plik

Leibniz: 01.07.1646-14.11.1716

Syn filozofa moralnego i jego trzeciej ony. W wieku 15 lat zacz studiowa w Lipsku filozofi . Sko czy

ń ł

studia 3 lata pó niej, po czym wyjecha by zacz

studiowa matematyk . Pó niej napisa rozpraw

ąć

doktorsk oraz stworzy system binarny a tak e „pierwszy komputer”. Zastanawia si , e je li mo na

ł ęż

zast pi liczby systemem, to mo na zast pi j zyk i przysz filozofi . Interesowa o go, czy te dane trzeba

ą ć

ą ćę

wprowadza z zewn trz, czy maszyna mog aby wytworzy co na kszta t sztucznej inteligencji. Wydawa o

ć ś

mu si , e gdyby usun

z j zyka zb dne elementy, mo naby stworzy j zyk uniwersalny.

ęż

ąć ę

ćę

Z dworu wys ano go do Polski, gdzie wspiera kandydata ksi

t za pom c pisma matematyczno-

ążą

ąą

religijnego. Potem polecono go arcybiskupowi, a nast pnie wys ano do Francji, aby przekona Ludwika XIV

do zrezygnowania z najechania arcybiskupa. Tam zacz przekonywa w adz , eby ten najecha Egipt.

ć ł

ęż

Leibniz sp dzi w Pary u 4 lata, gdzie rozwija swoje teorie.

ę ł

Opracowa RACHUNEK RÓ NICZKOWY (prace zako czy w 1684r). Wys a Kartezjuszowi informacj o

ń ł

łł

nim. W 1678r og oszono rachunek ró niczkowy Isaaca Newtona. Powsta spór, który le wp yn na koniec

ł ą

ycia Newtona – zacz si domaga pierwsze stwa. Leibniz przyjecha do Londynu, gdzie dosta prac .

ł ę

Jaki czas pó niej dosta zlecenie, aby napisa histori ksi

t brunszwiku (historia o tym jak zacz pisa

ążą

prac , poczynaj c od geologii i historii gór – praca ko czy si na roku 1005, a pierwsi ksi

ta pojawi si

ążę

ą ę

dopiero 500 lat pó niej).

Pod koniec ycia opublikowa prace wcze niejsze. Jego pisma s po francusku lub po acinie

„Dlaczego raczej istnieje co ni nic” - zdanie zawarte w jednym z pism „Zasady natury i aski”

ś ż

Zasada racji ostatecznej: je li co jest, to musi istnie powód dla którego co jest. Tylko Bóg by powodem,

dla którego wiat istnieje.

Pozostawi po sobie 2 listy (napisa 6000 listów do oko o 1000 osób). Raczej nie pisa dzie filozoficznych.

By dyplomat . Mia olbrzymi wiedz , któr stara si zawrze w system – nigdy go nie stworzy .

ł ę

TEODYCEA (traktat) – zbiór uwag niestanowi cy spójnej ca o ci.

łś

MONADA – poj cie zbli one do poj cia atomu, ale monady by y obdarzone dusz , które to dusze Leibniz

opisywa jako w a ciwo ci atomów.

łś

Pascal: 1632-1662

Zmar posiadaj c 4 choroby.

Przede wszystkim by matematykiem. Zajmowa si rachunkiem prawdopodobie stwa wzgl dem hazardu.

ł ę

Zastanawia si , dlaczego ludzie zajmowali si hazardem. By pierwszym, przed Leibnizem, zajmuj cym si

ł ę

matematyk . By jednym z pierwszych badaczy ci nienia atmosferycznego. Stworzy w wieku 20 lat maszyn

licz c – prototym kalkulatora (mog cy dodawa lub mno y ). Odkry zale no

mi dzy ci nieniem

ąą

żć

ż ś

ć ę

powietrza a wysoko ci s upa cieczy. Tak odkry BAROMETR. Odkry , e je li poprowadzimy linie z boków

ś ą ł

łż

sze ciok ta wpisanego w ko o, to te linie w bardzo du ej odleg o ci wyst pi w jednej linii.

łś

ą ą

1631 – ojciec Pascala sprzeda swoje stanowisko urz dnicze. Kupi za to obligacje. Jednak w tym momencie

trwa a wojna 30-letnia, wi c zaprzestano wyp acania odsetek. Wyjecha z Pary a, potem w ramach ugody z

kardyna em przyj stanowisko poborcy podatkowego. W a nie dla ojca Pascal wynalaz urz dzenie licz ce.

łś

Kiedy ojciec Pascala z ama biodro, przychodzi o do niego dwóch lekarzy, z którymi Pascal cz sto

rozmawia .

1651 – ojciec Pascala zmar . Maj tek zosta podzielony na 3 cz

ci. Pascal stara si zarz dza

ęś

ł ę

pozostawionymi pieni dzmi.

03.01.1656r – Pascal napisa Pierwszy list, który by jednym z 18 listów pisanych w obronie jansenistów.

Listy nazwane zosta y prowincjatem – udaj listy od mieszka ca prowincji, który pyta, co w a ciwie dzieje si

łś

w Pary u, oraz jego przyjaciela, który mu odpowiada.

Siostra Pascala cierpia a na chorob oczu. Pojawi si cz owiek twierdz cy, posiada cier z korony

ł ę ł

cierniowej Chrystusa. Po dotkni ciu nim oczu dziewczynki choroba min a, co uznawane by o za cud. To

spowodowa o uniewinnienie jansenistów.

Pascal uchodzi za wybitnego pisarza paryskiego.

„S racje rozumu i racje serca” - jedno z twierdze Pascala. By jedn z osób uwa aj cych, e s z drogi

ż ą

rozumno ci.

ZAK AD PASCALA – równanie.

Wolter: 21.11.1694-30.05.1778

Ostatnie lata ycia sp dzi na zamku.

ę ł

Uwa a , e musia a by pierwotna przyczyna wiata. Pisa pod oko o 100 pseudonimami, specjalnie

żłż

pope niaj c b dy, by móc wyprze si tekstów.

ł ą ł

ć ę

Wyjecha z Pary a, nauczy si j zyka angielskiego.

ł ęę

„Listy o Anglikach” - dzie o ukazuj ce Angli jako kraj o wysokiej tolerancji religijnej. Francji si to nie

spodoba o, jako krajowi, w którym istnia y zakony. Oficjalnie pot piano listy filozoficzne, przez co Wolter

musia uda si do Holandii. Tam mieszka a jego przyjació ka, która wysz a za m

za genera a Chatelet.

ć ę

ąż

Wolter dobrze zarabia jako pisarz oraz potrafi zainwestowa zarobione pieni dze.

Wielokrotnie wysy ano po niego andarmów, ale „stawali si szcz

liwymi mieszka cami” Ferne. Z powodu

ęś

nudy Wolter zjawi si w Pary u.

ł ę

G osi powrót do natury. Ubiera si w futro, uwa aj c e jest to bardziej naturalne ni moda francuska.

ł ł

ł ę

ż ą ż

Kant: 1724-1804

Lata 40. i 50. XVIIIw – pisywa prace. W latach 80. zacz a kszta towa si jego w asna filozofia.

ć ę

W 1781r wyda „Krytyk czystego rozumu”. Mówi ona, w jaki sposób cz owiek poznaje wiat (problem poj cia

przestrzeni i czasu)

1788 - „Krytyka praktycznego rozumu” - porz dkowa a wiedz .

1790 - „Krytyka w adzy s dzenia”

Kant uzna , e adnej pewnej wiedzy nie mamy. Sztuka nie jest form poznania wiata i nie ma warto ci

łż ż

moralnych. Sztuka jest apoznawcza, amoralna, apoj ciowa, adyskusyjna. Zdaniem Kanta sztuka jest

bezinteresowna, bierna, kontemplacyjna. Sztuka przesta a odwo ywa si do pi kna (przez d ugi czas

ć ę

uwa ano, e sztuka ma pewne wyznaczniki)

S dy analityczne – rozwijaj tre ci

ą ś

zda

A priori – od pierwszego – z góry
przyj te rzeczy, wiedza z faktu

u ywania j zyka

A posteriori – od tego, co nast pne

– my lenie, które wynika z czego ,

z pewnych wnioskowa

Racjonalizm (zdania) – opieraj

si o analityk

S dy maj ce za cel obja nianie o

charakterze czysto umys owym.

OBJA NIANIE WIEDZY

S dy syntetyczne – empiryczne –

obserwacje, do wiadczenie

Metafizyczne – za o eniowe. Bóg,

łż

kosmos – koncepcja kosmosu.

Wywiedzione z do wiadcze – nie

mamy pewnej wiedzy
do wiadczalnej

Idea regulatywna

fizyczne/matematyczne za o enia

łż

Schopenhauer: 22.02.1788-21.09.1860

Uwa a si za Polaka. Mieszka w Gda ku, a po przy czeniu go do Prus przeniós si do Hamburga. By

żł ę

ł ę

ateist , napisa 4 tomy pracy:

„ wiat jako wola i wyobra enie” - 2 tomy sk adaj ce si z 4 ksi g.

Ksi ga pierwsza rozwija tytu .

Absolut Plotyna
+
Bóg

↓

Rozum absolutny

→

SHOPENHAUER

Wola absolutna – wola jest si

kosmiczn

→

NIETZSCHE
Wola mocy

ycie

Przedstawiamy wiat, przez co wydaje nam si , e to jak przedstawiamy wiat jest rzeczywiste, a jest to

ęż

tylko wyobra enie o wiecie.

Wojny dla Schopenhauera by y bezsensowne. Nie widzia post pu w moralno ci ludzkiej. Twierdzi , e je li

łż

nie robi si komu krzywdy, to mo na robi wszystko.

Uwa a , e Wola jest si kosmiczn wype niaj c ycie, e jest czym gwa townym, poch aniaj cym ludzi.

żłż

ł ąąż

ród em z a nie jest jednak Wola, ale nieukierunkowanie jej. Jedn z form zdystansowania si do wole jest

Ź ł

oparcie si na moralno ci, oraz bycie artyst . Sztuka jest form ograniczania ar oczno ci Woli, bo jest

ż ł

bezinteresowna, wi c jest odej ciem od Woli. Wola jest czym niebezpiecznym, wi c potrzeba narz dzia do

jej poskramiania.

Fryderyk Nietzsche: 15.10.1844-25.08.1900

Znamy tylko interpretacje dzie Nietzschego. On sam pisa j zykiem literackim. By przeciwnikiem Hegla,

łę

mimo e pocz tkowo, pod wp ywem Schopehauera zgadza si z nim.

ł ę

By nastawiony sceptycznie wobec Rozumu.

Poj cie tworzenia ycia.

1872 – „Narodziny Tragedii z Ducha Muzyki”. Pisana jako praca filologiczna, ale by a filozoficzna. Podzia

twórczo ci ludzkiej na dionizyjsk i apoli sk .

ń ą

Eseje – Niewczesne rozwa ania

1878-1879 - „Ludzkie arcyludzkie”. Próbuje nie odrzuca ca kowicie nauki.

ć ł

W 1879r rezygnuje z pracy na uniwersytecie

1881 - „Jutrzenka”. W pewnej mierze autobiografia. Pokazuje, e cz owiek nie powinien ogranicza pewnych

elementów moralnych.

1882 - „Wiedza radosna”. Pokazuje aspekty chrze cija stwa ograniczaj ce ludzkie mo liwo ci. Moralno

jest traktowana przez niego jako co , co nale y przejrze . Kontrola ludzkich zachowa jest przesadna.

1885 - „Tako rzecz Zaratustra”

1886 - „Poza dobrem i z em”

1887 - „Zmierzch bo yszcz”

1888 - „Antychryst”

Przez 10 lat chorowa , pozostaj c pod opiek siostry, a zmar w 1900r.

Henri Bergson: 18.10.1859-4.01.1941

1889 - „O bezpo rednich danych wiadomo ci” (praca doktorska)

1896 - „Materia i pami

”

ęć

1900 - „ miech”

1907 - „Ewolucja twórcza”

1919 - „Energia duchowa

1932 - „Dwa ród a moralno ci”

ź ł

Pochodzi z ydowskiej rodziny – jego ojcem by Micha Bergson z Warszawy, a matka pochodzi a z

ł ż

ydowskiego rodu z Angli i Irlandii. Siostr Henriego Bergsona by a artystka i okultystka Moina Mathers. W

1868r osiedlili si w Wielkiej Brytanii. Gdy Henri Bergson mia 9 lat, rodzina przenios a si do Pary a, a on

ł ę

otrzyma francuskie obywatelstwo. W 1927r dosta Nagrod Nobla za literatur .

Bergson g osi , e g ówn rol w procesie yciowym odgrywa nie rozum, ale p d yciowy. Twórca kieruje si

ł łż ł

ą ę

ę ż

intuicj . Wg niego wiat podlega ci g emu rozwojowi, a ycie cz owieka jest strumieniem prze y i czynów.

ął

żć

Najwy sz warto

stanowi wolno

ż ą

Wielu artystów czytywa o pogl dy Bergsona, co skutkowa o wp ywem na sztuk . (witra Bóg Ojciec

Stanis awa Wyspia skiego – posta wynurza si z ywio ów).

ę ż

Bergson uwa a , e mistycy chrze cija scy s dobrymi przyk adami jego pogl dów.

żłż

Podstawowym poj ciem poznawczym z jakiego korzysta nauka, jest intelekt. To umys uogólnia,

schematyzuje itp., to on tworzy poj cia. Na intelekcie opiera si poznanie naukowe. Pewne rzeczy z natury

s zmienne, i nie mo na ich ujmowa jako czego raz na zawsze okre lonego i trwa ego (argument poj cia

czasu). Dlatego intelekt upraszcza rzeczywisto

. Umys owi przeciwstawia si instynkt, który stosuje si

bezpo rednio do przedmiotu.

Pami

sk ania a go do refleksji, czym ona w a ciwie jest. Dla niego wa nym by o widzie ró ne formy

ęć ł

łś

ć ż

pami ci. Pami

jest czym ywym, zmieniaj cym cz owieka.

ęć

śż

Poznaniem intuicyjnym mo na pozna wi cej rzeczy ni za pomoc pami ci. Nie da si jednak do ko ca

ć ę

zakomunikowa tych rzeczy. Bergson uzna wi c, e oprócz fizyki, cz owiekowi potrzebna jest metafizya.

ł ę ż

Bezpo rednie dane wiadomo ci – co , co daje nam intuicja.

Bergson wymienia negatywy my lenie racjonalnego:

- intelekt dokonuje unieruchomienia poznanej rzeczy – poznaje rzeczy nieruchome (nieruchoma klatka

filmowa)

- analiza jest rozk adem, badaniem coraz drobniejszych fragmentów

- o czymkolwiek próbujemy pomy le , musimy to upro ci – sprowadzanie rzeczywisto ci wielorakiej do

ś ć

jednego s owa

- sprowadzamy cechy jako ciowe do ilo ciowych, powiemy e co jest bardzo gor ce, ale dotykaj c pieca po

prostu to wiemy

- mechanizujemy wiat – sprowadzamy go do rodzaju mechanizmu

- wiat, który badamy przyrównujemy do czego innego, podczas gdy nie da si tego zrobi – co , co mo e

nam si wydawa negatywne, w porównaniu z czym innym b dzie lepsze

Koncepcja religii/Boga – ostatnie praca. Dzie a Bergsona zawiera y ide panteizmu. Nie da si rozstrzygn

ąć

czy bosko

jest warto ci wiata.

ś ąś

8.06.1934 – pisma Bergsona zosta y wpisane na list ksi g zakazanych.

Mo na wykaza , e istnieje pewna moralno

i religia, a wynika to z potrzeb spo ecznych, i Ko ció musi

ćż

ś ł

tego przestrzega . Bóg jest stra nikiem, a religia zawiera list nakazów i zakazów.

Edmund Husserl: 08.04.1859-27.04.1938

Jego uczniem by Roman Ingarden. Urodzony w rodzinie ydowskiej. Studiowa w latach 1876-1882. W

1883r uzyska doktorat za prac o rachunku wariacyjnym. W 1928r przeszed na emerytur , prowadz c

wyk ady jeszcze do 1933r.

Fenomeny – rzeczy cz owiekowi bezpo rednio dane.

Przedmiot intencjonalny – to, co my limy, jest przedmiotem

Eidetyczny – redukcja

Noeza – akt wiadomo ci (intencjonalny), bezpo rednie ukierunkowanie, poznanie czego

Noemat – obiekt wiadomo ci (do niego odnosi si noeza)

Epoche – redukcja fenomenologiczna (powoduje zwrot w stron wiadomo ci)

ęś

– zawieszenie wiedzy jak mamy na dany temat

Eidos – oznacza istot (skupiamy si na istocie)

Uniwersalia – poj cia ogólne, spór czy poj cie jest bytem

1891 - „Philosophie der Aritmetik”

1900-1901 - „Badania logiczne” - uznane za prac prze omow , uznaj c e potrzebujemy liczy

ąąż

1913 - „Idee Czystej Fenomenologii” tom 1

1928 - „Wyk ady o wewn trznej wiadomo ci czasu”

1929 - „Medytacje Kartezja skie”

Husserl uwa a , e trzeba uwzgl dni wiadomo

. Zauwa y , e w ka dym z nas tkwi czysta wiadomo

–

żłż

ę ćś

żłż

ja trascendentalne – która nas czy. Uwa a , e „czyste ja” jest cz

ci wspólnej ja ni. Dla Husserla

żłż

ęś ą

jedynym prawdziwym bytem jest ta wiadomo

Zasady logiczne istnia yby w kosmosie niezale nie od istnienia cz owieka (kosmos jest oparty o logik ).

Kosmos przejawia wiadomo

(lest logiczny, a wi c wiadomy).

ę ś

Martin Heidegger: 26.09.1889-28.05.1976

„Czas wiatoobrazu” - ugruntowanie nowo ytnego obrazu wiata przez metafizyk

„O ródle dzie a sztuki”

Ontologia fundamentalna – teoria wszystkiego. Zak ada rozró nienie mi dzy byten a byciem.

metafizyka

Rozumienie teologiczne

Rozumienie pozateologiczne

Bóg

Zbiór wa nych zasad

Nowo ytno

jest charakteryzowana przez zjawiska:

zjawisko nauki, której cz

ci jest technika (kult techniki) – oddziela autentyczno

i praktyczno

i czyni z

ęś ą

tego oddzielny wiat. Nauka zmieni a si w badania (które nie s czym autentycznym ale organizacj ).

ł ę

Rygory my lenia s zale ne od kultu nauki. Cenimi to, co ma warto

powszechn , ale zdaniem Heideggera

sprawia to e przestajemy ceni indywidualno

. Nauka buduje wiat, w którym nast pnego dnia mo emy

si czego spodziewa . Matematyka, jako cz

nauki, jest sprowadzniem wiata do tego, co jest wiadome z

ęś

góry. Zdaniem Heideggera powinni my ceni osobliwo

estetyzacja sztuki – przesuni cie sztuki w pole prze y estetycznych. Sztuka jest czym , co si ogl da i

żć

prze ywa. Wszystko, co by o wa ne w sztuce, przesta o by wa ne.

tworzenie kultury – jest wydobyciem pewnych warto ci i opiekowaniem si nimi, ale kultura to zbiór

przedmiotów. Tworzenie kultury to zbieranie przedmiotów nale

cych do instytucji.

żą

odbóstwienie – tworzymy wiat w którym religia nie jest potrzebna. Ludzie przyzwyczaili si traktowa

bóstwa jako prze ycia religijne.

Rzeczy s niezmienne. Wg Heideggera wszystko zamieniamy w rzeczy. Wszystko staje si praktyczne (np

architektura). ycie w którym ludzie si komunikowali, rozumieli i podchodzili do ycia w sposób praktyczny

jest negatywne. Negatywnie równie odnosi si do uniwersytetów, twierdz c e zamiast eurudyty kszta c

ł ę

ą ż

łą

badaczy.

W sztuce dok adnie przedstawia si przedmioty – sztuka uprzedmiotawia. wiat zamienia si w obraz –

zmienianie wiata w dok adne wyobra enie. Obraz to co , co sobie przedstawiamy, a potem badamy. Dzisiaj

„wyobrazi sobie” to zamieni co w obraz (obraz spo ecze stwa). Sztuka zacz a by sposobem

ć ś

wyobra ania, przedstawiania rzeczy.

„ ród o dzie a sztuki” - Zdaniem Heideggera prawda istnieje w sensie filozoficznym. Uwa a , e obserwacja

Ź ł

żłż

dzie a sztuki mog aby pomóc wyzwoli si spod konieczno ci przedstawienia rzeczy. W sztuce ci gle

ć ę

odk adaj si warto ci nieracjonalne. Sztuka nie jest naukowa, techniczna, wi c w niej ma si odk ada

ą ę

prawda, ma na celu ujawnianie bycia. W dziele sztuki do wiadczamy prawdy bycia. ród em dzie a sztuki

Ź ł

mo e by artysta, ale ród em artysty mo e te by dzie o sztuki, które zdaniem Heideggera nie musi by

ź ł

ż ć

przedmiotem wytwarzania. Nie musi by czym , co „zawieszamy na cianie”. Ludzie najh tniej sprowadzaj

przedimoty do podstawowych parametrów, wi c równie dzie o sztuki traktuje w ten sposób.

Zapomnienie bycia – nie mo emy zapomnie wiata, ale ten wiat jest dla nas zbiorem przedmiotów.

ćś

Egzystencja nie jest tylko form prze ycia wiata, ale sposobem do wiadczania. Bycie wy ania przedmioty,

jest czym pierwotnym. Sztuka pozwala nam dotrze do tej pierwotnej egzystencji.

Buty w przedstawieniu nie s przemiotem, ale raczej narz dziem powoduj cym, e cz owiek przynale y do

swojego wiata.

Dzie o sztuki ukazuje bycie. Przed bytem jest bycie, a przed my leniem s dzie a sztuki. Mog nam pomóc

wróci do wiata podstawowego. wiat czasem bardziej istnieje ni jest. Jest wiele nienazwanych rzeczy.

wiat rozumiemy zwykle jako to, co jeste my w stanie opanowa , ale to, co opanowali my jest tylko

wycinkiem. wiat jest bardzo obszerny, mo emy probowa egzystowa poza wiatem bytu. Uciekamy od

tego, e cz owiek jest przedmiotem, ale nie uciekniemy od tego, e jest bytem (cz owiek w rodku wiata).

Nie ma wiata bez podmiotu, ale nie ma te podmiotu bez wiata.

Buty van Gogha

Martin Heidegger, ród o dzie a sztuki

Ź ł

Meyes Schapiro, Martwa natura jako przedmiot osobisty – nota o Heideggerze i van Goghu, Estetyka w

wiecie

Analiza tekstu Meyera Schapiro

By historykiem sztuki. Pochodzi z Litwy. Na pocz tku XXw zjawi si w Stanach Zjednoczonych. Sko czy

ł ę

ń ł

studia, b d c pocz tkowo historykiem sztuki redniowiecznej. Pó niej zainteresowa si modernizmem.

ę ą

ł ę

Chc c opisa buty Van Gogha, musimy si odnie

do katalogów malarza. Jednym z takich katalogów jest

katalog de la Feille'a, który mimo e uko czy studia prawnicze, nie zaj si fachem, a katalogowaniem dzie

ń ł

ł ę

sztuki. Powsta 4-tomowy katalog, w który jednak wkrad y si b dy, bo wszystkie obrazy butów przypisa van

ł ę ł

Goghowi. W tej chwili nie wiemy, ile obrazów mo na przypisa malarzowi, a ile Heideggerowi.

Czy van Gogh rzeczywi cie móg malowa buty?

Wi kszo

obrazów (poza chodakami) pochodzi z czasu wyjazdu malarza do Pary a. W sierpniu 1888r van

Gogh w li cie pisa o „parze starych butów”. Nie wiadomo, czy chodzi o o buty van Gogha. Miesi c pó niej

pisa o „ch opskich butach”. Nie wiemy, o które buty chodzi o Heideggerowi. Sam Heidegger odpowiedzia , e

łż

chodzi o o buty które widzia na wystawia van Gogha w 1930r. Problem polega na tym, e Heidegger pisa o

ch opskich butach, a van Gogh w tym czasie mieszka w mie cie. Heidegger pisa o innych butach, ni te,

które pokazywane by y na wystawie. Buty miejskie nie daj mo liwo ci krytyki ycia miejskiego, tak jak buty

ch opki. Mo emy przyj

, e Heidegger zobaczy „buty miejskie” van Gogha jako buty ch opki.

ąćż