ZBIÓRKA DLA HARCERZY I HARCEREK

PROPOZYCJE ZBIÓREK O TEMATYCE TURYSTYCZNEJ DO

PRZEPROWADZENIA DLA WĘDROWNIKÓW

TEMAT: Regiony krajoznawcze Polski

CELE:

−

Przypomnienie wiadomości z zakresu geografii Polski oraz krajoznawstwa

−

Zachęcenie wędrowników do odkrywania ciekawych miejsc, zwiedzania zakątków,
samodzielnego odkrywania ciekawostek krajoznawczych

ZAMIERZENIA:

Wędrownicy po zbiórce będą:

−

Potrafili zlokalizować najciekawsze obiekty krajoznawcze Polski

−

Potrafili korzystać z Kanonu Krajoznawczego Polski, mapy, przewodników,
Internetu planując różnego rodzaju wyjazdu

MATERIAŁY:

•

Duża mapa regionów krajoznawczych Polski i mała – pocięta na puzzle mapka dla
każdego uczestnika

•

Różne mapy Polski z oznaczonymi nazwami miejscowości, parków narodowych itp.

•

Przewodniki po regionach Polski

•

Ulotki, informacje o ciekawostkach krajoznawczych w różnych regionach

•

Kanon Krajoznawczy Polski

PLAN ZBIÓRKI:

FORMA PRACY

OPIS PRZEPROWADZENIA FORMY

Puzzle

Każdy uczestnik otrzymuje pociętą mapę Polski - wg linii granic
regionów, każdy region jest z tyłu podpisany. Układają z puzzli mapę
Polski i sklejają ją. (Mapa poniżej – wydrukować w powiększeniu,
pociąć wg granic regionów, a z tyłu podpisać nazwami regionów)

Gawęda

Opowieść o przemijaniu i ochronie tego, co historyczne, czy
niepowtarzalne - o tym „jak powstają” zabytki, dlaczego są tworzone
muzea, po co istnieją parki krajobrazowe, narodowe itp.

Burza mózgów

Wypisujemy na szarym papierze, jakie mamy formy ochrony
a) przyrody
b) zabytków w Polsce
Następnie krótko omawiamy, które z tych form są najpopularniejsze
w Polsce, a które są realizowane w naszym regionie.

Ćwiczenie

Naklejamy każdemu na brzuchu lub plecach kartkę z nazwą jednego
z regionów krajoznawczych. Zadaniem każdego wędrownika jest
odszukać regiony, które z nim graniczą i złapać się za ręce – można
stworzyć łańcuch, plątaninę itp.

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Dyskusja

Dzielimy wędrowników na 4 grupy. Każda z grup dostaje jeden z
tematów do omówienia:, Dlaczego powinniśmy chronić:

•

zabytkowe budynki,

•

przyrodę,

•

zwierzęta rzadkich gatunków,

•

stare samochody

Po przygotowaniu argumentów prowadzimy dyskusję w
drużynie, który aspekt ochrony jest ważniejszy od innych.
Grupy przekonują się nawzajem, że ich temat jest
najważniejszy.

(Wniosek z tej dyskusji powinien być taki, że wszystkie wymienione
elementy są ważne i powinny podlegać ochronie, odpowiedniemu
traktowaniu, czy przechowywaniu – rola prowadzącego w
naprowadzeniu na taki tor myślenia)

Praca w grupach

Grupy powstałe w poprzednim zadaniu dostają kilka kartek z
nazwami: parków narodowych, miejscowości, w których są
zlokalizowane znane zabytki, ciekawych miast, bądź innych
obiektów, (ale nie za trudnych) – to wszystko wybieramy z kanonu
krajoznawczego Polski (dostępny na

http://www.pttk.pl/kznw/kanon.php

). Zadaniem grup jest przyklejenie

lub przypięcie tych kartek w odpowiednich miejscach na mapie
regionów krajoznawczych Polski (każda grupa otrzymuje taką mapę).
Prowadzimy to zadanie w formie rywalizacji-kto pierwszy przypnie
karteczki w odpowiednich miejscach. Jeśli wędrownicy nie są pewni,
mogą spojrzeć na mapę, która wisi na korytarzu lub w innym
pomieszczeniu, ale przedtem muszą wykonać zadanie wskazane
przez prowadzącego.
Po umieszczeniu karteczek przez wszystkie grupy, wspólnie
sprawdzamy, czy każda znajduje się na odpowiednim miejscu.
Można posiłkować się teraz mapą z oznaczonymi nazwami.

Kalambury

Utrzymując podział na te same grupy przeprowadzamy kalambury na
zmianę rysowane i pokazywane z hasłami – nazwami obiektów
(znanych) z Kanonu Krajoznawczego Polski.

Praca w grupach -
reklama

Zespoły losują po jednej kartce z nazwą regionu krajoznawczego.
Zadaniem zespołu jest przygotowanie reklamy swojego regionu (w
ciekawej formie) korzystając ze spisu obiektów z Kanonu
Krajoznawczego, mapy, przewodników i innych dostępnych
informacji.
Po 10 minutach grupy przedstawiają reklamy swoich regionów.
Podsumowując można stworzyć ranking ciekawych pod względem
krajoznawczym regionów Polski, opierając się na zaprezentowanych
reklamach.

Zakończenie

Na zakończenie przeprowadzamy krótką dyskusję na temat tego jak
bogate zaplecze krajoznawcze mamy do dyspozycji i jak możemy je
wykorzystać w wędrówkach z drużyną oraz podczas prywatnych
wycieczek.
Można także rozdać każdemu wydrukowany w całości Kanon
Krajoznawczy Polski oraz regulamin ROK i OKP – zachęcając do
rozpoczęcia zdobywania tych odznak

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Regiony krajoznawcze
(granice regionów to granice województw wg. stanu na 2000 r.)

•

Dolnośląskie

•

Kujawsko-Pomorskie

•

Lubelskie

•

Lubuskie

•

Łódzkie

•

Małopolskie

•

Mazowieckie

•

Opolskie

•

Podkarpackie

•

Podlaskie

•

Pomorskie

•

Śląskie

•

Świętokrzyskie

•

Warmińsko-Mazurskie

•

Wielkopolskie

•

Zachodniopomorskie

Poniżej Kanon Krajoznawczy Polski w formie gotowej do wydruku.

Przeprowadzenie tej zbiórki może być realizacją jednego z wymagań na Znak Służby Turystyce, a
także jest ważnym powtórzeniem przed egzaminem na Młodzieżowego Organizatora Turystyki lub
Organizatora Turystyki.

Opracowała: phm. Katarzyna Pawkowska HR

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

TEMAT:

Organizacja konkursu turystycznego

CELE:
- nauka pracy w grupie nad dużym projektem ze ścisłym podziałem zadań
- rozwój kreatywności
- propagowanie działalności środowiska harcerskiego (możliwe połączenie z akcją
naborową)
- możliwość nawiązania wielu kontaktów i rozwoju współpracy z lokalnymi
organizacjami
- zadanie bardzo dobrze wpisuje się w próbę zdobycia Znaku Służby Turystyce
- poszerzenie wiedzy turystycznej

Projekt obejmuje: 1 zbiórka drużyny (ustalenia zasad, podział pracy), 1 zbiórka patroli
(przygotowanie niezbędnych materiałów), przeprowadzenie konkursu.

I. PRZYGOTOWANIA - ZBIÓRKA:

FORMA PRACY

OPIS PRZEPROWADZENIA FORMY

Burza mózgów

Skojarzenia do hasła KONKURS- na szarym papierze po środku
wpisujemy słowo Konkurs a wędrownicy dookoła wypisują wszystko,
co się im z tym kojarzy.

Dyskusja

Wybieramy adresata konkursu (nie każde środowisko jest na tyle duże,
aby móc przygotować konkurs dla drużyn z własnego szczepu lub
hufca, ale można zaadresować konkurs do okolicznych szkół, – co
może być równocześnie dobrą akcją propagującą działalność ZHP).

Praca w grupach
Głosowanie

Wędrownicy w grupach zastanawiają się nad tematami konkursu
związanymi z turystyką. Następnie przedstawiają pomysły na forum
drużyny i w formie głosowania wybieramy najciekawszy, który będzie
tematem planowanego przez nas projektu.

Przykładowe tematy:

- pasma górskie w Polsce
- odkrywcy Tatr
- turystyka szlakami legend i podań ludowych (temat interesujący, ale i
wymagający, gdyż oczekiwana jest wiedza nie tylko ściśle turystyczna –
doskonały dla konkursów przewidzianych dla kilkuosobowych zespołów

Quiz

Dzielimy drużynę na 2 grupy, które wypisują „z głowy” po 5 pytań
związanych z tematem Konkursu jaki został wybrany.
Następnie grupy zadają sobie na zmianę pytania w formie quizu.

Ta forma pozwala nam ocenić, czy trafnie wybraliśmy temat, czy nie
będzie problemu z przygotowaniem do niego zadań oraz z ich
rozwiązywaniem.
Jeśli okaże się, ze temat nie daje nam zbyt dużego pola do popisu to
wracamy do punktu poprzedniego.

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Dyskusja

Wędrowników dzielimy na 2 (ew.4) zespoły. Zadaniem każdej grupy
będzie wymyślenie i zapisane tego, co trzeba zrobić, aby taki konkurs
zorganizować (np., sponsorzy, reklama, miejsce itd.). Po spisaniu grupy
dzielą się swoimi przemyśleniami.

Kiedy grupy wymienią wszystkie swoje pomysły (na pewno podczas
przedstawiania wpadną harcerzom do głowy nowe pomysły) w formie
dyskusji wybieramy najtrudniejsze do wykonania zadania. Warto też
teraz omówić, co zrobić, aby te najtrudniejsze zadania wykonać na
czas.

Ćwiczenie -
reklama

Wędrowników dzielimy na 3 zespoły agencji reklamowej. Zadanie
poszczególnych zespołów będzie polegało na stworzeniu reklamy
skierowanej do

-sponsorów, których możemy pozyskać do konkursu
-szkoły i rodziców/domu kultury etc jako potencjalnych

sojuszników

- adresatów/uczniów

Wygrywa ten zespół, którego reklama będzie najbardziej skuteczna i
dotrze do odbiorcy.
Wspólne omówienie i zapisanie pomysłów ta temat sposobu szerokiego
dotarcia do poszczególnych grup.

Konkurs

To, co zaplanowane najlepiej przetrenować w praktyce.
Dzielmy drużynę na 4-osobowe zespoły. Każda z grup musi
przygotować 10 minutowy mini-konkurs na wybrany wcześniej
wspólnie temat. Grupy powinny: ułożyć pytania, zastanowić się nad
innymi formami takimi jak quiz, krzyżówka, kalambury,
rozpoznawanie slajdów, praca z mapą, które można zastosować
podczas konkursu. Wymyślają także zasady oceny, dogrywki itp.

Konkurs próbny. Grupy przeprowadzają swoje konkursy, omawiając
wcześniej jego promocję i zasady.

Po przeprowadzeniu konkursów wyłapujemy błędy i dyskutujemy
(zapisujemy wnioski), co trzeba zrobić, aby w przyszłości nie popełnić
podobnych błędów.

Planowanie
Podział pracy

Podział wcześniej wyznaczonych zadań.
Biorąc pod uwagę ilość i szeroki zakres wyznaczonych zadań
konieczne jest rozdzielenie ich pomiędzy patrole lub nawet pojedyncze
osoby. Konieczne jest także ustalenie osób odpowiedzialnych za
wyznaczone zadania – pozwoli to utrzymać terminy realizacji zadań
oraz uniknąć wielu nieporozumień.

Najlepiej jest stworzyć plan pracy z terminami realizacji i
odpowiedzialnymi i każdemu wręczyć kopię. Preferowaną formą w
tym zadaniu jest stworzenie Diagramu Gannta.

Jeszcze raz „w pigułce”- o czym trzeba pamiętać (do ustalenia, opracowania, przygotowania,
znalezienia)

a) Temat konkursu.

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

b) Adresat konkursu (nie każde środowisko jest na tyle duże, aby móc przygotować konkurs dla drużyn

z własnego szczepu lub hufca, ale można zaadresować konkurs do okolicznych szkół, – co może być
równocześnie dobrą akcją propagującą działalność ZHP).

c) Forma konkursu (czy będzie to konkurs o etapach ustnych czy pisemnych – wiąże się to z

ewentualną organizacją potrzebnego lokalu konkursowego, indywidualny czy drużynowy, jedno czy
wieloetapowy).

d) Patron konkursu (warto postarać się, aby patronat nad konkursem objęty został przez np. dyrekcję

szkoły, dom kultury, lokalne koło PTTK, władze miasta, lokalna gazetę, itd. – wszystko zależy od
zasięgu i adresata konkursu).

e) Sponsor – może nim zostać zaprzyjaźniona firma, rodzic harcerza posiadający firmę, której harcerze

w zamian roznieść ulotki, posprzątać magazyn itp.

f) Formy i rodzaje nagród (ten punkt jest ściśle związany z punktem 2. i 4. – w przypadku braku

sponsora pozostaje rozważenie opcji wykonania nagród ręcznie).

g) Rodzaje zadań konkursowych (jeden z najbardziej obszernych i wymagających podpunktów ściśle

zależny od ustaleń podjętych przy punktach 1-3).

- zadania eliminacyjne do konkursu (rozwiązywane przed konkursem i wysyłane np.
poczta lub mailem) np:

zestaw pytań o tematyce turystycznej

II.

wypracowanie na zadany temat (oczywiście o tematyce turystycznej ściśle powiązanej z
tematem konkursu – forma problematyczna ze względu na korektę i weryfikację)

III.

przygotowanie krótkiej prezentacji multimedialnej (najlepsze prezentacja mogłyby być
wyświetlone podczas konkursu)

Te zadania nie mają być trudne, powinny za to pomóc w wyselekcjonowaniu osób faktycznie
zainteresowanych konkursem a nie z przypadku (częste przy masowym „wyganianiu” uczniów na
konkursy).

h) Sposób oceniania:

I. typowy system „kto pierwszy ten lepszy”, pierwszy uczestnik/zespół który

                          się zgłosi odpowiada na zadane pytanie i albo przy poprawnej odpowiedzi
                          otrzymuje punkty albo pytanie przechodzi dalej. Wygrywa osoba/zespół z
                          największą liczbą punktów.

II.

system eliminacyjny, uczestnicy/zespoły szykują odpowiedzi równocześnie.

Oddanie odpowiedzi błędnej lub jako ostatni osoba/zespół eliminuje z dalszej
gry.
III.

(zadanie finałowe) bezpośrednia rywalizacja – dwaj ostatni

              uczestnicy/zespoły wykonują te same zadania i następuje porównanie
              wyników. Punkt przyznawany po każdym zadaniu jest zwycięzcy
              bezpośredniej rywalizacji. A więc ważniejsze jest bycie choć minimalnie
              lepszym od przeciwnika a nie zdobycie maksymalnej ilości punktów – jest
              więc możliwa sytuacja, że wygra zawodnik/zespół X (będąc częściej
              minimalnie lepszym) pomimo, ze przeciwnik Y odpowie na większą
              sumaryczną ilość pytań z wszystkich zadań ale będzie lepszy od X mniejszą
              ilość razy (liczy się liczba lepszych wyników a nie przewaga przy ich
             osiąganiu).
Warto podczas konkursu wykorzystać więcej niż jedną formę (dopasowując ją do ilości
osób/zespołów pozostających w grze).

i) Reklama konkursu (zależna od adresata i ustaleń przy punkcie 4.).
j) Wszelkie inne aspekty wynikające z charakterystyki i pomysłowości organizującego konkurs

środowiska.

II. PRZYGOTOWANIE MATERIAŁÓW ORAZ WYKONANIE ZAPLANOWANYCH
ZADAŃ PRZEZ PATROLE

III. PRZEPROWADZENIE KONKURSU

IV. PODSUMOWANIE

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

TEMAT:

Atrakcje turystyczne naszego regionu

CELE PROJEKTU:

−

Poznanie atrakcji turystycznych własnego regionu

−

Wykształcenie poczucia związku emocjonalnego z własnym regionem

−

Wykształcenie umiejętności zbierania informacji

−

Stworzenie obszernego, ciekawego materiału o regionie swojego zamieszkania do
wszechstronnego wykorzystania

PLAN ZBIÓRKI WPROWADZAJĄCEJ:

FORMA PRACY

OPIS PRZEPROWADZENIA FORMY

Gawęda

„Cudze chwalicie, swego nie znacie” – opowieść o tym jak pewien
człowiek zwiedzał po kolei stolice różnych państw, najpiękniejsze
ogrody w Polsce i znane muzea, a dopiero na starość odkrył
tajemnicze uliczki, zabytkowe kamienice, egzotyczne rośliny i
historyczne pomniki w miejscu swojego zamieszkania. Tak bardzo
zachwycił się nimi, że postanowił utrwalić na zdjęciach te miejsca,
rozesłać do znajomych, których poznał podczas licznych podróży i
zaprosić ich do zwiedzenia małego – uroczego miasteczka w Polsce,
które kryje tyle tajemnic.

Dyskusja

Wyjście   od   pojęcia:   patriotyzm   lokalny   (Patriotyzm   lokalny  -   umiłowanie   i
przywiązanie względem własnej, lokalnej ojczyzny, (tzw. mała ojczyzna) - miejsca
zamieszkania   lub   urodzenia.   Podobnie   jak  patriotyzm  w   swym   szerszym
znaczeniu, patriotyzm lokalny opiera się na otwartości względem innych jednostek
bądź   grup.   Przeciwieństwem   takiej   postawy   jest  lokalizm.   Źródło:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Patriotyzm_lokalny").

Rozmowa na temat tego, do czego potrzebna jest nam dobra znajomość miejsca
zamieszkania – jego historii, geografii, ciekawych miejsc i zabytków?

Burza mózgów

Wypisujemy na szarym papierze ciekawe miejsca w okolicy

naszego zamieszkania (zabytki, muzea, pomniki, ciekawostki
architektoniczne, przyrodnicze itp.) – materiał do wykorzystania w
kolejnych zadaniach.

Ćwiczenie
odszukiwania
informacji

Jeśli zbiórka odbywa się w szkole i mamy tam dostęp do Internetu,
czy biblioteki to polecamy wędrownikom znalezienie w sieci oraz w
książkach wszelkich możliwych informacji krajoznawczych,
historycznych, przyrodniczych, statystycznych) o naszym regionie.
Jeśli nie mamy takiej możliwości podczas zbiórki to prosimy o
zebranie tych informacji przed zbiórką, a teraz dzielimy się wynikami
naszych poszukiwań.

Targi turystyczne

Wędrownicy w parach wybierają najciekawszy wg nich obiekt
turystyczny w regionie zamieszkania, o którym znaleźli informacje.
W dowolnej ciekawej formie przygotowują prezentację tego obiektu,
tak, aby zachęcić innych do jego zwiedzenia.
Następnie dzielimy drużynę na pół, każdej osobie rozdajemy 1 bilet i
przeprowadzamy targi. Połowa drużyny wędruje po targach, a druga
połowa zachęca do zwiedzania ich obiektu. Potem następuje zamiana
ról. Każdy wręcza swój bilet parze, która wg niego najlepiej

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

zareklamowała swój obiekt. Wygrywa para, która zbierze najwięcej
biletów.

Wykonanie mapy
regionu

Na podstawie znalezionych informacji oraz wypisanych wcześniej
(podczas burzy mózgów) obiektów tworzymy mapę ciekawych
miejsc naszego regionu. Na dużej mapce regionu umieszczamy (w
odpowiednim miejscu-tam gdzie obiekt się znajduje) karteczki z
nazwami lub rysunkami ciekawych obiektów.

Zakończenie

Dzielimy mapę na tyle części ile jest zastępów (lub powstało patroli
zadaniowych). Każdy patrol dostaje do udokumentowania jedną z
części regionu. Omawiamy jak ma zostać wykonane zadnie
międzyzbiórkowe, czyli, w jakiej postaci trzeba przygotować zdobyte
materiały. Czy przeznaczeniem będzie wykonanie kroniki – folderu
reklamującego dany region czy np. materiałów na wystawę w szkołach,
urzędzie gminy, domu kultury itp. A może znajdziemy jeszcze kilka
zastosowań tego, co zbierzemy? (Może strona internetowa – informacje
o danym regionie lub artykuł w lokalnej gazecie? Możliwości jest
bardzo wiele)

ZADANIE MIĘDZYZBIÓRKOWE:

Każdy patrol odwiedza ciekawe miejsca w części regionu, która została mu przydzielona na

zbiórce. Nie ograniczamy się tylko do miejsc, które były zaznaczone na mapce, ale odszukujemy
również takie, o których wcześniej nie znaleziono informacji.
Patrole fotografują lub wykonują szkice odwiedzonych miejsc oraz zbierają o nich informacje.
W zależności od przyjętej na zbiórce konwencji przygotowują pełną dokumentację: zdjęcie lub
rysunek, opis z książki, przewodnika, czy znaleziony w Internecie oraz samodzielnie zdobyte
informacje.

PODSUMOWANIE

Zebranie materiałów przygotowanych przez poszczególne patrole, przedstawienie najpierw

na forum drużyny, potem wykorzystanie we wcześniej ustalonej formie i celu.

Pomysł: pwd. Magdalena Malińska

Opracowanie: phm. Katarzyna Pawkowska HR

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

KANON KRAJOZNAWCZY POLSKI-materiał do zbiórki:

Regiony Krajoznawcze Polski

1. Gdańsk

•

Dawne opactwo cystersów w Oliwie (z parkiem),

•

Droga Królewska (ulice Długa i Długi Targ),

•

Gmach Poczty Polskiej - Muzeum Poczty i
Telekomunikacji,

•

Klasztor pofranciszkański-Muzeum Narodowe,

•

Kościół NMP

•

Kościół św. Brygidy,

•

Kościół św. Katarzyny,

•

Kościół św. Mikołaja,

•

Miejski Ogród Zoologiczny,

•

Muzeum Archeologiczne,

•

Pomnik Poległych Stoczniowców, Westerplatte,

•

Twierdza Wisłoujście,

•

Wycieczka statkiem po porcie,

•

Zespół Trzech Spichrzy - Centralne Muzeum
Morskie.

2. Kraków

•

Barbakan i Brama Floriańska z murami obronnymi,

•

Bronowice, "Rydlówka" - Muzeum Młodej Polski,

•

Cmentarz Rakowicki,

•

Collegium Maius z Muzeum Uniwersytetu
Jagiellońskiego,

•

Kopiec Kościuszki,

•

Kopiec Piłsudskiego,

•

Kościół, "Arka" w Nowej Hucie -Bielczycach,

•

Kościół Mariacki,

•

Kościół św. Piotra i Pawła,

•

Kościół św. Anny,

•

Kościół św. Katarzyny,

•

Planty,

•

Srebrna Góra - kościół klasztorny kamedułów,

•

Stara Bożnica - Muzeum Judaistyczne,

•

Sukiennice-galerie Muzeum Narodowego,

•

Synagoga i cmentarz Remuh,

•

Teatr im. Juliusza Słowackiego,

•

Tyniec - opactwo benedyktynów,

•

Wzgórze

Wawelskie

(katedra, zamek - Państwowe Muzeum,
Zbiory Sztuki na Wawelu, Smocza Jama),

•

Zbiory Czartoryskich.

3. Lublin

•

Archikatedra św. Janów Chrzciciela i Ewangelisty,

•

Cmentarz przy ul. Lipowej,

•

Katolicki Uniwersytet Lubelski,

•

Muzeum Wsi lubelskiej w Sławinku,

•

Obóz koncentracyjny Majdanek,

•

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Marii Curie-
Skłodowskiej,

•

Plac Litewski,

•

Rynek Starego Miasta,

•

Wzgórze zamkowe (Muzeum Okręgowe i kaplica
Św. Trójcy),

•

Zespól klasztorny dominikanów z kościołem św.
Stanisława.

4. Poznań

•

Bazylika archikatedralna śś. Piotra i Pawła,

•

Cytadela,

•

Hala Arena,

•

Jezioro Malta i jego otoczenie,

•

kościół farny św. Stanisława,

•

kościół Nawiedzenia NMP na Ratajach,

•

Kościół św. Jana Jerozolimskiego,

•

Muzeum Instrumentów Muzycznych,

•

Muzeum Narodowe (centrala),

•

Nowe ZOO,

•

Palmiarnia,

•

Plac Adama Mickiewicza,

•

Ratusz - Muzeum Historii Miasta,

•

Wzgórze Przemysła,

•

Wzgórze św. Wojciecha.

5. Przemyśl

•

Katedra bizantyjsko-ukraińska,

•

Katedra rzymsko-katolicka św. Jana Chrzciciela,

•

Kopiec Tatarski,

•

Kościół karmelitów św. Teresy,

•

Muzeum Diecezjalne,

•

Wzgórze zamkowe,

•

Zespół cmentarny z I i II wojny światowej.

6. Sandomierz

•

Dom Długosza - Muzeum Diecezjalne Sztuki
Kościelnej,

•

Katedra Narodzenia NMP

•

Podziemna trasa turystyczna,

•

Ratusz,

•

Wąwóz Królowej Jadwigi,

•

Zamek - Muzeum Okręgowe,

•

Zespół podominikański z kościołem św. Jakuba.

7. Szczecin

•

Brama Portowa,

•

Cmentarz Centralny,

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

•

Jezioro Szmaragdowe,

•

Katedra św. Jakuba,

•

Kościół św. Jana Ewangelisty,

•

Plac Orła Białego,

•

Ratusz staromiejski - Muzeum Miasta Szaecina,

•

Wały Chrobrego z Muzeum Narodowym,

•

Zamek Książąt Pomorskich,

•

Zwiedzenie portu statkiem.

8. Toruń

•

Fort VII,

•

Kamienica "Pod Gwiazdą",

•

Katedra śś. Janów Chrzciciela i Ewangelisty,

•

Kościół NMP,

•

Kościół św. Jakuba,

•

Mury obronne,

•

Muzeum Etnograficzne,

•

Pałac Eskenów,

•

Ratusz Staromiejski - Muzeum Okręgowe,

•

Ruiny zamku krzyżackiego.

9. Warszawa

•

Cmentarz ewangelicko-augsburski,

•

Cmentarz Powązkowski,

•

Cmentarz żydowski,

•

Katedra św. Jana Chrzciciela,

•

Kościół i klasztor bernardynów na Czerniakowie,

•

Łazienki Królewskie,

•

Metropolitarna cerkiew prawosławna św. Marii
Magdaleny na Pradze,

•

Międzynarodowy Dworzec Lotniczy na Okęciu,

•

Muzeum Historyczne m. st. Warszawy,

•

Muzeum Narodowe,

•

Muzeum w Wilanowie,

•

Muzeum Wojska Polskiego,

•

Ogród Botaniczny w al. Ujazdowskich,

•

Ogród Saski z Grobem Nieznanego Żołnierza,

•

Ogród Zoologiczny,

•

Pałac Kultury i Nauki (widok z 30 piętra),

•

Rynek Nowego Miasta,

•

Rynek Starego Miasta,

•

Zabudowa ul. Krakowskie Przedmieście,

•

Zamek Królewski.

10. Wrocław

•

Dawne kolegium jezuickie (Aula Leopoldina i kościół
Imienia Jezusa),

•

Dworzec Świebodzki,

•

Hala Ludowa,

•

Kościół św. Wincentego i Jakuba - Mauzoleum
Piastów Wrocławskich,

•

Miejski Ogród Zoologiczny,

•

Most Grunwaldzki,

•

Muzeum Archidiecezjalne,

•

Muzeum Narodowe,

•

Muzeum Poczty i Telekomunikacji,

•

Muzeum Sztuki Medalierskiej,

•

Ogród Botaniany Uniwersytetu Wrocławskiego.

•

Ostrów Piaskowy,

•

Ostrów Tumski,

•

Panorama Racławicka,

•

Ratusz.

III. Parki Narodowe

1. Babiogórski Park Narodowy

•

Markowe Szczawiny (schronisko i Ośrodek Kultury
Turystyki Górskiej PTTK),

•

Diablak,

•

Sokolica,

•

Przełęcz Krowiarki,

•

Muzeum Babiogórskiego PN w Zawoi.

2. Białowieski Park Narodowy

•

Muzeum Przyrodniczo - Leśne,

•

park pałacowy,

•

rezerwat ścisły,

•

rezerwat pokazowy zwierząt,

•

Szlak Dębów Królewskich.

3. Biebrzański Park Narodowy

•

Czerwone Bagno (szlak czerwony w rejonie
leśniczówki Grzędy),

•

Goniądz n. Biebrzą: zabudowa rynku,

•

Twierdza Osowiec (Terenowy Ośrodek Edukacyjny),

•

Bagno Ławki (szlak zielony Groblą Honczarowską),

•

Góra Strękowa n. Narwią k. Wizny, pole bitwy 1939
r.

4. Bieszczadzki Park Narodowy

•

Przełęcz Wyżniańska,

•

Połonina Wetlińska,

•

Ośrodek Kultury Turystyki Górskiej PTTK w
Ustrzykach Górnych,

•

Tarnica,

•

Bieszczadzkie Muzeum Przyrodnicze w Ustrzykach
Dolnych.

5. Drawieński Park Narodowy

•

Dolina Drawy k. Głuska i elektr. wodna "Kamienna "

•

Rzeka Płociczna, rejon tzw. Starej Węgorni k.
Ostrowca, ,

•

Jezioro Ostrowiec,

•

Rezerwat "Radęcin" k. Moczel ,

•

Rezerwat "Głodne Jeziorka".

6. Gorczański Park Narodowy

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

•

Czoło Turbacza,

•

Rezerwat im. Władysława Orkana,

•

Kudloń,

•

Dolina Kamienicy w rejonie przełęczy Borek.

7. Kampinoski Park Narodowy

•

Granica (rezerwat "Granica", Muzeum Puszczy
Kampinoskiej, cmentarz wojenny),

•

Palmiry: cmentarz i Muzeum Walk i Męczeństwa,

•

Rezerwat "Rybitew",

•

Rezerwat "Sieraków',

•

Rezerwat "Zaborów Leśny".

8. Karkonoski Park Narodowy

•

Wodospad Szklarki,

•

Kotły Dużego i Małego Stawu,

•

Równia pod Śnieżką,

•

Muzeum Karkonoskiego PN w Jeleniej Górze -
Sobieszowie,

•

Góra Chojnik, ścieżka przyrodnicza.

9. Magurski Park Narodowy

•

Rezerwat krajobrazowy "Kornuty",

•

Pomnik przyrody "Diabli Kamień" k. Folusza,

•

Przełom Wisłoki na pd. od Myscowej,

•

Krempna: cmentarz wojenny z 1916 r,

•

Kotań: cerkiew i lapidarium.

10. Narwiański Park Narodowy

•

Kurowo: zespół dworski, muzeum Parku i ścieżka
przyrodnicza,

•

Punkty widokowe na dolinę Narwi w Bokinach lub
Waniewie,

•

Suraż: układ urbanistyczny miasta i Góra Królowej
Bony.

11. Ojcowski Park Narodowy

•

Brama Krakowska

•

Grota Łokietka,

•

Muzeum Przyrodnicze im. Władysława Szafera w
Ojcowie,

•

Dolina Prądnika,

•

Pieskowa Skała, zamek - muzeum

12. Park Narodowy "Bory Tucholskie"

•

Dąb "Bartuś" na przesmyku między jez. Skrzynka i
Płąśno,

•

Checz kaszubska nad jez. Mielnia k. osady Strużka,

•

Miejsce widokowe nad jez. Karsińskim k. osady
Owink.

13. Park Narodowy Gór Stołowych

•

Błędne Skały,

•

Szczeliniec Wielki

•

Skalne Grzyby

•

Urwisko Batorowskie.

14. Pieniński Park Narodowy

•

Trzy Korony

•

Sokolica,

•

Wąwóz Szopczański,

•

Spływ przełomem Dunajca.

15. Poleski Park Narodowy

•

Wytyczno,
cmentarz i pomnik żołnierzy Korpusu Ochrony
Pogranicza

1939

oraz Jez. Wytyckie, Ścieżka dydaktyczna nad Jez.
Długie,

•

Ścieżka dydaktyczna nad Jez. Moszne,

•

Muzeum Poleskiego Parku Narodowego w Starym
Załuczu.

16. Roztoczański Park Narodowy

•

Rezerwat "Bukowa Góra",

•

Rezerwat "Jarugi",

•

Wojda, miejsce bitwy partyzanckiej w 1942 r,

•

Zwierzyniec: kościół "Na Wodzie" i ośrodek
edukacyjno-przyrodniczy Parku.

17. Słowiński Park Narodowy

•

Muzeum Przyrodniczo-leśne w Smołdzinie,

•

Wzgórze Rowokól,

•

Ruchome wydmy na Mierzei Łebskiej,

•

rezerwat "Mierzeja",

•

Jezioro Gardno,

•

Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach

18. Świętokrzyski Park Narodowy

•

Święta Katarzyna: zespół klasztorny,

•

Łysica,

•

Święty Krzyż: zespół klasztorny i Muzeum
Przyrodniczo-leśne,

•

Rezerwat modrzewia polskiego na Górze
Chełmowej.

19. Tatrzański Park Narodowy

•

Dolina Kościeliska - Hala Ornak i jaskinia Mroźna,

•

Morskie Oko,

•

Hala Gasienicowa,

•

Kasprowy Wierch,

•

Dolina Strążyska,

•

Muzeum Tatrzańskiego PN w Zakopanem.

20. Wielkopolski Park Narodowy

•

Jezioro Góreckie,

•

Jezioro Kociołek,

•

Muzeum Wielkopolskiego PN w Jeziorach

•

Rezerwat "Pojniki",

•

Studnia Napoleona.

21. Wigierski Park Narodowy

•

Jezioro Wigry kolo wsi Bryzgiel lub kolo wsi
Cimochowizna,

•

Rzeka Czarna Hańcza k. Wysokiego Mostu,

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

•

Zespół klasztorny Kamedułów w Wigrach,

•

Słupie - jeziora Okrągłe i Długie,

•

Zbiornica muzealna Parku w Krzywem.

22. Woliński Park Narodowy

•

Muzeum Wolińskiego Parku w Międzyzdrojach,

•

Góra Kawcza,

•

Jezioro Turkusowe w Wapnicy,

•

Grodzisko nad jeziorem Czajcze,

•

Rezerwat pokazowy żubrów k. Międzyzdrojów.

23. Park Narodowy "Ujścia Warty"

IV. Główne obiekty krajoznawcze

1. Województwo dolnośląskie

a) zabytki

Bogatynia, drewniane budownictwo łużyckie

Bolków, zamek Piastów świdnicko-jaworskich

Czocha, zamek k. Leśnej

Grodziec k. Złotoryi, zamek

Henryków k. Ziębic, zespół klasztorny cystersów z
kościołem NMP

Jawor, ewangelicki Kościół Pokoju

Jelenia Góra, poewangelicki Kościół łaski (ob. św.
Krzyza)

Karpacz, ewangelicki kościól Wang

Kłodzko, twierdza

10. Krzeszów k. Kamiennej Góry, zespół klasztorny

cystersów

11. Książ k. Wałbrzycha, zespól zamkowo-parkowy
12. Legnica, zamek książąt legnickich
13. Legnickie Pole: zespół klasztorny benedyktynów
14. Lubiąż k. Prochowic: zespół klasztorny cystersów
15. Lubomierz k. Gryfowa Śl., zabudowa rynku
16. Oleśnica, zamek książąt oleśnickich
17. Strzegom, kościół farny św. Piotra i Pawła
18. Świdnica, ewangelicki Kościół Pokoju
19. Świdnica, kościół farny śś. Stanisława i Wacława
20. Trzebnica, zespół klasztorny cystersek z kościołem

śś. Bartłomieja i Jadwigi

21. Wambierzyce, bazylika i kalwaria

b) muzea

Duszniki Zdrój, Muzeum Papiernictwa

Jelenia Góra, Muzeum Okręgowe

Kłodzko, Muzeum Ziemi Kłodzkiej

Legnica, pałac opatów lubiąskich - Muzeum Miedzi

Wałbrzych, Muzeum Okręgowe

Zagórze Śląskie, zamek - Muzeum Regionalne
PTTK

c) inne obiekty

Bogatynia, kopalnia węgla brunatnego i elektrownia

Góra Slęża, rezerwat archeologiczny

Kletno k. Stronia Śląskiego, rezerwat "Jaskinia
Niedźwiedzia"

Krzyżowa k. Świdnicy, Międzynarodowy Ośrodek
Spotkań Młodzieży

Kudowa Zdrój - Czermna, kaplica czaszek

Międzygórze, rezerwat "Wodospad Wilczki"

Piotrowice k. Przemkowa: pomnik przyrody - dąb
"Chrobry"

Polanica Zdrój, centrum uzdrowiska

Wojsławice k. Niemczy, ogród dendrologiczny

2. Województwo kujawsko-pomorskie

a) zabytki

Bydgoszcz, spichrze nad Brdą

Chełmno, ratusz

Golub-Dobrzyń, zamek krzyżacki

Grudziądz, zespół spichrzów nad Wisłą

Inowrocław, kościół NMP

Koronowo, kościół pocysterski Wniebowzięcia NMP

Kruszwica, Mysia Wieża

Lubostroń k. Barcina, zespół pałacowo-parkowy

Radzyń Chełmiński, ruiny zamku krzyżackiego

10. Strzelno, kościoły poklasztorne św. Trójcy i św

Prokopa

11. Świecie, ruiny zamku krzyżackiego
12. Włocławek, katedra Wniebowzięcia NMP

b) muzea

Biskupin k. Żnina, rezerwat archeologiczny -
Muzeum Archeologiczne

Bydgoszcz, Muzeum Okręgowe im. L.
Wyczółkowskiego

Inowrocław, Muzeum im. J. Kasprowicza

Kłóbka k. Kowala, skansen

Wenecja k. Żnina, Muzeum Kolei Wąskotorowej

Włocławek, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej

c) inne obiekty

Ciechocinek, tężnie

Fojutowo k. Tucholi, akwedukt

Wierzchlas k. Tucholi, rezerwat "Cisy Staropolskie
im. L. Wyczółkowskiego"

3. Województwo lubelskie

a) zabytki

Chełm, kościół popijarski Rozesłania Apostołów

Gołąb k. Puław, kościół śś. Floriana i Katarzyny,
domek loretański

Hrebenne k. Tomaszowa Lubelskiego, cerkiew
grekokatolicka św. Mikołaja

Jabłeczna k. Sławatycz, prawosławny zespół
klasztorny św. Onufrego

Janowiec k. Kazimierza, ruiny zamku Piotra Firleja

Kazimierz Dolny, rynek, kościół farny i zamek

Kodeń k. Terespola, kościół św. Anny

Krasnobród-Podklasztor,

zespół

kościelno-

klasztorny

Pulawy, zespół pałacowo-parkowy

10. Tomaszów Lubelski, drewniany kościół

Zwiastowania NMP

11. Uchanie k. Hrubieszowa, kościół Wniebowzięcia

NMP

12. Zamość, zabudowa rynku

b) muzea

Kazimierz Dolny Muzeum Sztuki Złotniczej

Kozłówka k. Lubartowa, zespół pałacowo-parkowy
Muzeum Zamoyskich

Nałęczów, Muzeum St. Żeromskiego

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Romanów k. Białej Podlaskiej, Muzeum J. I.
Kraszewskiego

Włodawa, zespól synagogalny - Muzeum

Wojciechów k. Nałęczowa, Wieża Ariańska -
Muzeum Kowalstwa

Wola Okrzejska, Muzeum H. Sienkiewicza

Zamość, Rotunda - Martyrologiczny Punkt
Upamiętnienia

c) inne obiekty

Chełm, podziemia kredowe

Dęblin, twierdza

Hniszów k. Dorohuska, pomnik przyrody - dąb
"Bolko"

Hamernia k. Suśca, rezerwat "Czartowe Pole" -
przełom rzeki Sopot

Janów Podlaski k. Białej Podlaskiej, stadnina koni

Kazimierz Dolny, wąwozy lessowe

Kock i Wola Gułowska, pola bitew wojny 1939 r.

Nalęczów, centrum uzdrowiska

Porytowe Wzgórze k. Janowa Lubelskiego, rezerwat
"Pod Flisami" - miejsce bitwy partyzanckiej 10.
Sobibór, obóz zagłady

4.Województwo lubuskie

a) zabytki

Bytom Odrzański, zabudowa rynku

Gościkowo k. Świebodzina, zespół poklasztorny
cystersów z kościołem NMP ,

Kożuchów, kościół farny NMP

Lubsko, kościół NMP i ratusz

Łagów, zamek joannitów

Ośno Lubuskie, średniowieczne obwarowania

Rokitno, kościół NMP

Żagań, pałac Albrechta Wallensteina

Żary, kościół farny Najświętszego Serca
Jezusowego

b) muzea

Dobiegniew, Muzeum Oflagu II C Woldenberg

Gorzów Wielkopolski, Muzeum Okręgowe

Międzyrzecz, Dom Starostów- Muzeum Regionalne

Ochla k. Zielonej Góry, Park Budownictwa
Ludowego

Świdnica k. Zielonej Góry, dwór Kietliczów-Muzeum
Archeologiczne

Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej

c) inne obiekty

Dychów k. Krosna Odrzańskiego, elektrownia wodna

Kaława

Międzyrzecza,

fortyfikacje

Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego

5.Województwo łódzkie

a) zabytki

Boguszyce k. Rawy Mazowieckiej, drewniany kościół
św. Stanisława

Grębień k. Wielunia, drewniany kościół filjalny Św.
Trójcy

Inowłódiź k. Tomaszowa Mazowieckiego, kościół św
Idziego

Łowicz, zabudowa Starego Rynku

Łódź, zespól budynków "Księży Mlyn"

Łódź, secesyjna willa Kindermanna - ul. Wólczańska
31/33

Łódź, ulica Piotrkowska (od pl. Wolnośći do Al.
Mickiewicza)

Piotrków Trybunalski, kościół pojezuicki św.
Franciszka Ksawerego

Sieradz kolegiata Wszystkich Świętych

10. Skierniewice: dworzec kolejowy
11. Sulejów-Podklasztorze, zespół klasztorny cystersów

z kościołem NMP

12. Tum k. Łęczycy, kolegiata NMP i św. Aleksego
13. Walewice k. Łowicza, zespół pałacowo-parkowy
14. Warta, zespół klasztorny bernardynów z kościołem

NMP

15. Wolbórz k. Piotrkowa Trybunalskiego, zespół

pałacowo-parkowy biskupów kujawskich

b) muzea

Arkadia k. Łowicza, Park Romantyczny

Kutno, Muzeum Bitwy nad Bzurą

Łowicz, gmach pomisjonarski - Muzeum

Łódź, budynek przemysłowy "Biała Fabryka" Geyera
- Centralne Muzeum Włókiennictwa

Łódź, d. pałac Poznańskich - Muzeum Historii m.
Łodzi

Łódź, Muzeum Sztuki

Nieborów k. Łowicza, zespół pałacowo-parkowy

Oporów k. Kutna, zamek - Muzeum Wnętrz

Ożarów k. Wielunia, dwór - Muzeum Wnętrz
Dworskich

c) inne obiekty

Boguszewice k. Wolborza, stadnina koni

Działoszyn, rezerwat "Węże"

Łódź, Park im. Szarych Szeregów- Pomnik
Martyrologii Dzieci

Piątek k. Łęczycy, geometryczny środek Polski -
pomnik

Rogów k. Koluszek, muzeum przyrodniczo-leśne,
ogród dendrologiczny

Rogowiec k. Bełchatowa, elektrownia i odkrywkowa
kopalnia węgla brunatnego

Tomaszów Mazowiecki, rezerwat "Niebieskie Źródła"

6. Województwo małopolskie

a) zabytki

Biecz, kolegiata Bożego Ciała

Chochołów k. Zakopanego, drewniana zabudowa
wsi

Dębno k. Nowego Targu, drewniany kościół

Kalwaria Zebrzydowska, zespół klasztorny i kalwaria

Lanckorona, drewniana zabudowa centrum

Lipnica Murowana, drewniana zabudowa miasta

Miechów, zespół klasztorny bożogrobców z
kościołem

Nowy Wiśnicz, zamek

Orawka, drewniany kościół św. Jana Chrzciciela

10. Powroźnik k. Muszyny, d. cerkiew św. Jakuba Mł.
11. Stary Sącz, klasztor klarysek z kościołem Św. Trójcy
12. Sucha Beskidzka, zamek
13. Szczyrzyc k. Mszany Dolnej, zespół klasztorny

cystersów

14. Tarnów: zespół Starego Miasta

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

b) muzea

Bartne k. Gorlic, cerkiew śś. Kosmy i Damiana -
Muzeum Sztuki Cerkiewnej

Chabówka, Skansen Taboru Kolejowego

Dębno k. Tarnowa, zamek - Muzeum Regionalne

Nowy Sącz-Falkowo, Sądecki Park Etnograficzny

Oświęcim-Brzezinka, dawne obozy zagłady -
Muzeum Auschwitz-Birkenau

Tarnów, Muzeum Diecezjalne

Wadowice, Dom Jana Pawła II - Muzeum

Wieliczka, kopalnia - Muzeum Żup Krakowskich

Wygiezłów k. Chrzanowa, Nadwiślański Park
Etnograficzny

10. Zakopane, Muzeum Tatrzańskie
11. Zubrzyca Górna k. Jabłonki, Orawski Park

Etnograficzny

c) inne obiekty

Ciężkowice k. Gorlic, rezerwat "Skamieniałe Miasto"

Dobczyce, zalew Dobczycki i ruiny zamku

Gorlice, cmentarz wojenny z 1915 r.

Jaskinia Wierzchowska Górna k. Białego Kościoła

Jaworki k. Szczawnicy, rezerwat "Wąwóz Homole"

Krynica, centrum uzdrowiska

Niedzica, zamek - Muzeum i zapora na Dunajcu

Racławice k. Miechowa, pole bitwy z 1794 r.

Szczawnica, centrum uzdrowiska - pl. Dietla

10. Zakopane, stary cmentarz na Pęksów Brzyzku
11. Zalipie k. Dąbrowy Tarnowskiej, ośrodek kultury

ludowej

7. Województwo mazowieckie

a) zabytki

Brochów k. Sochaczewa, kościół obronny św.
Andrzeja

Brok k. Ostrowi Mazowieckiej, kościół św. Anny

Ciechanów, zamek książąt mazowieckich

Czersk, ruiny zamku książąt mazowieckich

Czerwińsk n. Wisłą, zespół klasztorny

Kobyłka, pojezuicki kościól Św. Trójcy

Nowy Dwór Mazowiecki, Twierdza Modlin

Płock, katedra

Przasnysz, zespół klasztorny bernardynów

10. Pułtusk, zamek biskupów płockich - Dom Polonii
11. Radom, zespół klasztorny bernardynów
12. Radziejowice, zespół pałacowo-parkowy
13. Siedlce, Stary Rynek

b) muzea

Czarnolas k. Zwolenia, Muzeum J. Kochanowskiego

Liw k. Węgrowa, zamek i dwór - Muzeum-
Zbrojownia

Opinogóra, zameczek - Muzeum Romantyzmu

Orońsko k. Radomia, Centrum Rzeźby Polskiej

Płock, Muzeum Mazowieckie

Pruszków, Muzeum Starożytnego Hutnictwa
Mazowieckiego

Przysucha, Muzeum im. O. Kolberga

Radom, Muzeum Wsi Radomskiej

Sierpc-Bojanowo, Muzeum Wsi Mazowieckiej

10. Sochaczew, Muzeum Bitwy nad Bzurą

11. Szydłowiec, zamek - Muzeum Ludowych

Instrumentów Muzycznych

12. Warka-Winiary, dwór - Muzeum im. K. Pułaskiego
13. Żelazowa Wola, dom F. Chopina - muzeum i park

c) inne obiekty

Czarnia k. Myszyńca, rezerwat "Czarnia"

Kadzidło, ośrodek kurpiowskiej kultury ludowej

Konstancin-Jeziorna, tężnia i zabudowa uzdrowiska

Mała Wieś k. Grójca, rezerwat "Modrzewina"

Niepokalanów, zespół klasztorny franciszkanów

Ossów k. Kobyłki, Mauzoleum i Cmentarz Poległych

Proboszczewice k. Płocka, grodzisko "Kosmata
Góra"

Stare Iganie, pole bitwy z 1831 r.

Studzianki Pancerne, Pomnik-Mauzoleum Wojska
Polskiego

10. Sulejówek, dom J. Piłsudskiego
11. Treblinka k. Małkini, obóz zagłady Żydów

8. Województwo opolskie

a) zabytki

Byczyna, mury miejskie

Głogówek, zespół miejski (zamek, ratusz, zespół
klasztorny, kościół)

Góra św. Anny, zespół klasztorny i kalwaria

Małujowice k. Brzegu, kościól św. Jakuba

Moszna, zespół pałacowo-parkowy

Nysa, kościół św. Jakuba

Olesno, drewniany kościół odpustowy św. Anny

Opole, franciszkański kościół Św. Trójcy

Otmuchów, ratusz i zamek

10. Paczków, zespół starego miasta

b) muzea

Brzeg, zamek - Muzeum Piastów Śląskich

Góra św. Anny, Muzeum Czynu Powstańczego

Łambinowice, Centralne Muzeum Jenieckie

Opole, Muzeum Śląska Opolskiego

Opole-Bierkowice, Muzeum Wsi Opolskiej

c) inne obiekty

Głuchołazy, Góra Parkowa

Góra Św. Anny, Pomnik Czynu Powstańczego

Opole, amfiteatr

9. Województwo podkarpackie

a) zabytki

Czerteż k. Sanoka, d. cerkiew

Haczów k. Krosna, drewniany kościół

Jarosław, kamienica Orsettich z podziemną trasą
turystyczną

Kalwaria Pacławska k. Przemyśla, zespół klasztorny
z kalwarią

Krasiczyn, zespół zamkowo-parkowy Krasickich

Krosno, kościół klasztorny franciszkanów

Leżajsk, zespól klasztorny bernardynów

Posada Rybotycka k. Birczy, cerkiew obronna

Pruchnik k. Jarosławia, budownictwo drewniane

10. Sieniawa, zespół pałacowo-parkowy

b) muzea

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Baranów Sandomierski, zamek - Muzeum Siarki

Bóbrka k. Krosna, Skansen Przemysłu Naftowego

Kolbuszowa, Muzeum Kultury Ludowej

Krosno, Muzeum Podkarpackie

Łańcut, zespół pałacowo-parkowy, Muzeum

Przeworsk, zespół pałacowo-parkowy, muzeum

Radruż k. Horyńca, zespół cerkiewny - Muzeum

Rzeszów, dawny klasztor - Muzeum Okręgowe

Sanok, Muzeum Budownictwa Ludowego

10. Sanok, zamek - Muzeum Historyczne
11. Żarnowiec k. Krosna, dwór - Muzeum M.

Konopnickiej

c) inne obiekty

Czarnorzeki k. Krosna, rezerwat "Prząki" i ruiny
zamku Kamieniec

Dukla, cmentarz wojenny

Iwonicz Zdrój, centrum uzdrowiska

Lesko, synagoga i cmentarz żydowski

Solina, zapora i jezioro

10. Województwo podlaskie

a) zabytki

Białystok, kościół św. Rocha

Białystok, zespół pałacowo-parkowy

Drohiczyn, zespół klasztorny z katedrą Św. Trójcy

Łomża, katedra

Sejny, zespół klasztorny z kościołem

Supraśl, zespół klasztorny

Tykocin, kościół Św. Trójcy

b) muzea

Białystok, Muzeum Okręgowe

Ciechanowiec, Muzeum Rolnictwa

Chorosza, zespół połacowy - muzeum

Nowogród, Muzeum Kurpiowskie

Suwałki, Muzeum M. Konopnickiej

Tykocin, synagoga - Muzeum

c) inne obiekty

Augustów, Kanał Augustowski

Bachanowo k. Suwałk, rezerwat "Głazowisko
Bachanowo nad Czarną Hańczą"

Błaskowizna k. Suwałk, rezerwat "Jezioro Hańcza"

Grabarka k. Siemiatycz, Góra Pokutników

Gulbieniszki k. Suwałk, pomnik przyrody "Cisowa
Góra"

Hajnówka, cerkiew św. Mikołaja

Kruszyniany k. Krynek, meczet i cmentarz
mahometański

Szurpiły k. Suwałk, Góra Zamkowa z grodziskiem i
jeziora szurpilskie

Turtul, punkt widokowy i muzeum Suwalskiego
Parku Krajobrazowego

11. Województwo pomorskie

a) zabytki

Gniew, zamek krzyżacki

Kartuzy, zespół poklasztorny kartuzów

Pelplin, zespól poklasztorny cystersów z katedrą

Żarnowiec k. Pucka, zespół klasztorny z kościołem

Żukowo k. Kartuz, zespół poklasztorny z kościołem

b) muzea

Będomin k. Kościerzyny Muzeum Hymnu
Narodowego

Bytów, zamek krzyżacki - Muzeum Zachodnich
Kaszub

Chojnice, Brama Człuchowska-Muzeum Regionalne

Gdynia, Muzeum Marynarki Wojennej

Gdynia, Muzeum Oceanograficzne i Akwarium
Morskie

Hel, Muzeum Rybackie

Kwidzyń, kościół i zamek - Muzeum

Malbork, zamek krzyżacki - Muzeum Zamkowe

Pelplin, Muzeum Diecezjalne

10. Słupsk, Muzeum Pomorza Środkowego
11. Tczew, Muzeum Wisły
12. Wdzydze Kiszewskie, Kaszubski Park Etnograficzny

c) inne obiekty

Babi Dół k. Kartuz, rezerwat "Jar rzeki Raduni"

Odry k. Czerska, rezerwat "Kręgi Kamienne"

Rozewie k. Władysławawa, latarnia morska i
rezerwat "Przylądek Rozewie"

Sopot, molo

i k. Malborka, cmentarz mennonicki

Wirty k. Starogardu Gdańskiego, ogród
dendrologiczny

12. Województwo śląskie

a) zabytki

Cieszyn, rotunda romańska św. Mikołaja

Częstochowa, Jasna Góra

Katowice, osiedla robotnicze Giszowiec i
Nikiszowiec

Mirów i Bobolice k. Żarek, ruiny zamków

Pilica, kolegiata św. Jana Chrzciciela

Podzamcze k. Ogrodzieńca, ruiny zamku

Rudy, zespół pocysterski z kościołem

b) muzea

Będzin, zamek - Muzeum Zagłębia

Bytom, Muzeum Górnośląskie

Mysłowice, Centralne Muzeum Pożarnictwa

Pszczyna, zespół palacowo-parkowy, Muzeum

Zabrze, Muzeum Górnictwa Węglowego

c) inne obiekty

Chorzów, Park Kultury i Wypoczynku (planetarium,
Górnośląski Park Etnograficzny, Stadion Śląski)

Koniaków k. Wisły, Galeria Koronkarstwa Marii
Gwarkowej

Katowice, Biblioteka Śląska

Katowice, Pomnik Powstańców Śląskich

Piekary Śląskie, sanktuarium maryjne i kalwaria

Podlesice k. Kroczyc, rezerwat "Góra Zborów"

Tarnowskie Góry, Kopalnia Zabytkowa

Wisła Czarne, źródła Wisły pod Baranią Górą

Zabrze, Skansen Górniczy "Królowa Luiza"

13. Województwo świętokrzyskie

a) zabytki

Chęciny k. Kielc, ruiny zamku

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Jędrzejów, zespół klasztorny z kościołem

Kielce, katedra

Klimontów, kościół pokolegiacki

Koprzywnica, opactwo cysterskie z kościołem

Opatów, kolegiata św. Marcina

Szydłów, średniowieczny zespół miejski

Ujazd k. Opatowa, ruiny zamku Krzyżtopór

Wąchock, zespół klasztorny cystersów z kościołem

10. Wiślica, kolegiata Narodzenia NMP

b) muzea

Jędrzejów, Muzeum im. Przypkowskich

Kielce, pałac biskupów krakowskich - Muzeum
Narodowe

Nowa Słupia: Muzeum Starożytnego Hutnictwa
Świętokrzyskiego

Oblęborek k. Kielc, muzeum H. Sienkiewicza

Sielpia Wielka k. Końskich, Muzeum Zagłębia
Staropolskiego

Tokarnia k. Kielc, Muzeum Wsi Kieleckiej

c) inne obiekty

Bartków k. Zagnańska, pomnik przyrody dąb
"Bartek"

Busko Zdrój, zabudowa centrum uzdrowiska

Góra Zelejowa k. Chęcin, rezerwat "Góra Zelejowa"

"Jaskinia Raj", rezerwat przyrody k. Chęcin

Krzemionki k. Ostrowca Św., rezerwat
archeologiczny

Michniów k. Suchedniowa, Mauzoleum Martyrologii
Wsi Polskiej

Wykus k. Wąchocka, rezerwat "Wykus" i
symboliczny cmentarz partyzancki

14. Województwo warmińsko-mazurskie

a) zabytki

Frombork, zespół vzgórza katedralnego

Giżycko, twierdza Boyen

Kętrzyn, kościół św. Jerzego

Olsztyn, katedra św. Jakuba

Orneta, kościół św. Jana Chrzaciela

Morąg, kościół śś. Piotra i Pawła

Nidzica, zamek krzyżacki

Reszel, zamek biskupów warmińskich

Święta Lipka, zespół klasztorny jezuitów z kościołem

b) muzea

Elbląg, Muzeum Okręgowe

Lidzbark Warmiński, zamek-Muzeum

Olsztyn, zamek - Muzeum Warmii i Mazur

Olsztynek, Muzeum Budownictwa ludowego

Pranie nad jez Nidzkim, Muzeum K. I.
Gałczyńskiego

Stębark k. Olsztynka, Muzeum Grunwaldzkie, pole
bitwy z 1410 r.

c) inne

Bisztynek, pomnik przyrody - głaz "Diabelski
Kamień"

Gierłoż k. Kętrzyna, Wilczy Szaniec

Jezioro Śniardwy (rejs po jeziorze)

Kadyny k. Tolkmicka, pomnik przyrody - dąb Jana
Bażyńskiego

Kanal Elbląsko-Ostródzki, przejazd statkiem do
Elbląga od pochylni Buczyniec

Krutyń k. Rucianego-Nidy, dolina Krutyni i jeziorka z
pływającymi wyspami

Łyna k. Nidzicy, rezerwat "Źródła Łyny "

Olsztyn, planetarium i obserwatorium astronomiczne

Pieniężno, rezerwat "Dolina rzeki Wałszy"

10. Stańczyki, wiadukty w Puszczy Rominckiej
11. Wojnowo

Rucianego-Nidy,

cerkiew

staroobrzędowców

15. Województwo wielkopolskie

a) zabytki

Antonin k. Ostrowa Wielkopolskiego, pałac myśliwski

Bieniszew k. Konina, zespół klasztorny z kościołem

Bralin k. Kępna, drewniany kościół odpustowy "Na
pólku"

Gniezno, katedra

Gostyń, zespół klasztorny filipinów na Świętej Górze

Górka Klasztorna, zespól klasztorny bernardynów

Kalisz, katedra św. Mikołaja

Kościan, kościół farny NMP

Ląd k. Konina, zespół klasztorny pocysterski

10. Leszno, kościół farny św. Mikołaja
11. Lubin k. Kościana, zespół klasztorny z kościołem
12. Obra k. Wolsztyna, zespół klasztorny z kościołem
13. Pawiowice k. Leszna, pałac
14. Przemęt k. Leszna, kościólł pocysterski
15. Rydzyna, zespół urbanistyczny i zamek
16. Sieraków, kościół farny NMP
17. Sulmierzyce k. Krotoszyna, drewniany ratusz
18. Trzemeszno, kościół poklasztorny NMP
19. Turew k. Kościana, zespół pałacowo-parkowy
20. Wąsowo k. Nowego Tomyśla, zespół pałacowo-

parkowy

21. Woźniki k. Grodziska Wielkopolskiego, zespół

klasztorny

b) muzea

Giecz, Rezerwat Archeologiczny - Gród Piastowski

Gniezno, Muzeum Początków Państwa Polskiego

Gołuchów k. Kalisza, zamek - Muzeum, park

Jezioro Lednica k. Gniezna, wyspa Ostrów Lednicki,
Wielkopolski Park Etnograficzny

Kalisz, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej

Konin-Gosławice, zamek - Muzeum Okręgowe

Kórnik k. Poznania, zamek - Muzeum Wnętrz
zamkowych, Arboretum Kórnickie

Rakoniewice, Wielkopolskie Muzeum Pożarnictwa

Rogalin, pałac - Muzeum Narodowe, park

10. Sieraków, Zamek - Muzeum
11. Swarzędz, Skansen Pszczelarski
12. Szamotuły, Muzeam - Zamek Górków
13. Szreniawa, Muzeum Narodowe Rolnictwa i

Przemysłu Rolnospożywczego

14. Śmielów k. Jarocina, palac - Muzeum, park
15. Wolsztyn, Parowozownia Wolsztyn

c) inne obiekty

Gołuchów k. Kalisza, pomnik przyrody - głaz św.
Jadwigi

Stary Licheń k. Konina, sanktuarium maryjne z
kościołem

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

16. Województwo zachodnio-pomorskie

a) zabytki

Białogard, kościół Mariacki

Kamień Pomorski, katedra NMP i św. Jana
Chrzciciela

Kołobrzeg, katedra Niepokalanego Poczęcia NMP

Krąg k. Polanowa, zespół zamkowy

Pyrzyce, mury miejskie

Stare Orawsko, ruiny zamku Drahim

Stargard Szczeciński, kościół NMP

Świdwin, zamek

Trzebiatów, kościół Macierzyństwa NMP

10. Tuczno k. Wałcza, zamek Wedlów

b) muzea

Darłowo, zamek książąt pomorskich - muzeum

Kołobrzeg, Muzeum Oręża Polskiego

c) inne obiekty

Chojna, pomnik przyrody platan "Olbrzym"

Dolina Pięciu Jezior k. Połczyna Zdroju, rezerwat

Glinna k. Starego Czarnowa, ogród dendrologiczny

Siekierki, cmentarz wojenny

Trzęsacz k. Trzebiatowa, brzeg klifowy i ruiny
kościoła

Tychowo k. Białogardu, pomnik przyrody głaz
"Trygław"

Wałcz, Las Bukowina (ośrodek sportowy i most nad
jeziorem Raduń)

Zdbice k. Wałcza, fortyfikacje Wału Pomorskiego

Żydowo k. Polanowa, elektrownia pompowo-
szczytowa (widok)

Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP