluszka ju

nie odstawia...

- Bo nie ma na to czasu - replikuje ojciec. - Za to dostaje
"miszugyne kopf" w głowie, poniewa

pochodn

picia kawy jest

karuzela ci

nie

w organizmie. Kawa, obni

c poziom magnezu,

obni

a zarazem ci

nienie; kwas solny wyprodukowany przez ni

zakwasza przewód pokarmowy, zag

szcza osocze krwi i robi si

limacze kr

ąŜ

enie, na które pomóc mo

e... kolejna porcja kofeiny.

Kawa pozornie poprawia samopoczucie, zwi

kszaj

c obj

ciowo

zasób krwi (podobnie jak przedawkowany alkohol zwi

ksza ilo

ść

krwi

z 6 litrów na 8), ale zarazem uzale

nia, domagaj

c si

coraz to

nowych porcji. Słowem - nic dobrego. Je

li ju

kto

nie mo

obej

ść

bez tej u

ywki, to niech nie przekracza dwóch fili

anek

dziennie.
Natomiast młodzie

, ale i dzieci, i doro

li, i staruszkowie

powinni pi

naturalne soki owocowe, nie słodzone, przygotowane w

prosty sposób w warunkach domowych.
Pytamy o soki bardzo znanej renomowanej krajowej firmy, które
mo

na naby

prawie w ka

dym sklepie.

Okazuje si

e ojciec Grande ostrzega przed napitkami, które

oferuje nasz rynek. W najlepszych z nich znajduje si

co najwy

30 procent naturalnego owocu, natomiast reszta to sprowadzane z
Zachodu i rozcie

czane ekstrakty chemiczne. Gdyby było inaczej,

gdyby

my mieli do czynienia z uczciw

produkcj

z naturalnego

owocu, to przecie

przy zakładach wytwórczych musiałyby si

znajdowa

olbrzymie hałdy resztek owocowych, wytłoków,

ytkowanych pó

niej jako - na przykład - nawóz organiczny. Jako

nie wida

w naszym kraju ani tych składowisk, ani te

ladów

gospodarowania wyci

tym owocem.

Nasz rozmówca radzi przed zim

przygotowa

w domu własny

stuprocentowy sok owocowy, który nale

y pasteryzowa

w nast

puj

sposób: przez trzy dni zagotowujemy, trzymaj

c na niewielkim ogniu

po pół godziny bez przykrycia, tak

eby parował i zostawiamy do

ostudzenia. W procesie odparowywania gin

grzybki i bakterie. Po

trzech dniach wlewamy sok do czystych, wyjałowionych naczy

. I nic

nie słodzimy. Owoce zawieraj

glukoz

naturaln

, najwspanialsz

pod sło

cem słodycz.

Formułuje te

ostrze

enie do rodziców, aby nie podawali dzieciom

napojów typu pepsi-cola, czy coca-cola. Wszystko, co ma w swojej
nazwie dodatek "cola", zawiera narkotyk.

ony "produkuj

" pijaków

- Ojcze Janie, które z bł

dów wychowawczych, popełnianych przez

współczesnych rodziców, wołaj

o pomst

do nieba? - wrzucamy do

rozmowy kolejny temat.
- Generalnym bł

dem jest niespójno

ść

pomi

dzy

yciem a wzorcem

wychowawczym, jaki usiłujemy dziecku wpaja

- stwierdza z

przekonaniem ojciec Jan. - Je

li co innego mówimy, a co innego

robimy; je

li ojciec nakłania syna, aby nie pił i nie palił, a sam

na jego oczach robi to nagminnie - to z takiego wychowania nic nie
b

dzie. Dziecko funkcjonuj

ce w rodzinie musi mie

wzorzec do

ladowania. Je

li jest to wzorzec zafałszowany - wyrasta

skrzywiona osobowo

ść

. Taki kto

dzie do ko

ycia krytyczny

wobec własnych rodziców, uprzedzony do nich.
- Cho

zapewne powtórzy ich bł

dy - zauwa

amy.

- Nasza pod

wiadomo

ść

, chcemy tego czy nie, przechowuje - jak na

mie magnetofonowej - wszystko, czym nasi

ła w dzieci

stwie i

dyktuje potem zachowania, od których radzi byliby

my uciec.

Dziecko dostrzegaj

ce,

e rodzice s

inni w domu, a inni na

zewn

trz, w dodatku - o czym wcze

niej mówili

my - obarczone

nadmiernymi zaj

ciami z powodu ambicji mamy czy taty; przem

czone,

przymuszane, zdezorientowane - nigdy nie nawi

ąŜ

e serdecznej wi

z rodzicami, nie b

dzie im przyjacielem. I tak narasta

dzie

samotno

ść

obu stron, rozsypi

zwi

zki mi

dzypokoleniowe.

- Przychodzi do mnie - ojciec Jan przywołuje przykład ze swojej
praktyki - pewna pacjentka, bardzo nieszcz

ęś

liwa kobieta. Nieomal

choruje na samotno

ść

maj

c trzech synów i dwie córki. Wszystko to

wykształcone, na stanowiskach. Dlaczego jej nie odwiedzaj

? Ano,

za du

o tam było ambicji, a zbyt mało "zwykłej" miło

ci. Sk

din

wiem,

e znale

źć

na w rodzinach naznaczonych niedostatkiem,

tam, gdzie nie ma przesady wychowawczej, a dzieci ju

od wczesnej

młodo

ci troszczy

musz

o pomoc dla rodziców bardzo ci

ęŜ

pracuj

cych. Obserwowałem takie rodziny, wła

ciwie społeczno

rodzinne, jeszcze zanim wst

piłem do klasztoru, w trakcie mojej

pracy opieku

czej i zdumiewały mnie wytworzone w nich wi

zi mi

dzy

rodzicami a dzie

mi, rodze

stwem mi

dzy sob

, wnukami a dziadkami,

dalsz

rodzin

...

- Ojcze Janie, co zaproponowa

rodzinom, w których tej wi

zi nie

ma? - dopytujemy.
- Uniwersytet domowy zaczyna si

w kuchni - wraca do swojej

ulubionej filozofii. - Niech

e taka matka nie pozwala, by córka

nastolatka uwaliła si

w fotelu przed telewizorem, podczas kiedy

ona nie wie w co najpierw r

ce wło

. Wszystkie kobiety w

rodzinie, poczynaj

c od siedmio-, o

mioletnich dziewczynek,

powinny mie

nawyk kr

cenia si

po kuchni. Kiedy matka kroi chleb,

stoi przy niej córka - podstawia talerz, myje jajka pod

bie

Ŝą

wod

eby nie było salmonelli, podaje je starszej

siostrze do rozbicia na patelni... Niech te dziewczynki obserwuj

przy kuchennych czynno

ciach własn

matk

, a nie jak

ąś

obc

pani

która w telewizji uprawia "gotowanie na ekranie" - nie maj

poj

cia o tym co robi, nie tłumacz

c telewidzom - dlaczego dobiera

takie a nie inne składniki i jaka jest ich warto

ść

ywieniowa.

- A propos telewizji. Niedawno usłyszeli

my w "Wiadomo

ciach"

informacj

o wynikach bada

jako

ci w

dlin w naszych sklepach.

Otó

, co druga nie nadaje si

do spo

ycia.

- Nie zaskakuje mnie to, mówiłem ju

wcze

niej o tym,

e cz

sto

dliny przygotowywane s

z resztek nie

wie

ego mi

sa sztucznie

podbarwionego,

e w

dzi si

je w niewła

ciwy sposób i

przechemizowuje - emocjonuje si

ojciec Jan. - Słowem, zamiast

ywia

- trujemy si

nimi.

- Wejd

w słowo, prosz

ojca - ja - kobieta,

ona i matka.

Słuchaj

c rad ojca Grande, wyrzuciłam ju

z mojej kuchni

margaryn

, zrezygnowałam z rosołów, zawiesistych zup i bigosów, z

trudem utrzymał si

w jadłospisie kotlet schabowy, cho

i na niego

przyjdzie pora... Domownicy - póki co - nic nie mówi

. Je

jednak przestan

od jutra kupowa

dliny...?.

- Mo

na je zast

i du

o zdrowsz

potraw

Gwarantuj

e karkówka upieczona w jarzynach i krojona na zimno

do chleba - b

dzie wszystkim lepiej smakowa

od najlepszych

kupnych w

dlin.

- Prosz

wobec tego poda

przepis.

- Wlewamy na dno brytfanny dwie ły

ki oleju, kładziemy kilka

cienkich plastrów słoniny, na nie sparzone li

cie kapusty i du

Ŝą

karkówk

w cało

ci. Obkładamy j

poci

tymi w plastry warzywami:

marchwi

, cebul

, ziemniakami. Mo

na doda

jabłka obrane z łupiny,

poci

te na

wiartki. Wszystko to posypa

pieprzem i cynamonem,

doda

jagody jałowca, wstawi

pod przykrywk

do piekarnika. W

trakcie pieczenia wla

szklank

białego wina. Zapach rozniesie si

taki po bloku,

e z ostatniego pi

tra s

siedzi poczuj

. Na kolacj

zjecie sobie po kawałku gor

cego mi

sa z warzywami, a w nast

pne

dni - mo

na je kroi

zimne do chleba.

- Zaintrygował nas ten cynamon sypany do mi

sa.

- Jest to przyprawa niesłusznie u nas zapomniana, a posiadaj

wielkie walory zdrowotne. Sproszkowany cynamon stosowany jest na
Wschodzie jako lek na biegunk

. Wystarczy spo

ły

eczk

popijaj

c wod

- stwierdza ojciec Jan, który zdaje si

mie

lekarstwo na wszelkie dolegliwo

ci. - Znakomicie podkre

la smak

pieczystego; ale tak

e ciast. Mo

na posypywa

nim ry

na słodko,

czy kaszk

mann

na mleku... - wraca do kulinarnego w

tku.

- Ojcze Janie, pomówmy - zgodnie z obietnic

- o chorobie zwanej

alkoholizmem.
- Z góry protestuj

przeciwko takiej kwalifikacji. Alkoholizm nie

jest chorob

, lecz psychiczn

rozpust

, podobnie jak ka

dy inny

nałóg - zaperza si

. - Mówi

c o chorobie, usprawiedliwiamy

zwyczajnych przest

pców obyczajowych. Przede wszystkim, człowiek

musi zna

wag

czasu, który prze

ywa i nie marnowa

go na

przesadne rozrywki. Trzeba by

zawsze czym

zaj

tym. Ja nawet jak

siedz

przed telewizorem, bior

druty i wełn

do r

ki i robi

sweter dla którego

z braci.

- To musi by

bardzo wdzi

czny widok, ojcze Janie...

Okazuje si

e nasz rozmówca

c jako dzieciak na Syberii

nauczył si

prz

ąść

wełn

i robi

na drutach. Tam, gdzie mróz

gał 40, 50 stopni, była to konieczno

ść

pozwalaj

ca prze

Tak wi

c, nie usprawiedliwia on za bardzo pijaków. Twierdzi te

e pijak w domu stanowi produkt niedbało

ci kuchennej

ony.

Kobiety same "produkuj

" pijaków...

- A to jakim sposobem, prosz

ojca?

- Stosuj

c niewła

ciwe, "nowoczesne" od

ywianie, jejmo

ść

ka, i

traktuj

c m

ęŜ

a. Po kilku, kilkunastu latach mał

stwa, kobiety

całkowicie przekierowuj

swoj

uwag

na dzieci, a potem na ich

rodziny. M

ąŜ

zauwa

any jest tylko wtedy, kiedy przynosi pieni

dze,

a czasem ma si

do niego pretensje za to samo,

e istnieje. Có

dziwnego,

e szuka zrozumienia pomi

dzy podobnymi mu - troch

sponiewieranymi, nie domytymi kumplami. Po szklance piwa

wiat

zdaje im si

lepszy. I tak to si

toczy: od szklanki piwa do

szklanki denaturatu. Chodzi o to, by kobieta u

wiadomiła sobie,

ma wobec m

ęŜ

a obowi

zek opieku

czy. Darujmy ju

sobie - na

okre

lonym etapie - zbli

enia seksualne, ale nale

y pami

ęŜ

czyzna jest przez całe

ycie du

ym dzieckiem, troch

nieporadnym i safandułowatym, który potrzebuje opieki, potrzebuje
czasem czuło

ci... - wzruszaj

co ujmuje kwesti

ojciec Jan.

- A kiedy ju

stało i kto

jest "w szponach", "w otchłani", "w

sidłach" nałogu. Co wtedy robi

? - pytamy, nie dowierzaj

e mo

istnie

na to kulinarna recepta.

- Pomale

ku wyci

go z pijackiego rowu odpowiednim

ywieniem,

wzmacnia

organizm poprzez dostaw

selenu, cynku, jodu, a przede

wszystkim magnezu, który jest katastrofalnie niszczony przez
alkohol. Ustrój człowieka nas

czony tymi substancjami przestanie

czy

i nie b

dzie domagał si

przep

dzenia kaca tzw. klinem

- słyszymy w odpowiedzi.
- Czy to prawda,

e picie wystudza organizm? - dopytujemy.

- Naturalnie, alkohol odwadnia i wyzi

bia (dlatego pijak mo

na mrozie i przez długi czas nie zamarznie). Zreszt

wystarczy przyjrze

sylwetce alkoholika - jest to kto

bardzo

szczupły, skulony z zimna nawet w upalny dzie

, chowaj

cy głow

ramionach - u

wiadamia nam ojciec t

oczywisto

ść

. Dopiero łyk

alkoholu, zwi

kszaj

c obj

ść

krwi i przy

pieszaj

c kr

ąŜ

enie,

troch

go rozgrzewa. Szczupło

ść

i wystudzenie ciała u pijaka

spowodowane jest odparowywaniem płynów. Tak zwane suszenie czuj

przecie

równie

ci, którzy nie pij

nałogowo, a czasem zdarza im

przeholowa

- O, wła

nie, co ojciec poleca na kaca? - dopytujemy przekonani,

e i ta wiedza nie jest mu obca.

- Je

li si

takiego przydarzy - stwierdza z pewnym

niesmakiem - trzeba na drugi dzie

wypi

szklaneczk

soku z

kiszonej kapusty, zje

ść

dwa jajka na mi

kko, nast

pnie wypi

kubek kakao. I nie ma kaca.
- To pociecha dla tych, którzy czasem "ruszaj

w Polsk

". Ale czy

na wyleczy

tych, którzy popadli w nałóg? - pow

tpiewamy.

- Naturalnie - zapewnia ojciec Jan z buduj

pewno

siebie. -

Tylko trzeba bardzo chcie

, odpowiednio si

ywia

, przyjmowa

stosowne leki i wyeliminowa

wpływ niewła

ciwego

rodowiska. W

ęŜ

szych przypadkach nale

y przeprowadza

kuracj

w zakładach

zamkni

tych.

- Czyli nie jest prawd

e pijak pozbawiony wódki, a narkoman

swojej u

ywki - umieraj

- Absolutnie nie zgadzam si

z takim nowomodnym, przewra

liwionym

stawianiem sprawy. Wstrz

s głodowy u alkoholika czy narkomana jest

do prze

ycia. Nale

y w trakcie takiego napadu poda

Ŝą

dawk

miodu z cytryn

i organizm wytrzyma. Energia z naturalnej glukozy

wraz z witamin

C przejdzie do krwiobiegu podtrzymuj

c siły

ywotne. Dziwi

wiat medyczny mówi o "chorobie" - jak

gdyby nie była to sprawa wolnej woli, zwykłego widzimisi

dobrowolnego wyboru dokonanego przez "pacjenta"... -
bezkompromisowo stwierdza ojciec Jan. - No, a pó

niej, kiedy minie

kryzys, trzeba delikwenta wzmacnia

odpowiednim

ywieniem, tzn.

podawa

o nasion str

czkowych - fasol

, groch, soczewic

(lekko

sparzy

, ugotowa

na mi

kko, posypa

drobnymi skwareczkami z

boczku), kawałek wołowiny, sporo nabiału i mleka, codziennie kubek
kakao. I koniecznie wzbogaci

diet

odrobin

czuło

ci...

ółtka zahamowały d

Prosimy o porad

w nast

puj

cej kwestii: czym jeszcze zast

drogie i pozbawione warto

ci od

ywczych w

dliny zakupywane w

naszych sklepach?
Ojciec Jan zaczyna swój wywód od tego, by ka

da gospodyni raz w

tygodniu usiadła sobie spokojnie w towarzystwie starszej córki,
syna lub kogo

z rodziny i zrobiła tygodniowy jadłospis,

proporcjonalny do zasobów pieni

ęŜ

nych, jakimi akurat dysponuje.

Nast

pnie zakupiła wiktuały według tego planu, oszcz

dzaj

c w

kolejnych dniach tygodnia sporo czasu. Poleca te

dej kobiecie,

aby tworzyła prywatn

ksi

ąŜ

kucharsk

studiuj

c i zbieraj

przepisy

ywieniowe z ró

nych

ródeł, a tak

e - tworz

c własne.

Kuchnia powinna by

- jak niegdy

- zindywidualizowana, a tak

e mie

swoje małe sekrety... I pami

tajmy o tym - podkre

rozmówca - by zagospodarowywa

resztki. To jest ju

połowa sukcesu

finansowego. Na przykład, je

li została kasza gryczana z

poprzedniego dnia - to mo

na j

z rana zala

gor

cym mlekiem i

jest dla dzieci krupniczek. Do tego pajda chleba posmarowana
masłem (nawet cieniutko, byle to nie była margaryna), lekko
poci

gni

ta d

emem i dzieciak mo

e do godziny 16-tej prze

bez

problemu. Je

li zostały wczorajsze ziemniaki - to mo

na zrobi

kluski

skie, do nich pół kilograma boczku

wie

ego podrumieni

z cebulk

, kubek kefiru i jest gotowy obiad bez wielkiego nakładu

finansowego. W zupełno

ci wystarczy, je

li mi

so pojawi si

naszych stołach co drugi dzie

. Czy my naprawd

musimy je

ść

tak

o mi

sa? W Polsce spo

ywa si

je w ró

nych postaciach rano, na

obiad i - dodatkowo - na kolacj

. Nie potrafimy przygotowa

zupy

bez mi

sa, ju

nie mówi

c o drugim daniu. Je

li nie ma mi

sa - to

nie ma w domu obiadu. Tak si

przyj

ło u 80 proc. rodzin. A

zwa

my,

e hurtownicy i sklepikarze równo nas okradaj

, bior

c za

so i jego przetwory 300 proc. wi

cej ani

eli sami za nie płac

Tak wi

c, czas najwy

szy, aby

my si

opami

tali. A czemu

to w

takiej niełasce znalazły si

u pa

pierogi, które przecie

przyrz

dza

na 15 ró

nych sposobów?

- Prosimy ojca by zatrzymał si

- no, có

- przy tym najprostszym,

najmniej czasochłonnym.
- Podsma

amy w niewielkim rondelku troch

pokrojonego,

wie

ego

boczku i wrzucamy do niego ze cztery gar

cie dobrej, kiszonej, nie

płukanej kapusty. W innym rondelku dusimy ze dwie potarkowane
marchwie, odcedzamy,

eby nie było za du

o wilgoci i mieszamy z

kapust

. Wysma

amy to wszystko razem bez pokrywki - niech

odparuje. Zag

szczamy wsypuj

c troch

tartej bułki i wbijamy jedno

jajko. Odstawiamy do wystudzenia. Ciasto robimy ze zwykłej m

ki,

dodaj

c do niej, jak i do wszystkich innych potraw m

cznych - dwie

lub trzy ły

ki pra

onych na patelni otr

bów pszennych (zawarty w

nich błonnik ubezpiecza procesy trawienne i prac

jelit). T

wzbogacon

rozrabiamy gor

wod

i zabieramy si

wałkowania...
- Chwileczk

, a gdzie jajka? - które

z nas usiłuje skorygowa

przepis.
- Nie dodajemy jajek do ciasta pierogowego - stwierdza
autorytatywnie ojciec - wystarczy gor

ca woda. Ciasto z dodatkiem

jaj jest tak twarde,

e mo

na potem pierogami o

cian

rzuca

...

Gotowe piero

ki z kapust

, mi

ciutkie, pachn

ce, oblewamy masłem i

rodzina b

dzie zajada

z wi

kszym smakiem, ani

eli serwowane do

znudzenia kotlety schabowe. Na przygotowanie takiego dania
wystarczy pół godziny.
Prosimy jeszcze o przepis na jaki

szczególnie oryginalny farsz.

Jak si

okazuje, mo

na nadziewa

pierogi... kasz

gryczan

. Je

została nam resztka, to wystarczy doda

troch

skwareczek

wysma

onych z chudego boczku (tłuszcz wyrzucaj

c) i troch

podsma

onej cebulki do smaku. Wymiesza

to i nadziewa

ciasto

pierogowe.
Albo te

- przepuszczamy przez maszynk

gar

ść

gotowanych grzybków,

dodajemy uduszonej cebulki, dwa jajka gotowane na twardo i
przetarte, sól, pieprz - i nadzienie gotowe.
- A propos grzybów. Jaka jest ich warto

ść

ywcza?

- Poza pewn

ilo

selenu, wła

ciwie

adna. Maj

one głównie

walory smakowo-zapachowe. Ale w dobrze zaopatrzonej kuchni domowej
powinny by

- dodaj

smaku i poprawiaj

apetyt.

Chc

przypomnie

o jeszcze jednej wa

nej sprawie - uzupełnia swoj

wypowied

ojciec Jan - niech

e taka pani domu, która wprost i

bezpo

rednio odpowiada za zdrowie swojej rodziny i nikt z niej tej

odpowiedzialno

ci nie zdejmie, nie zapomina o nabiale. Musimy

uwzgl

dnia

w domowych jadłospisach mleko i jego przetwory.

Pami

tajmy,

e mamy w układzie kostnym przeci

tnie 17 kg wapnia, a

jeden procent z tego kr

ąŜ

y rozpylony w krwiobiegu zabezpieczaj

regeneruj

c, wzmacniaj

c. No, a my musimy to "pogotowie" ci

gle

zaopatrywa

w wapno. Je

li tego nie zrobimy - organizm poradzi

sobie inaczej - zacznie wyci

wapno z naszych ko

ci. 60 proc.

paradontozy, osteoporozy i ró

nego typu odwapnie

spowodowane jest

brakiem w jadłospisie mleka i jego przetworów.
Prosimy, by ojciec ustosunkował si

do pewnej opinii: czy bardzo

wie

e jajko podawane małemu dziecku mo

e spowodowa

uczulenie? Z

sugesti

tak

zetkn

my si

m.in. w pewnych kr

gach medycznych.

- Jak daleko si

ga moja wiedza dotycz

ca kultury kulinarnej i

zdrowotnej ró

nych czasów i ró

nych rejonów geograficznych - mówi

z przekonaniem nasz interlokutor - to nigdy i nigdzie nie
spotkałem si

z "krytyk

jajka". We

my taki przykład: budownictwo

sakralne w

redniowieczu, gdzie

od XI po XV wiek, stosowało do

zaprawy murarskiej białko jaj kurzych. Mo

na sobie wyobrazi

- ile

tych jaj zu

ywano na monumentalne przecie

budowle. Pozostawały

ółtka, które sprzedawano na kwarty na placach miejskich, wprost z

ogromnych kadzi. Kwarta

ółtek kosztowała jeden grosz. Jako

ciekawostk

podam, i

nadmierna poda

ółtek wykreowała "s

kacze"

- wschodnie ciasta pieczone na samych

ółtkach... Otó

stwierdzona została pewna zale

ść

pomi

dzy masowym spo

ywaniem

ółtek a zahamowaniem czarnej d

umy, która dziesi

tkowała w XV

wieku ludno

ść

Europy. Natomiast nie stwierdzono, by z powodu

wspomnianego sposobu

ywienia jaka

społeczno

ść

rozchorowała si

wymarła, czy cho

by dostała biegunki. Przez te cztery wieki

ółtka

były podstawowym dostarczycielem witamin, mikroelementów,
biopierwiastków i soli mineralnych. Koniec ko

ców, stanowi

one

kompletne, stuprocentowe po

ywienie dla rozwijaj

cego si

kurczaka. Tak wi

c nie zgodz

nigdy z jak

ąś

abstrakcyjn

teoretyczn

, nowomodn

krytyk

jajka.

- Mo

e zatem i teori

o mia

ycogennej roli jaj nale

y uwa

chybion

? - usiłujemy nad

ąŜ

za my

mistrza Jana.

W jajku znajduj

e zło

a lecytyny - odpowiada - któr

- ni

mniej, ni wi

cej - leczy si

mia

cholesterolow

. Byle,

naturalnie, nie ł

czy

jaja z cukrem, na przykład - popijaj

słodzon

herbat

. Podobnie, jak w przypadku tłuszczów nasyconych

pochodzenia zwierz

cego... A podsumowaniem rozwa

o jajku niech

dzie pewne moje wspomnienie zwi

zane z pobytem na Wschodzie, nad

rzek

Irtysz. Otó

yło tam plemi

animistów, które traktowało

jaja z nadzwyczajn

czci

i honorem. Spo

ywano je ceremonialnie,

poprzedzaj

c posiłek przeprosinami, ukłonami, podzi

kowaniami.

Delikatnie klaszcz

c w r

piewano hymny wysławiaj

ycie

zawarte w jajku i obdarowane - jak wierzono - dusz

. Obiecywano

nie zmarnowa

ani okruszka, a skorupki z wielk

czci

zakopywano

tam, gdzie spoczywały szcz

tki przodków i gdzie spoczn

prze

ywaj

cy obecnie swój czas członkowie plemiennej społeczno

ci.

- Prosz

ojca - podejmujemy kolejny temat - pojawiły si

ostatnio

w naszych nadmorskich okolicach zakłady zdrowotne, zapewne w jaki

sposób licencjonowane, w których

wiadczy si

przy pomocy

skomplikowanych urz

dze

usług

polegaj

na "odczulaniu"

uczule

. Co ojciec o tym s

dzi?

- Jest to nabieranie ludzi - słyszymy w odpowiedzi - szama

stwo

techniczne XX wieku.

adne komputerowe urz

dzenie nie zmusi

ywego

organizmu do tego, by wyrównany w nim został poziom wapnia, cynku,
selenu, jodu - co stanowi pocz

tek ka

dego "odczulania".

Strukturalne harmonizowanie pierwiastków w organizmie dokonuje si

tylko poprzez odpowiedni

diet

. Ci

gle przypominam o konieczno

spo

ywania na co dzie

nie płukanej i nie warzonej soli z Kłodawy.

Dobrym uzupełnieniem elementarnych pierwiastków mog

zwłaszcza

dla mieszka

ców południa Polski - tabletki "Kelp" dost

pne

ostatnio na naszym rynku, produkowane ze zmielonych alg, bardzo
zasobne w mikroelementy morza.
- Ojcze Janie, w naszych gaw

dach o

yciu i gotowaniu pojawia si

od czasu do czasu ciekawie brzmi

ce słowo "przepitraszenie". Co

ono wła

ciwie znaczy?

- Odnosz

je - precyzuje ojciec - do czasu gotowania potraw. W

Polsce istnieje tendencja do zbyt długiego gotowania. Wyjmujemy
potem z garnka rozła

Ŝą

ce si

so i jarzyny, co jest po pierwsze

- nieestetyczne, po drugie - gorsze jako

ciowo. Je

li na przykład,

pieczemy karkówk

- po godzinie nakłuwamy mi

so du

ym, ostrym

widelcem. Nie wydziela si

osocze? Nie ma specjalnego oporu? No,

to mo

emy zako

czy

pieczenie.

A ile

czasu i od

ywczej materii marnuj

gospodynie domowe

"przepitraszaj

c" kotlety mielone. Przecie

so mielone prawie

równa si

tatarowi, który zjadamy na surowo. Uformowany kotlet

nale

y wrzuci

na rozgrzany olej, po chwili - przewróci

(tylko

jeden raz, a nie dziesi

ęć

) i taki lekko zrumieniony, chrupi

rzucamy na talerz. Uchowaj Bo

e, podlewa

go wod

i dusi

zamieniaj

c w tward

podeszw

. Polecam te

zmieli

troch

cej

sa (przestrzegam, przy okazji, przed kupnym mielonym, do

którego id

wszystkie resztki i brudy z rze

ni, ł

cznie z

wymionami krowimi) i upiec tyle kotletów,

eby poza obiadem -

posłu

yły równie

do chleba na zimno zamiast tych fatalnych

sklepowych w

dlin.

Polak w k

pieli

Nie dysponujemy szczegółowymi danymi odno

nie spadku spo

ycia

margaryny czy cukru, gotowania zup bez wywaru itd., ale bez
wielkiego ryzyka stwierdzi

na, i

ojciec Grande pozyskał sobie

zaufanie Czytelników na Wybrze

u i ma na nich wpływ. Co zauwa

(nie bez osobistej satysfakcji) zapytujemy o spraw

, z nieco innej

sfery:
- Co robi

na wypadanie włosów, nie tylko u m

ęŜ

czyzn w okre

lonym

wieku, ale i u kobiet, a - nierzadko te

u dzieci?

- Nikt jeszcze nie wynalazł skutecznego sposobu na łysienie -

mieje si

gładz

c swoj

skro

. - Je

li zdarzyły si

jakie

incydentalne sukcesy i włosy po niezwykle uci

ąŜ

liwych,

czasochłonnych zabiegach odrastały, to zwykle po jakim

czasie

znowu nast

powała ich utrata. Równie

przeszczepy - najnowszy

pomysł - ratuj

sytuacj

na krótk

met

. Po prostu - w

przeciwie

stwie do ludów Wschodu (rzadkim widokiem jest łysy

Japo

czyk), rasy zamieszkuj

ce północn

rodkow

Europ

nie maj

zakodowanej w genach "dyspozycji" zachowania włosów i z wiekiem
liniejemy jak stare lwy na pustyni.
- Odbiera ojciec nadziej

? - nie ukrywamy zmartwienia.

- Pewne nadzieje mo

emy wi

z pomysłowo

współczesnej

genetyki. Je

li natomiast chodzi o preparaty wpływaj

wzmacniaj

co i stymuluj

co na włosy, to mam pewne zaufanie do

tabletek "Kelp" zawieraj

cych mikroelementy morza. Zalecam te

diecie du

o ryb morskich. Rybacy przyswajaj

cy dzi

ki nim fosfor i

cynk, zachowuj

bujne owłosienie do pó

nych lat

ycia.

- A jak podziała

wzmacniaj

co na słabn

cy wzrok? - poruszamy

kwesti

kolejnej dolegliwo

ci.

- Coraz wi

cej i to coraz młodszych ludzi nosi dzi

w Polsce

okulary - konstatuje ojciec Grande. - Uwa

am,

e w naszych

nawykach kulinarnych nie doceniamy roli najzwyklejszej marchwi.
Ile wrzuca jej gospodyni do garnka z gotuj

cym si

rosołem? Jedn

a czasem ledwie połow

. Tymczasem marchew jest nosicielem

pomara

czowego barwnika, który w

troba przerabia na witamin

podstaw

dobrego wzroku, prócz tego hamuj

procesy

starzenia, a w dzieci

stwie i młodo

ci stymuluj

wzrost.

Gotowana marchew, której powinno by

o wi

cej w naszych zupach,

jest bardzo łatwo przyswajalna i nie przysparza

adnych problemów

trawiennych.
- A marchew surowa?
- Byłbym z ni

ostro

niejszy ze wzgl

du na ci

ęŜ

ko strawny błonnik.

Kto

o słabym uz

bieniu i słabszym

oł

dku b

dzie j

trawił przez

par

godzin. I wła

nie tym wszystkim, którzy maj

problemy

oł

dkowe, jelitowe, czy wrzodziej

ce zapalenie przewodu

pokarmowego polecam - jako ostatni posiłek dnia - kilka gotowanych
ciepłych marchewek z du

Ŝą

ły

eczk

masła.

- Czym jeszcze wzbogaci

diet

naszych okularników? - dopytujemy.

- Mnóstwo substancji od

ywczych, w tym zło

a lecytyny zawiera

troba. Na Syberii - wspomina zakonnik - kiedy kto

zapadał na

kurz

lepot

(marchewki, jak wiadomo, tam nie było), łapano

wrony, z ich w

tróbek gotowano wywar i tym si

wzmacniano.

- Ale w

troba zbiera wszelkie toksyny z organizmu... -

ripostujemy.
- To jest, niestety, ta druga strona medalu - zgadza si

- któr

musimy uwzgl

dnia

. W zwierz

cych w

trobach mamy antybiotyki,

hormony i wszelkie chemiczne brudy. Dodam,

e i my sami powinni

raz na kwartał płuka

nasze własne w

troby z toksyn. Polecam w tym

celu przed za

ciem przez 2-3 tygodnie pi

herbat

ziołow

naparzon

z dziurawca, mi

ty i melisy, osłodzon

ły

eczk

miodu.

- W dzisiejszej gaw

dzie, prosz

ojca, chcieliby

my poda

Czytelnikom "sensacje" natury higieniczno-kosmetycznej.
- Nie wiem, czy mo

na nazwa

sensacj

propozycj

powrotu do

zwykłego, powszechnego mydła - zastanawia si

ojciec Jan. - Szare

mydło po

ród tych, które reklamuje telewizja, jest podobnie

sensacyjne jak lalka-krakowianka pomi

dzy ró

nymi wcieleniami

Barbie. Tymczasem stanowi ono najzdrowszy

rodek czysto

ci. Całymi

wiekami ludzie si

nim myli i nie mieli skórnych przypadło

ci. A

dzi

- co trzeci pacjent przychodzi do mnie z uczuleniami po mydle

czy szamponie. Skóra po szarym mydle jest najczystsza, nie
odkwaszona, nie podra

niona. Włosy, nawet najbardziej brudne i

tłuste, doskonale si

oczyszcz

po trzykrotnym myciu i

spłukiwaniu. Do ostatniego płukania mo

na zastosowa

wod

zmi

kczon

sokiem z cytryny. A je

li ju

jeste

my przy tym

temacie, to powiem - jak nale

y si

- Wolne

arty, prosz

ojca...

- A tak, tak - obrusza si

. - Niechlujstwo naszego narodu woła o

pomst

do nieba. 90 proc. wielkomieszczuchów, maj

c łazienki w

mieszkaniach, k

pie si

od przypadku, a je

li ju

to robi - to

nieumiej

tnie. Tymczasem ciało nasze bez przerwy zmienia naskórek,

na powiedzie

e dwa razy w miesi

cu kompletnie liniejemy.

kany naskórek

ciera si

i unosi w pyle domowego powietrza. Na

dodatek - nasze mieszkania wy

cielone s

sztucznymi

elektryzuj

cymi dywanami, które o

ywiaj

ruch drobinek kurzu i

złuszczonej skóry, stanowi

cych doskonał

ywk

dla roztoczy.

Gdyby

my przez jakie

specjalne okulary mogli zobaczy

, co unosi

wokół nas w powietrzu, co si

w nim kotłuje, to pewnie

ogarn

łoby nas przera

enie. Przechodz

c z pokoju do pokoju mo

emy

trafi

nosem wprost w zag

szczon

, niewidoczn

grup

roztoczy z

bakteriami i wirusami, i uczulenie czy te

infekcja gotowa.

Polecam trzyma

w mieszkaniach nawil

acze elektryczne. W lekko

wilgotnym powietrzu wszystkie te lotne substancje opadaj

Co drugi dzie

nale

y obmy

całe ciało. Jak to si

robi? Nie,

prosz

mi nie przerywa

. Nie powinni

my za

ywa

tradycyjnej

pieli, podczas której pakujemy do wanny brudne nogi i nie

dotarty tyłek - Panie Bo

e, odpu

ść

- po czym t

sam

wod

rozanieleni - g

płuczemy, włosy myjemy, do oczu, do nosa

nalewamy... A szcz

ęś

liwi przy tym, nie przymierzaj

c - jak małpa w

pieli, bo to i mokro, i ciepło, i niby higienicznie... Wi

zanim wpakujemy si

do wanny z czyst

wod

i jakim

odpr

ęŜ

cym

pachnidłem - najpierw nale

y obmy

całe ciało pod natryskiem,

wyszorowa

je dosy

ostr

(najlepiej g

linn

sprzedawan

masowo przez Rosjan) zbieraj

c naskórek i oczyszczaj

pory. Po takiej k

pieli człowiek jest l

ejszy i młodszy, oddycha

cał

skór

, przez któr

dochodzi teraz 20 proc. tlenu wi

cej.

- Co ojciec Jan s

dzi o pastach do z

bów, obecnych na naszym

rynku?
- Najbardziej szkodliwe s

te, które najpi

kniej pachn

i smakuj

Zawarte w nich chemiczne zwi

zki mog

przyczyni

nawet do

wrzodów

oł

dka czy uczule

dróg oddechowych. Zalecam bardzo

dokładne płukanie ust po myciu z

bów,

eby czasem nie zasypia

resztkami pasty.
- Ostatnio reklamowane s

pasty z dodatkiem sody.

- Soda bardzo pi

knie wybiela i działa bakteriobójczo. Niegdy

ydowscy aptekarze produkowali proszek do z

bów, w którym zawsze

było 25 proc. sody. S

to wi

c rzeczy wypróbowane i bezpieczne.

- Proszku do z

bów nie ma, nie ma te

ydowskich aptek. Jak

past

wybiera ojciec Jan do codziennego u

ytku?

- Najprostsz

. Nie chc

robi

specjalnej reklamy "Herbapolowi",

ale najbezpieczniejsze s

pasty ziołowe polskiej produkcji, na

przykład - składaj

ce si

z pi

ciu ziół.

- Mimo metalowych tub w jakie s

pakowane?

- Ten metal w minimalnym stopniu utleniaj

cy si

do pasty jest

mniej szkodliwy od chemii zapachowo-smakowej i barwi

cej.

- A jakich proszków powinni

my, zdaniem ojca, u

ywa

do prania?

- Jeszcze nie tak dawno prali

my w płatkach mydlanych,

najzdrowszych.
- Nie nadaj

do pralki.

- Szukajcie proszków dla dzieci. Tu normy producenckie s

silnie

kontrolowane. Wskazane te

byłoby dodatkowe płukanie po pralce.

- Czy nale

y krochmali

bielizn

cielow

? - pytamy i o takie

sprawy, przekonani,

e ojciec ma rad

"na wszystko".

- Nie.

cieraj

cy si

, pyl

cy krochmal jest dodatkow

, organiczn

ywk

dla roztoczy. Warto pokusi

, cho

jest to w

dzisiejszych czasach spory wydatek, o zakup bielizny po

cielowej z

kory. Jest najzdrowsza, nie trzeba jej ani krochmali

, ani

prasowa

- Ojcze Janie, je

li gdzie

u kogo

w mieszkaniu ocalała pierzyna

po babce...
- To trzeba j

natychmiast wynie

ść

do czyszczalni pierza i da

przerobi

na trzy kołdry. W tym punkcie jestem przeciwko tradycji.

Człowiek w XX wieku pod ci

ęŜ

, puchow

pierzyn

- to jednak jest

straszny anachronizm. Wychodzi si

spod takiego przykrycia

spoconym, zmordowanym, i w dodatku podtrutym własnymi gazami, bo
nie ma tam ruchu powietrza. Pierzyna jest prze

ytkiem

poniemieckiej, pozna

skiej kultury, kiedy to sypiało si

zim

nie ogrzewanych pomieszczeniach.
- Jak - generalnie - powinni

my sypia

- Na podło

u dosy

twardym, mog

to by

nawet zwykłe deski.

Kładziemy na to materac, cho

by z g

bki, za

cielamy go kocem

wełnianym i dopiero na to wszystko - prze

cieradło, nie z gładkich

tkanin, ale frotte. Przykrywamy si

albo puszystym kocykiem, albo

- jak kogo

sta

- kołderk

puchow

w poszwie z kory. Pami

tajmy

o tym, aby na 5 minut przed snem - nawet przy najgorszej

pogodzie - pootwiera

okna i drzwi by zrobi

solidny przeci

Kultura

ucia

Młoda kobieta napisała do redakcji z pro

, by

zapytali ojca Jana na czym polega tajemnica pi

knej cery? Wi

ród innych pyta

przywozimy do Wrocławia i to.

Cera - zdaniem naszego rozmówcy - jest w prosty sposób zale

na od

brzucha. Je

eli uporz

dkujemy nasz system trawienny, to b

dziemy

mieli pi

cer

, natomiast, je

li kto

ma zaburzenia

oł

dkowe,

kłopoty z jelitami, nie wypró

nia si

nale

ycie i zalegaj

resztki truj

organizm, a jad kałowy przedostaje si

do krwiobiegu

- to wszystko odbija si

na skórze, jej wygl

dzie. Albo jest

napi

ta, ró

owa, czysta, l

ca, albo - szara, zwiotczała,

przebarwiona, czyrakowata...
I nic tu nie pomog

kosmetyki?

- Wr

cz mog

zaszkodzi

- uwa

a ojciec Jan - zwłaszcza te mocno

reklamowane, nasi

kni

te chemi

. Poza tym - na rynku kosmetycznym

jest mnóstwo oszustwa (niedawno ukazał si

podrobiony krem

"Nivea"), brakuje skutecznej kontroli i cz

sto nie wiemy - co

kupujemy.
Na pytanie - Co ojciec Jan poleca z kosmetyków naturalnych? -
słyszymy nast

puj

odpowied

- Zdrowe, higieniczne, warunkowane ekologicznie

ycie; spo

ywanie

odpowiednich produktów i wła

ciwe ich trawienie. Wówczas nie tylko

dziemy mie

cer

, ale i do

yjemy 120 lat, bo na tyle s

zaprogramowane nasze organizmy - je

eli tylko sami ich nie

zniszczymy.
- Słynne o

le mleko Kleopatry... Czy istnieje jaki

jego

kosmetyczny odpowiednik?
- Kleopatra wyk

pała si

w ciepłym o

lim mleku, a potem dokładnie

natarła

wie

ym masłem. I to było m

dre ze wzgl

du na zawarto

ść

witaminy A, która - jak wiemy - hamuje proces starzenia. Podobnie
post

puj

do dzi

dnia kobiety azjatyckie. Na przykład, Tybetanki

stosuj

jako jedyne kosmetyki słodk

mietank

, wzgl

dnie

wie

ute

kie, dopiero co ubite masło. A jakie cery maj

... Skóra

na nich a

ni.

- Masmixu czy margaryny jako kosmetyków naszym paniom raczej nie
zalecamy?
- Uchowaj Bo

e! To

placek ziemniaczany takiej kuracji nie

wytrzyma, a co dopiero przewielebna buzia.
Proponujemy ojcu Grande, by kolejny temat, dotycz

cy kultury

spo

ywania rozpocz

ąć

cytatem z pewnego wiersza napisanego w Polsce

około 500 lat temu:
(...) A mnogi idzie za stół.
Si

dzie za nim jako wół,

Jakoby w ziemi

wetkn

ł kół. (...)

ga w misy przed drugiego,

Szukaj

c k

sa lubego,

Niedostojen nic dobrego. (...)
- To słynny wiersz Słoty "O zachowaniu si

przy stole" -

rozpoznaje natychmiast mistrz Jan - bardzo dobrze,

e go

przypominacie.

redniowieczny poeta był doskonałym obserwatorem i

krytykiem. Niejedna z jego zło

liwostek pasuje jak ulał równie

dzisiejszych czasów.
Zadajemy pytanie z serii pyta

fundamentalnych; Na czym polega

kultura jedzenia?
- Przede wszystkim na tym, by po

spo

ywaniu czas i uwag

Nie nale

y łyka

potraw na chybcika, byle jak. Powinni

my siedzie

przy wysokim stole, na normalnym krze

le (uchowaj Bo

e zasiada

posiłku w fotelu z ugniecionym

oł

dkiem). Nogi maj

postawione równo (nie zakładamy jednej na drug

), lekko wsuni

pod krzesło, brzuch troszeczk

wypi

ty, mo

na - dla wygody

gosłupa - lekko opiera

o stół, byle nie łokciami. Przy

spo

ywaniu rozmawiamy delikatnie, nie poruszaj

adnych

drastycznych tematów. Bardzo dokładnie

ujemy ka

dy k

s. Sposób

zmielenia, roztarcia pokarmu, jest podstawow

spraw

w procesie

wła

ciwego jego przyswajania jako substancji

regeneruj

co-budowlanej. Ju

tam kubki smakowe - je

li tylko

jeste

my odpowiednio skupieni nad jedzeniem - przekazuj

do mózgu

wła

ciwe impulsy; ju

mózg - jakby mu si

wieciła jaka

lampka

sygnalizacyjna - rozsyła dyspozycje do wszystkich dziewi

ciu

fabryk przemiany materii funkcjonuj

cych w pełnej synchronizacji;

czekaj

w gotowo

oł

dek, trzustka, w

troba; wzbieraj

soki

trawienne...
- Dramaturgia procesów trawiennych, kto by pomy

lał prosz

ojca...

Czy wypada - wobec tego - załatwia

interesy przy jedzeniu? Czy

anglo-ameryka

ski "lunch", "szwedzkie stoły", bankietowanie na

stoj

co z talerzykiem w r

ku, wyjd

nam - Polakom - na zdrowie?

- Obawiam si

- stwierdza ojciec Jan -

e raczej mog

zaszkodzi

Nowe obyczaje, które wraz z kapitalizmem opanowuj

nasz kraj, nie

maj

nic wspólnego z polsk

tradycj

. Jeste

my od wieków

przyzwyczajeni do biesiadowania i celebrowania jedzenia.
Przypomnijmy sobie obyczaje naszych przodków, bardzo dobrze
uchwycone w ksi

ąŜ

kach czy filmach historycznych; te solidne stoły

albo ławy zastawione jedzeniem, przy których zasiadało si

godnie,

z namaszczeniem. Ojciec, lub najstarszy w rodzie odmawiał
modlitw

, błogosławił posiłek i dopiero w skupieniu zabierano si

do jedzenia. Nikt si

nie

pieszył, nie łykał wielkich, nie

pogryzionych k

sów. W niczym nie przypominało to dzisiejszego

rozklekotania przy jedzeniu, szybkiego przerzucania z jamy ustnej
do

oł

dka nie prze

utej, zbyt gor

cej lub zbyt zimnej, nie

przygotowanej do trawienia materii.
Co si

wtedy dzieje na naszej wewn

trznej scenie wydarze

Zdaniem ojca Jana - dochodzi do katastrofy, która polega na złej
przyswajalno

ci i złej przemianie materii. Zostaje zachwiana

równowaga mi

dzy prac

oł

dka, jelit, w

troby; nie prze

uty

pokarm zalega w

oł

dku, napi

cie nerwowe hamuje wydzielanie soków

trawiennych, zbyt zimne lub zbyt gor

ce k

sy i łyki czekaj

wyrównanie temperatur (tylko w znormalizowanej temperaturze,
troszk

szej od pokojowej mo

e zacz

ąć

trawienie) i - w

lad

za tym wszystkim - pojawiaj

nietypowe wzd

cia, zaparcia,

nadkwasota, wrzody, nerwica

oł

dka...

li chcemy jako społecze

stwo normalnie funkcjonowa

- musimy

wygospodarowa

w ci

gu dnia, czy to w południe, czy pod wieczór,

pół godziny na spokojny posiłek w miłej atmosferze. Niech to
b

dzie skromne jedzenie, ale podane na ładnym talerzu, czystym

obrusie i przy rozmowie nie wywołuj

cej napi

ęć

nerwowych.

- Zatem istnieje zwi

zek pomi

dzy ładnym talerzem a trawieniem?

Oczywi

cie - potwierdza rozmówca - biały lub kremowy talerz

ozdobiony jakim

kwiatuszkiem, złotym paseczkiem, delikatnym

ornamentem, ju

samym swoim wygl

dem rozładowuje napi

cie

psychiczne. Je

li do tego przykryjemy stół lnianym obrusem o

ywych barwach (powyrzucajmy ceraty) - to posiłek, cho

najskromniejszy, stanie si

relaksem dla oka i dla umysłu. W

dzisiejszych czasach, kiedy wszyscy jeste

my zagonieni, zm

czeni,

znerwicowani, konieczne jest cho

by raz dziennie zasiada

przy

stole, który daje wytchnienie.
Kolejne pytanie jest z naszej strony czyst

formalno

- Czy mo

na w trakcie jedzenia ogl

telewizj

- Z pomieszczenia, w którym jadamy, nale

y natychmiast wynie

ść

telewizor - pada zdecydowana odpowied

. - Człowiek nawet nie zdaje

sobie sprawy z tego, jak

krzywd

wyrz

dza organizmowi ogl

daj

jakie

trzymaj

ce w napi

ciu programy i nie zwracaj

c uwagi na to,

co je. Tymczasem, obyczajem polskim stało si

ogl

danie bardzo

drastycznych dzienników "do kolacji". Pami

tajmy,

e taka kolacja

e nam stan

ąć

w gardle, zwłaszcza kiedy ogl

damy

kłóc

cych si

polityków. Zbieramy z telewizji - jak piorunochrony

- cał

nerwowo

ść

i zło

wiata, bo przecie

niczego innego te

dzienniki nie pokazuj

- Kiedy nale

y spo

ywa

ostatni posiłek w ci

gu dnia?

- Mniej wi

cej dwie godziny przed za

ciem. Takie jest wskazanie

generalne. Ja natomiast zalecam niekiedy spo

ycie bardzo ci

ęŜ

kiej

kolacji tu

przed poło

eniem si

do łó

ka, tak - a

eby obci

ąŜ

rozklekotany, roztrzepany organizm kogo

, kto z powodu

znerwicowania ma kłopoty z za

ciem. Je

li on si

dobrze naje i

- ci

ęŜ

ki jak nied

wied

- uwali na tapczan, to nawet si

nie

spostrze

e jak zacznie pochrapywa

. A

oł

dek w tym czasie

spokojnie, na zwolnionych obrotach b

dzie sobie trawił. Rano taki

kto

obudzi si

wypocz

ty, z nowym zasobem sił. Wszyscy inni

jednak powinni jada

wcze

niej i to niekoniecznie byle jakie

kanapki z byle jak

herbat

. Niech to b

dzie kolacja troch

gotowana, troch

sma

ona - placuszki jakie

, ziemniaki podsma

one

z obiadu z kefirem, kasza gryczana ze skwarkami; jajecznica itp.
- Ojcze Janie, gaw

o kulturze gryzienia, prze

uwania i łykania

zako

czmy pytaniem o... gum

ucia?

- Nie jest to obyczaj elegancki, z cał

pewno

- słyszymy w

odpowiedzi. - Ale z drugiej strony, pobudzanie gruczołów

linowych

przez odruch ruszania szcz

kami pomaga w procesach trawiennych.

Tak wi

c nie krytykuj

tego. Uwa

ajcie tylko, aby te gumy nie były

przechemizowane - co poznajemy po nadzwyczaj pi

knym zapachu,

smaku i kolorze. No i -

eby

my nie musieli ich znajdowa

przyklejonych w zupełnie nieprawdopodobnych miejscach.

ta po polsku

Tym razem przyjechali

my do Wrocławia z misj

specjaln

. W przededniu Wigilii Czytelnicy oczekuj

od ojca Jana

Grande "wstrz

saj

co prostych przepisów na zdrowe

ta".

- Zacznijmy od tego - powiada ojciec - aby wreszcie przełama

Polsce pewn

niedobr

tradycj

. Otó

, je

li wybieramy si

ta do rodziny, by sp

dzi

je - ku wi

kszej chwale Bo

ej -

wspólnie, to zróbmy to po chrze

cija

sku. Pewnie,

e najpro

ciej

jest zwali

starej ciotce czy matce na głow

, pozwoli

obsłu

i wyjecha

zostawiaj

c po sobie stosy brudnej bielizny do

prania i talerze do mycia. Jednak w dzisiejszych chudych czasach,
słowia

ska tradycja spotka

rodzinnych musi by

wsparta wspólnym

wysiłkiem i wspólnymi wydatkami. Jad

c do bliskich zabieramy

naszykowane wcze

niej w domu ciasta, pieczone mi

sa, kiełbasy; w

osobn

torebk

sypiemy orzechów, jabłek, łakoci, i dopiero wtedy

emy zacz

ąć

o zacie

nianiu wi

zów rodzinnych.

Kolejnym fatalnym nawykiem jest

teczne ob

arstwo. Organizm

przeładowany wielk

ilo

le dobranych składników, zapijanych

nie najlepszym alkoholem, choruje potem przez miesi

c. Postarajmy

, aby "

ta po polsku" nie były tylko t

pym trwaniem za

stołem przy wł

czonym telewizorze, ob

eraniem si

, piciem i to

najlepiej w go

cinie, czyli na tak zwany krzywy pysk.

- Gdzie ojciec Jan sp

dzi

ta? - dopytujemy.

- W go

cinie, a jak

e, u rodzonej siostry, w naszym rodzinnym

gnie

dzie w Gorzowskiem, w

ród przepi

knych lasów. Ilekro

tam

jad

, najwi

cej rado

ci sprawiaj

mi wielogodzinne spacery po

lasach, obserwowanie natury, oddychanie czystym powietrzem...
- Czego serdecznie ojcu

yczymy... A teraz przypomnijmy, jakie to

dwana

cie potraw na pami

dwunastu apostołów powinno znale

źć

na wigilijnych stołach.

- Nie ma jednej reguły. Co region - to inny wigilijny zestaw.
Proponujemy ojcu, by przypomniał tradycje kresowe, pewnie
najbli

sze jego sercu, te z przesławnym barszczem wigilijnym z

uszkami.
- Na wschodzie Polski, Litwie, Ukrainie, Białorusi - rozpoczyna
ojciec Jan - najwa

niejsz

potraw

wigilijn

nie był barszcz, ale

kutia. Przyrz

dza si

z łuszczonej, obtłuczonej pszenicy

(trzeba troch

poszuka

po targowiskach), któr

nale

y namoczy

, a

nast

pnie dosy

długo gotowa

na małym ogniu. Jałowo, bez soli i

cukru. Kiedy zacznie p

cznie

- dodajemy troch

wie

ego masła,

eby nie p

kała. Równolegle przygotowujemy mak, uprzednio dobrze

wymoczony. Przepuszczamy go dwukrotnie przez maszynk

do mi

sa, po

czym jeszcze dobrze ucieramy w makutrze. Mak nie utarty nie ma

adnych walorów zapachowo-smakowych. Dodajemy do niego gor

cy miód

i lekko sparzone rodzynki. W stronach mojego dzieci

stwa, za

Bugiem, dolewano do maku troch

gor

cej wody i powstawało mleko

makowe. Ugotowan

w mi

dzyczasie pszenic

formujemy jak babk

, na

wierzchu mo

emy uło

rozetk

z łuskanych włoskich orzechów i

migdałów, a boki obkładamy makiem. Nabiera si

potraw

Ŝą

ły

, po trosze wszystkiego.

- Ojcze Janie, co oznacza słowo kutia - dopytujemy - sk

d si

wywodzi?
- Wywodzi si

gdzie

z gł

bi słowia

szczyzny, ale dosłownego

tłumaczenia nie znamy. W naszej staro

ytno

ci na pewno oznaczało

jakie

danie, mo

e danie rytualne? Mo

e rodzaj prachleba? Pszenica

symbolizuje dzieło r

k ludzkich.

- Nieodzownym specyfikiem

t jest mak. A przecie

narkotyk...
Zdaniem ojca Jana, m

dro

ść

naszych przodków tak wszystko

sformułowała,

eby podczas wigilijnej wieczerzy rado

ść

i euforia

biesiadników stopniowo wzrastały. Temu słu

ył mak, o którym dzi

wiemy,

e rozładowuje napi

cia, jest

rodkiem halucynogennym,

troch

ci w głowach.

W innych regionach Polski, na przykład w Pozna

skiem - zamiast

kutii podaje si

makiełki - grube kluski z ciasta makaronowego ze

słodkim, utartym, wymieszanym z rodzynkami makiem.
Po kutii pojawiał si

na stołach ukrai

skich czy białoruskich

(my

e te tradycje dominuj

w bardzo wymieszanej

współczesno

ci) barszcz czerwony z uszkami. Naturalnie, prawdziwy,

a nie na sztucznej esencji.
- Na kwaszonych burakach, prosz

ojca?

- Otó

, nie. Zdecydowanie tego nie zalecam. Buraki nastawione na

kwaszenie z dodatkiem razowego chleba pokrywaj

warstw

ple

ółtym obrze

em, w której znajduj

bardzo zjadliwe,

rakotwórcze grzybki. Barszcz robimy na burakach pieczonych. Radz

par

dni przed Wigili

upiec w piekarniku na blasze kilka umytych

redniej wielko

ci buraków (wstawiaj

c tam kubek z wod

eby

troch

parowało), w temperaturze około 250 st. C, przez pół

godziny. Po ostygni

ciu wstawiamy je do lodówki i kiedy tylko

chcemy zrobi

barszcz - tarkujemy trzy lub cztery buraki, zalewamy

przegotowan

wod

, dodajemy z

bek czosnku utarty z sol

, troch

kwasku cytrynowego, cukier, ły

oleju i jest wspaniały barszcz,

którego nawet zagotowywa

nie musimy. Uszka robimy z ciasta

pierogowego (tylko m

ka i gor

ca woda), dodaj

c nieco wi

cej m

ki,

eby si

nie rozlatywało. Nadziewamy je gotowanymi,

przepuszczonymi przez maszynk

grzybami, które mo

na zag

ęś

przy

pomocy odrobiny tartej bułki.
Smacznym dodatkiem do barszczu jest te

litewski kulebiak.

Przygotowujemy go z ciasta dro

owego, nadziewanego farszem z

kapusty lub kapusty z grzybami S

to po prostu du

e dro

owe

pieczone pierogi.
- Co robi

eby ciasto na nich nie p

kało i nie kruszyło si

- Na ka

dy kilogram m

ki - radzi ojciec Jan - nale

y wsypa

trzy

ły

ki m

ki ziemniaczanej. A podczas wyrabiania, kiedy ciasto

rozczyniane na mleku z dro

ami tak ju

nie

le wyro

nie -

wklepujemy w nie r

kami pół kostki masła. B

dzie pulchne,

kruchutkie, ale nie łamliwe.
Po barszczu mo

emy poda

fasol

"Ja

" ugotowan

na sucho z masłem.

Czwarta i pi

ta potrawa - to ryby. Najwa

niejszy z nich jest karp.

Pieczemy go na oleju, panieruj

c w m

ce i jajku, kilka godzin

przed kolacj

i podajemy po podgrzaniu. Organizm najlepiej

toleruje ryb

, która zd

ąŜ

yła ostygn

ąć

i st

ęŜ

. Natomiast dopiero

co upieczona, gor

ca ma nieprzyjemn

galaretowat

konsystencj

jakby te tkanki były jeszcze

ywe. Po karpiu mo

e by

szczupak w

galarecie.
- A po nim pewnie

led

mietanie - uzupełniamy.

- Bez

mietany, jegomo

cie - kategorycznie zaleca nasz mistrz -

wszak mamy post, a

mietana jest daniem niepostnym. Podajemy na

Wigili

ledzia w oleju z cebulk

Proponujemy, by zrobi

w tym miejscu króciutki przystanek i

zastanowi

- jak to jest z tym postem oraz - nast

puj

cym mu

na pi

ty - karnawałowym ob

arstwem? Jakie znaczenie dla ludzkiego

zdrowia maj

takie

ywieniowe fazy?

- Post był niegdy

ostro przestrzegany - opowiada ojciec Jan. - W

adwencie przez wszystkie

rody i pi

tki wstrzymywano si

od potraw

snych, jadaj

c zupy jarzynowe na oleju, kasze z masłem,

ledzie... Post nastrajał ludzi wewn

trznie, przygotowywał ich na

przyj

cie Zbawiciela, a przy tym organizm fizyczny przez te 40 dni

odpoczywał sobie, wyjaławiał si

troch

, normalizował gospodark

tłuszczow

. Proces ten, niezwykle chwalebny, umo

liwiał

regeneracj

organizmu niejako od podstaw. Nale

ałoby namawia

ludzi do przestrzegania postu w całym adwencie. Jest w tym
przekazie zdrowotnym m

dro

ść

wynikaj

ca z do

wiadcze

długich

wieków.
Zgadzaj

c si

w pełni z ojcem Janem, przynajmniej teoretycznie,

wracamy do naszych da

wigilijnych. Ju

pewnie b

dzie szóste, a

e siódme...

- Rygor dwunastu potraw traktujemy symbolicznie - zauwa

a nasz

rozmówca. - W regionach zachodnich, po rybach podawano gotowane
grzyby w m

cznym sosie z ziemniakami. A na wschodzie, bli

Ukrainy, stawiano na stole zapiekan

kapust

. Przyrz

dza si

nast

puj

co: rzucamy na patelni

z rozgrzanym olejem (około

szklanki) pół kilograma posiekanej cebuli, leciutko solimy. Kiedy
si

upru

y na ró

owo, dodajemy kilogram kwaszonej, nie płukanej

kapusty. Wsypujemy troch

kminku, pra

ymy około pół godziny. W

innych regionach kraju podaje si

kapust

z fasol

lub grochem.

Poniewa

nasza Wigilia jest ju

ść

zaawansowana, musz

powtórzy

eby

my nakładali - dla własnego zdrowia - małe porcje

z ka

dego dania.

- O, prosz

ojca, na tym etapie to ju

zazwyczaj luzujemy

wszystkie paski i gumki w okolicach brzucha.
- Potrawy wigilijne s

ść

ęŜ

ko strawne i wzdymaj

ce - ostrzega

zakonnik - dlatego polecam, jako zielarz, aby na stole stała
podczas wieczerzy w jakim

estetycznym kryształowym dzbanuszku,

herbatka ziołowa zaparzona z mi

ty, odrobiny melisy, dziurawca,

kminku, koperku włoskiego. Nie słodzona. Popijaj

c mi

dzy daniami,

nie b

dziemy musieli si

nerwowo po tabletki na trawienie.

- Wszystko, co dobre, ma swój finał i chyba - prosz

ojca - wida

koniec naszych wigilijnych przysmaków.

- Pozostały jeszcze potrawy płynne: kompot z suszonych owoców, lub
- zwyczajem Polski zachodniej - zupa z suszonych owoców
zaci

gni

ta kisielem, z lanymi kluskami. A na sam koniec podajemy

lekkie, wytrawne, czerwone wino (ci

ęŜ

kie wina rozcie

czamy

niegazowan

wod

mineraln

w proporcji 1:1) oraz postne ciasta.

To istniej

ciasta niepostne? - nasze zdziwienie jest autentyczne.

- Naturalnie. Na Wigili

podajemy wył

cznie ciasta dro

owe i

makowce. Wszystkie inne, w których s

jajka, masło,

mietana,

kremy - zachowujemy na pierwszy i drugi dzie

wietnie

nadaj

na stół wigilijny dro

owe racuchy z rodzynkami:

rzadkie ciasto dro

owe mieszane z rodzynkami - wcze

niej

namoczonymi i oprószonymi m

- sma

ymy na patelni, na gor

cym

oleju, z obu stron a

do wyro

cia. I tak, objedzeni,

zadowoleni, troch

rozleniwieni - powinni

my teraz

piewa

kol

przy pi

knie ubranej, pachn

cej lasem choince.

- Sztuczna nie pachnie.
- Dla mnie, sztuczna choinka - oburza si

ojciec Jan - jest

zaprzeczeniem

tecznego nastroju. To tak, jakby kto

trupa z

trumny wydobył, posadził na krze

le, przybrał, wyperfumował i

udawał,

e ten kto

yje, Panie Bo

e, odpu

ść

- Brrr..., prosz

ojca.

Nawet sobie nie zdajemy sprawy z tego,

e olejki eteryczne

wierku

czy sosny zabijaj

bakterie w mieszkaniu. Niechby cho

jedna

ywa

gał

zka była w dzbanie. Osobi

cie, przepadam za sosn

w domu,

która nie zgubi jednej szpilki a

do lutego, a pachnie

oszałamiaj

co...

ta krzepi

Nie wyczerpali

tecznego tematu podczas ostatniego

spotkania. Dobrze wiemy,

e ojciec Jan Grande ma jeszcze wiele

ciekawego do powiedzenia.
- Warto wspomnie

tak zwany karawaj, ciasto rodzinne - słyszymy.

- Ciasto rodzinne, a có

to takiego?

Na wschodzie piecze si

je po dzi

dzie

. Z białego, ma

lanego

ciasta dro

owego, wymieszanego z rodzynkami formuje si

Ŝą

bułk

, do której przykleja si

kukiełki, ptaszki, gał

zki, listki

- korowód ozdób. Dzieci - ile ich jest w rodzinie - ka

de formuje

kawałek ciasta według własnego pomysłu i a

piszczy z uciechy, a

potem nie mo

e si

doczeka

, kiedy jego laleczka albo ptaszek

wyjedzie z piekarnika. Przed pieczeniem smaruje si

cał

konstrukcj

białkiem. Na rosyjskim wschodzie takie ciasto

wyst

puje równie

na weselach i do

ynkach, a jego geneza si

staropoga

skiego

ta plonów. Tak wi

c nasze, wigilijne

ucztowanie zako

czy

emy łamaniem puszystego, białego, lekko

strawnego karawaja. Przy

piewaniu kol

d ka

dy odłamuje swoj

stk

, bez u

ywania no

Przyszło nam do głowy takie pytanie: czy

piewanie kol

d podczas

Wigilii w domach, ma prócz wszelkich innych, równie

jaki

sens

zdrowotny, terapeutyczny?
- Powiedziałbym nawet - ojciec Jan jest wyra

nie poruszony tematem

- i

te proste stare kol

dy, których nikt si

nie uczy, ale jako

wszyscy je znaj

(cho

by pierwsze zwrotki) - potrafi

tak ukoi

rozradowa

serca,

e człowiek - jak przy ogniu w zimn

noc -

przekonuje si

yje, umacnia si

w swoim istnieniu. Jest tylko

jeden warunek - aby

piewali kol

dy sami, nie wyr

czaj

c si

cudzym głosem z płyty, ta

my magnetofonowej, telewizora, czy

radia.
- Czarodziejska noc wigilijna: zwierz

ta mówi

, ludzie

piewaj

własnym głosem...
-

adna elektronika i jej sztuczne produkty, które tworz

now

neopoga

kultur

i obyczajowo

ść

, nie licuj

tem

zjawienia si

Odkupiciela. Telewizor, mimo

e ja sam pokazuj

w nim od czasu do czasu, ma by

zamkni

ty, wył

czony z pr

du, a

nawet zawieszony jak

ąś

serwet

. Zamiast w telewizor, wpatrujmy si

podczas

t w

ywe

wiatło płon

cych

wiec. Obowi

zkowo powinna

wieca na stole wigilijnym i, cho

by mała, symboliczna,

płon

wieczka na choince. Nie nakładamy na ni

mrugaj

cych

lampek. Jest to nowoczesne barbarzy

stwo przypominaj

ce dyskotek

które wznieca napi

cie nerwowe i nie wiadomo dlaczego, nagle, w

czasie

t wybucha jaka

sprzeczka.

- Czy

wiece powinny by

z wosku, prosz

ojca?

- Dawniej bardzo tego przestrzegano. Wosk, zebrany przez nasze
pracowite, jak powiadał Zagłoba, muchy Bo

e, daje specyficzny, nie

cy wzroku, równy płomie

wiece takie mo

na dzi

naby

cerkwiach prawosławnych i w niektórych sklepach z wyrobami
pszczelimi.
- Osobi

cie uwa

am - dodaje ojciec Jan -

wieca jest

najwi

kszym wynalazkiem ludzko

ci. Wypłoszyła wieczorne mroki z

chałup i salonów, przedłu

yła człowiekowi czas aktywno

ci, trzyma

stra

e przed ciemno

. Jej płomie

symbolizuje miło

ść

, pami

ęć

trwanie. Komu zapalaj

na grobie

wieczk

, ten jeszcze do ko

nie umarł.
- Jak mamy odpoczywa

podczas

t, prosz

ojca?

- Dobrze. Po pierwsze - nie przejada

. Pami

tajmy te

o tym,

aby w czasie go

ciny nie sadza

ludzi przy niskich stołach, na

fotelach czy ławach, bo to jest tragedia dla układu trawiennego, a
tak

e dla kr

ąŜ

enia ze wzgl

du na ucisk t

tnic podkolanowych. Po

kilku godzinach puchn

nam nogi i ledwie mo

emy wsta

od stołu.

Kolejna bardzo wa

na sprawa: kiedy ju

wrócili

my z ko

cioła i

spo

yli

teczny obiad - nie uwalamy si

jak morsy na

tapczany i fotele, tylko maszerujemy na rodzinny spacer. Nawet,
je

li na dworze plucha - otwieramy parasole i idziemy: wy nad

morze, my - wrocławianie - do lasu.
- W pierwsze i drugie

to pojawia si

na stołach pieczyste we

wszelkich mo

liwych postaciach. W niejednym z trójmiejskich domów

dzie to karkówka w jarzynach a la ojciec Grande...

Ojca Jana rozbawiła ta informacja. Dodaje, i

równie smaczna a

sza, jest przyrz

dzona w podobny sposób biała kiełbasa,

dost

pna przed

tami w ka

dym sklepie. Nacieramy j

olejem

słonecznikowym,

eby nie p

kała w czasie pieczenia i układamy na

blasze. Nast

pnie obkładamy jarzynami według indywidualnych

pomysłów, mog

to by

te same zestawy co przy karkówce. Pieczemy

pół godziny, po czym wyjmujemy blach

z piekarnika, smarujemy

kiełbas

łagodnym ketchupem, na warzywa kładziemy ze dwie ły

masła i ponownie zapiekamy około 20 minut. Wykładamy na półmisek,
cz

ęść

zjadamy na gor

co z jarzynami, reszt

- po wystudzeniu -

bierzemy ze sob

na rodzinne przyj

cie. Do tego wspaniale pasuje

surówka z kiszonej kapusty, albo kapusta zapiekana z cebul

, która

została z Wigilii.
Inn

, bardzo przyjemn

potraw

ta jest golonka na chłodno.

Przed ugotowaniem nale

y j

koniecznie bardzo dokładnie wygoli

star

maszynk

pod bie

Ŝą

wod

, podobnie jak i nó

ki do galarety.

- A nie wystarczy opali

nad ogniem?

- Nie - twierdzi ojciec - opalamy tylko drób. Golonk

gotujemy

ść

długo, tak jak na galaret

eby nabrała swoistej lepko

ci.

Wyjmujemy z wywaru, odejmujemy mi

so od ko

ci, kroimy w kawałki i

układamy warstwami, najlepiej w niewielkich, wysokich foremkach,
takich jak do pieczenia pierników. Nie zalewamy wywarem, który
nast

pnego dnia mo

emy zu

do ugotowania krakowskiego

kapu

niaku.

wietnie b

dzie smakował po tych wszystkich

tecznych słodko

ciach. Golonka po schłodzeniu, a najlepiej na

drugi dzie

, ma

cisł

konsystencj

i doskonale nadaje si

przek

, zwłaszcza na tak zwanych zakrapianych przyj

ciach.

Panie Bo

e, odpu

ść

- Zbli

potraw

- dodajemy - s

bardzo popularne i bardzo

paskudnie nazwane "zimne nogi".
- Gotujemy nó

ki wieprzowe z dodatkiem jarzyn, pieprzu, owoców

jałowca, oddzielamy mi

so od ko

ci, układamy je w foremkach,

zalewamy przecedzonym wywarem, do którego dodali

my wcze

niej

bek surowego roztartego czosnku. Daje on lepszy smak i

klarowno

ść

. Tłuszcz, który zebrał si

po wystudzeniu, odrzucamy.

- Jakie znaczenie od

ywcze maj

orzechy, tak nieodł

cznie zwi

zane

tami?

- Orzech jest niezwykle bogat

, wszechstronn

substancj

zachwyca si

nasz rozmówca - zawiera tłuszcz, białko, witaminy,

mikroelementy, biopierwiastki. Jest nimi przepełniony wprost po
brzegi skorupki. W dawniejszych czasach, gdy wy

ywienie na co

dzie

było ubo

sze, orzechy zbierane jesieni

znakomicie

uzupełniały wszelkie niedobory. Nie było telewizorów, wi

c ludzie

gromadzili si

piewali, opowiadali ba

nie, a przy okazji łuskali

sobie orzechy. Pami

tajmy o tym, by odrzuca

zow

łusk

Nie wolno te

ść

zbyt

wie

ych, jeszcze wilgotnych orzechów, bo

łatwo si

nimi zatru

z powodu ple

ni z niezwykle zjadliwymi

grzybkami.
- Czy mo

na "ratowa

" butwiej

ce orzechy?

- Nie - odpowiada ojciec -

adne wysuszanie nic tu nie pomo

e i

nale

y je po prostu wyrzuci

. Na drugim miejscu po orzechach

znajduj

migdały. Zdarza si

nam czasem,

e odczuwamy jakie

takie szczególne łaknienie, nadzwyczajny apetyt nie wiadomo na co.
Wtedy powinni

my wzi

ąć

dwa migdały do buzi i

. S

one tak

znakomitym uzupełnieniem niedoborów

ywieniowych, je

li kto

nerwicowe, przy

pieszone przyswajanie materii. To znaczy - jego

system trawienny pozbywa si

zbyt szybko tre

ci pokarmowych nie

wykorzystuj

c ich do ko

ca. Wtedy migdały s

zbawienne.

Przychodzi nam do głowy nast

puj

ce pytanie: jakie s

ulubione

potrawy ojca Jana?
- Nie potrafi

wymieni

- odpowiada - co mi postawi

na stół,

wszystko zjem z jednakowym smakiem.
- A mo

e ulubione potrawy zapami

tane z młodo

ci czy z

dzieci

stwa?

- A có

to za smakołyki mogły by

na Syberii... - ojciec Jan

miecha si

, ale niewesoło. Je

li tylko co

było jadalne, to ju

było ulubione. Po wojnie wrócili

my do kraju, gdzie te

panował

niedostatek i nie było mowy o grymaszeniu. Dzi

kowało si

Bogu za

Jego dary bez szemrania. W do

wiadczeniach mojego

ycia i pewnie

sporej cz

ęś

ci mojego pokolenia zatarł si

podział na smaczne i

niesmaczne, lubiane i nie lubiane...

Sekrety

yciowej energii

Kolejny wyjazd do Wrocławia, na sesj

rozmów o zdrowym jedzeniu, o

zdrowym

yciu. Jest sobotnie południe, kiedy zjawiamy si

klasztorze. W soboty ojciec Jan nie przyjmuje pacjentów, w
pozostałe dni powszednie - ci

ba. Publikacje prasowe zrobiły

swoje, teraz zamiast kilkunastu, nawet i pi

ęć

dziesi

ciu pacjentów

dziennie dobija si

o przyj

cie u ojca Jana. Przybyło te

odpisywanie na listy. Rekordowo - 1450 listów czekało na odpowied

w wielkim, łykowym koszu. Ojciec Jan jest przygnieciony t

popularno

, szczególnie

e nie ubywa mu innych obowi

zków, np.

gotowania braciom. Dzi

była na obiad zupa pomidorowa, cz

stuje

nas. Smakowita. Czy to ojca ulubiona zupka? - zagadujemy.
Ojciec Jan Grande nie grymasi. Jednakowo lubi wszystkie potrawy
nie dziel

c ich na smaczne i niesmaczne. Zastanawiamy si

- czy

tak powinno by

Po co

przecie

Przedwieczny wyposa

ył nas w rozkosze podniebienia

i zindywidualizowane gusty...
- Niew

tpliwie - przytakuje sprz

taj

c po nas naczynia. Jedzenie,

podobnie jak ubiór, jest jednym z elementów kultury osobistej
ka

dego z nas. Nie nale

y jednak nazbyt sobie schlebia

. Przy

układaniu jadłospisu bierzemy pod uwag

przede wszystkim te

potrawy, które zawieraj

substancje niezb

dne do

ycia, s

ywne, proste i nieprzepitraszone. Ulubione dania, przysmaki

mog

tylko uzupełnieniem. Pami

tajmy o tym,

e jemy nie dla

przyjemno

ci, a jedz

c nie robimy nikomu łaski. Naszym

tym

obowi

zkiem jest podtrzymywanie odpowiedniej

yciowej formy

własnej persony fizycznej.
- Czy jedzenie mo

e sta

nałogiem?

- Zdarzaj

takie przypadki i to wcale nierzadko -

potwierdza. Wła

nie wtedy, kiedy wyszukujemy to, co nam smakuje

- popadamy w jakie

natr

ctwo my

lenia o jedzeniu. Jest to

uzale

nienie takie samo jak ka

de inne i podobnie wytr

ca organizm

z równowagi. Czasem rozwija si

taka przypadło

ść

na podło

nerwicowym. Kto

ga po jedzenie w sytuacji zagro

enia i stresu,

tak jak inny si

ga po papierosa. A poza tym, takie wyszukiwanie,

przywi

zywanie wagi do jedzenia i jego smaku jest dowodem bardzo

szybko nadchodz

cej sklerozy.

- Z drugiej strony jednak, apetyt na okre

lone potrawy mo

sygnalizowa

ywotne potrzeby organizmu - szukamy

usprawiedliwienia.
- Niew

tpliwie. Organizm sam podpowiada i koryguje stosown

diet

Na przykład, kto

chory na w

trob

cierpi na sam

l o

spo

ywaniu potraw z nasion str

czkowych, inny - maj

c problemy z

trzustk

i układem trawiennym - nie znosi zapachu gotowanego

jedzenia...
- Czy w re

imie jedzeniowym ojca Grande jest miejsce na kulinarn

wykwintno

ść

- Sprowadziłbym j

wył

cznie do formy, sztuki układania i

komponowania tych samych składników, które zjadamy na co dzie

mniej pi

knej postaci. Wykwintno

ść

potrawy to artystyczny sposób

jej podania, nic wi

cej. W powszedni dzie

nie mamy czasu na takie

subtelno

ci, co nie znaczy,

e jeste

my zwolnieni z obowi

zku

dbania o estetyk

stołu - czyste, ładne obrusy i naczynia.

- Rozpoczyna si

karnawał, czas wizyt i przyj

ęć

. Jak dzi

urz

dza

przyj

cia w domach?

- Zanikaj

przyj

cia, do jakich przywykli

my w czasach PRL-u.

Ze wzgl

du na rosn

cy niedostatek materialny nasze stoły s

coraz

skromniejsze. Pewnie jest to zdrowsze od niegdysiejszych mocno
zakrapianych libacji imieninowych przy gło

nej muzyce, w których -

chc

c nie chc

c - uczestniczyli wszyscy s

siedzi w bloku... Uwa

- stwierdza mistrz -

e Polacy powinni spotyka

rodzinnie i

towarzysko w nieco innym stylu. Nie wymagajmy wielkich przyj

ęć

Niech to b

dzie smaczna, dobrze zaparzona herbata, lampka wina,

ciasto własnej roboty według oryginalnego przepisu.
- Na przykład, prosz

ojca?

- Dajmy na to, taki sernik grodzie

ski na nietypowym, bo

dro

owym spodzie, jaki piekło pokolenie mojej babki. Wszyscy

dzi

robi

kruche spody, tymczasem stokro

smaczniejszy jest

sernik na warstwie do

ść

twardego waniliowego ciasta dro

owego.

Rozrabiamy je na mleku waniliowym, które pozyskujemy gotuj

c w nim

dwie lub trzy posiekane laski wanilii. Nawiasem mówi

c, trzeba

koniecznie wprowadzi

na powrót do naszych polskich kuchni

wanili

, która nie tylko daje nadzwyczajny smak i aromat, ale te

jest substancj

lecznicz

, działaj

gaj

co i

przeciwzapalnie...
A

eby nasz spód do sernika był nieco twardszy, bierzemy na

kilogram m

ki 5 dekagramów dro

y i dodatkowo przed samym

pieczeniem wklepujemy w ciasto pół kilograma m

ki i pół kostki

masła. Kiedy ju

troch

zaczyna rosn

ąć

, rozwałkowujemy je na

blasze na grubo

ść

palca i wstawiamy do piekarnika. Po upieczeniu

smarujemy ciasto roztrzepanym białkiem i nakładamy warstw

tłustego sera, który w przeddzie

wygnietli

my r

(nie

przepuszczaj

c przez

adn

maszynk

) i zostawili

my, by

leciusie

ko zgliwiał. Naturalnie, dodajemy do sera

ółtka (mo

kilka ugotowanych na twardo i przetartych przez maszynk

gruboziarnisty cukier, troch

posiekanej wanilii, zapachy. Wierzch

obsypujemy rodzynkami, migdałami, grubym cukrem z cynamonem,
układamy na nim kratownic

z ciasta. Pieczemy wył

czaj

c grzanie

od spodu. Zapach i smak takiego ciasta jest nieporównywalny z

adnym innym, zwłaszcza fabrycznie produkowanym.

- Pogadajmy o alkoholach. I niech nas w tym usprawiedliwi
zbli

ca si

, jedyna w roku, sylwestrowa noc.

- Zamiast tych wszystkich byle jakich wódek i tanich win - obrusza
si

ojciec Jan - chciałbym widzie

na polskich stołach elegancki i

zdrowy alkohol w postaci nalewek owocowych czy ziołowych na
spirytusie, własnej produkcji. Trzeba, naturalnie, pomy

o tym

w lecie, w porze zbiorów malin, je

yn, czarnej porzeczki...

Zasypujemy umyte owoce cukrem w szklanym naczyniu i czekamy a

puszcz

sok i zaczn

fermentowa

. Dodajemy wówczas czysty spirytus

w proporcji 1:5 i wlewamy do butelek, najlepiej ciemnych. Niech to
sobie le

y a

do kolejnego Sylwestra. Im starsze nalewki, tym

ksz

maj

moc.

- A słynna staropolska

liwowica?

- Sekret jej klarowno

ci polegał na tym,

e robiło si

liwek lekko niedojrzałych. Wedle najdawniejszych przepisów,

nale

ało wrzuci

do butli wiadro jeszcze twardych owoców (mi

kkie

i dojrzałe daj

trunek ci

ęŜ

ki, mazisty), wla

30 litrów

przegotowanej wody, w której rozpuszczono około 10 kilogramów
cukru oraz 15 dekagramów dro

y winnych lub piwnych. Zamykało si

butl

korkiem z rurk

fermentacyjn

. Po dwóch tygodniach, kiedy

ustawał proces fermentacji, nale

ało wino sfiltrowa

i rozla

butelek. Amatorzy mocnych alkoholi dodawali na tym etapie czystego
spirytusu wedle uznania.

liwowica była zdrowym, krzepi

cym,

skim" trunkiem.

- Dzi

w sklepach kupujemy szampany i wina obwarowane - a

trudno

temu wiar

- terminem przydatno

ci do spo

ycia.

- Niemo

liwe - dziwi si

ojciec Jan - je

li tak, to najlepszy

dowód,

e nabywamy, w miejsce prawdziwego alkoholu produkt

chemiczny, na dodatek gazowany. Strach podawa

taki trunek

ciom, bo faktycznie mo

na ich potru

- A

prosi w tym miejscu przypomnie

sposób ojca Jana Grande

na kaca, który nas niechybnie dopadnie noworocznym rankiem. Otó

zjadamy na

niadanie dwa jajka na mi

kko, popijamy du

ym kubkiem

kakao, po chwili - wypijamy szklank

soku z kiszonej kapusty.

- Niekoniecznie musimy w noc sylwestrow

tyle niezdrowych,

fabrycznych alkoholi - sprzeciwia si

nasz rozmówca - by odwodni

organizm i wytraci

zapasy magnezu. Pora roku nie sprzyja takim

ekscesom. Nasze organizmy zim

słabsze z powodu niedoboru

serotoniny - hormonu produkowanego przez przysadk

mózgow

pod

wpływem sło

ca. Szara pogoda, brak

wie

ego powietrza, brak

wiaty słonecznej w pomieszczeniach powoduje,

e mamy mniej

yciowej energii, zdechłe samopoczucie i wisielcze humory. Brak

serotoniny powoduje zanik

yciowego optymizmu.

- St

d pewnie samobójstwa i choroby depresyjne w Szwecji?... -

dopowiadamy.
- W niektórych okresach roku kraje skandynawskie s

całkowicie

pozbawione

wiatła słonecznego. A w Polsce jesieni

i zim

, kiedy

gruba warstwa chmur wisi nam nad głowami, musimy karmi

okruchami

yciodajnej energii słonecznej. Po pierwsze - nie wolno

przesypia

całych poranków, ale ju

od rana starajmy si

mie

kontakt z jasnym dniem - zaleca zakonnik, zachwalaj

c własne

wstawanie o godz. 5. Uciekajmy z zamkni

tych pomieszcze

organizujmy spacery za dnia. Po drugie - poodsłaniajmy okna. Na
okres zimy zdejmujemy z nich zasłony i rozsuwamy firanki tak,

eby

jak najwi

cej

wiatła wpadało przez czyste szyby. W Holandii ju

od dawna firany wyszły z u

ycia.

- U nas s

siedzi gotowi pomy

e jako

nie potrafimy upora

z remontem w mieszkaniu... Czy serotonin

na czym

zast

- Nie.

adne lampy, czy sztuczne sło

ca nie spowoduj

jej

wytwarzania. Zim

musimy po prostu wstawa

o pi

tej lub szóstej, a

kła

ść

o dwudziestej drugiej.

- Ba, prosz

ojca... Wi

kszo

ść

z nas ju

dawno zapomniała,

e taki

wła

nie jest naturalny porz

dek doby.

- Niech wi

c ta wi

kszo

ść

powyrzuca telewizory za okno i zadba o

takie wy

ywienie, które przywróci normalny bieg zegarowi

biologicznemu. Wieczorne o

ywiania si

i poranna senno

ść

- to

symptom braku magnezu w organizmie. Spo

ywajmy wi

cej ro

lin

str

czkowych, ciemnozielonych warzyw, surówek, polskich jabłek,

pijmy - o czym ju

wcze

niej mówili

my - du

o kakao.

- Co ojciec Grande s

dzi o zapo

yczaniu energii od innych,

konkretnie - od energoterapeutów?
- Uwa

am,

e jest to znachorstwo i nabieranie ludzi. W samym

Wrocławiu urz

duje obecnie około 40 szarlatanów ró

nej ma

ci, a w

Polsce b

dzie ich legion. Jestem

yciowym realist

i praktykiem i

nie uznaj

adnej bioenergoterapii. Ka

dy z nas ma w sobie samym

własn

elektrowni

, biopr

dy, niezb

dny mu do

ycia zasób energii

i optymizmu.
Je

eli organizm jest zdrowy, dobrze trawi, ma kontakt z natur

sło

cem, nie bombardujemy go nadmiarem stresów - to energia i

rado

ść

ycia, bez niczyjej pomocy, wprost z niego promieniuj

Kobiety, nie łamcie si

...

- Ojcze Janie, co jest zdrowsze: towarzystwo ludzi czy ich brak? -
wybieramy problem do kolejnej rozmowy.
- Jedna i druga sytuacja wpływa na nasze zdrowie, humor,
samopoczucie - salomonowo rozpoczyna ojciec Jan. Człowiek jest
istot

społeczn

i nie powinien izolowa

, ale te

nie nale

wchodzi

w byle jakie towarzystwo. Wiadomo,

e wiecznie

narzekaj

cy pesymista podziała na nas przygn

biaj

co, natomiast

optymista podbuduje psychicznie. Szukajmy wi

c osób dobrze

nastawionych do

ycia, radosnych, u

miechni

tych, nie

przejmuj

cych si

na wyrost, otwartych, prostolinijnych. Unikajmy

zło

liwców, zgorzknialców, histeryków, ludzi narzucaj

cych

otoczeniu swoj

wol

, rubasznych, hała

liwych, prowadz

cych

podwójn

...

- O tych ostatnich jakby łatwiej wokół nas - przyznajemy.
Ojciec Jan jest dzi

wietnym nastroju, jakby mniej zm

czony,

tnie podejmuje ka

kwesti

- Typ psychiczny dnia dzisiejszego jest znerwicowany, niepewny
siebie, zakompleksiony; nawet je

li si

miecha, to krzywo, je

prawi miłe słówka - to jest w nich jaki

podtekst, a je

li si

mieje - to jest to

miech podszyty histeri

. Takie reakcje

fatalnie wpływaj

nie tylko na otoczenie, ale te

rykoszetem

uderzaj

w człowieka, który nie potrafi by

otwarty i szczery.

Jego natura bardzo to prze

ywa. Ka

dy zły, zafałszowany kontakt

odbija si

na zdrowiu i fizycznym, i psychicznym.

- Jak ojciec s

dzi, czy zostało co

jeszcze w ludziach z

kulturowej przynale

ci do poszczególnych zaborów?

- My

e tak, cho

w coraz mniej u

wiadomiony sposób. Otwarto

ść

granicz

ca nawet z naiwno

, charakterystyczna jest dla regionów

wschodnich - pogranicza polsko-litewskiego i polsko-białoruskiego.
Kiedy rozmawiam z kim

z Białostockiego czy Suwalskiego - to on

jest szczery a

do bólu. Rypie prawd

prosto w oczy i nawet nie

pomy

li,

e kto

e si

czu

dotkni

ty. Tak a tak było -

kochanie

ki - tak a tak kto

powiedział, i nie ma co tu ukrywa

...

Taka prostolinijno

ść

jest form

uczciwo

ci i zdrowego stosunku do

ycia. Co ciekawe - ludzie w tej enklawie na wschodzie Polski

dłu

ej.

- Zdrowie a dekalog, prosz

ojca... Nie ma w

ród przykaza

bezpo

redniego nakazu: szanuj zdrowie.

- Jestem zauroczony, wr

cz zahipnotyzowany - z przej

ciem

przyznaje ojciec Jan - m

dro

tej epoki, w której wyst

pił

Moj

esz. Jak długo istnie

dzie ludzko

ść

, tak długo nikt nie

zdoła ani dekalogu poprawi

, ani co

do niego - w sensie

uzupełnienia - dorzuci

. W tych dziesi

ciu punktach zawarte s

wszystkie zasady i kodeksy prawne. Dotycz

one

ycia ka

dego

człowieczego indywiduum, a tak

e ka

dego narodu.

aden filozof czy

drzec, posługuj

cy si

tylko ludzkim rozumem, nie byłby w stanie

czego

tak wspaniałego jak dekalog wykombinowa

. Nawiasem mówi

c -

le si

dzieje,

e prawnicy ró

nych epok, równie

i naszej -

rozbudowuj

systemy prawne gubi

c "po drodze" istot

dziesi

ciu

przykaza

. Gdyby tylko one wci

ąŜ

obowi

zywały, na

wiecie dawno

panowałby porz

dek.

Wracaj

c do pytania... Otó

, dekalog bierze pod uwag

równie

zdrowie i system

ywieniowy. Pi

te przykazanie najwyra

niej odnosi

do ochrony

ycia i zdrowia. Je

li kto

pali, pije, nadu

ywa

kawy, cukru, niewła

ciwie si

ywia - no to sam siebie zabija.

Ile

przedwczesnych cywilizacyjnych zgonów sami na siebie

sprowadzamy.
Czy, wobec tego, brak troski o zdrowie jest w poj

ciu

chrze

cijanina grzechem? - pytamy retorycznie.

- Jak najbardziej. Z zaniedba

tego typu nale

y si

spowiada

. S

to wykroczenia przeciwko pi

temu przykazaniu. Je

eli sam siebie

zabijam,

wiadomie skracam

ycie, bo truj

organizm, niewła

ciwie

ywiam, czy zaniechałem leczenia - to s

to grzechy, które

ja uznałbym za ci

ęŜ

kie.

- Przyst

pmy teraz, ojcze Janie, do bardzo delikatnej kwestii. Jak

mamy sterowa

własn

płodno

? Czy okresowa wstrzemi

ęź

liwo

ść

jest faktycznie t

najmniej zawodn

metod

? Co w tej sprawie maj

do powiedzenia ojcowie bonifratrzy? - pytamy ostro

nie.

Ojciec Jan

wietnie radzi sobie i z tym tematem:

- Jest to niezwykle trudne zagadnienie. Ilu

to medyków i

seksuologów nabiedziło si

od najdawniejszych czasów, by co

definitywnego tutaj powiedzie

. Bezskutecznie.

ywy organizm

kobiety nie jest do ko

ca przewidywalny. Wpływa na niego mnóstwo

czynników zewn

trznych i wewn

trznych, nigdy nie b

dzie

funkcjonował jak zaprogramowana maszyna. Tylko mniej wi

cej mo

orzeka

o okresach płodnych i niepłodnych. Nie ma na to gwarancji,

podobnie zreszt

, jak nie daj

gwarancji wszelkie sztuczne

zabezpieczenia.
Chciałbym przy tej okazji powiedzie

e dar przekazywania

ycia

jest dowodem wielkiego zaufania Przedwiecznego i musimy by

kontaktach seksualnych niezwykle inteligentni. Trzeba umie

rozró

nia

cig za przyjemno

, o której ju

drugiego dnia nie

pami

tamy, od zbli

enia z kochan

osob

przeznaczon

nam przez

Boga. Powołuj

c do istnienia nowe

ycie, przekazuj

c w genach

samych siebie - dotykamy

ycia wiecznego. Dopóki

nasze geny w

kolejnych pokoleniach

yjemy i my... Jest to, obok duchowej, forma

nie

miertelno

ci fizycznej.

- Raczej mniej czy wi

cej kontaktów seksualnych, prosz

ojca?

Mamy
na wzgl

dzie te wła

ciwe, z kochan

osob

. Jak wpływaj

na nasze

zdrowie? - dociekamy.

- Zalecałbym wstrzemi

ęź

liwo

ść

. Sam przebieg i doznanie kontaktu

cielesnego po okresie pewnej przerwy - s

intensywniejsze.

Wszystko dzieje si

jakby od nowa... Przy nadu

ywaniu seksualno

ograbia si

organizm z białka, cynku i selenu, wysiada serce i

ąŜ

enie. Mo

na nawet zauwa

e ludzie stoj

cy na rubie

rozpusty

kilkana

cie lat krócej.

- Czy impotencja mo

e mie

zwi

zek z wcze

niejszym nadu

ywaniem

seksualno

ci? - stawiamy kwesti

- Naturalnie - potwierdza ojciec Jan - nadu

ywanie powoduje

nerwice seksualne, bardzo trudne do wyleczenia. Podło

impotencji mo

e by

tak

e brak fosforu, cynku, selenu i białka w

organizmie. Powoduje to rozstroje hormonalne, wstrzymanie wzrostu
komórek rozrodczych i m

ęŜ

czyzna, mimo

e młody czy w

rednim wieku

- czuje si

jak stara babcia. Je

eli jednak uzupełnimy braki

poprzez odpowiednie

ywienie, dodaj

c do tego witaminy z grupy B -

to człowiek stanie na nogi i b

dzie inaczej na wszystko reagował.

to jednak sprawy zbyt powa

ne, by leczy

je na łamach gazet,

czy odwołuj

c si

do rad przyjaciół. Zaburzenia seksualne leczymy

wył

cznie u dobrego specjalisty.

- Czy to prawda,

e w diecie osoby maj

cej kłopoty seksualne,

powinny si

znale

źć

pestki dyni? sprawdzamy zasłyszan

recept

- Tak, ze wzgl

du na du

Ŝą

zawarto

ść

pierwiastków, o których

wcze

niej mówili

my. Polecam te

ryby morskie w miejsce da

snych.

- Jak prze

menopauz

, ojcze Janie?

- Spokojnie - odpowiada stanowczo mistrz Jan. - Bez sztucznego i
zarazem histerycznego podtrzymywania działalno

ci hormonów,

odpowiedzialnych za rozrodczo

ść

kobiety. Je

li natura sama działa

w ten sposób,

eby j

wyciszy

- to nale

y tego głosu posłucha

Wł

czenie preparatów hormonalnych mo

e by

niebezpieczne.

Wyobra

my sobie,

e do

wiecy, która pomale

ku ga

nie - dolewamy

kropelkami wosk. Taka

wieca mo

e jeszcze - co nie daj Bóg -

zamieni

w wielki płomie

, który spali własn

podstaw

. Nie

nara

ajmy naszych organizmów na nieprzewidywalne tragedie. Dobry

lekarz powinien zwróci

uwag

kobiecie, która wchodzi w okres

menopauzy, na konieczno

ść

spo

ywania du

ej ilo

ci wapnia - w mleku

i jego przetworach. W tym czasie bowiem zaczyna si

proces

szybkiego ubytku wapna w ko

ciach i - w

lad za tym - osteoporoza,

czyli szczególna podatno

ść

na złamania.

- Dlaczego tak si

dzieje? - dopytujemy zaintrygowani.

- Ze wzgl

du na zaburzenia hormonalne, powoduj

ce przy

pieszon

prac

serca, które wzmacnia si

"wydziobuj

c" wap

z ko

ci.

Zachodzi równie

pewien proces nieprzyswajania wapnia przez

organizm kobiecy, co ma na celu spowodowanie uwi

du organów

rozrodczych. Je

li wi

c tej ucieczki wapnia nie uzupełnimy poprzez

ywienie, to po pi

ęć

dziesi

tce 90 proc. kobiet ma zwyrodnienia

układu kostnego i mi

ęś

niowego, które ł

z dotkliwymi bólami

krzy

a, ko

ci biodrowych, nóg, mi

ęś

ni całego ciała.

- Czy nale

y stosowa

jakie

preparaty wapniowe?

- Raczej nie. Litr mleka i dziesi

ęć

deka sera na dob

jest

podstaw

regeneracji organizmu w wieku

rednim - stwierdza ojciec

Jan, jak zawsze zwolennik metod naturalnych. Je

li kto

nie

toleruje mleka słodkiego, niech je spo

ywa w postaci przetworzonej

- kefiru lub jogurtu.
- Co stosowa

na bolesne miesi

czkowanie?

- Zaparzamy ły

eczk

nasion najzwyklejszej marchwi w szklance wody

i pijemy dwa, trzy razy dziennie w dniach poprzedzaj

cych okres i

podczas krwawienia. Marchew działa rozkurczowo, bóle mijaj

lub s

znacznie słabsze.

Jak zabezpieczy

przed nagłym nieszcz

ęś

ciem

- Prosz

nam powiedzie

- jakie znaczenie w

yciu dojrzałego

człowieka ma fakt, i

był on w niemowl

ctwie karmiony mlekiem

własnej matki?
- Kolosalne - mówi ojciec Jan. - Mleko matki - z czego mało kto
zdaje sobie spraw

- jest w swoim składzie niepowtarzalne,

zindywidualizowane, podobnie jak ona sama i jej dziecko. Nie tylko
nie jest oboj

tny fakt, czy niemowl

karmi si

mlekiem krowim czy

kobiecym, ale te

- czy mleko to pochodzi wprost od własnej matki.

W j

zyku polskim przechowało si

powiedzonko o tym,

e co

zostało

"wyssane z mlekiem matki". Otó

, wysysamy zarówno warto

ywcze, jak i - w pewnym sensie - charakterologiczne,

determinuj

ce nas

yciowo, na podobie

stwo genów.

Na szcz

ęś

cie, w naszym społecze

stwie przemija moda na karmienie

sztucznymi, sproszkowanymi mieszankami mlecznymi i ambicj

kobiet

staje si

karmienie piersi

. Tym samym zaopatruj

one własne

dzieci w ciała odporno

ciowe, chroni

ce przed wirusami i

bakteriami.

adne inne mleko takiej odporno

ci nie zapewni.

Dodajmy jeszcze,

e dzieci karmione mlekiem matki nigdy nie maj

skazy białkowej.
- Jak długo - zdaniem ojca - nale

y karmi

piersi

- Przynajmniej do roku. W poprzednich pokoleniach był taki
obyczaj,

e matka mi

dzy jednym a drugim porodem wci

ąŜ

karmiła. Na

Syberii, gdzie sp

dziłem dzieci

stwo, zdarzyło mi si

obserwowa

przeró

ne sytuacje. Kiedy

, wracaj

c z koleg

ze szkoły (a

chodzili

my do trzeciej klasy) - zaszedłem do jego domu. Patrz

oczom nie wierz

. Wowka, podro

te chłopaczysko dostawia si

matki, a ona siada, wyjmuje pier

i podaje mu do ssania...

Jak si

okazało, w

ród azjatyckiej ludno

ci obyczaj karmienia

piersi

przez długie lata był powszechny. Cywilizacja, do jakiej

my przywykli, nie dotarła w okolice Kirgizji czy Kazachstanu.

Tam ci

gle było

redniowiecze, nikt nie słyszał o szpitalach czy

lekarzach. Ale za to podczas siedmiu lat, które tam sp

dziłem,

widziałem tylko trzy pogrzeby miejscowych. Polacy natomiast
wymierali gromadami.
W naszej cywilizacji niechby kobiety karmiły do roku, a ju

zaoszcz

ęŜ

kie pieni

dze na lekach i wizytach lekarskich.

Informujemy ojca Jana o najnowszych badaniach przeprowadzonych w
USA, które wykazały,

e mleko kobiece niszczy komórki rakowe.

- Wiedziano o tym ju

za czasów mojej młodo

ci i wcze

niej -

replikuje rozmówca. Rak był wtedy trudniej wykrywalny, ale te

wiele rzadziej wyst

pował. Diagnozowano go zwykle w do

ść

zaawansowanej fazie, kiedy pojawiały si

guzy, lub organizm był

znacznie wyniszczony i starano si

pomóc podaj

c mleko kobiece

- dwie szklanki dziennie. W niejednym wypadku nast

powało

zahamowanie rozwoju komórek rakowych i wyzdrowienie.
A jakie mleko powinni

my kupowa

- w woreczkach foliowych, czy -

niemal dwukrotnie dro

sze - w kartonikach?

- Mleko kartonikowe jest odparowane - odpowiada ojciec -
zabezpieczone działaniem temperatury przed nadmiarem
zanieczyszcze

. Generalnie, du

o lepsze od tego w workach

foliowych. Mo

na to zreszt

samemu sprawdzi

stawiaj

c oba rodzaje

w słoiczkach. Po kilkunastu godzinach mleko z woreczków zsi

dzie

jako bardziej zanieczyszczone. No i dwie trzecie jego

zawarto

ci to woda. Uwa

am,

e lepiej wypi

szklank

pełnowarto

ciowego napoju ni

litr byle czego.

Interesuje nas kolejna sprawa: czy - mianowicie podawa

male

kim

dzieciom od

ywki, zupki, przeciery kupowane w sklepach?

- Matki powinny unika

tych gotowych specjałów, jak - nie

przymierzaj

c - diabeł

conej wody - sugestywnie przedstawia

swoje stanowisko ojciec Jan. - Ró

ne firmy, zwłaszcza zachodnie,

robi

na tym kolosalne interesy... A czy to tak trudno zetrze

własnemu dziecku jedn

marchewk

, jabłuszko, czy odrobin

jarzyn?

Niech

e ta matka sama popróbuje smaku potrawy ze słoiczka pewnej

znanej firmy, albo jeszcze lepiej - niech dyrektor tej firmy

ywi

przez jaki

czas tym co produkuje, a zobaczymy jak na tym

wyjdzie. Wcale nie dziwi

dzieciom,

e pluj

takim

niesmacznym, jałowo przyprawianym jedzeniem... Generalnie, bardzo
boj

o generacje chowane na sztucznych pokarmach i od

male

ci faszerowane antybiotykami i chemi

. Po trzydziestym

roku takie organizmy mog

nie nadawa

ycia.

- Prosz

ojca - wpadamy w kwesti

- te pi

kne, długonogie,

cieniutkie jak gał

zki dziewczyny, które osi

gaj

i do dwóch

metrów wzrostu... Czy s

to zdrowe sylwetki?

- Po pi

ęć

dziesi

tce - je

li zabraknie wła

ciwego od

ywiania i

odpowiedniego trybu

ycia - kr

gosłupy tych ludzi b

trzaska

jak zapałki, Bo

e uchowaj! - Ojciec Jan nie szcz

dzi nam, jak

wida

, silnych wra

. - Gołym okiem wida

- kontynuuje -

e to

pokolenie wybujało w nienaturalny i niekorzystny sposób. Modna
dzi

sylwetka przypomina wiotk

lebiod

hodowan

gdzie

zacienionym, betonowym k

cie, bez dost

pu sło

ca i od

ywczych

soków zdrowej ziemi.
Zwracamy uwag

naszego rozmówcy na ton czarnowidztwa przebijaj

w tej rozmowie...
- Jako zielarz i medyk zakonny obserwuj

w ci

gu ostatnich

dziesi

ciu lat wyra

ny regres zdrowotny naszego społecze

stwa. I

to wszystkich jego generacji - pada zdecydowana riposta. -
Wystarczy powiedzie

e wróciła gru

lica, ju

przecie

w pewnym

okresie zupełnie zlikwidowana. Zubo

enie materialne,

niedo

ywienie, napi

cia psychiczne, wieczna irytacja spowodowana

zachowaniami polityków, beznadzieja

yciowych perspektyw -

doprowadzaj

do osłabienia odporno

ci organizmu i załamania

zdrowia. Ludzie odpowiedzialni za polityk

zdrowotn

powinni

zdawa

sobie spraw

z tego,

e gru

lica w społecze

stwie jest jak

tykaj

ca bomba. To nie AIDS, którym zara

amy si

przez krew.

Gru

lica rozprzestrzenia si

błyskawicznie. Wystarczy,

e do

autobusu, biura, szkoły, sklepu wejdzie jeden pr

tkuj

cy... Je

przed ni

nie uchronimy, to wi

kszo

ść

rodków bud

etowych

pójdzie na leczenie, zamiast na rozwój gospodarki.
Podło

em 90 proc. chorób, z jakimi przychodz

do mnie pacjenci,

jest nerwica, od której zaczyna si

rozbrojenie organizmu. Je

do tego dodamy zanieczyszczenia atmosfery i brak troski o
ekologi

, to - generalizuj

c - powiedzie

na,

e chorujemy na

własn

epok

- Czy mo

na w dzisiejszej dobie zabezpieczy

w jaki

sposób

przed kataklizmem, nagłym nieszcz

ęś

ciem? - pytamy dalej, cho

ojciec Grande nerwowo zerkn

ł na zegarek.

- Odpukajmy w nie malowane... Póki co - nie słycha

w naszej

strefie geopolitycznej o

adnych tego typu zagro

eniach.

Specjalno

wieku s

zagro

enia ciche, podst

pnie działaj

ce,

nie spektakularne. I to one zbieraj

najwi

ksze

niwo. Jednak ja

osobi

cie, nauczony do

wiadczeniem syberyjskim, nie byłbym

spokojny nie maj

c w szafce po kilka kilogramów ró

nych kasz, m

z otr

bami, fasoli i grochu, suchych makaronów, soli oraz kilku

butelek oleju... Kiedy

, ka

da szanuj

ca si

gospodyni

przechowywała te produkty w woreczkach płóciennych, w tak zwanych
komórkach, czyli przewiewnych, chłodnych pomieszczeniach przy
kuchniach. Dobrze jest mie

troch

zapasów pod r

, niezale

nie

od humorów

wiatowej polityki.

- Czy zd

ąŜ

ymy, prosz

ojca, omówi

jeszcze jedn

spraw

? -

Niepokoimy si

o czas, który tu we Wrocławiu biegnie nam szybciej.

- Czy, mianowicie, wolno si

od czasu do czasu po smakowicie

pachn

cy, przetopiony w domowych warunkach smalec? Mamy na uwadze

fakt,

e jest to sam tłuszcz nasycony, a taka - dajmy na to -

choroba Alzheimera tylko czeka...
- Byle ów smalec nie spotykał si

z białym pieczywem i cukrem, a

emy go z po

ytkiem dla zdrowia spo

ywa

- odpowiada rozmówca. -

Przez całe wieki był w powszechnym u

yciu; smarowano nim chleb,

wypiekano placki. Ludzie do

ywali dziewi

ęć

dziesi

tki zachowuj

jasno

ść

umysłu. Choroba Alzheimera to znów, niestety, specyfika

naszych czasów.
Ciekawi nas czy ojciec Jan - człowiek Wschodu, gdzie cz

sto jadało

"sało", czyli słonin

- zna jaki

ciekawy sposób jej

przyrz

dzania?

- Bierzemy do

ść

grube plastry zwykłej surowej słoniny - z miejsca

emy notowa

gotowy przepis - rzecz jasna, smaczniejsza b

dzie

ta z wiejskiego uboju, opalona ogniem, o specyficznej strukturze i
nacieramy j

solidnie czosnkiem roztartym z sol

. Nast

pnie

kładziemy do glinianego garnka, przyciskamy czym

ęŜ

kim. Po paru

dniach, kiedy słonina nieco si

sprasuje, przewracamy j

. Robimy

tak kilka razy, mniej wi

cej przez dwa tygodnie. Kiedy zauwa

ymy,

e słonina wchłon

ła wcze

niej wydzielony płyn i naci

ła

czosnkiem, wyjmujemy j

, oskrobujemy z nadmiaru soli i wieszamy na

haczykach w przewiewnym miejscu. Podsuszon

przechowujemy w

lodówce, a wieczorami kroimy do razowego chleba z kwaszonym
ogórkiem i zbo

owej kawy. Zamiast kiełbasy. Jest tak

e bardzo

smaczna do piwa.

Nasz przyjaciel ból

Ludzie maj

coraz mniej czasu, farmacja wychodzi temu naprzeciw.

Zastanawiamy si

, czy byle jakie jedzenie uzupełnione preparatem

witaminowomineralnym typu "Muld-tabs" staje si

pełnowarto

ciowe?

- Taki proceder - u

miecha si

ojciec Jan - jest mo

liwy, ale na

krótk

met

, w jakich

nadzwyczajnych okoliczno

ciach. Na przykład

- jeste

my poza domem, bez mo

liwo

ci regularnego spo

ywania

posiłków, albo te

nie dojadamy podczas kuracji czy

rekonwalescencji... Wówczas uzupełniamy niedobory

ywieniowe w

sposób sztuczny. Nigdy jednak nie zrównowa

y to w pełni zasobu

witamin i mikroelementów przyswajanych z normalnym, warto

ciowym

ywieniem. Na co dzie

, je

li od

ywiamy si

wła

ciwie i mamy

zdrowy, sprawny organizm - nie potrzeba nam

adnych dodatkowych

witamin w tabletkach. Zatem, nie kupujmy ich na wyrost w aptekach,
cho

by miały by

najcudowniejsze. Człowiek bardzo łatwo

przyzwyczaja si

do my

li,

e tabletka załatwi za niego wiele

spraw i - nierzadko - wpada w lekomani

- Zjawisko to było do

ść

nagminne w epoce tanich leków, ale chyba

nie dzisiaj...

- Strach przed utrat

zdrowia powoduje,

e ludzie chc

zabezpieczy

i nadu

ywaj

lekarstw - utrzymuje nasz rozmówca -

nie

wiadomi tego jak bardzo sobie szkodz

. Za

ywajmy leki tylko w

okresie, kiedy wyst

puj

objawy chorobowe i tyle, ile trzeba. Na

Zachodzie jest taki obyczaj,

e resztki lekarstw - nie zu

yte w

czasie choroby - zanosi si

w zakorkowanej buteleczce do apteki i

odzyskuje za nie cz

ęść

pieni

dzy. Równie

tabletki sprzedawane s

na sztuki, a nie zaraz w całych opakowaniach. Natomiast w polskich
domach, mimo obecnej dro

yzny, wystarczy otworzy

szafk

lekarstwami, a wysypuj

z niej napocz

te tubki, fiolki,

opakowania - przeterminowane lub na granicy wa

ci, z którymi

nie wiadomo co zrobi

...

- Czy zioła wymagaj

podobnej precyzji i ostro

ci w za

ywaniu?

- dopytujemy.
- Naturalnie.

le dobrane i niewła

ciwie stosowane zioła mog

wyrz

dzi

wielkie szkody w organizmie. Dlatego zalecaj

c laikom

zakładanie apteczek zielarskich, zarazem zastrzegam, by czynili to
odpowiedzialnie. Trzeba prowadzi

notatnik, w którym zapisujemy

przeznaczenie ka

dej ro

liny. Jest na rynku du

o poradników,

dzy innymi bonifraterskich, którymi mo

emy si

posługiwa

przygotowuj

c mieszanki. Zaobserwowałem w czasie mojej praktyki

pewien fenomen w ziołolecznictwie. Mianowicie, zioła zbierane i
przygotowywane własn

, oddziałuj

skuteczniej od innych -

wygłasza oryginalny pogl

d zdeklarowany zielarz.

- To ciekawe. Ale, prosz

ojca, w

ród ziół, podobnie jak w

ród

grzybów, s

jadalne i "trojaki" - popisujemy si

wiedz

Zakonnik poprawił si

w krze

le i rozpocz

ł wywód:

- Pierwsze, najbardziej niebezpieczne trucizny, jakimi posługiwała
si

ludzko

ść

, pochodz

wiata ro

linnego. Na polach i ł

kach

Europy ro

nie około 30 truj

cych gatunków, w

ród nich słynna

cykuta, któr

wypił Sokrates, wilcza jagoda, pokrzyk... W

redniowieczu ka

da zielarka miała własny, trzymany w tajemnicy

specyfik, b

cy kombinacj

truj

cych ziół.

- A piołun - leczy czy truje? Podaje si

go dzieciom w herbatkach

na apetyt; doro

li pij

"piołunówk

", niekoniecznie na apetyt...

- Piołun jest lekiem tylko w minimalnych, kropelkowych, dokładnie
odmierzonych dawkach. Przedawkowany staje si

mierteln

trucizn

- Ojcze Janie, czy mocz - Panie Bo

e, odpu

ść

- zapo

yczamy od

naszego rozmówcy porzekadło - leczy? S

wiecie, a ostatnio te

w Polsce, entuzja

ci tak zwanej urynoterapii.

- Gdyby mocz leczył - odpowiada rozmówca - to Przedwieczny nie
wyposa

yłby naszych organizmów w nerki,

eby z ich pomoc

usuwa

toksyny i wszelkie inne paskudztwa.
- Ale pono

w staro

ytno

ci, w Indiach...

- Ka

da moda - nie daje nam doko

czy

ojciec Jan - a zwłaszcza ta

najgłupsza, szuka dla siebie uzasadnienia w "staro

ytno

ci".

Przyszła kiedy

do mnie urynoterapeutka (obraza Boska, a nie

słowo), w dodatku pani doktor i jak nie zacznie wywodzi

...

Wreszcie tak mnie zdenerwowała,

e poradziłem jej, by oprócz

moczu, podawała równie

swoim pacjentom fekalia na jakim

ładnym

talerzyku.
- Czy równie kontrowersyjnym

rodkiem leczniczym jest nafta? -

sprawdzamy i ten specyfik.
- Nafty nie wolno pi

. Jest trucizn

, która czyni spustoszenie,

li dostanie si

do wn

trza

ywego organizmu. Mo

na j

stosowa

tylko zewn

trznie, do smarowania skóry przy stanach zapalnych czy

odmro

eniach.

- Od niedawna dosta

na na naszym rynku tak zwan

naft

kosmetyczn

do piel

gnacji włosów. Stosowana z dodatkiem

ółtka i

cytryny ma działa

wzmacniaj

co na cebulki - rewan

ujemy si

przepisem.
- Spójrzmy, jak to wygl

dało w praktyce poprzednich wieków -

ywia si

ojciec Jan. - Naft

, jako

rodek higieniczny, stosowali

ydzi, Gruzini, Cyganie. Ludy te całymi miesi

cami nie myły

włosów, natomiast wylewały na głow

naft

, która oczyszczała,

dezynfekowała, usuwała wszelkie bakterie i grzyby, a jednocze

nie

zbierała tłuszcz, zapobiegaj

c łojotokowi. Przy tym wszystkim

nafta odstr

cza insekty. Dzi

nie mamy w

tpliwo

ci,

e włosy tych

ludów były nadzwyczaj mocne i pi

kne. Tak wi

c nie pot

piam nafty

jako kosmetyku, zalecam jednak ostro

ść

osobom skłonnym do

uczule

- To, co dawne, m

drzejsze jest od nowego. Porównajmy wobec tego

ucie tytoniu z paleniem papierosów - proponujemy.

- O tym,

e papieros skraca

ycie, wie dzisiaj nawet dzieciak w

przedszkolu... Azjaci od niepami

tnych czasów a

do dzisiaj - nie

znaj

c papierosów - zakładaj

sobie w k

cikach ust prymki tytoniu i

co chwila spluwaj

jak wielbł

dy. I có

okazuje? Ludy te nic

nie wiedz

o katarach, nie

ytach górnych dróg oddechowych,

gru

licy, gronkowcach czy paciorkowcach - tak dalece ten tyto

jest bakteriobójczy - i takie rewelacje zna nasz cicerone.
- W jakiej postaci si

go za

ywa?

- Niektórzy tn

zielone,

ywe li

cie, inni - suszone, jeszcze inni

sproszkowane. Zwyczajem arystokracji tatarskiej, która wprowadziła
tabak

- kład

sobie na dło

sproszkowane li

cie tytoniowe

ledniejszego gatunku i wdychaj

- Wychodzi na to,

e kichanie ma równie

znaczenie zdrowotne?

- Jak najbardziej - potwierdza ojciec. - Wstrz

s podczas

kichni

cia oczyszcza przewody nosowe i gardło, wyrównuje

nienie, nie dopuszczaj

c do szumów w głowie, a sam proszek

(byle nie była to tabaka palona) działa bakteriobójczo.
- Ojcze Janie - proponujemy - po

ęć

my teraz troch

miejsca

sprawie, która od wieków zajmuje umysły filozofów i uczonych: czym
jest ból w

yciu człowieka? Jak sobie z nim radzi

i co o nim

- Ból jest zawsze okropnym przera

eniem dla człowieka. I ten

fizyczny, i ten psychiczny. Kiedy

ludzie lepiej go znosili, byli

bardziej odporni. Dzi

, niestety, ból powala nawet silnego

ęŜ

czyzn

, zmieniaj

c go w kwil

ce dziecko.

- Ale te

dzisiaj mamy do czynienia z czym

, co jest niemal

ekstraktem bólu, przy niektórych nowotworach...
- W takich sytuacjach musi si

go likwidowa

gaj

c nawet po

ostateczne

rodki, jak na przykład morfin

. Tu musi działa

dobry

lekarz, traumatolog specjalizuj

cy si

w walce z cierpieniem.

Powstaje jednak pytanie - czy ka

dy ból nale

y likwidowa

? Je

Przedwieczny uczynił go atrybutem naszego

ycia, to widocznie jest

on potrzebny. Na przykład - podczas porodu. Matka, która urodziła
dziecko bez bólu, a tym bardziej pod narkoz

, nie ma odpowiedniego

uczuciowego rozeznania sytuacji. Ni st

d, ni zow

d pojawia si

przy niej istota, któr

ona nieraz z trudem akceptuje. A jak

kobieta przejdzie przez ból, który zaaplikowała jej m

dro

ść

to w momencie pierwszego płaczu dziecka dozna tak cudownych uczu

e bardzo szybko zapomni o trudnych chwilach. Zdarza si

i tak,

kobieta, która ju

zdecydowała si

odda

dziecko w adopcj

, po

przej

ciu bólu porodu jest tak z nim zjednoczona,

e zmienia

yciow

decyzj

- Gdzie jeszcze jest potrzebny ból? - zastanawiamy si

- Niemal wsz

dzie. Ból jest arcywa

nym przyjacielem człowieka,

pierwszy go ostrzega: "Uwa

aj. Co

niedobrego dzieje si

z tob

!".

I zaczynamy interesowa

własnym zdrowiem, reperowa

je,

przedłu

nasze fizyczne istnienie. Tak to ju

doskonale jest

wszystko urz

dzone przez Przedwiecznego - z przekonaniem

konkluduje ojciec Jan.
- A ból zawiedzionej duszy, prosz

ojca, ból serca?

- Ten typ bólu jest najci

ęŜ

szy do zwalczenia - przyznaje zakonnik.

- Trzeba jednak stara

przetworzy

zł

energi

, któr

on ze

sob

niesie - w dobr

, przezwyci

ęŜ

tpienie i rozpacz,

popatrze

na swoje sprawy z dystansu i - po jakim

czasie - znów

nabra

yciowego optymizmu. Je

li kto wierz

cy - niech uda si

spowiedzi. Rozmowa z zaufanym spowiednikiem przynosi wielk

ulg

nast

puje wyciszenie i złagodzenie wewn

trznego napi

cia.

"Moja siostra

mier

..."

W naszych rozmowach tematy praktyczne i przyziemne s

siaduj

bardziej abstrakcyjnymi, przepisy kulinarne z filozofi

ycia,

troska o zdrowie z pochwał

Boga... Silva rerum ojca Grande

- bogactwo, w którym - jak wynika z listów Czytelników - ka

dy co

dla siebie znajduje. Dzi

tak

e cz

ęść

rozmowy, po

con

współczesnej sztuce umierania, poprzedzimy pytaniami o kilka
drobnych, bardzo praktycznych spraw.
Zajadaj

c kanapki przyniesione wraz z herbat

z klasztornej kuchni

przez ojca Jana zapytujemy:
- Czy vegeta - przyprawa, która zdobyła sobie szturmem polskie
kuchnie (sypiemy j

do zup, sosów, pieczonych mi

s, gotowanych

warzyw...) nie szkodzi czasem naszemu zdrowiu?
- W vegecie - obja

nia ojciec Jan - znajduje si

całe mnóstwo

zdrowotnych, suszonych warzyw, niestety - zniszczonych przez sod

- glutaminian i inozynian sodu. Podnosz

one znakomicie smak

potrawy, zmi

kczaj

, przyspieszaj

gotowanie, ale zarazem

likwiduj

30 do 60 proc. warto

ci przygotowywanych produktów. Soda

niszczy te

luzówk

przewodu pokarmowego i

oł

dka. Radz

veget

wycofa

z kuchni, albo przynajmniej radykalnie j

ograniczy

- A inne przyprawy, takie jak maggi, musztarda, chrzan? -
ustalamy.
- Brunatna maggi jest wywarem z ro

lin o tej samej nazwie,

zakonserwowanym chemicznie. Mo

na j

dodawa

do polepszania smaku,

ale te

- bardzo ostro

nie. Musztarda, w której skład wchodzi

biała i czarna gorczyca, sól, cukier, kwas cytrynowy, jak równie

utarty chrzan s

przyprawami naturalnymi i mo

na spo

ywa

je bez

obaw.
- Czy to prawda,

e nie nale

y miesza

w sałatkach warzyw z

owocami? Od jakiego

czasu z przedszkolnych menu znikn

ła

popularna tarta marchewka z jabłkiem i cytryn

...

- Zasada niemieszania warzyw z owocami znana jest od dawna -
twierdzi ojciec Jan - jednak zapominamy o niej w codziennej
praktyce. W czasach mojej młodo

ci, gdy kto

pracował w bran

ywieniowej i zdarzyło mu si

poda

w jednej potrawie zmieszane

wie

e ogórki ze

wie

ym pomidorem - popełniał jako fachowiec bł

kardynalny. Pomi

dzy zasadowym

rodowiskiem ogórka a kwasowym -

pomidora, zachodzi do

ść

burzliwa reakcja, która powoduje,

e tak

mieszank

trawi si

przez dwa dni z ogromnym trudem...

Warto przy tej okazji zwróci

uwag

na sałatki majonezowe, które

tak ochoczo serwujemy go

ciom w naszych domach. Otó

, owszem,

na nasieka

gotowanych jarzyn i zmiesza

je z majonezem, ale

nie wymiatajmy przy okazji wszystkich resztek z lodówki, tworz

jak

ąś

okropn

jarzynowo-majonezowo-kiełbasian

bryj

. Równie

nie

wolno w sałatce wi

ledzia z nasionami str

czkowymi. Sam

ledzik w

mietanie - prosz

bardzo, ale

aden groszek,

adna

kukurydza do tego.
- Prosz

ojca, jak wygl

da, smakuje i pachnie kwas chlebowy -

napój, który powojenne pokolenia Polaków znaj

wył

cznie z

ksi

ąŜ

ek?

Ten temat najwyra

niej o

ywia ojca Jana.

- Wyparły go przywleczone z Zachodu sztuczne, farbowane lemoniady,
oran

ady, pepsi i cole. W Rosji czy na Ukrainie kwas chlebowy

nadal jest bardzo popularny i mo

na go dosta

niemal na ka

dym

rogu ulicy. Nie znam bardziej warto

ciowego napoju - wspaniale

gasi pragnienie, likwiduje zm

czenie, posiada ogromne st

ęŜ

enie

witaminy B, du

o selenu i cynku, a przy tym leczy likwiduj

nadkwasot

, wzd

cia, wszelkie zaburzenia trawienne. Napój ten

na robi

w warunkach domowych, a kosztuje grosze.

- Je

li czyta nas kto

przedsi

biorczy, szukaj

cy pomysłu na

rynkowy przebój letniego sezonu, to by

e - wła

nie mu co

podpowiedzieli

my...

- Nie my

w tej chwili o skali przemysłowej. Na potrzeby domowe

wystarcz

trzy kilogramy sucharów z ciemnego razowego chleba, pół

kilograma miodu, dwa kilogramy cukru oraz dro

e winne. Wszystko

to zalewamy wod

w du

ym kamiennym garnku, przykrywamy lnianym

cznikiem, stawiamy na dwa, trzy dni w ciepłym miejscu. Gdy

zacznie fermentowa

, przelewamy do butelek, szczelnie zamykamy i

przez kilka dni przetrzymujemy gdzie

w chłodzie. Na lato jest to

znakomity, orze

wiaj

cy i zarazem lecz

cy napój.

Smutno si

robi na my

l, ile wszelakiego dobra zawartego w

najprostszych, tanich produktach, le

y odłogiem. Mówili

my ju

wcze

niej o burakach, dodam jeszcze, i

one doskonałym

naturalnym lekarstwem przeciw zaparciom i chorobom jelita grubego.
Je

li kto cierpi na te przypadło

ci - niech codziennie rano na

czczo zje 5 do 10 ły

ek utartych - wcze

niej upieczonych w cało

w piekarniku - buraków, do których nale

y doda

ły

eczk

zmielonego

kminku, ły

oleju jadalnego i soli do smaku. Ju

po trzech

dniach zauwa

ymy popraw

. Czerwonofioletowy barwnik buraka jest na

dodatek substancj

antyrakow

- Prosz

ojca, przejd

my do zapowiedzianego tematu: nasze

niezr

czne, usuwane z pola widzenia, wyrzucane z domów, jakby

wstydz

ce si

siebie, pok

tne umieranie...

- Mówili

my ju

w którym

z wcze

niejszych wywiadów o tej

staruszce, która budz

c si

dego ranka tak bardzo dziwiła si

e jeszcze

yje - wspomina ojciec Jan. - W jej przypadku umieranie

było jakby wysychaniem energii

yciowej... Obserwowałem wiele

zgonów w moim

yciu i ka

dy z nich zostawił we mnie swój odr

bny

lad. Pracowałem kiedy

rodowisku najubo

szych z osob

niezwykle warto

ciow

- pani

Eugeni

, hrabiowskiego pochodzenia.

Bardzo si

przyja

nili

my. I raptem ona zachorowała, a po krótkim

czasie zmarła. Pami

tam swoje wra

enie, kiedy wszedłem do jej

mieszkania pełnego cennych bibelotów, pami

taj

cych jeszcze czasy

carskie. Za

ycia Eugenii była tam zawsze ciepła, serdeczna

atmosfera. Naraz zobaczyłem j

Ŝą

rodku pokoju, na

wysuni

tym tapczanie, w

ród rzeczy, które pokrywał kurz wcze

niej

niedostrzegalny; zimnych, oboj

tnych. Poj

łem,

e one te

umarły,

nawet te dwa koty syjamskie, kr

ce si

dzy nogami, wszystko

to w jaki

sposób poszło za swoj

pani

. Szybko stamt

d wyszedłem,

wprost pora

ony pustk

, jaka wytworzyła si

po umarłym

człowieku...

mier

dla człowieka jest spraw

i wspaniał

. Wszystko, co

chcemy o niej wiedzie

, wyja

nia nasza katolicka wiara.

Przygotowanie do

mierci... Praktycznie, trzeba to robi

przez

całe

ycie, pami

taj

e ka

dy dzie

witaj

cy nas sło

cem,

zarazem przybli

a do kresu. Taka perspektywa pozwala człowiekowi

lepiej, m

drzej, w wi

kszej wolno

ci. Na przykład -

wiat

rzeczy czy politycznych stanowisk nie zwi

ąŜ

e mu r

- Co pocz

ąć

z l

kiem przed

mierci

- Powiem co

bulwersuj

cego - stwierdza mistrz.

- Je

eli człowiek pami

ta o

mierci, przygotowuje si

do niej,

traktuje jako naturalne prawo - to, kiedy ju

wejdzie w lata i

mier

zaczyna si

przybli

- mo

e temu wszystkiemu towarzyszy

nawet radosne oczekiwanie. Zwłaszcza w naszej katolickiej wierze.
- Moja siostra

mier

- mawiał

ty Franciszek. Prosz

ojca, tak

troszczymy o naszych bliskich, a w tej ostatecznej próbie

oddajemy ich w obce r

ce...

- Uwa

am,

e polskie społecze

stwo powinno pomału zmienia

obyczaj

transportowania swoich umieraj

cych do szpitali. Odchodzenie w

domu, nawet w najgorszych warunkach, lepsze jest od zimnej,
słu

bowej oboj

tno

ci szpitala. A i rodzina konsoliduje si

wokół

mierci i wzbogaca wewn

trznie.

- A hospicja? - dopytujemy.
- Hospicja przeznaczone s

dla bezdomnych i samotnych. Natomiast

rodziny maj

naturalny obowi

zek - mimo wszystkich niedogodno

ci -

towarzyszy

swoim bliskim do ko

ca, trzyma

w tej ostatniej chwili

za r

. Nikt ich w tym nie zast

pi. Przypomina mi si

pewne

zdarzenie z młodo

ci. Umierał na gru

lic

25-letni młodzieniec,

mój rówie

nik, taki

yciowy dziwak - troch

filozof, troch

histeryk, ateista. Był to chłopak z domu dziecka, kto

absolutnie

samotny, kto nie zaznał w

yciu odrobiny ciepła. I do ko

ca nie

pogodził si

mierci

. Kl

czałem przy jego łó

ku, trzymałem go

za r

ce, próbowałem wesprze

modlitw

. Nic,

adnego uspokojenia,

miotał si

tylko i spazmował. A kiedy przyszedł ten ostatni

moment, wbił si

paznokciami w moje r

ce z tak

determinacj

nie szło nas potem długi czas rozerwa

. Nosz

to zdarzenie w

pami

ci przez całe

ycie.

- Czy odesłanie do szpitala mo

e przyspieszy

mier

- Tak, to si

zdarza, zwłaszcza w przypadku tych osób, które

panicznie boj

szpitali.

- A co mo

e przynie

ść

ulg

umieraj

cemu?

Ojciec Jan przez chwil

zastanawia si

- My

l o tym,

e jednak czego

yciu dokonał. Kto

leczył ludzi

przez dziesi

tki lat, kto

godnie wychował dzieci, inny słu

ył

ludziom uczciw

prac

... Je

li swoim

yciem zrobili

my jakie

dobro innym, to l

ej umieramy. Wa

ne jest tak

e, aby przed

mierci

uporz

dkowa

doczesne sprawy. Pogodzi

z kim trzeba,

kogo trzeba - przeprosi

, uregulowa

sprawy finansowe. Jest to

ne zarówno dla wierz

cych, jak i niewierz

cych. Przygotowanie

mierci to tak

e rachunek sumienia według dekalogu, spowied

która daje wewn

trzny spokój i nawet ból fizyczny łagodzi.

Człowiek, który nie rozliczył si

z ziemskich spraw i nie

przygotował - umiera rozpaczliwie.
- Co jest tak naprawd

ne w

yciu, prosz

ojca?

- Samo

ycie, cudowny dar Przedwiecznego. Musimy je szanowa

dbaj

c o zdrowie, sposób od

ywiania, nasze obyczaje, higien

osobist

, higien

otoczenia... Warto te

zadba

o wła

ciwe

nastawienie do bli

nich i

wiata - mniej materialistyczne i

konsumpcyjne. Podej

cie do

ycia takie troch

romantyczne,

idealizuj

ce, kontemplacyjne - procentuje zdrowiem fizycznym i

psychicznym. Pozwala równie

pami

o tym,

e Bóg zakodował w

nas cz

stk

samego siebie.

Spis tre

Od autorów.

Cz

ęść

I. Opowiadanie o sposobie

ywienia i piel

gnowania organizmu

ludzkiego.

Cz

ęść

II. Spotkania z Ojcem Grande.

Jak broni

przed rakiem.

Wyrzuci

margaryn

przez okno.

eby nas sztuczno

ść

nie ze

arła.

Inteligencja na talerzu.
Leczy

ciała i dusze.

Witamina B na dyskotece.
Czy seks zabija?

ony "produkuj

" pijaków.

ółtka zahamowały d

Polak w k

pieli.

Kultura

ucia.

ta po polsku.