34-Chrzêstek

st. kpt. mgr inŜ. Jacek Chrzęstek
SGSP, Katedra Techniki PoŜarniczej
Zakład Informatyki i Łączności

STRUKTURA ORGANIZACYJNO-FUNKCJONALNA

SYSTEMU ŁĄCZNOŚCI WOJEWÓDZTWA

DO DZIAŁANIA W SYTUACJACH

NADZWYCZAJNYCH ZAGROśEŃ

W  artykule  przedstawiono  koncepcję  organizacyjno-funkcjonalną
systemu  łączności  WCZK  oraz  opisano  systemy  łączności,  które
mogą  stanowić  uzupełnienie  dla  systemu  łączności  województwa
do działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagroŜeń.

In  the  article  an  organizational  and  functional  idea  of  Province
Crisis  Management  Centre  communication  system  was  presented.
The author also described the communication systems which could
be  a  complement  for  province  communication  system  to  work  in
the emergency situations.

1. Wstęp

W poprzednich publikacjach przedstawiono wymagania stawiane systemom

łączności

województwa

wspomagającym

działania

podmiotów

systemu

ratownictwa  i  zarządzania  kryzysowego  (czyli  szeroko  rozumianego  systemu
ochrony  ludności)  w  sytuacjach  nadzwyczajnych  zagroŜeń,  opisano  czynniki
mające wpływ na funkcjonowanie takiego systemu [1] oraz zaprezentowano model
zintegrowanego  systemu  łączności  do  działania  w  sytuacjach  nadzwyczajnych
zagroŜeń  [2].  Niniejsze  opracowanie  ma  na  celu  zaprezentowanie  przykładowej
koncepcji  organizacyjno-funkcjonalnej  systemu  łączności  Wojewódzkiego
Centrum  Zarządzania  Kryzysowego  (WCZK).  Na  systemie  tym  bazuje  system
łączności  województwa  do  działania  w  sytuacjach  nadzwyczajnych  zagroŜeń.
Opracowanie  to  jest  kontynuacją  poprzednich  artykułów  i  stanowi  z  nimi
integralną  całość,  w  związku  z  tym  zakłada  się,  Ŝe  treści  zawarte  w  [1]  i  [2]  są
czytelnikowi znane.

2. Struktura organizacyjno-funkcjonalna

systemu łączności WCZK

System Łączności WCZK powinien zapewniać komunikację wewnętrzną

pomiędzy  elementami  centrum,  interfejsy  z  publicznymi  stacjonarnymi  i
ruchomymi  sieciami  telekomunikacyjnymi,  sieciami  wydzielonymi  operatorów
prywatnych  oraz  specjalnych,  tworzyć  warstwę  transportową  dla  rozległej  sieci
obejmującej  urządzenia  monitorowania  zagroŜeń  oraz  lokalne  sieci  komputerowe
podmiotów  systemu,  w  tym  takŜe  transmisję  niezbędnych  informacji  z  rozległej
bazy danych.

System Łączności WCZK obejmuje:

–

system informatyczny (lokalne sieci komputerowe z bazami danych, centralny
komputerowy system wspomagania procesów decyzyjnych i zarządzania
informacją),

–

system telekomunikacyjny:

•

sieć przewodowa (centrale komutacyjne, łącza abonenckie, sieć łączy
wewnętrznych i zewnętrznych),

•

system łączności radiowej (sieci radiotelefoniczne z radiotelefonami
wielosystemowymi),

•

interfejsy międzysystemowe,

–

system zasilania i zabezpieczeń.

2.1. System informatyczny

Cechą charakterystyczną w procesie podejmowania decyzji, szczególnie

w sytuacjach nadzwyczajnych zagroŜeń, jest szybki dostęp do pełnej i wiarygodnej
informacji o zdarzeniu, rejonie odpowiedzialności oraz o stanie zasobów ludzkich
i sprzętu. Wszystkie dostępne informacje powinna charakteryzować: kompletność,
aktualność,  łatwość  dostępu,  łatwość  selekcji  i  wiarygodność.  Cechy  te  powinny
posiadać  informacje  pozyskane  z  wielu  niezaleŜnych  źródeł,  np.  monitoringu
ś

rodowiska, baz danych udostępnionych przez podmioty tworzące system ratowni-

ctwa i zarządzania kryzysowego, zgłoszeń od róŜnych instytucji i osób prywatnych [3].

Nieocenioną rolę w procesie podejmowania decyzji i efektywnego

przeciwdziałania kryzysom stanowią komputerowe systemy wspomagania
zarządzania kryzysowego. Głównym celem stosowania tych systemów jest
zoptymalizowanie procesu decyzyjnego poprzez:

objęcie wspomaganiem komputerowym realizacji zadań WCZK,

ujednolicenie i usprawnienie obiegu informacji zarówno w systemie
wewnętrznym WCZK, jak i zewnętrznym (np. od i pomiędzy poszczególnymi
Powiatowymi Centrami Zarządzania Kryzysowego – PCZK),

przyspieszenie dostępu do informacji o obiektach strategicznych znajdujących
się w województwie, zmniejszając ryzyko dezaktualizacji wprowadzanych
informacji,

zapewnienie efektywności mechanizmów selekcji danych,

zapewnienie bezpieczeństwa przechowywanych informacji.
Systemy takie mają budowę modułową, gdzie kaŜda z części systemu

odpowiedzialna jest za funkcje realizujące zadania z danej dziedziny pracy
systemu. Praca tych modułów powinna być niezaleŜna od siebie. System ten
moŜna w skrócie podzielić na następujące grupy:

funkcje odpowiedzialne za graficzne przedstawienie sytuacji w terenie
odpowiedzialności,

funkcje odpowiedzialne za organizację, przetwarzanie i segregowanie danych
w systemie,

funkcje odpowiedzialne za wspomaganie pracy operatora w zakresie obsługi
systemu (np. przez system podpowiedzi, ikon itp.),

funkcje wspierające prace administratora systemu w zakresie przydzielania
uprawnień operatorom, operacjami na bazie danych (aktualizacja, archiwizacja
itp.),

funkcje  odpowiedzialne  za  prawidłową  wymianę  danych  pomiędzy  systemami
wykorzystywanymi  w  PCZK  oraz  innych  jednostkach  operacyjnych
(przetworzenie  danych  napływających    do  systemu  do  postaci  rozpoznawalnej
przez narzędzia wykorzystywane w systemie),

funkcje odpowiedzialne za archiwizację działań operatorów w postaci raportów.
System informatyczny WCZK jest zwykle systemem sieciowym opartym na

koncepcji  środowiska  rozproszonego,  gdzie  kaŜde  stanowisko  robocze  posiada
swoje  własne  oprogramowanie  aplikacyjne  i  wystarczającą  liczbę  zasobów
dyskowych  umoŜliwiające  realizację  indywidualnych  zadań.  Stanowiska  robocze
komunikują  się  ze  sobą  oraz  z  serwerem  bazy  danych  poprzez  lokalne  sieci
komputerowe  LAN  (Local  Area  Network)  oraz  sieci  rozległe  WAN  (Wide  Area
Network).  Takie  rozwiązanie  zapobiega  wzajemnej  zaleŜności  stanowisk  i
umoŜliwia  proste  rozwiązanie  pod  względem  logicznym  i  technicznym.  Przykład
struktury  systemu  informatycznego  wspomagającego  zarządzanie  kryzysowe  w
województwie pokazano na rys. 1.

Lokalną sieć komputerową WCZK tworzą: serwery, stacje robocze stanowisk

dyspozytorskich,  stanowiska  administratorów,  stanowiska  osób  funkcyjnych  wraz
z  dołączonymi  do  nich  urządzeniami  peryferyjnymi:  drukarki,  monitory,  skanery
itp.  Wszystkie  te  urządzenia  połączone,  np.  kablem  (medium  transmisyjnym)
o  standardzie  Fast  Ethemet  tworzą  sieć  informatyczną  WCZK.  Medium
transmisyjnym stosowanym w sieciach lokalnych moŜe być kabel współosiowy lub
ś

wiatłowodowy, skrętka teleinformatyczna, łącza radiowe (dla bezprzewodowej

sieci lokalnej) itp. WaŜną cechą protokołów sieci lokalnych jest to, Ŝe zapewniają
one kaŜdej stacji roboczej jednakowe szanse na uzyskanie dostępu do medium
transmisyjnego [4].

W celu wymiany informacji z sieciami lokalnymi lub komputerami słuŜb

współdziałających  z  WCZK,  jak  równieŜ  z  terminalami  zainstalowanymi  na
pojazdach, czujnikami pomiarowymi, kamerami wideo musi zostać utworzona sieć
rozległa.  Podstawowym  elementem  wyróŜniającym  sieci  rozległe  od  sieci
lokalnych  jest  to,  Ŝe  sieci  rozległe  pokrywają  swoim  zasięgiem  duŜe  obszary
geograficzne  (powiat,  województwo,  kraj),  natomiast  sieci  lokalne  obejmują
ograniczony obszar (budynek, małe miasto).

WCZK

Baza

danych

INNE

WSK

Policji

WSKR

PSP

Pogotowie

Ratunkowe

Jednostki

mobilne

WZRK

Źródła informacji:
- internet
- monitoring
- zgłoszenia osobiste
- inne

PCZK

Baza

danych

Źródła informacji:
- internet
- monitoring
- zgłoszenia osobiste
- inne

Pogotowie

Ratunkowe

PSK

PSP

PSK

Policji

PZRK

Jednostki

mobilne

INNE

PCZK

Baza

danych

Źródła informacji:
- internet
- monitoring
- zgłoszenia osobiste
- inne

Pogotowie

Ratunkowe

PSK

PSP

PSK

Policji

PZRK

Jednostki

mobilne

INNE

GCR

PSK

PSP

RCKK

Rys. 1. Struktura systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie kryzysowe

w województwie (źródło: opracowanie własne)

Objaśnienie skrótów:
RCKK  –  Rządowe  Centrum  Koordynacji  Kryzysowej,  WCZK  –  Wojewódzkie  Centrum
Zarządzania  Kryzysowego,  WZRK  –  Wojewódzki  Zespół  Reagowania  Kryzysowego,
WSK  –  Wojewódzkie  Stanowisko  Kierowania,  WSKR  –  Wojewódzkie  Stanowisko
Koordynacji Ratownictwa, PCZK – Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego, PZRK
– Powiatowy Zespół Reagowania Kryzysowego, PSK – Powiatowe Stanowisko Kierowania,
GCR – Gminne Centrum Reagowania, PSP – Państwowa StraŜ PoŜarna.

W sieci lokalnej komunikacja między stacjami dokonuje się na ogół w trakcie

realizacji  zadań,  w  ramach  tego  samego  procesu,  wykorzystując  własną
infrastrukturę teleinformatyczną, natomiast w sieciach rozległych przekazywane są
pliki  danych  (transmisja  danych)  za  pośrednictwem  infrastruktury  róŜnych
operatorów  telekomunikacyjnych  (np.:  sieci  PSTN  –  Public  Switched  Telephone

Network, ISDN – Integrated Services Digital Network czy pakietowe sieci danych
PDN – Packet Data Network).

Aby informacja, która jest zbierana, magazynowana i przetwarzana mogła być

przekazana w sposób bezpieczny (przy braku moŜliwości ingerencji w jej treść
przez źródła zewnętrzne), pomiędzy jej źródłem a systemem i później jej odbiorcą,
system informatyczny musi zostać zintegrowany z systemem telekomunikacyjnym
stanowiącym platformę transportową dla przesyłanej informacji.

Integracja ta powinna zapewniać następujące warunki:

–

bezpieczeństwo danych na łączach,

–

odpowiednie parametry sieci (przepustowość),

–

zgodność sprzętowo-programowa pomiędzy źródłem a odbiorcą informacji,

–

niezawodność sieci,

–

ciągłość realizacji usługi.

2.2. System telekomunikacyjny

Sieć łączności przewodowej WCZK

System łączności przewodowej WCZK zapewnia wymianę informacji w

relacjach  wewnętrznych  WCZK  (łączność  wewnętrzna,  wewnątrzobiektowa),  a
takŜe zewnętrznych (łączność zewnętrzna). Platformą przewodowej sieci łączności
zarówno  wewnętrznej,  jak    i  zewnętrznej  WCZK  powinna  być  cyfrowa  sieć  z
integracją  usług  ISDN.  Sieć  taka  umoŜliwia  korzystanie  z  szerokiej  gamy  usług
przewidzianych  w  tym  standardzie.  MoŜliwości  sieci  ISDN  zostały  szczegółowo
opisane  w  [5].  W  sieci  łączności  przewodowej  mogą  funkcjonować  następujące
rodzaje urządzeń:
1.

Centrala telefoniczna PABX (Private Automated Branch Exchange) wraz
z

analogowymi

cyfrowymi

aparatami

telefonicznymi,

konsolami

operatorskimi, faksami, wideoterminalami i innymi urządzeniami końcowymi.

Urządzenia informatyczne, takie jak: stacje robocze stanowisk dyspozytorskich,
drukarki komputerowe, terminale komputerowe będące elementami sieci LAN i
WAN, serwery komputerowe i inne.

Urządzenia transmisji danych, np. modemy pozwalające na transmisję danych
z komputerów za pośrednictwem analogowych sieci telefonicznych, cyfrowe
urządzenia transmisji danych.

Urządzenia systemu głosowego: system „skrzynek głosowych”, system
akwizycji wywołań, system odpowiedzi faksowej, system nagrywania rozmów
telefonicznych i radiowych.

Urządzenia kontrolno-pomiarowe: elementy systemu monitorowania wizyjnego,
urządzenia systemu technicznej ochrony mienia, urządzenia systemu
pomiarowego, urządzenia systemu sterowania syrenami.

System cyfrowej telefonii bezprzewodowej standardu DECT (Digital European
Cordless Telephone): centralki telefoniczne DECT, stacje bazowe DECT,
terminale ruchome.

Interfejsy do współpracujących sieci łączności: interfejsy pozwalające na
realizację połączeń z komutowaną analogową siecią telefoniczną, interfejsy
pozwalające na realizację połączeń z sieciami komputerowymi WAN, interfejsy
pozwalające na realizację połączeń z sieciami radiowymi.
Przykładowy

schemat

funkcjonalny

systemu

łączności

wewnętrznej

(wewnątrzobiektowej) WCZK pokazano na rys. 2.

Rys. 2. Schemat funkcjonalny systemu łączności wewnętrznej WCZK

(źródło: opracowanie własne)

System łączności wewnętrznej (wewnątrzobiektowej) SŁW obsługuje wszystkie

elementy  składowe  WCZK  i  zapewnia  nieprzerwaną  wymianę  informacji
pomiędzy  tymi  elementami  oraz  umoŜliwia  dostęp  (poprzez  odpowiednie
interfejsy) do innych sieci. Sieć łączności zewnętrznej zapewnia łączność WCZK z
wszystkimi  potrzebnymi  słuŜbami  i  instytucjami  w  województwie.  Bazą  sieci
przewodowej jest  publiczna  komutowana  sieć telefoniczna  PSTN,  która  obejmuje
wszystkie potrzebne jednostki organizacyjne. Dodatkowo naleŜy wykorzystać sieci
ISDN  (róŜnych  operatorów  telekomunikacyjnych)  zapewniające  moŜliwość
wykorzystania terminali  ISDN  i  dostarczanie  wszystkich  usług  przewidzianych w

tym standardzie. Schemat funkcjonalny systemu łączności zewnętrznej jest
przedstawiony na rys. 3.

Aby usprawnić wymianę informacji pomiędzy słuŜbami i instytucjami

wojewódzkiej  administracji  zespolonej  i  niezespolonej,  wchodzącymi  w  skład
systemu  ochrony  ludności  w  województwie,  naleŜy  stanowiska  dyŜurne    tych
podmiotów  połączyć  z  centralą  ISDN  znajdującą  się  w  WCZK  łączami  stałymi
(tzw. „łącza sztywne” lub „gorące linie”) oraz komutowanymi (rys. 4).

W oprogramowaniu centrali WCZK powinny być zdefiniowane połączenia

z tymi stanowiskami w ten sposób, aby zestawianie połączenia następowało za
pomocą naciśnięcia jednego przycisku. KaŜde stanowisko dyŜurne powinno być
wyposaŜone przynajmniej w następujące urządzenia:

konsolę operatorską, która pozwoli na zestawianie połączeń ze wszystkimi
podmiotami współdziałającymi w ramach systemu,

komputerowe stanowisko operatorskie – słuŜące do wymiany danych
pomiędzy podmiotami systemu,

faks słuŜący do wymiany dokumentów tekstowych i graficznych.

Rys. 3. Schemat funkcjonalny systemu łączności zewnętrznej WCZK

(źródło: opracowanie własne)

W celu zwiększenia efektywności systemu wymiany informacji w WCZK,

dodatkowo moŜna zaimplementować interaktywny system głosowy zbudowany

przy wykorzystaniu komputera klasy PC i centrali ISDN (rys. 5). Oprogramowanie
systemu zwykle jest instalowane na osobnym, przeznaczonym tylko dla tego celu
komputerze, połączonym z centralą telefoniczną. Poczta głosowa w systemie
zapewniać będzie komunikację z osobami funkcyjnymi, które w danym momencie
nie mogą odebrać wywołania. Pracownicy WCZK będą mieli ustalone w systemie
"skrzynki głosowe", a uprawnieni abonenci będą mogli bezpośrednio do tych
skrzynek przesyłać wiadomości.

Rys. 4. Schemat funkcjonalny systemu łączności dyspozytorskiej WCZK

(źródło: opracowanie własne)

Właściciel skrzynki będzie odsłuchiwać pozostawione tam informacje,

wykorzystując  dowolny  telefon  w  dogodnym  dla  siebie  momencie.  Zarządzając
własną  skrzynką  głosową,  abonent  będzie  mógł  informacje  przesłuchiwać,
kasować,  zatrzymać  do  późniejszego  wykorzystania.  Jeśli  uŜytkownik  skrzynki
głosowej  będzie  chciał  w  najkrótszym  czasie  odbierać  wiadomości  do  niego
przesyłane,  przy  jednoczesnym  uniknięciu  częstego  dzwonienia  do  swojej
skrzynki,  moŜe  wykorzystać  automatyczne  przekazywanie  komunikatu  o
pozostawionych  w  skrzynce  informacjach  na  konkretny  numer  telefonu.  W
systemie  takim  istnieje  moŜliwość  wysyłania  informacji  w  sposób  rozsiewczy,
czyli wysłanie jednej wiadomości do wielu odbiorców.

Automatyczne awizo (tzw. karta zapowiedzi słownych) pozwoli osobom,

znającym numer wewnętrzny, z którym chcą uzyskać połączenie, na wybranie

tonowo  tego  numeru,  a  innym  dotrzeć  do  najbardziej  odpowiedniej  osoby.
Automatyczne  awizo  uprości  równieŜ  dotarcie  do  grup  automatycznego  rozdziału
wywołań.  Dzwoniące  osoby  nie  będą  musiały  znać  właściwego  numeru  do
konkretnego dyspozytora (osoby funkcyjnej, działu), tylko będą dzwonić pod jeden
numer.  Automatyczne  awizo  przedstawi  dzwoniącemu  sposób  dotarcia  do
odpowiedniej
komórki  organizacyjnej  poprzez  wybór  konkretnej  cyfry  i  skieruje  do  właściwej
kolejki  wywołań.  System  moŜe  równieŜ  udzielać  informacji  w  postaci  faksów.
Dzwoniące  osoby,  po  dokonaniu  wyboru  rodzaju  informacji,  otrzymają  je  w
postaci  stron  faksowych,  wysyłanych  z  pamięci  systemu.  Istnieje  moŜliwość
oddzwonienia  przez  system  pod  podany  przez  wywołującą  osobę  numer  i
przetransmitowania informacji, bez naraŜania go na dalsze koszty.

Rys. 5. System informacji głosowej (źródło: opracowanie własne)

System radiowy

W sytuacjach kryzysowych przedstawiciele administracji państwowej, słuŜb

ochrony  ludności  i  ratownictwa  potrzebują  skutecznej  i  niezawodnej  łączności,
która  zapewni  im  szybkie  komunikowanie  się  i  wymianę  waŜnych  informacji.
Wobec podatności łączności przewodowej na uszkodzenia w czasie występowania
nadzwyczajnych  zagroŜeń  konieczne  jest  utworzenie  alternatywnego  systemu
łączności radiowej [6]. Jest to system funkcjonujący na dwóch poziomach:

Urząd Wojewódzki (Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego) –
Powiatowe Centra Zarządzania Kryzysowego (PCZK),

PCZK – Gminy (Gminne Centra Reagowania – GCR).

System ten umoŜliwia przekazywanie informacji słownych, zbieranie informacji

o stanie środowiska naturalnego lub zagroŜeń, alarmowanie ludności oraz wymianę
danych komputerowych. Wielkość plików nie moŜe być jednak duŜa, gdyŜ
transmisja danych na kanałach transmisyjnych o szerokości 12,5 kHz jest
ograniczona

i wynosi od 1200 do 9600 bit/s. Transmisja taka traktowana jest jako zastępczy
ś

rodek przekazu informacji w przypadku braku moŜliwości wykorzystania

rodków przewodowych.

System ten moŜe wspomagać niŜej opisane funkcje systemu ratownictwa i

zarządzania kryzysowego:

Kierowanie i wspomaganie

Bezpośrednie i najskuteczniejsze działania w sytuacjach kryzysowych są

realizowane na szczeblu lokalnym. Towarzyszą temu przekazywane drogą radiową
następujące dane udokumentowane w formie plików tekstowych:

•

decyzje wykonawcze podejmowane na wyŜszym szczeblu, np. o
rozdysponowaniu sił i środków ratowniczych,

•

uprawnienia podejmowania decyzji na miejscu wydarzeń,

•

wspomaganie podejmowania decyzji z wojewódzkich, powiatowych baz
danych,

•

charakterystyki fizykochemiczne substytucji niebezpiecznych, prognozy
meteorologiczne itp.,

•

prognozy moŜliwego rozwoju wydarzeń.

Wszystkie decyzje i informacje przekazywane drogą radiową na szczeblach

kierowania powinny być automatycznie rejestrowane. MoŜna to osiągnąć za
pomocą urządzeń automatycznego zapisu rozmów telefonicznych i radiowych z
rejestracją znaczników czasu.

Współdziałanie na wszystkich szczeblach

W trakcie reagowania na sytuację kryzysową lub w czasie usuwania jej skutków

współdziałają  ze  sobą  róŜne  słuŜby  administracji,  bezpieczeństwa  i  ratownictwa.
W  celu  koordynacji  działań  wymagana  jest  wymiana  informacji  drogą  radiową
przede  wszystkim  pomiędzy  takimi  uczestnikami  zdarzeń,  jak:  Państwowa  StraŜ
PoŜarna, Ochotnicza StraŜ PoŜarna, Policja, Pogotowie Ratunkowe.

Łączność radiowa wykorzystywana jest równieŜ w celu skoordynowania

uczestnictwa innych podmiotów biorących udział w działaniach kryzysowych, np.:
Pogotowie Energetyczne i Pogotowie Gazowe, słuŜby ochronny środowiska,
słuŜby wodno-kanalizacyjne, Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne, szpitale, słuŜby
PKP, wojsko, inne.

Współpraca radiowa powinna być określona na podstawie z góry ustalonych

zasad i sprawdzona w czasie ćwiczeń symulujących róŜne zagroŜenia i scenariusze
moŜliwych wydarzeń.

Monitoring i alarmowanie

W celu szybkiego przeciwdziałania sytuacjom kryzysowym konieczne jest

stworzenie  na  szczeblach  wojewódzkim  i  powiatowym  systemu  monitoringu
i  alarmowania  ludności.  Realizowane  jest  to  poprzez  współpracę  urządzeń
radiowych wchodzących w skład Centrów Zarządzania Kryzysowego z lokalnymi
systemami  monitoringu,  np.:  radiowymi  centralami  monitoringu  poziomu  wód,

radiowymi centralami monitoringu zagroŜeń chemicznych oraz z centralami
radiowego sterowania syrenami alarmowymi.

Łączność powiadamiania na wszystkich szczeblach

W przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej pojawia się potrzeba

natychmiastowego powiadomienia osób funkcyjnych o zaistniałych zagroŜeniach
w trybie alarmowym. MoŜe się to odbywać za pomocą:
–

radiotelefonu ( alarmowe wywołanie),

–

lokalnego systemu przywoławczego (LSP) włączonego do systemu radiowego,

–

innych systemów łączności (np. za pomocą sieci GSM – Global System for
Mobile Communication).

W celu prawidłowego powiadamiania powinien być określony system sygnałów

alarmowych jednoznaczny w interpretacji i prosty w działaniu.

Przykład systemu łączności radiowej Wojewódzkiego Centrum Zarządzania

Kryzysowego jest przedstawiony na rys. 6.

Składa się on z kilku radiowych sieci konwencjonalnych, pracujących w

paśmie  160  MHz.  Wykorzystane  są  tu  nowoczesne  radiotelefony  umoŜliwiające
transmisję mowy oraz transmisję danych w formie komunikatów, radiogramów itp.
W  skład  systemu  wchodzą  radiotelefony  doręczne,  przewoźne,  stacje  bazowe
(np.  w  Komendach  Powiatowych  Policji  –  KPP,  Komendach  Powiatowych
Państwowej  StraŜy  PoŜarnej  –  KP  PSP.  Pogotowiu  Ratunkowym  –  POG,
Gminnych  Centrach  Reagowania  –  GCR)  i  retransmisyjne,  a  takŜe  interfejsy
telefoniczne
(do  połączeń  z  siecią  telefoniczną  poprzez  centralę  CT),  Lokalne  Systemy
Przywoławcze  (LSP),  Moduły  Transmisji  Danych  Komputerowych,  Centrala
Systemu Włączania Syren (CSWS), Radiowe Systemy Włączania Syren (RSWS) i
Monitorowania, Wielokanałowe Systemy Zapisu Korespondencji (WSZ).

Rys. 6. Schemat systemu łączności radiowej WCZK (objaśnienie skrótów w

tekście)

(źródło: opracowanie własne)

Łączność odbywa się w kanałach wojewódzkim KI i powiatowych K2-K3,

a w wypadku konieczności wydłuŜenia zasięgów w kanałach retransmisyjnych Ks.
Dodatkowo w celu ostrzegania wykorzystywane są kanały alarmowe Ka. Do
koordynacji działań poszczególnych słuŜb wykorzystywane są kanały własne
poszczególnych uczestników zdarzenia kryzysowego Kn lub kanał koordynacyjny
KK.

2.3. Bezpiecze

stwo i zasilanie systemu ł

czno

ci WCZK

Wszelkie informacje o klauzuli poufności „tajne” i wyŜszej (zgodnie z

aktualnymi przepisami) przesyłane za pomocą technicznych środków łączności
powinny być szyfrowane, a dostęp do nich powinien być ograniczony.

W rozproszonych systemach informatyczno-telekomunikacyjnych problemy

związane z bezpieczeństwem sieci są bardzo istotne. Wynika to z faktu, Ŝe dane nie
są  umiejscawiane  w  jednym  centralnym  ośrodku,  w  którym  zabezpieczenia
techniczne  i  fizyczne  zapewniają  ich  bezpieczeństwo.  Nie  moŜna  stworzyć
otwartego  systemu  będącego  jednocześnie  bezpiecznym.  KaŜde  rozwiązanie  jest
kompromisem pomiędzy bezpieczeństwem systemu i jego otwartością.

System zabezpieczeń sieci powinien zapewnić:

•

identyfikację uŜytkowników, która odbywa się programowo (np. za
pomocą haseł) lub sprzętowo,

•

ochronę zasobów polegającą na ochronie danych (realizowana jest na
poziomie systemu oraz poziomie sprzętu) oraz sprzętu,

•

identyfikację  trasy  zwanej  teŜ  identyfikacją  węzłów  polegającą  na
określeniu  węzłów  biorących  udział  w  sesji  oraz  ich  wzajemnych
powiązań,

•

ochronę sprzętu na wielu poziomach w celu zapewnienie sprawności
działania sieci.

Sieć energetyczna WCZK zasilająca cały system powinna zapewnić:

ciągłą i poprawną pracę urządzeń równieŜ w sytuacji awaryjnej,

bezpieczeństwo personelu poprzez prawidłowe rozwiązanie ochrony
przeciwporaŜeniowej w obiektach.

Zapewnienie ciągłej i prawidłowej pracy powinno być zwykle realizowane

przez zapewnienie wymaganej odporności urządzeń na zaniki napięcia. Powinno to
być zrealizowane poprzez zainstalowanie urządzeń UPS dla podtrzymania zasilania
przy krótkotrwałych zanikach napięcia zasilającego (maksymalnie kilku godzin).

W przypadku dłuŜszych awarii systemy zasilania powinny być zaopatrzone we

własne źródła zasilania (agregaty prądotwórcze).

NiezaleŜnie od awaryjnych źródeł zasilania główne urządzenia systemów

telekomunikacyjnych i informatycznych powinny być zasilane z dwóch
niezaleŜnych od siebie przyłączy energetycznych. W przypadku awarii jednej z
podstacji

zapewniona

jest

ciągłość

zasilania.

Zapewnienie

warunków

bezpieczeństwa dla personelu wymaga zaprojektowania właściwej ochrony
przeciwporaŜeniowej.

3. Systemy łączności uzupełniające i wspomagające system łączności

województwa do działania w sytuacjach

nadzwyczajnych zagroŜeń

Polowe systemy łączności przeznaczone są do zapewnienia skutecznej łącznoś-

ci  zarówno  między  uczestniczącymi  w  działaniach  jednostkami  ratowniczymi
i  współdziałającymi,  jak  równieŜ  w  relacjach  miejsce  zdarzenia–centrum
zarządzania  kryzysowego.  Ich  zadaniem  jest  zabezpieczenie  łączności  na
obszarach  nie  posiadających  infrastruktury  telekomunikacyjnej  lub  tam,  gdzie
została ona zniszczona (np. wskutek powodzi, poŜaru, trzęsienia ziemi, huraganów
czy  aktów  terrorystycznych).  ZaangaŜowane  w  działaniach  nadzwyczajnych
zagroŜeń  jednostki,  ze  względu  na  dynamiczny  rozwój  sytuacji  są  w  ciągłym
ruchu,  przemieszczają  się,  z  czego  wynika  konieczność  zapewnienia  łączności
radiowej na obszarze o znacznej powierzchni.

Dla sprawnego kierowania działaniami ratowniczymi, koordynowaniem tych

działań i wspomaganiem zachodzić moŜe równieŜ potrzeba rozwinięcia sieci

telekomunikacyjnej, która powinna być powiązana z publiczną siecią telefoniczną
lub/i z innymi sieciami. System spełniający powyŜsze wymagania powinien mieć
budowę modułową, charakteryzować się łatwością zarówno transportu, jak i
rozwinięcia go w dowolnym terenie.

Nowoczesny polowy system łączności powinien posiadać następujące cechy:

•

elastyczna architektura: optymalne wielkości sieci, zastosowanie prostej
redundancji,

•

wyczerpujący zestaw funkcji dla uŜytkowników tradycyjnych systemów PMR,
dodatkowe funkcje zbliŜone do funkcji dostępnych w sieciach komórkowych,

•

otwarta platforma dla integracji systemu: PABX, funkcje dyspozytorskie,
lokalizacja pojazdów, odwołania do bazy danych, e-mail, transmisja obrazów,
rejestracja rozmów, centrum dowodzenia, globalne zarządzanie siecią,

•

połączenie najnowszych osiągnięć w radiokomunikacji ruchomej i w technice
komputerowej,

•

pełna zgodność ze standardem TETRA – TErrestrial Trunked Radio (wielu
dostawców urządzeń).

W skład systemu mogą wchodzić takiego urządzenia, jak:

stacja bazowa,

komplet radiotelefonów doręcznych,

antena, kable antenowe, maszt teleskopowy z elementami mocującymi,

radiowa stacja przekaźnikowa,

cyfrowa centrala telefoniczna,

pulpit operatora, aparaty telefoniczne,

agregat prądotwórczy,

zestaw mobilnej cyfrowej linii radiowej.

Podsystem łączności radiowej składający się ze stacji bazowej i radiotelefonów

doręcznych  umoŜliwia  uruchomienie  sieci  radiowej  o  ograniczonym  zasięgu
w  miejscu  zdarzenia.  Zainstalowanie  przekaźnikowej  stacji  radiowej  pozwala  na
skuteczne  rozszerzenie  zasięgu  do  kilkudziesięciu  kilometrów,  w  zaleŜności  od
ukształtowania terenu i wykorzystywanego pasma częstotliwości. Polowa centrala
telefoniczna  umoŜliwia  realizację  połączeń  między  uŜytkownikami  systemu  oraz
zapewnia  dostęp  do  sieci  telefonicznych.  W  zaleŜności  od  potrzeb  na  miejscu
zdarzenia  do  centrali  dołączone  mogą  być  aparaty  stacjonarne  (analogowe,
cyfrowe),  terminale  umoŜliwiające  transmisję  danych  oraz  podsystem  łączności
bezprzewodowej  pracujący  w  standardzie  DECT.  Radiolinia  wchodząca  w  skład
systemu  umoŜliwia jego  połączenie  z  publiczną  siecią  telefoniczną. W  zaleŜności
od  topografii  terenu  oraz  częstotliwości  moŜe  mieć  zasięg  kilkudziesięciu
kilometrów.

Publiczne sieci ł

czno

ci ruchomej

Dynamiczny rozwój systemów telefonii komórkowej, a co za tym idzie, szeroki

pakiet oferowanych usług, ciągłe zwiększanie zasięgu działania sieci

komórkowych,  decydują  o  rosnącej  popularności  tego  rodzaju  łączności.
Najbardziej  popularnym  w  zakresie  cyfrowej  łączności  ruchomej  jest  obecnie
standard GSM. Podlega on ciągłej ewolucji, dzięki czemu obecnie moŜliwa jest juŜ
transmisja danych poprzez zastosowanie interfejsu komputerowego oraz transmisja
telefaksowa.
Ponadto  istnieje,  między  innymi,  moŜliwość  realizacji  wywołań  grupowych,
telekonferencji,

porządkowania

wywołań

oraz

identyfikacja

abonenta

wywołującego. Pomimo niewątpliwie wielu zalet, jakie ma system telefonii
komórkowej, naleŜy pamiętać, Ŝe jest to system publiczny, niekoniecznie
funkcjonujący

zgodnie

z oczekiwaniami słuŜb ratowniczych.

Dlatego moŜe być uŜywany tylko jako system uzupełniający pozostałe

podsystemy wchodzące w skład zintegrowanego systemu łączności województwa
do działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagroŜeń.

Satelitarne systemy ł

czno

W projektach nowych standardów dotyczących zintegrowanych systemów

łączności  do  działania  w  sytuacjach  nadzwyczajnych  zagroŜeń  bardzo  wyraźnie
zaznacza  się  wykorzystanie  systemów  satelitarnych  jako  elementów  składowych
sieci.  Spowodowane  jest  to  m.in.  tym,  Ŝe  dają  one  moŜliwość  uzyskania
kompatybilnego  standardu  światowego.  Systemy  satelitarne  mogą  być
wykorzystywane  do  uzupełnienia  pokrycia  uzyskiwanego  przez  systemy
radiokomunikacji ruchomej lądowej.

Trendy rozwojowe systemów łączności satelitarnej odnoszą się do

umoŜliwienia uzyskania łączności o zasięgu globalnym z jednoczesnym
zapewnieniem realizacji szerokiej gamy usług z dziedziny multimediów.

Dotyczy to, między innymi:

dostępu do baz danych i lokalnych sieci komputerowych,

dostępu do Internetu (szybkie łącza),

transferu plików,

obsługi poczty elektronicznej,

połączeń sieci lokalnych LAN z sieciami rozległymi WAN,

wysokiej jakości wideofonii i wideokonferencji,

dołączenia do sieci stacjonarnej systemów radiowego dostępu abonenckiego itp.
Zastosowanie systemów łączności satelitarnej ma uzasadnienie w przypadku

konieczności zapewnienia łączności z terenów, gdzie nie istnieje, bądź uległa
całkowitemu

zniszczeniu

infrastruktura

sieci

telekomunikacyjnej,

konwencjonalne środki łączności radiowej nie umoŜliwiają komunikacji.

4. Podsumowanie

MoŜliwości technologiczne współczesnych systemów, urządzeń i środków

łączności,  które  w  ogólnym  zarysie  zostały  przedstawione  w  artykule,  dają
skuteczne  narzędzia  dobudowy  systemów  łączności  wiąŜących  ze  sobą  róŜnych
uŜytkowników,  łącząc  w  sobie  elementy  techniki,  organizacji    i  finansów.
MoŜliwości  techniczne  to  jednak  nie  wszystko,  aby  system  wymiany  informacji
funkcjonował

sprawnie.

NajwaŜniejszym

elementem

wpływającym

efektywność  systemu  łączności  jest  sprawnie  działający  system  ochrony  ludności
(ratownictwa  i  zarządzania  kryzysowego),  a  więc  system  o  jasno  sprecyzowanej
strukturze  funkcjonowania  i  kompetencjach  poszczególnych  jego  komponentów.
Wynika  to  z  tego,  Ŝe  struktura  takiego  systemu  jest  nadrzędna  wobec  struktury
systemu  łączności.  Bardzo  istotnym  czynnikiem  jest  równieŜ    wiedza  jego
uŜytkowników  o  elementarnych  zasadach  organizacji  łączności  w  róŜnych
warunkach  sytuacyjnych  i  moŜliwościach  funkcjonalnych  sprzętu  łączności  przez
nich wykorzystywanego.

Zaprezentowany w opracowaniu system łączności z wykorzystaniem opisanych

rodków technicznych, którego podstawą są alternatywne rozwiązania wzajemnie

się  uzupełniające,  zapewnia  wojewodzie  pełną  informację  o  aktualnej  sytuacji
w  województwie,  co  pozwala  mu  na  podejmowanie  właściwych  i  skutecznych
decyzji  w  zakresie  kierowania  i  koordynacji  zarządzaniem  kryzysowym  zarówno
w sytuacjach „normalnych”, jak i w sytuacjach nadzwyczajnych zagroŜeń.

W chwili obecnej najlepszym rozwiązaniem, jeśli chodzi o system łączności

ratownictwa  i  zarządzania  kryzysowego  na  terenie  kraju,  byłby  system  łączności
radiowej  w  standardzie  TETRA,  z  którym  wiązane  są  ogromne  nadzieje.  Jednak
z  analizy  przeprowadzonej  przez  Instytut  Łączności  w  Miedzeszynie  wynika,  Ŝe
wymagałoby to ogromnych nakładów finansowych (ok. 4 mld euro), co nie rokuje
szybkiego  wprowadzenia.  Dlatego  zaprezentowane  w  niniejszym  opracowaniu
rozwiązania

organizacyjno-funkcjonalne

systemu

łączności

województwa,

wykorzystującego  jako  jeden  z  podsystemów  łączności  system  łączności
radiotelefonicznej, tzw. konwencjonalnej, działającej w paśmie częstotliwości 160
MHz
(a  więc  pasma,  z  którego  korzystają  prawie  wszystkie  podmioty  ratownictwa  i
zarządzania

kryzysowego),

mogą

skutecznie

funkcjonować

czasu

wprowadzenia  systemu  TETRA,  a  później  być  wykorzystane  jako  rozwiązania
rezerwowe (alternatywne) w  przypadku  np.  zniszczenia  infrastruktury  technicznej
systemu  głównego  w  wyniku  jakiegoś  nadzwyczajnego  zdarzenia  (katastrofy
naturalnej,  aktu  terroru  itp.).  Ponadto  uwaŜa  się,  Ŝe  przedstawione  w  [1]
wymagania  stawiane  systemom  łączności  województwa  i  ich  funkcjonowanie  w
sytuacjach  nadzwyczajnych  zagroŜeń,  czynniki  determinujące  funkcjonowanie
systemów  łączności  wspomagających  procesy  zarządzania  kryzysowego,  jak  i
przykładowe  rozwiązania  organizacyjne  –  funkcjonalne  zaprezentowane  w
niniejszym  artykule  powinny  być  brane  pod  uwagę  podczas  opracowywania
planów  łączności  województwa  na  wypadek  nadzwyczajnych  zagroŜeń.  Przy

opracowywaniu planów reagowania kryzysowego w województwach naleŜy w
związku z tym rozwiązać wiele istotnych problemów prawno-organizacyjnych, z
których najwaŜniejsze to:

•

zapewnienie zgodności przyjętych struktur systemów łączności w czasie
działań rutynowych i działań w sytuacjach szczególnych zagroŜeń ze
strukturami organów zarządzania kryzysowego,

•

określenie wpływu czynników nadzwyczajnych zagroŜeń na funkcjonowanie
systemu łączności (czynniki te, jako jeden z celów badań, zostały częściowo
zidentyfikowane i zaprezentowane w opracowaniu),

•

zbilansowanie  potrzeb  informacyjnych  w  celu  określenia  wymaganej
przepustowości  systemu  łączności  w  sytuacjach  nadzwyczajnych  zagroŜeń
(identyfikacja  tych  potrzeb  była  równieŜ  jednym  z  celów  przeprowadzonych
badań),

•

właściwa organizacja systemu łączności integrującego wszystkich uczestników
działań kryzysowych.

Artykuł ten stanowi jednocześnie finalizację wyników badań własnych autora

przeprowadzonych w 2004 r. nt. „Opracowanie modelu zintegrowanego systemu
łączności województwa do działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagroŜeń”.

S U M M A R Y

Jacek CHRZĘSTEK

THE ORGANIZATIONAL AND FUNCTIONAL STRUCTURE

OF COMMUNICATION SYSTEM OF PROVINCE TO WORK

IN EMERGENCY SITUATIONS

At  the  beginning  of  the  article  the  general  structure  of  communication  systems
of Province Crisis Management Centre was presented. Next the author showed the
description of information technology system and described the telecommunication
system  which  consists  of  wire  and  radio  system.  The  attention  is  drawn  to  the
safety  and  to  supply  of  Province  Crisis  Management  Centre  communication
system.  At  the  end  the  systems  of  communication  that  may  be  a  complement  for
the system of province to work in emergency were described.

MIENNICTWO

Chrzęstek J.: Potrzeby i wymagania stawiane systemom łączności województwa
do działania w sytuacjach nadzwyczajnych zagroŜeń. „Zeszyty Naukowe
SGSP” Nr 33, Warszawa 2005.

Chrzęstek  J.  :  Model  zintegrowanego  systemu  łączności  województwa  do
działania  w  sytuacjach  nadzwyczajnych  zagroŜeń.  „Zeszyty  Naukowe  SGSP”
Nr 33, Warszawa 2005.

Haratym

J.:

Zabezpieczenie

informacyjne

systemie

zarządzania

kryzysowego, referat z seminarium „Łączność w stanach nadzwyczajnych
zagroŜeń”. IŁ, Warszawa 2001.

Simmonds A.: Wprowadzenie do transmisji danych. WKiŁ, Warszawa 1999.

Chrzęstek J., Maciak T., Lubański A.: Usługi oferowane w sieciach ISDN
i moŜliwości ich wykorzystania w PSP. „Zeszyty Naukowe SGSP” Nr 25,
Warszawa 2000.

Wesołowski K.: Systemy radiokomunikacji ruchomej. WKiŁ, Warszawa 2003.