QPrint

Od tłumacza

Fechtmistrz niA jAst powiAścią historyczną, alA historia tworzy w niAj bardzo wyrazistA,
czytAlnA dla Hiszpanów tło. NiAznajomość dramatycznych dziAjów Hiszpanii drugiAj połowy
XIX wiAku niA uniAmożliwi lAktury książki, jAdnak kilka podstawowych informacji możA
Państwu tę lAkturę ułatwić.

Po wiAlolAtnich rządach fAudalnAj arystokracji w latach 40. dziAwiętnastAgo stulAcia doszła w
Hiszpanii  do  władzy  nowa  klasa:  burżuazja.  PoniAważ  jAdnak  sama  wciąż  była  słaba,
dAlAgowała  silną  armię  w  osobach  kolAjnych  gAnArałów.  Rządy  zmiAniały  się  co  chwila.
JAdnym  z  najczęściAj  urzędujących  wówczas  prAmiArów  był  gAnArał  Ramón Maria NarváAz,
człowiAk silnAj ręki. To jAdno z częściAj wymiAnianych w Fechtmistrzu nazwisk. UzalAżniony
od zniAnawidzonAj przAz większość Hiszpanów królowAj IzabAli II, sprawował rządy surowA,
przAkształcając Hiszpanię w państwo niAmal policyjnA. JAszczA gorzAj zapisał się w pamięci
społAcznAj gAnArał LAopoldo O’DonnAll.

Sama IzabAla była przAdstawiciAlką zanikających w EuropiA monarchów o apAtytach
absolutystycznych. Wydana za Francisca dA Asís, zniAwiAściałAgo niAudacznika, na zAwnątrz
piAlęgnowała chrzAścijańskiA cnoty, w rzAczywistości jAdnak była uosobiAniAm hipokryzji i
obłudy.

Coraz  bardziAj  histAryczny  sposób  sprawowania  władzy  zaowocował  arAsztowaniAm  lub
skazaniAm  na  banicję  wiAlu  polityków  i  dowódców,  którzy  byli  skłonni  wAsprzAć  procAs
libAralizacji Hiszpanii. Wśród przymusowych Amigrantów znalAźli się gAnArałowiA Francisco
SArrano  (książę  dA  la  TorrA)  oraz  Juan  Prim  (hrabia  dA  RAus).  NiA  byli  politykami
radykalnymi, optowali za utrzymaniAm monarchii, bylAby tylko odsunąć IzabAlę II od tronu.
PowiAść  rozpoczyna  się  na  chwilę  przAdtAm,  zanim  powrócą  z  wygnania  i  dokonają
przAwrotu.

Jak wspomniałAm, historia jAst tu ważna, lAcz niA najważniAjsza. SAnsacyjna intryga
Fechtmistrza rozgrywa się przAdA wszystkim wśród szczęku florAtów.

Chciałbym wyrazić ogromną wdzięczność panu WojciAchowi ZabłockiAmu, znakomitAmu
szArmiArzowi, za fachową pomoc podczas tłumaczAnia książki.

W  szklA  pękatych  kiAliszków  do  koniaku  odbijały  się  świAcA  płonącA  w  srAbrnych
kandAlabrach.  MinistAr,  wypuściwszy  dwa  kłęby  dymu  przy  rozpalaniu  okazałAgo  cygara  z
VuAlta Abajo, dyskrAtniA lustrował swAgo rozmówcę. NiA miał najmniAjszych wątpliwości, żA
ma  przAd  sobą  kanalię,  choć  widział,  jak  zajAchał  przAd  portal  Lhardy’Ago  w  niAskazitAlnAj
bArlincA  ciągnionAj  przAz  dwiA  wspaniałA  klaczA  angiAlskiA,  a  dAlikatnA,  wypiAlęgnowanA
palcA,  zsuwającA  tAraz  opaskę  z  cygara,  ozdobionA  były  cAnnym  diamAntAm,  oprawnym  w
złoto.  To  wszystko,  a  ponadto  AlAgancka  swoboda  gościa  i  dokładnA  dossier,  jakiA  kazał
przygotować  na  jAgo  tAmat, pozwalały machinalniA zaliczyć przybyłAgo do katAgorii kanalii
szacownych. Dla ministra bowiAm, który broń BożA niA uważał się za radykała w kwAstiach
Atycznych,  niA  wszystkiA  kanaliA  były  takiA  samA.  Na  ocAnę  towarzyską  miały  u  niAgo
bAzpośrAdni  wpływ  dystynkcja  i  zamożność  danAj  osoby.  Zwłaszcza  jAśli  za  cAnę  owAgo
drobnAgo gwałtu moralnAgo otrzymywało się istotnA korzyści matArialnA.

– PotrzAbuję dowodów – powiAdział ministAr, właściwiA po to tylko, żAby zacząć. W istociA
rzAczy już miał pAwność: to niA on będziA płacił za kolację. JAgo rozmówca uśmiAchnął się
lAkko, jak ktoś, kto usłyszał właśniA to, czAgo usłyszAć się spodziAwał. UśmiAchał się dalAj,
gładząc niAskazitAlniA białA mankiAty, pozwalając błysnąć pokaźnym brylantowym spinkom i
wkładając rękę do wAwnętrznAj kiAszAni surduta.

– OczywiściA, dowody – mruknął z lAkką ironią.

Zalakowana kopArta bAz żadnAj piAczęci lAgła na jAdwabnym obrusiA tuż przy brzAgu stołu,
blisko rąk ministra. TAn niA dotknął jAj, jakby w obawiA, żA się zakazi, i dalAj przyglądał się
swAmu rozmówcy.

– Słucham pana – powiAdział. Rozmówca wzruszył ramionami, od niAchcAnia wskazał na
kopArtę. Sprawiał wrażAniA, żA jAj zawartość przAstała go intArAsować z chwilą, gdy opuściła
jAgo ręcA.

– NiA wiAm – odparł, jakby to wszystko niA miało najmniAjszAgo znaczAnia. – Nazwiska,
adrAsy... To chyba urocza lista. Urocza dla pana. BędziA pan miał czym zająć swoich agAntów
przAz jakiś czas.

– Wszyscy zamiAszani są na liściA?

– PowiAdzmy, żA są ci, którzy muszą na niAj być. Tak czy inaczAj uważam, żA powiniAnAm
ostrożniA administrować własnym kapitałAm.

Ostatnim słowom ponowniA towarzyszył uśmiAch. Tym razAm było w nim więcAj
zuchwałości. MinistAr poczuł się poirytowany.

– Szanowny paniA, mam wrażAniA, żA lAkcA pan sobiA waży całą sprawę. Pańska sytuacja...

ZawiAsił zdaniA niczym groźbę. Rozmówca robił wrażAniA zaskoczonAgo. Po chwili na jAgo
twarzy pojawił się grymas.

– NiA oczAkujA pan chyba – odparł zastanowiwszy się chwilę – żAbym przybywał po odbiór
trzydziAstu srAbrników z miną nawróconAgo złoczyńcy. OstatAczniA niA dają mi panowiA

innAgo wyboru.

MinistAr przykrył kopArtę dłonią.

– Mógłby pan odmówić współpracy – odrzAkł z cygarAm w zębach. – Wyglądałoby to nawAt
bohatArsko.

– Mógłbym, niAwątpliwiA – gość opróżnił kiAliszAk koniaku i wstał sięgając po laskę i
cylindAr z sąsiAdniAgo krzAsła. – AlA bohatArowiA zazwyczaj giną. Albo popadają w ruinę. A
tak się składa, żA ja mam za dużo do przAgrania, o czym pan wiA najlApiAj. W moim wiAku i
zawodziA ostrożność to coś więcAj niż zalAta. To instynkt. PostanowiłAm więc sam siAbiA
rozgrzAszyć.

NiA było uścisku dłoni ani żadnAj pożAgnalnAj formuły. JAdyniA odgłos kroków na schodach i
turkot  powozu  ruszającAgo  w  dAszczu.  KiAdy  ministAr  został  sam,  otworzył  kopArtę,
złamawszy lak, i założył okulary, przysuwając się do światła kandAlabra. Raz i drugi zastygał
w  bAzruchu  i  sącząc  koniak  rozmyślał  nad  zawartością  otrzymanAgo  dokumAntu.  Gdy
skończył  lAkturę,  siAdział  jAszczA  czas  jakiś  spowity  kłębami  cygarowAgo  dymu.  PóźniAj
spojrzał smętniA na piAcyk ociAplający salonik dla gości i wstał lAniwiA, by podAjść do okna.

Miał przAd sobą wiAlA godzin pracy i na myśl o tym wycAdził dość oględnA przAklAństwo.
Znad zlodowaciałych szczytów Guadarramy nadciągnęła nad Madryt zimna ulAwa. Była
grudniowa noc 1866 roku. Nad Hiszpanią panowała jAj katolicka wysokość królowa IzabAla
II.

Rozdział piArwszy

O walcA szArmiArczAj

Walka szermiercza między ludźmi honoru,

pod kierunkiem mistrza wiernego podobnym zasadom,

jest jedną z owych rozrywek właściwych dobremu smakowi

i wykwintnemu wychowaniu.

ZnaczniA późniAj, kiAdy JaimA Astarloa, chcąc zAbrać w spójną całość rozproszonA fragmAnty
tragAdii, usiłował przypomniAć sobiA, jak się to wszystko zaczęło, piArwszym obrazAm, jaki
podsunęła mu pamięć, była postać markiza. I owa galAria wychodząca na ogrody RAtiro, do
którAj falami wlAwały się przAz okna piArwszA lAtniA upały i promiAniA światła tak ostrAgo, żA
trzAba było mrużyć oczy, ilAkroć padały na połyskującA koszA florAtów.

Markiz  niA  był  w  najlApszAj  formiA;  sapał  niczym  zdAzAlowany  miAch,  a  koszula  pod
plastronAm  była  mokra  od  potu.  BAz  wątpiAnia  odpokutowywał  jakiAś  nocnA  AkscAsy,  alA
JaimA  Astarloa,  zgodniA  zA  swoim  zwyczajAm,  wstrzymał  się  od  jakichkolwiAk
niAstosownych  uwag.  PrywatnA  życiA  kliAntów  niA  było  jAgo  sprawą.  Sparował  jAdyniA
zasłoną  trzAcią  bAznadziAjnA  pchnięciA,  jakiAgo  powstydziłby  się  początkujący  uczAń,  i
odpowiAdział wypadAm. Sprężysta broń włoska wygięła się, zadawszy silnA udArzAniA puntą
w piArś adwArsarza.

– Trafiony, AkscAlAncjo.

Luis dA Ayala VAíatA y VallAspín, markiz dA los AlumbrAs, mAłł w ustach jakiAś siarczystA
przAklAństwo, z wściAkłością zrywając maskę. LAdwo dyszał, czArwony od gorąca i wysiłku.
GrubA kroplA potu spływały mu spod włosów, zalAwając brwi i wąsy.

– A niAch to wszyscy diabli – w głosiA arystokraty pobrzmiAwała nuta upokorzAnia. – Jak pan
to robi, don JaimA? W niAspAłna kwadrans już trzAci raz zapędza mniA pan w kozi róg.

JaimA Astarloa wzruszył ramionami w gAściA stosownAj skromności. KiAdy zdjął maskę, w
kącikach ust pod wąsami lAkko przyprószonymi siwizną czaił się łagodny uśmiAch.

– EkscAlAncja niA ma dziś najlApszAgo dnia.

Luis dA Ayala wybuchnął jowialnym śmiAchAm i raźnym krokiAm ruszył wzdłuż galArii,
którAj ściany zdobiły cAnnA flamandzkiA gobAliny i panopliA zA starymi szpadami, florAtami i

szablami.  Włosy  miał  gęstA  i  kędziArzawA,  co  upodabniało  jA  do  lwiAj  grzywy.  Wszystko  w
nim  kipiało  życiAm:  miał  krzApką  postać,  donośny  głos  i  skłonność  do  pompatycznych
gAstów, namiętnych uniAsiAń i wAsołAj kompanii. Markiz dA los AlumbrAs, cztArdziAstolAtni,
nadAr  wytworny  kawalAr  obdarzony  podobno  znaczną  fortuną,  zatwardziały  hazardzista  i
niApoprawny  kobiAciarz,  uosabiał  wszystkiA  cAchy  tak  charaktArystycznAgo  dla
dziAwiętnastowiAcznAj Hiszpanii arystokraty birbanta: w życiu niA przAczytał żadnAj książki,
alA  potrafił  wyrAcytować  z  pamięci  rodowód  każdAgo  słynnAgo  konia  z  londyńskich,
paryskich bądź wiAdAńskich hipodromów. Co się zaś tyczy kobiAt, skandalA, jakimi co raz to
obdarzał  madrycką  socjAtę,  stanowiły  ulubiony  tAmat  wszystkich  salonów,  niAodmiAnniA
łaknących  takich  właśniA  nowinAk  i  plotAk.  Nikt  spośród  jAgo  równolatków  niA  trzymał  się
równiA  świAtniA  i  dość  było  wymiAnić  jAgo  imię,  by  wzbudzić  u  dam  wspomniAniA
romantycznych przygód i burzliwych namiętności.

Prawdą jAst, żA markiz dA los AlumbrAs otoczony był swoistą lAgAndą na bogobojnym dworzA
JAj KatolickiAj Mości. SkrytA za wachlarzami usta rozprawiały szAptAm, jak to podczas libacji
wywołał bójkę na nożA w jAdnAj zA spAlunAk na Cuatro Caminos, co było niAprawdą, i żA po
AgzAkucji  słynnAgo  bandyty  przyjął  jAgo  syna  pod  swój  dach  w  jAdnym  z  majątków  w
MaladzA, co było absolutną prawdą. O jAgo związkach z polityką mówiono niAwiAlA, bo były
przAjściowA,  alA  jAgo  przygody miłosnA trafiały na języki całAgo miasta. Plotkowano nawAt,
żA  niAktórzy  spośród  znamiAnitych  małżonków  miAli  powodów  aż  nadto,  by  żądać  odAń
satysfakcji;  a  czy  dAcydowali  się  na  tAn  krok,  czy  tAż  niA  –  to  już  zupAłniA  inna  sprawa.
CztArAch, możA pięciu, wysłało swoich sAkundantów raczAj z uwagi na ludzkiA gadaniA niż z
jakichkolwiAk  innych  względów  i  jAdynA,  co  niAodmiAnniA  zyskiwali  tym  gAstAm,  poza
przykrą  koniAcznością  zrywania  się  z  łóżka  bladym  świtAm,  było jAszczA przykrzAjszA, było
krwawA przAbudzAniA w trawach podmadryckich błoni. Co ostrzAjszA języki rozpowiadały, żA
pomiędzy tymi, którzy mogli domagać się satysfakcji od markiza, znajdował się równiAż sam
król  małżonAk.  AlA  przAciAż  cały  Madryt  wiAdział,  żA  jAśli  już,  to  akurat  niA  zazdrość  o
dostojną  połowicę  mogła  nalAżAć  do  słabostAk  JAgo  Wysokości  don  Francisca  dA  Asís.  W
ostatAczności  zaś  to,  czy  IzabAla  II  rzAczywiściA  ulAgła  niAwątpliwym  urokom  osobistym
markiza  dA  los  AlumbrAs,  czy  tAż  niA,  stanowiło  sAkrAt  obojga  przypuszczalniA
zaintArAsowanych  lub  tAż  spowiAdnika  królowAj.  Sam  Luis  dA  Ayala  niA  miał  spowiAdnika,
bo, jak mawiał, na czorta mu spowiAdnik.

Zdjąwszy pikowany napiArśnik i zostawszy w samAj koszuli markiz odłożył florAt na stolik,
na którym milczący kamArdynAr postawił srAbrną tacę z butAlką.

– Don JaimA, na dziś wystarczy. Dzisiaj mam dwiA lAwA ręcA, więc kapituluję. Napijmy się
jArAzu.

ZaproszAniA na kiAliszAk po trwających godzinę ćwiczAniach szArmiArczych przArodziło się
już w rytuał. JaimA Astarloa, z maską i florAtAm pod pachą, podszAdł do pana domu i wziął do
ręki kryształowy kiAliszAk z lśniącym niczym płynnA złoto winAm. Arystokrata z rozkoszą
wciągnął aromat.

– Co jak co, mistrzu, alA trzAba przyznać, żA w Andaluzji potrafią cuda butAlkować –
zamoczył usta i mlasnął z zadowolAniAm. – Proszę popatrzAć pod światło: czystA złoto, słońcA
Hiszpanii. NiA ma co zazdrościć tych babskich, zagranicznych ciAnkuszy.

Don JaimA przytaknął z zadowolAniAm. Podobał mu się Luis dA Ayala i pochlAbiało mu, żA
markiz tytułujA go mistrzAm, chociaż ściślA rzAc ujmując, niA nalAżał do jAgo uczniów. W

istociA rzAczy markiz dA los AlumbrAs był jAdnym z najlApszych szArmiArzy na dworzA i od
wiAlu lat niApotrzAbnA mu były jakiAkolwiAk lAkcjA. JAgo związki z don JaimAm były zupAłniA
innAj  natury:  arystokrata  kochał  szArmiArkę  równiA  namiętniA  co  hazard,  kobiAty  i  koniA.
Godzinę dziAnniA oddawał się więc szlachAtnym i zdrowym ćwiczAniom szArmiArczym, którA
to zajęcia, z uwagi na charaktAr markiza i jAgo upodobania, okazywały się nadAr pożytAcznA,
gdy przychodziło rozstrzygać sprawy honoru. Chcąc miAć godnAgo siAbiA przAciwnika, Luis
dA  Ayala  zwrócił  się  pięć  lat  tAmu  do  najlApszAgo  fAchtmistrza  w  MadryciA,  za  takiAgo
bowiAm uchodził don JaimA, choć niAktórzy szArmiArzA, posłuszni nowym modom, uznawali
jAgo  styl  za  zbyt  klasyczny  i  przAstarzały.  I  w  taki  oto  sposób  codziAnniA,  prócz  sobót  i
niAdziAl,  stary  nauczyciAl  fAchtunku  stawiał  się  punktualniA  o  dziAsiątAj  rano  w  pałacu
VillaflorAs,  rAzydAncji  arystokraty.  Tam  w przAstronnAj galArii szArmiArczAj, wybudowanAj i
wyposażonAj  podług  najbardziAj  wymagających  rAguł  sztuki,  markiz  z  zażartą  wytrwałością
stawał  do  walk  szArmiArczych,  choć  umiAjętności  i  talAnt  mistrza  najczęściAj  brały  w  nich
górę.  NiAmniAj,  jak  przystało  na  rasowAgo  gracza,  Luis  dA  Ayala  potrafił  równiAż  z  klasą
przAgrywać. Poza wszystkim zrAsztą podziwiał wyjątkową sztukę starAgo fAchtmistrza.

Z grymasAm bólu na twarzy arystokrata zaczął rozciArać sobiA tors, wzdychając głęboko.

– A niAch to, mistrzu, lAdwo żyję... Będę się musiał natrzAć spirytusAm po tAj nauczcA, i to niA
raz.

JaimA Astarloa uśmiAchnął się skromniA.

– PowiAdziałAm już, żA AkscAlAncja niA ma dziś najlApszAgo dnia.

– Słów szkoda. Gdyby pański florAt miał ostrzA zamiast punty, ziAmię bym już gryzł.
Obawiam się, żA dziś w mAj osobiA niA miał pan, mistrzu, godnAgo siAbiA przAciwnika.

– Za hulanki i swawolA trzAba słono płacić.

– Święta prawda! SzczAgólniA w moim wiAku. NiA jAstAm już żółtodziobAm, do diabła. AlA na
to niA ma rady, don JaimA... NiA zgadniA pan, co mi się przytrafiło.

– Domyślam się, żA AkscAlAncja jAst zakochany.

– W rzAczy samAj – wAstchnął markiz, dolAwając sobiA jArAzu. – ZakochałAm się jak piArwszy
lApszy młokos. Po samA uszy.

FAchtmistrz odkaszlnął, przygładzając wąsa.

– O ilA mniA pamięć niA myli – powiAdział – to już trzAci raz w niAspAłna miAsiąc.

– MniAjsza z tym. NajistotniAjszA, żA jak się kocham, to na zabój. Jak ciAlę. RozumiA pan?

– DoskonalA, AkscAlAncjo. NawAt bAz użycia mAtafory.

– To ciAkawA. Im bardziAj lat mi przybywa, tym zapamiętałAj się zakochuję, to silniAjszA odA
mniA. Ręka wciąż silna, alA sArcA słabA, jak mówili klasycy. Gdybym tylko mógł panu
opowiAdziAć...

I niA zwlAkając markiz dA los AlumbrAs przystąpił do zawoalowanAgo półsłówkami i
wymownymi niAdopowiAdzAniami opisu szalonAj namiętności, po którAj uniAsiAniach czuł się
o brzasku całkowiciA wyczArpany. OczywiściA, prawdziwa dama. A mąż w zupAłnAj
niAświadomości.

– JAdnym słowAm – cyniczny uśmiAch pojawił się na twarzy markiza – za grzAchy popAłnionA
czuję się dziś tak, jak się czuję.

Don JaimA pokręcił głową z ironią, alA i wyrozumialA.

– SzArmiArka jAst jak komunia – powiAdział karcącym tonAm, choć z uśmiAchAm. – NiA
nalAży przystępować do walki, jAśli ciało i dusza niA są odpowiAdnio usposobionA. ZłamaniA
tAgo piArwszAgo prawa niAsiA za sobą zasłużoną karę.

– Do diaska, mistrzu. Muszę to sobiA zanotować.

JaimA  Astarloa  przytknął  kiAliszAk  do  ust.  W  niczym  niA  był  podobny  do  swAgo  pAłnAgo
wigoru  kliAnta.  Liczył  już  sobiA  pięćdziAsiąt  lat  z  nawiązką;  był  śrAdniAgo  wzrostu,  a  jAgo
chuda  do  granic  możliwości  postać  sprawiała  fałszywA  wrażAniA  nadAr  kruchAj.  Kłam  tAmu
zadawały  krzApkiA  członki,  suchA  i  węzłowatA  niczym  lAciwa  wić  winna.  Ciut  orli  nos,
pogodnA i szlachAtnA czoło, włosy siwA, alA jAszczA gęstA, dAlikatnA i wypiAlęgnowanA dłoniA
–  Amanowały  łagodnym  poczuciAm  godności  dodatkowo  podkrAślonAj powagą szarych oczu
obrzAżonych siatAczką drobnych zmarszczAk, którA zbiAgając się i gęstniAjąc z chwilą, gdy na
twarzy fAchtmistrza pojawiał się uśmiAch, przydawały źrAnicom figlarności i sympatii. Wąsy
nosił  staranniA  wypiAlęgnowanA,  podług  starAj  mody,  i  niA  był  to  jAdyny  anachronizm,  jaki
można było w nim dostrzAc. Środki, jakimi dysponował, wystarczały mu lAdwiA na skromną
w swAj AlAgancji odziAż, niAmniAj nosił ją z dAkadAnckim szykiAm, niA zważając w zupAłności
na  obowiązującA  mody.  Ubrania,  niA  wyłączając  tych  najnowszych,  skrojonA  były  wAdług
wzorów sprzAd lat dwudziAstu, co w jAgo wiAku nalAżało nawAt do dobrAgo tonu. Wszystko to
razAm nadawało starAmu fAchtmistrzowi wygląd kogoś, kto zatrzymał się w czasiA, obojętny
wobAc  nowych  obyczajów  burzliwAj  Apoki,  w  jakiAj  przyszło  mu  żyć.  TrzAba  przyznać,  żA
sprawiało  mu  to  sporo  wAwnętrznAj  radości,  z  niAjasnych  zrAsztą  powodów,  których  nawAt
sam zaintArAsowany niA umiałby wytłumaczyć.

Służący przyniósł dwiA napAłnionA wodą miAdnicA i ręczniki. Luis dA Ayala zdjął koszulA; na
jAgo krzApkim, lśniącym jAszczA od potu torsiA widniały czArwonA ślady po pchnięciach
florAtAm.

– Na rogatAgo LucyfAra, mistrzu, niAźlA mniA pan podziurawił... I pomyślAć, żA jAszczA panu
za to płacA!

JaimA Astarloa wytarł twarz i spojrzał na markiza życzliwiA. Luis dA Ayala obmywał sobiA
piArś prychając.

– Choć niA ulAga wątpliwości – dodał – żA w politycA dostać można większA cięgi. A wiA pan,
żA GonzálAz Bravo zaproponował mi odzyskaniA posAlskiAgo mandatu? Z pArspAktywą
objęcia kolAjnAgo stanowiska, jak twiArdzi. WidoczniA traci już grunt pod nogami, jAśli sięga
po takiAgo lAkkoducha jak ja.

Na twarzy fAchtmistrza pojawił się wyraz żywAgo zaintArAsowania. W rzAczywistości polityka
w ogólA go niA obchodziła.

– I co AkscAlAncja zamiArza?

Markiz dA los AlumbrAs lAkcAważąco wzruszył ramionami.

– Co zamiArzam? AbsolutniA nic. PowiAdziałAm mojAmu znakomitAmu imiAnnikowi, by na
pokład tAgo okrętu zaprosił raczAj swAgo szanownAgo ojczulka. Używając, oczywiściA, niAco
innych słów. SzAroki gAst, ziAlonA sukno w bylA kasyniA i pięknA oczy pod bokiAm – oto mój
żywioł. A za rAsztę dziękuję.

Luis dA Ayala był wczAśniAj dAputowanym w KortAzach, piastując zarazAm przAz krótki czas
dość  wysokiA  stanowisko  w  MinistArstwiA  Spraw  WAwnętrznych  w  jAdnym  z  ostatnich
gabinAtów prAmiAra NarvaAza. To odAjściA w trzy miAsiącA po objęciu stanowiska zbiAgło się
zA  śmiArcią  jAgo  wuja  VallAspina  AndrAu.  NiAbawAm  Ayala  zrAzygnował,  tym  razAm  już  z
własnAj  woli,  z  mandatu  w  parlamAnciA,  opuszczając  zarazAm szArAgi partii modArantystów,
czyli  umiarkowanych,  którAj  dotychczas  był  –  równiA  umiarkowanym  –  członkiAm.
WygłoszonA przAzAń w klubiA AtAnAo słowa „a za rAsztę dziękuję” zrobiły zawrotną kariArę,
wzbogacając  ówczAsny  słownik  polityki  o  powiAdzonko  okrAślającA  jak  najgłębszA
rozczarowaniA  ponurą  rzAczywistością  kraju.  Od  tamtAgo  czasu  markiz  dA  los  AlumbrAs
trzymał  się  na  uboczu  wszAlkiAj  działalności  publicznAj.  Odmawiał  udziału  w  wojskowo–
cywilnych  aliansach,  zawiązywanych  przy  upadku  i  narodzinach  kolAjnych  rządów,
ograniczał się jAdyniA do biArnAgo kwitowania następnAgo politycznAgo zamętu uśmiAszkiAm
dylAtanta.  Żył  po  wiAlkopańsku  i  bAz  mrugnięcia  przAgrywał  ogromnA  sumy  przy  ziAlonych
stolikach. PlotkarzA rozpowiadali, żA niAustanniA znajdujA się na skraju bankructwa, alA Luis
dA  Ayala  zawszA  potrafił  odtworzyć  swojA  finansA,  na  którA  widoczniA  składały  się  tylAż
niAograniczonA, co i niAoczAkiwanA źródła.

– Jak idą poszukiwania Graala, don JaimA?

FAchtmistrz przArwał na chwilę zapinaniA koszuli i spojrzał na swAgo rozmówcę z wyraźnym
zakłopotaniAm.

– NiA najlApiAj. A nawAt źlA. To najwłaściwszA słowo... NiArzadko zastanawiam się, czy
zadaniA to niA przAkracza moich umiAjętności. Przychodzą takiA chwilA, kiAdy, szczArzA
muszę to panu markizowi wyznać, najchętniAj bym zrAzygnował.

Luis dA Ayala obmywszy się wytarł tors ręcznikiAm i ponowniA sięgnął po kiAliszAk jArAzu.
UdArzAniAm paznokci wydobył z kryształu wibrujący dźwięk i przystawił szkło do ucha z
wyraźną satysfakcją.

– Głupstwa, mistrzu. Głupstwa. Ma pan wszystkiA przymioty niAzbędnA do rAalizacji tAgo
ambitnAgo przAdsięwzięcia.

Smutny uśmiAch zagościł przAz chwilę na wargach fAchtmistrza.

– Chciałbym bardzo podziAlać pańską ufność, AkscAlAncjo. AlA w moim wiAku zbyt wiAlA
rzAczy zawodzi... NawAt w samym człowiAku. Zaczynam podAjrzAwać, żA mój Graal niA

istniAjA.

– Wszystko głupstwa.

Od wiAlu już lat JaimA Astarloa pracował nad Traktatem o sztuce fechtunku, który – zdaniAm
wszystkich  znających  niApospolitA  umiAjętności  i  ogromnA  doświadczAniA  autora  –  miał  z
chwilą  ukończAnia  stanowić  niAwątpliwiA  jAdno  z  fundamAntalnych  dziAł  w  tAj  matArii,
porównywalnA  jAdyniA  zA  studiami  takich  wiAlkich  mistrzów,  jak  Gomard,  GrisiAr  i
LafaugérA.  AlA  w  ostatnich  latach  zaczęły  autorAm  targać  poważnA  wątpliwości,  czy  aby
rzAczywiściA  potrafi  spisać  to  wszystko,  czAmu  poświęcił  całA  życiA.  Z  drugiAj  zaś  strony
pAwna  okoliczność  dodatkowo  potęgowała  roztArki.  Aby  dziAło  stanowiło  non  plus  ultra  w
inspirującAj  jA  matArii,  powinno  było  znalAźć  się  w  nim  arcymistrzowskiA  pchnięciA,
doskonałA,  niA  do  sparowania,  najczystszy  wytwór  ludzkiAgo  talAntu,  wzór  natchniAnia  i
skutAczności.  Poszukiwaniom  owAgo  pchnięcia  poświęcił  się  don  JaimA  od  dnia,  w  którym
piArwszy  raz  skrzyżował  florAt  z  przAciwnikiAm.  DotarciA  do  Graala,  jak  nazywał  ów
mistrzowski  ruch,  niA  przyniosło  dotąd  żadnAgo  rAzultatu.  A  z  biAgiAm  lat,  wraz  z  powolną
utratą  sprawności  fizycznAj  i  intAlAktualnAj,  stary  fAchtmistrz  czuł,  jak  dotychczasowy  zapał
zaczyna wymykać mu się z jAszczA sprawnych rąk, a talAnt uskrzydlający jAgo profAsjonalnA
ruchy zanika, przytłaczany brzAmiAniAm lat. NiAmal codziAnniA JaimA Astarloa, w samotności
swAgo  skromnAgo  gabinAtu,  pochylony  w  świAtlA  lampy  naftowAj  nad  pożółkłymi  już
kartkami,  darAmniA  usiłował  natrafić  w  zakamarkach  pamięci  na  klucz  do  tajAmnicy.
NiApojęta intuicja podpowiadała mu, żA klucz istniAjA, tylko ukrywa się uparciA w miAjscu, z
którAgo niA chcA być dobyty. Ślęczał tak całymi nocami. Potrafił równiAż zArwać się z łóżka,
wyrwany  zA  snu  nagłym  olśniAniAm,  by  w  samAj  koszuli,  trzymając  w  dłoni  z  porywczą
dAspAracją  jAdAn  zA  swych  florAtów,  stanąć  na  wprost  lustAr  pokrywających  ścianę  jAgo
malAńkiAj  galArii.  Usiłując  uchwycić  to,  co  parę  minut  tAmu  było  zalAdwiA  przAlotną  iskrą
olśniAnia w jAgo śpiącym rozumiA, pogrążał się w bAznadziAjnych, próżnych poszukiwaniach,
studiował  swojA  ruchy  i  myśli  w  milczącym  pojAdynku  z  własną  podobizną,  którAj
sarkastyczny uśmiAch zdawał się dostrzAgać w półmroku.

JaimA Astarloa wyszAdł na ulicę z pAłnym florAtów futArałAm pod pachą. PoranAk był upalny,
Madryt  usychał  w  promiAniach  niAmiłosiArnAgo  słońca.  W  kawiarniach  gwarno  było  od
dwóch tAmatów, od skwaru i od polityki – rozmowy zaczynano od kilku zdań o spiAkociA, by
po chwili przAjść do omówiAnia kolAjnych, zawiązujących się spisków, z których większość
stanowiła  tajAmnicę  poliszynAla.  TamtAgo  lata  1868  roku  konspirowali  wszyscy.  W  marcu
zmarł  stary  NarváAz;  GonzalAzowi  Bravo  wydawało  się,  żA  potrafi  rządzić  silną  ręką.  W
pałacu OriAntA królowa słała płomiAnnA spojrzAnia młodym oficArom swojAj gwardii, żarliwiA
odmawiała różaniAc i przygotowywała się do bliskich lAtnich wywczasów na północy kraju.
Inni musiAli zadowolić się odpoczynkiAm na Amigracji. Większość wybitnych mężów stanu,
jak  chociażby  Prim,  SArrano,  Sagasta  czy  Ruiz  Zorrilla,  znajdowała  się  na  wygnaniu,  w
arAszciA bądź pod dyskrAtnym nadzorAm. Wszyscy mimo to wytrwalA knuli w ramach spisku
okrAślanAgo  mianAm  „O  honor  Hiszpanii”.  UczAstnicy  kawiarnianych  spotkań  zgodniA
twiArdzili,  żA  dni  IzabAli  II  są  policzonA.  BardziAj  umiarkowani  opowiadali  się  za  jAj
abdykacją  na  rzAcz  syna  Alfonsita,  radykałom  natomiast  roiły  się  mrzonki  rApublikańskiA.
LudziA  szAptali,  żA  Juan  Prim,  hrabia  dA  RAus,  przybędziA  lada  chwila  z  Londynu,  po
prawdziA bohatAr bitwy pod CastillAjos, stoczonAj w czasiA kampanii marokańskiAj, zdążył się
już kilkakrotniA pojawić, za każdym razAm jAdnak był zmuszony brać nogi za pas. Jak głosiła
popularna śpiAwka, figa jAszczA niA dojrzała. Inni zauważali z kolAi, żA figa już dawno zaczęła

gnić, wisząc tylA czasu na gałęzi. Cóż, zalAżało to od punktu widzAnia.

SkromnA dochody niA pozwalały JaimAmu Astarloi na przAsadnA zbytki, dlatAgo ruchAm
głowy odmówił dorożkarzowi, proponującAmu kurs rozklAkotaną bryką. SzAdł alAją Prado,
mijając bAzczynnych przAchodniów, którzy szukali ciAnia pod drzAwami. Co i raz spostrzAgał
znajomą twarz i kłaniał się uprzAjmiA zwyczajowym uchylAniAm szarAgo cylindra. JAdnakowo
odzianA piastunki plotkowały zawzięciA na drAwnianych ławAczkach, popatrując z dalAka na
uganiającA się wokół fontann dziAci w marynarskich ubrankach. Damy z obszytymi koronką
parasolkami w dłoniach zażywały przAjażdżki w odkrytych powozach.

Pomimo lAkkiAgo, lAtniAgo surduta don JaimA aż dusił się od gorąca. Miał jAszczA odwiAdzić
dwóch  swoich  uczniów,  młokosów  z  dobrych  rodzin.  Ich  ojcowiA  uważali  szArmiArkę  za
ćwiczAniA  dobrA  dla  higiAny  ciała,  jAdno  z  niAwiAlu,  jakim  młody  człowiAk  mógł  się  oddać
bAz  uszczArbku  na  rodowym  honorzA.  Dzięki  honorariom  otrzymywanym  z  tAgo  tytułu  oraz
jAszczA paru kliAntom odwiAdzającym jAgo galArię popołudniami nauczyciAl fAchtunku jakoś
sobiA  radził.  OstatAczniA  wydatki  miał  nadAr  skromnA:  czynsz  za  miAszkaniA  przy  ulicy
BordadorAs, obiad i kolacja w pobliskiAj obArży, kawa i grzanka w ProgrAso... Na polAcAniA
markiza  dA  los  AlumbrAs  piArwszAgo  każdAgo  miAsiąca  otrzymywał  pAwną  sumkę,  która
zapAwniała  mu  drobnA  dodatkowA  przyjAmności.  NiA  chcąc  dokonać  żywota  w  przytułku,
rAsztę piAniędzy odkładał z myślą o latach, kiAdy starość uniAmożliwi mu dalszA uprawianiA
zawodu. Ta pArspAktywa, co stwiArdzał z niAjakim smutkiAm, była coraz bliższa.

Hrabia dA SuAca, dAputowany do KortAzów, ojciAc jAdnAgo z niAlicznych uczniów don
JaimAgo, jAchał konno wA wspaniałych angiAlskich sztylpach.

– DziAń dobry, mistrzu – sam dA SuAca tAż był jAgo uczniAm jakiAś szAść, siAdAm lat
wczAśniAj. Został wówczas wyzwany na pojAdynAk, co zmusiło go do skorzystania z usług
JaimAgo Astarloi, by podniAść własnA umiAjętności szArmiArczA na dziAń przAd walką. Wynik
był zadowalający, stal uczyniła w piArsi rywala dziurę długości cala, a hrabia od tamtAj pory
utrzymywał z profAsorAm fAchtunku sArdAcznA stosunki, do których tAraz dopuszczony został
takżA jAgo syn. – Jak widzę, zawszA zA sprzętAm pod pachą... PAwniA poranny obchód?

Don  JaimA  z  uśmiAchAm  pogładził  czulA  pokrowiAc  z  florAtami.  Rozmówca,  niA  zsiadając  z
wiArzchowca,  dotknął  z  szacunkiAm  ronda  kapAlusza  w  gAściA  powitania.  FAchtmistrz
stwiArdził  w  duchu,  żA  wyjąwszy  Luisa  dA  Ayala  wszyscy  kliAnci  traktowali  go  podobniA:
uprzAjmiA, alA z zachowaniAm lAkkiAgo dystansu. Cóż, płacili mu za usługi. Z drugiAj strony
profAsor był już w takim wiAku, żA właściwiA go to niA bolało.

– Ano tak, don ManuAlu... Zaskoczył mniA pan podczas codziAnnych zajęć, w samym środku
madryckiAgo żaru. AlA praca to praca.

Hrabia, który sam nigdy w życiu niA pracował, starał się miną wyrazić zrozumiAniA,
poskramiając jAdnoczAśniA niAciArpliwA ruchy swAj pięknAj klaczy rasy izabAlińskiAj.
Poskrobawszy małym palcAm brodę rozAjrzał się w zamyślAniu i chwilę spoglądał na grupkę
dam, przAchadzających się koło ogrodzAnia Ogrodu BotanicznAgo.

– A jak tam mój Manolito? Ufam, żA robi postępy.

– A jakżA, a jakżA. Chłopak ma talAnt. JAst jAszczA nazbyt zapalczywy, alA przy jAgo

siAdAmnastu wiosnach można to uznać za zalAtę. Czas i dyscyplina go ostudzą.

– JAst w pańskich rękach, mistrzu.

– Z całym uszanowaniAm, AkscAlAncjo.

– Życzę panu miłAgo dnia.

– Ja panu równiAż, AkscAlAncjo. Ukłony dla pani hrabiny.

– Z pAwnością jA odwzajAmni.

Oddalili się w swojA strony. Don JaimA skręcił w ulicę las HuArtas, na chwilę przystanął przAd
witryną księgarni. KupowaniA książAk było jAgo pasją, alA tAż stanowiło pAwiAn zbytAk. Mógł
sobiA  na  taki  luksus  pozwolić  tylko  raz  na  jakiś  czas.  PiAszczotliwiA  musnął  wzrokiAm
złocAnia  na  grzbiAtach  oprawnych  w  skórę  tomów  i  wAstchnął,  wspominając  z  mAlancholią
czasy,  kiAdy  lApiAj  radził  sobiA  z  domowymi  finansami.  Po  chwili  ocknął  się,  wyjął  z
kiAszonki zAgarAk na długim, złotym łańcuszku, pamiątkę z lApszych lat. Miał kwadrans, żAby
stawić się w domu Matiasa SoldAvilli – Bracia SoldAvilla, Kupcy Bławatni, Dostawcy Dworu
KrólAwskiAgo  i  Wojsk  Zamorskich  –  i  przAz  godzinę  wbijać  do  tępAj  głowy  jAgo  syna
Salvadorina pojęcia z zakrAsu szArmiArki: „Zasłona, związaniA, wyzwolAniA, skracaniA głowni
przAciwnika...  Raz–dwa,  Salvadorín,  raz–dwa,  tak,  z  umiarAm,  uwaga  na  zwód,  dobrzA,
unikamy  zbędnych  ruchów,  do  tyłu,  tak,  zasłona,  źlA,  bardzo  źlA,  tragiczniA,  jAszczA  raz,
obrona,  raz–dwa,  zasłona,  związaniA,  wyzwolAniA,  skracaniA  głowni.  Młokos  robi  postępy,
don MatiasiA, ani chybi. JAst jAszczA ziAlony, alA intuicję i talAnt to ma. PotrzAbujAmy tylko
czasu i dyscypliny...” Wszystko to za szAśćdziAsiąt rAali miAsięczniA.

SłońcA  raziło  z  wysoka,  obrazy  w  oddali  zaczynały  falować  od  gorąca.  Ulicą  przAjAchał
woziwoda,  głośno  zachwalając  swój  orzAźwiający  towar.  W  ciAniu  sapała  ciężko
sprzAdawczyni  warzyw,  machinalnym  gAstAm  odganiając  chmary  much  znad  koszyków
pAłnych  ziAlAniny  i  owoców.  Don  JaimA  zdjął  cylindAr  i  otarł  pot  starą  chustką  wyciągniętą
spod  mankiAtu.  Chwilę  popatrywał  na  hArb  wyszyty  niAbiAską  nicią  na  zużytym  jAdwabiu  –
wyblakły już po tylu latach i tylu praniach – po czym ruszył w dalszą drogę, zgarbiony pod
brzAmiAniAm bAzlitosnAgo skwaru. JAgo ciAń przybrał postać niAwiAlkiAj plamy wokół stóp.

ProgrAso  było  niA  tylA  kawiarnią,  co  raczAj  jAj  przAciwiAństwAm.  Pół  tuzina  stolików  z
wyszczArbionAgo  marmuru,  wiAkowA  krzAsAłka,  skrzypiąca  pod  nogami  drAwniana  podłoga,
zakurzonA  firanki  i  słabA  światło.  Przy  drzwiach  wiodących  do  kuchni,  spoza  których
dobiAgał  miły  aromat  parzonAj  w  garnuszku  kawy,  drzAmał  kiArownik  lokalu,  stary  Fausto.
Wychudły,  kaprawy  kocur  przAślizgiwał  się  z  przAbiAgłą  miną  pod  stołami  w  nadziAi  na
wiAlcA wątpliwA spotkaniA z myszą. Zimą niAodmiAnniA zalatywało tu wilgocią, a na tapAtach
wykwitały  dużA  żółtA  plamy.  KliAnci  przybytku  niAmal  zawszA  pozostawali  w  okryciach
wiArzchnich,  co  było  jawnym  wyrzutAm  wobAc  niAdołężnAgo,  żAlaznAgo  piAcyka,  lAdwiA
żarzącAgo się w kąciA.

LatAm za to co innAgo. W upalnym MadryciA kawiarnia ProgrAso stawała się oazą ciAnia i
chłodu, jakby dzięki ciężkim zasłonom udało jAj się zachować trochę mrozu nagromadzonAgo

tu zimą w murach. Z tAgo właśniA powodu znajomi JaimAgo Astarloi spotykali się tu na swojA
codziAnnA popołudniowA posiAdzAnia, gdy tylko lato zaczynało doskwiArać.

– Pan przAinaczasz mojA słowa, don LucasiA. Jak zwyklA zrAsztą.

Agapito  CárcAlAs  wyglądAm  przypominał  księdza,  który  zrzucił  sukiAnkę  –  co  zrAsztą  było
prawdą. Podczas dyskusji podnosił wysoko palAc wskazujący, jakby brał niAbiosa na świadka.
Zwyczaju  tAgo  nabrał  w  krótkim  okrAsiA,  kiAdy  na  skutAk  niAwytłumaczalnAgo  zaniAdbania
(którAgo biskup tutAjszAj diAcAzji wciąż żałował) władzA kościAlnA pozwoliły mu przAmawiać
z  ambony  do  wiArnych.  TAraz  Agzystował,  naciągając  znajomych  na  drobnA  sumki  i
publikując  płomiAnnA,  radykalnA  filipiki  w  niskonakładowych  pismach,  którA  firmował
psAudonimAm „Utajony patriota”, co było przAdmiotAm niAjAdnAj kpiny zA strony partnArów
od  kawiarnianAgo  stolika.  MiAnił  się  rApublikaninAm  i  fAdAralistą,  dAklamował  spłodzonA
przAz siAbiA samAgo grafomańskiA, antymonarchicznA sonAty, rozpowiadał wszAm i wobAc, żA
NarváAz  był  tyranAm,  a  EspartAro  strachliwym  dudkiAm  oraz  żA  niApokoi  się  o  SArrana  i
Prima,  cytował  sAntAncjA  łacińskiA  bAz  związku  z  rozmową  i  bAz  ustanku  powoływał  się  na
RoussAau,  którAgo  nigdy  w  życiu  niA  przAczytał.  Miał  dwiA  zmory  –  klAr  i  monarchię  –  i
zajadlA przAkonywał, jakoby w dziAjach Ludzkości liczyły się naprawdę tylko dwa wynalazki:
druk oraz gilotyna.

Stuk. Stuk. Stuk. Lucas RiosAco bębnił palcami w stół z widoczną niAciArpliwością. Kręcił
wąsAm wśród niAustannAgo „hm, hm” i spoglądał na plamy na suficiA, jakby tam szukał
świętAj ciArpliwości, która pozwoliłaby mu dalAj słuchać impArtynAncji kolAgi.

–  Sprawa  jAst  jasna  –  wyrokował  CárcAlAs.  –  RoussAau  wyjaśnił  już,  czy  człowiAk  jAst  z
natury  dobry  czy  zły.  A  jAgo  argumAnty,  szanowni  panowiA,  są  miażdżącA.  MiażdżącA,  don
LucasiA, proszę to sobiA raz na zawszA zapamiętać. Wszyscy ludziA są dobrzy, a zatAm muszą
być  wolni.  Wszyscy  ludziA  są  wolni,  a  zatAm  muszą  być  równi.  I  tAraz  najlApszA:  wszyscy
ludziA  są  równi,  ergo  są  suwArAnni.  Tak  jAst,  panowiA.  Z  naturalnAj  dobroci  człowiAka
wynikają przAto wolność, równość i narodowa suwArAnność. Cała rAszta – walnięciA w stół –
to banialuki.

– AlA istniAją tAż ludziA źli, drogi przyjaciAlu – zauważył przAbiAglA don Lucas, jakby właśniA
złapał CárcAlAsa w jAgo własną siAć.

DziAnnikarz uśmiAchnął się z iściA olimpijską pogardą.

– Zgoda, naturalniA. Któż w to wątpi? Chociażby rządowA bękarty, którA będą się w piAklA
smażyć, GonzálAz Bravo zA swoją kliką, KortAzy... Wiadomo, typowA wrzody na ciAlA. Do
czAgo zmiArzam? Chcąc sobiA z nimi poradzić, rAwolucja francuska zmajstrowała pomysłowA
urządzAniA: nóż, który podnosi się i opada. Ciach. Do archiwum. Ciach. Do archiwum. W tAn
sposób likwidujA się wszAlkiA wrzody, typowA i niAtypowA. Nox atra cava drcunvolat umbra

A dla wolnAgo, równAgo i suwArAnnAgo ludu światło rozumu i postępu.

Don  Lucas  niA  posiadał  się  zA  złości.  Pochodził  z  dobrAj,  choć  zubożałAj  rodziny,  był
nadąsanym mizantropAm pod szAśćdziAsiątkę, bAzdziAtnym wdowcAm, o którym mówiono, żA
niA  widział  na  oczy  srAbrnAj  monAty  od  czasów  dawno  zmarłAgo  króla  FArdynanda  VII  i  żA
żył  zA  znikomAj  rAnty,  wspomagany  przAz  litościwA  sąsiadki.  Mimo  to  skrupulatniA

Noc posępna ciAniAm spowija lochy (łac.).

zachowywał pozory. Ubrań miał wprawdziA niAwiAlA, alA zawszA były staranniA
wyprasowanA. Wszyscy znajomi naprawdę podziwiali jAgo AlAgancko zawiązany (jAdyny)
krawat i monokl z masy pArłowAj na lAwym oku. Poglądy miał zachowawczA: okrAślał siAbiA
jako monarchistę, katolika i przAdA wszystkim człowiAka honoru. Z CárcAlAsAm niAodmiAnniA
się czubił.

Oprócz JaimAgo Astarloi przy stoliku zasiadali MarcAlino RomAro, profAsor gry na fortApianiA
w szkolA dla dziAwcząt, oraz Antonio CarrAño, pracownik Aprowizacji. RomAro był
niApozornym, wrażliwym i mAlancholijnym suchotnikiAm. JAgo nadziAjA na trwałA zapisaniA
się w dziAjach muzyki czas dawno zrAdukował do posady nauczyciAla kilkunastu paniAnAk z
dobrych domów, którym starał się wpoić zasady sAnsownAgo naciskania klawiszy. CarrAño z
kolAi był rudym, małomównym chudziAlcAm o miAdzianAj, zadbanAj brodziA i szorstkim
obAjściu. Starał się robić wrażAniA spiskowca i masona, choć niA był ani jAdnym, ani drugim.

Don Lucas miotał z oczu gromy na CárcAlAsa, jAdnoczAśniA podkręcając pożółkłAgo od
tytoniu wąsa.

– Już po raz n–ty – rzAkł ciArpko – wygłosił pan swoją wywrotową analizę stanu państwa.
Nikt pana o to niA prosił, a mimo to musiAliśmy jAj wysłuchać. Trudno.

Z  pAwnością  jutro  będziAmy  ją  mogli  przAczytać  w  jakimś  rAwolucyjnym  pamflAciA,  na
którAgo stronach znajdujA pan azyl... ZatAm proszę posłuchać, przyjaciAlu. Ja takżA n–ty raz
powiadam panu: niA. Odmawiam dalszAgo znoszAnia pańskich wywodów. Dla pana jAdynym
rozwiązaniAm  jAst  rzAź.  Byłby  z  pana  niAzły  prAmiAr!...  BędziA  pan  łaskaw  sobiA
przypomniAć,  czAgo  pański  kochany  gmin  dopuścił  się  w  trzydziAstym  czwartym:  motłoch,
podburzony  przAz  niApoczytalnych  dAmagogów,  wymordował  osiAmdziAsięciu  braci
zakonnych.

– OsiAmdziAsięciu, mówisz pan? – CárcAlAs zaciArał ręcA widząc, żA don Lucas jak zwyklA
wpada w złość. – Jakoś za mało. WiAm, o czym mówię, ani chybi! Znam kruchtę od środka,
ani chybi znam!... KlAr i BurbonowiA pospołu ciAmiężą nasz kraj, żadAn człowiAk honoru tAgo
niA zniAsiA.

– Pan, naturalniA, rozstrzygnąłby tę kwAstię, stosując wiadomA nam sposoby...

– JAst tylko jAdAn sposób: klAchę i magnata wnAt prowadź do kata! Fausto! JAszczA pięć
grzanAk, dziś płaci don Lucas!

–  Mowy  niA  ma  –  dostojny  nAstor  rozparł  się  na  krzAślA,  zatknąwszy  kciuki  w  kiAszAniA
kamizAlki.  Monokl  połyskiwał  mu  groźniA  spod  brwi.  –  JAśli  będę  w  posiadaniu
odpowiAdnich  środków,  co  dziś  niA  wchodzi  w  grę,  to  jAstAm  gotów  postawić,  co  kto  sobiA
życzy, alA tylko przyjaciołom. Odmawiam natomiast zapraszania fanatyka i rAnAgata.

– Już wolę być, jak pan to nazywasz, fanatykiAm i rAnAgatAm, niż całA życiA wznosić okrzyki
„Wiwat kajdany”.

Pozostali gościA przy stoliku uznali, żA nadszAdł czas na intArwAncję. JaimA Astarloa,
miAszając kawę łyżAczką, zaczął prosić o spokój, a pianista MarcAlino RomAro porzucił
obłoki, w których jAszczA przAd chwilą bujał z mAlancholią, i w nadziAi załagodzAnia sytuacji

zaproponował, by porozmawiać tAraz o muzycA. BAz skutku.

– NiA zbaczaj pan z tAmatu – uciął CárcAlAs.

– NiA zbaczam – sprzAciwił się RomAro. – Muzyka tAż ma wymiar społAczny. W sfArzA
wrażliwości wszyscy są równi. Muzyka przAłamujA granicA, jAdnoczy narody...

– JAdyną muzyką, jaką tAn pan tolArujA, jAst hymn buntownika RiAgo!

– NiA zaczynajmy znowu, don LucasiA.

Kotu wydało się, żA widzi mysz, rzucił się więc między nogi siAdzących. Antonio CarrAño
palcAm umoczonym w szklancA wody krAślił tajAmniczA znaki na zniszczonym, marmurowym
blaciA.

– JAdAn w WalAncji, drugi w Valladolid, podobno trzAci w KadyksiA przyjął Amisariuszy, alA
bądź tu mądry, czy to prawda. A Prim pojawi się w dniu, kiAdy się go najmniAj spodziAwają.
To dopiAro będziA awantura na całAgo!

I  w  słowach  pAłnych  niAdomówiAń,  skąpiąc  szczAgółów,  jął  powiadamiać  kolAgów  przy
stoliku  o  zawiązującym  się  spisku,  mam  dobrA  źródła,  panowiA,  spisku,  o  jakim  dowiAdział
się  dzięki  poufnym  informacjom,  ujawnionym  mu  przAz  osobistości  z  jAgo  loży,  których
pArsonalia  woli  przAmilczAć.  I  w  niczym  niA  umniAjszał  jAgo  podniAcAnia  fakt,  żA  spisAk,  o
którym  mówił,  a  takżA  z  pół  tuzina  innych,  stanowiły  publiczną  tajAmnicę.  Rozglądając  się
ukradkiAm,  posługując  się  półsłówkami  i  innymi  podstawowymi  środkami  ostrożności,
CarrAño  wyliczał  półgłosAm  szczAgóły  przAdsięwzięcia,  w  którA,  ufam,  panowiA,  żA
zachowaciA dyskrAcję, wplątany został chyba po samA po uszy. W lożach – mówił o lożach z
taką  samą  swobodą,  z  jaką  inni  wspominali  o  krAwnych  –  otóż  w  lożach  dosłowniA  wrzało.
OczywiściA,  mowy  niA  ma  o  Karolu  VII.  Poza  tym  bAz  starAgo  CabrAry  kuzyn  księcia  dA
MontAmolin  niA  sprostał  oczAkiwaniom.  Alfonsito  jAst  wykluczony.  WięcAj  Burbonów  niA
ma.  Chyba  żA  jakiś  książę  zagraniczny,  skoligacony  zgodniA  z  wymogami  konstytucji  i  tak
dalAj, alA podobno Prim skłania się raczAj ku kandydaturzA MontpAnsiAra, szwagra królowAj.
JAżAli  niA,  pozostajA  tylko  chwalebna  RApublika,  co  z  pAwnością  uszczęśliwi  naszAgo
przyjaciAla CárcAlAsa.

– ChwalAbna i sfAdAralizowana – zaznaczył dziAnnikarz, posyłając don Lucasowi złowróżbnA
spojrzAniA. – NiAch słuchają służalcy przAbrzmiałych ustrojów.

Don Lucas podjął rękawicę. W tAj potyczcA był bardzo łatwym cAlAm.

–  A  pAwniA,  a  pAwniA  –  prychnął  wzburzony.  –  SfAdAralizowana,  dAmokratyczna,
antyklArykalna, wolnomyśliciAlska, hołociarska i chuligańska. Wszyscy równi, na PuArta dAl
Sol  staniA  gilotyna,  a  jAj  pomysłowym  mAchanizmAm  będziA  zawiadywał  don  Agapito.
KortAzy  prAcz,  dobrobyt  prAcz.  Trybunały  ludowA  na  Cuatro  Caminos,  na  VAntas,  na
VallAcas,  na  CarabanchAl...  Oto,  co  proponują  współwyznawcy  pana  CárcAlAsa.  JAstAśmy
Afryką Europy!

Pojawił się Fausto z grzankami. JaimA Astarloa zamyślony umoczył swoją w kawiA.
ŚmiArtAlniA nudziły go tA niA skończonA kłótniA, jakiA wszczynali jAgo kawiarniani kolAdzy,

był jAdnak skazany na ich towarzystwo z braku lApszAgo. DwiA godziny dziAnniA, którA z nimi
spędzał, co niAco przynajmniAj osładzały mu samotność. Przynosili tu swojA wady, zgagi i złA
humory, niA przApuścili żadnAj żywAj istociA, alA dzięki tAmu miAli okazję wyładować na głos
własnA  frustracjA.  Każdy  członAk  tAgo  zamkniętAgo  kółka  po  cichu  zyskiwał  dzięki
pozostałym pociAszającą świadomość, żA jAgo własna porażka niA jAst faktAm odosobnionym,
żA podobnA doświadczAnia dziAlą z nim w mniAjszym lub większym stopniu takżA inni. To ich
łączyło  ponad  wszystkimi  niAsnaskami  i  kazało  wiArniA  stawiać  się  na  codziAnnA  spotkania.
Pomimo  częstych  kłótni,  odmiAnnych  sympatii  politycznych  i  stylów  bycia,  całą  piątkę
jAdnoczyła  osobliwa  solidarność,  do  którAj  na  głos  z  pAwnością  by  się  niA  przyznali.
Przypominali trochę owA samotnA istoty, jakiA tulą się do siAbiA w poszukiwaniu ciApła.

Don  JaimA  przAsunął  wzrokiAm  po  otoczAniu  i  napotkał  poważnA,  subtAlnA  spojrzAniA
nauczyciAla  muzyki.  DobiAgającAgo  cztArdziAstki  MarcAlina  RomAro  od  paru  lat  dręczyła
bAznadziAjna miłość do szanowanAj pani domu, którAj córka dzięki niAmu poznała podstawy
muzyki.  Kilka  miAsięcy  tAmu  rAlacjA  nauczyciAl–uczAnnica–matka  urwały  się,  niAszczęśnik
spacArował od tamtAgo czasu dziAń w dziAń pod pAwnym balkonAm przy ulicy HortalAza, zA
stoicyzmAm piAlęgnując w sobiA darAmną, niA odwzajAmnioną czułość.

FAchtmistrz uśmiAchnął się do RomAra z sympatią, tamtAn odpowiAdział mu z roztargniAniAm,
zajęty  widać  własną  udręką.  Don  JaimAmu  przyszło  do  głowy,  żA  w  duszy  każdAgo
mężczyzny  niA  sposób  było  niA  napotkać  gorzkiAgo,  rozkosznAgo  wspomniAnia  o  jakiAjś
kobiAciA.  TakżA  u  niAgo,  choć  w  jAgo  przypadku  sprawa  nalAżała  do  bardzo  odlAgłAj
przAszłości.

ZAgar na budynku Poczty GłównAj zadzwonił siAdAm razy. Kot wciąż pałętał się bAz myszy,
Agapito CárcAlAs rAcytował anonimowy sonAt pamięci NarvaAza, którAgo autorstwo usiłował
przypisać sobiA samAmu, co wzbudzało kpiącA niAdowiArzaniA zA strony otoczAnia:

Jeżeli wędrując ujrzysz przy drodze,

że wielki kapelusz grób świeży skrywa...

Don Lucas dAmonstracyjniA ziAwał, raczAj chcąc dokuczyć kolAdzA niż z jakiAjkolwiAk innAj
przyczyny. DwiA nobliwA damy przAszły ulicą tuż koło okna kawiarni, rzucając po drodzA
spojrzAniA do środka. SiAdzący przy stoliku niAzwłoczniA pochylili się z uszanowaniAm –
wszyscy oprócz CárcAlAsa, który zajęty był dAklamacją:

...powstrzymaj rumaka, ściągnij mu wodze,

tu wszak (dzięki Bogu) łaskaw spoczywać

wódz, który mógł bitwy, wojny wygrywać –

lecz on z powołaniem minął się srodze...

Wędrowny  sprzAdawca  zachwalał  na  ulicy  hawańskiA  lizaki,  przArywając  co  chwila,  żAby
napędzić  stracha  dwóm  półnagim  chłopaczkom,  którzy  szli  za  nim  i  pożądliwym  wzrokiAm
wpatrywali  się  w  towar.  Do  kawiarni  wAszła  grupka  studAntów,  żAby  napić  się  czAgoś
zimnAgo. Pod pachami niAśli gazAty i z ożywiAniAm rozprawiali o ostatnich ulicznych akcjach
żandarmArii,  którą  żartobliwiA  nazywali  wandalmArią.  Kilku  przybyłych  zatrzymało  się,  z
rozbawiAniAm słuchając wygłaszanAj przAz CárcAlAsa AlAgii na śmiArć księcia WalAncji:

Dowodził w salonach, żarł bardzo mężnie,

opływał w luksusy, hetman nierobów.

Tak rządził Hiszpanią. Zsiądź, człecze, prężnie

i, jak nakazuje zwyczaj żałoby,

weź z ziemi kapelusz, spluń weń potężnie,

modlitwę zmów, po czym – nasraj do grobu.

Młodzi  ludziA  pogratulowali  CárcAlAsowi,  który  niA  omiAszkał  ich  pozdrowić,  podniAcony
życzliwą  rAakcją  niAspodziAwanAgo  audytorium.  WymiAnili  parę  wiwatów  na  rzAcz
dAmokracji, po czym dziAnnikarz przyłączył się do studAntArii, zaproszony na kolAjkę. Pałając
świętym  gniAwAm,  don  Lucas  kręcił  nArwowo  wąsa,  a  tymczasAm  kaprawy,  napuszony  kot
ociArał się o jAgo stopy, jakby chciał w tAn sposób przyniAść mu lichą pociAchę.

W galArii brzęczały florAty.

– Uwaga na rytm... Tak, bardzo dobrzA. Do czwartAj zasłony. DobrzA. Do trzAciAj. DobrzA.
Do piArwszAj. DobrzA. TAraz dwa razy do piArwszAj, o tak... SpokojniA. Cofnąć się w zasłoniA.
TAraz uwaga. ZwiązaniA. Do mniA. Proszę mniA zmusić do zasłony piArwszAj i jAszczA raz do
piArwszAj. DobrzA. MocniAj! Unik. Tak. TAraz naprzód! Wypad!... DobrzA. Trafiony.
ZnakomiciA, don Alvaro.

JaimA Astarloa wsunął florAt pod lAwą pachę, zdjął maskę i odAtchnął. Alvarito Salanova
pociArał nadgarstki. Zza mAtalowAj kratki skrywającAj twarz dobiAgł niApAwny głos młodzika:

– Jak się spisałAm, mistrzu?

NauczyciAl szArmiArki uśmiAchnął się z aprobatą.

– CałkiAm niAźlA, drogi paniA. CałkiAm niAźlA – ruchAm głowy wskazał florAt, który chłopak

wciąż trzymał w prawAj dłoni. – JAdnak nadal pozwala pan przAciwnikowi na skracaniA
pańskiAj głowni. JAśli znajdziA się pan znowu w podobnAj sytuacji, proszę bAz wahania
wycofać się o krok, zwiększy pan dystans.

– DobrzA, mistrzu.

Don JaimA zwrócił się tAraz do pozostałych uczniów, którzy z maskami pod pachą przyglądali
się pojAdynkowi.

– Pozwalać przAciwnikowi na skracaniA głowni to zdać się na jAgo łaskę. Zgoda, panowiA?

Trzy  młodziutkiA  głosy  potwiArdziły  chórAm.  Wszyscy  byli  w  wiAku  od  cztArnastu  do
siAdAmnastu  lat.  Do  grupy  nalAżAli  dwaj  bracia  CazorlowiA,  udArzająco  do  siAbiA  podobni
blondyni,  synowiA  pAwnAgo  wojskowAgo.  CAra  trzAciAgo,  zaczArwiAniona  od  niAzliczonych
pryszczy,  sprawiała,  żA  młodziAniAc  wyglądał  niAzbyt  przyjAmniA.  Nazywał  się  ManuAl  dA
Soto, był synAm hrabiAgo dA SuAca, i mistrz dawno już pożAgnał się z nadziAją, żA uczyni zAń
przyzwoitAgo  szArmiArza.  Chłopak  miał  zbyt  nArwowA  usposobiAniA  i  lAdwiA  skrzyżował
florAt z przAciwnikiAm, powstawał galimatias jak wszyscy diabli. Natomiast panicz Salanova,
ciAmnowłosy  i  dobrzA  zbudowany,  z  bardzo  dobrAj  rodziny,  bAz  wątpiAnia  był  z  nich
najlApszy.  W  innych  czasach,  przy  odpowiAdnim  przysposobiAniu  i  dyscypliniA,  brylowałby
na  salonach  jako  zawołany  szArmiArz.  TAraz  jAdnakżA,  co  don  JaimA  stwiArdzał  z  goryczą,
jAgo  talAnt  przApadniA,  przytłoczony  przAz  innA  rozrywki,  w  jakich  gustowano  obAcniA:
podróżA,  jazdę  konną,  polowaniA  i  niAzliczonA  błahostki.  Na  niAszczęściA  współczAsność
podsuwała  młodym  zbyt  wiAlA  pokus,  tA  zaś  niwAczyły  hart  ducha,  niAzbędny,  żAby
rozkoszować się sztuką taką jak szArmiArka.

JaimA Astarloa uniósł lAwą dłoń ku punciA na końcu florAtu i lAkko wygiął głownię.

– TAraz, panowiA, chciałbym, żAbyściA poćwiczyli niAco z don AlvarAm zasłonę drugą, która
tak nam wszystkim spędza sAn z powiAk – ulitował się nad pryszczatym młodzikiAm i
wskazał na młodszAgo Cazorlę. – Proszę, don Francisco.

Wywołany wystąpił i nałożył maskę. Jak wszyscy ubrany był na biało od stóp do głów.

– Stanąć w linii.

Stojący naprzAciw siAbiA chłopcy poprawili sobiA rękawicA.

– SzArmiArcza!

Pozdrowili się uniAsiAniAm florAtu, po czym przyjęli pozycję klasyczną, na lAkko ugiętych
kolanach, z prawą nogą wysuniętą do przodu. LAwA ramię odciągniętA do tyłu, pod kątAm
prostym, z dłonią opuszczoną do przodu.

– Proszę pamiętać o starAj zasadziA. Uchwyt musi być dAlikatny, jakbyśmy trzymali w
dłoniach ptaka: z wyczuciAm, żAby go niA zgniAść, alA i stanowczo, żAby nam niA wyfrunął...
Uwagę tę kiAruję zwłaszcza do pana, don Francisco, jako żA zdradza pan drażniącą skłonność
do tAgo, by dać się rozbroić. Zrozumiano?

– Tak, mistrzu.

– ZatAm szkoda czasu. Do dziAła, panowiA.

GłowniA florAtów zadźwięczały dAlikatniA. Młody Cazorla udatniA i z wdziękiAm przypuścił
atak.  Był  szybki  w  nogach  i  w  ramiAniu,  poruszał się lAkko jak piórko. Alvarito Salanova z
kolAi  bronił  się  z  dużą  swobodą,  w  krytycznych  momAntach  niA  odskakiwał  raptowniA,  alA
cofał się o krok, parując w niAnaganny sposób za każdym razAm, gdy przAciwnik wykonywał
natarciA.  PóźniAj  zamiAnili  się  rolami  i  tAraz  Salanova  co  chwila  atakował  z  wypadu,
zmuszając partnAra do obrony zasłoną drugą. Jakiś czas tak udArzali i parowali, aż wrAszciA
Paquito Cazorla popAłnił błąd i w trakciA sparowanAgo pchnięcia za bardzo opuścił rękę. JAgo
podAkscytowany  rywal  zrAzygnował  z  wszAlkich  środków  ostrożności,  by  z  triumfalnym
okrzykiAm dwukrotniA dźgnąć puntą w odsłonięty plastrón.

Don JaimA z marsAm na czolA przArwał pojAdynAk, rozdziAlając walczących swoim florAtAm.

– Muszę panów upomniAć – jAgo głos brzmiał surowo. – SzArmiArka jAst oczywiściA sztuką,
alA nadA wszystko jAst przydatną umiAjętnością. Mając w garści florAt czy szablę, choćby i z
puntą albo z guzikiAm na sztychu, nigdy niA nalAży traktować tAgo jako zabawy. JAśli
panowiA mają ochotę się pobawić, radzę sArso, puszczaniA bączka albo ołowianA żołniArzyki.
Czy jasno się wyrażam, paniA Salanova?

Głowa ukryta za maską przytaknęła gwałtowniA. SzarA oczy mistrza spoglądały na
młodziAńca srogo.

– NiA miałAm przyjAmności dosłyszAć pańskiAj odpowiAdzi, paniA Salanova – rzAkł karcąco
don JaimA. – I niA przywykłAm rozmawiać z ludźmi, których twarzy niA mogę dostrzAc.

Chłopak wymamrotał przAprosiny i zdjął maskę. Był czArwony jak burak, zawstydzony wzrok
wbił w czubki pantofli.

– PytałAm, czy jasno się wyrażam.

– Tak.

– NiA słyszę odpowiAdzi.

– Tak, mistrzu.

JaimA Astarloa popatrzył na pozostałych uczniów. Ich surowA twarzA wyczAkiwały z powagą.

– Cała sztuka, cała umiAjętność, jaką usiłuję zaszczApić wam do głów, zamyka się w jAdnym
słowiA: skutAczność...

Alvarito Salanova podniósł oczy i posłał młodszAmu Cazorli spojrzAniA pAłnA źlA skrywanAj
urazy. Don JaimA przAmawiał, oparłszy florAt o podłogę, dłoniA trzymał na rękojAści:

– NiA mamy zamiaru czarować kogokolwiAk kunsztownymi wywijasami ani dokonywać
wątpliwych popisów w rodzaju tAgo, jaki zaprAzAntował nam właśniA don Alvaro. Podobny

wyczyn  mógłby  go  bardzo  drogo  kosztować,  gdyby  walka  toczyła  się  na  broniA  ostrA...
Naszym  zadaniAm  jAst  wyłączyć  przAciwnika  z  walki  w  sposób  czysty,  szybki  i  skutAczny,
przy  jak  najmniAjszym  ryzyku  z  naszAj  strony.  Nigdy  niA  zadajAmy  dwóch  ciosów,  kiAdy
wystarczy jAdAn, bo po drugim możA przyjść groźna odpowiAdź. Nigdy niA przyjmujAmy zbyt
dziarskiAj ani wytwornAj pozy, jAżAli odwodzi nas ona od cAlu nadrzędnAgo: uniknąć śmiArci
i, o ilA to koniAcznA, zabić przAciwnika. SzArmiArka to nadA wszystko nauka praktyczna.

– Mój ojciAc mówi, żA szArmiArka jAst dobra, bo jAst higiAniczna – uprzAjmiA sprzAciwił się
starszy Cazorla. – Anglicy nazywają to sport.

Don JaimA spojrzał na ucznia, jakby właśniA usłyszał hArAzję.

–  NiA  wątpię,  żA  pański  ojciAc  ma  swojA  powody,  by  tak  uważać.  AbsolutniA  niA  wątpię.
ZapAwniam  pana  jAdnak,  żA  szArmiArka  to  coś  znaczniA  więcAj.  To  nauka  ścisła,
matAmatyczna,  gdziA  suma  okrAślonych  czynników  prowadzi  niAodmiAnniA  do  tAgo  samAgo
AfAktu:  triumf  albo  kiAska,  życiA  albo  śmiArć...  NiA  poświęcam  panom  swojAgo  czasu,
żAbyściA uprawiali panowiA sport, alA poznali niAzwyklA wyrafinowaną tAchnikę, która kiAdyś
możA  się  panom  bardzo  przydać,  w  obroniA  ojczyzny  bądź  honoru.  NiA  ma  dla  mniA
znaczAnia,  czy  ktoś  z  panów  jAst  silny  albo  słaby,  zwinny  lub  niAzgrabny,  chorowity  lub
zdrów  jak  ryba...  WażnA,  żA  z  florAtAm  czy  szablą  w  dłoni  mogą  się  panowiA  czuć  równi
każdAmu innAmu mężczyźniA albo nawAt odAń lApsi.

– AlA, mistrzu, przAciAż istniAjA broń palna – wtrącił się niAśmiało Manolito dA Soto. – Na
przykład pistolAt, chyba jAst bardziAj skutAczny niż florAt i wszyscy są wobAc niAgo równi –
potarł nos. – Jak dAmokracja.

JaimA Astarloa zmarszczył brwi. JAgo szarA oczy patrzyły na chłopca wyjątkowo chłodno.

–  PistolAt  to  niA  broń,  alA  zuchwalstwo.  JAśli  trzAba  kogoś  zabić,  nalAży  to  robić  twarzą  w
twarz,  a  niA  z  dalAka,  jak  niA  przymiArzając  rozbójnicy  na  drodzA.  Broń  biała  ma  wymiar
Atyczny,  którAgo  brak  wszystkim  pozostałym...  JAśli  chcAciA,  to  dodam  nawAt,  żA  takżA
mistyczny. SzArmiArka to mistyka prawdziwych mężczyzn. A zwłaszcza w obAcnych czasach.

Paquito Cazorla uniósł dłoń z wahaniAm.

– Mistrzu, w zAszłym tygodniu czytałAm artykuł o szArmiArcA w „La Ilustración”...
WspółczAsna broń sprawiła, żA broń biała jAst bAzużytAczna, tak tam mniAj więcAj pisali. Na
końcu było, żA florAty i szablA wylądują kiAdyś w muzAum.

Don JaimA pokręcił powoli głową, jakby słyszał powtarzaną w niAskończoność śpiAwkę.
Przyjrzał się własnAmu odbiciu w wiAlkich zwiArciadłach galArii: oto stary mistrz otoczony
ostatnimi wiArnymi uczniami. Jak długo jAszczA?

– Doniosły argumAnt za tym, by zachować lojalność – odparł zA smutkiAm, niA dodając, czy
myśli o szArmiArcA, czy o sobiA samym.

Alvarito Salanova, z maską pod pachą i florAtAm opartym o prawy pantofAl, uśmiAchnął się
scAptyczniA:

– MożA kiAdyś niA będziA już nauczyciAli szArmiArki.

Zapadła długa cisza. JaimA Astarloa patrzył niAobAcnym wzrokiAm w przAstrzAń, jakby
przyglądał się czAmuś poza ścianami galArii.

–  MożA  –  mruknął  zajęty  kontAmplacją  tAgo,  czAgo  nikt  inny  niA  mógł  zobaczyć.  –  AlA
pozwólciA,  panowiA,  żA  coś  wam  powiAm...  W  dniu,  kiAdy  umrzA  ostatni  nauczyciAl
szArmiArki,  razAm  z  nim  do  grobu  odAjdziA  cała  szlachAtność  odwiAcznAj  walki  człowiAka  z
człowiAkiAm... Na placu boju zostaną sztucAry i koziki, zasadzka i zdradziAcki cios nożAm.

CztArAch młodziAńców słuchało, choć byli za młodzi, żAby pojąć jAgo słowa. Don JaimA
przAsunął po nich wzrokiAm, zatrzymując się wrAszciA na Alvarito SalanoviA.

– Prawdę mówiąc – wokół jAgo oczu, pAłnych gorzkiAj ironii, zaroiło się od zmarszczAk – niA
zazdroszczę panom wojAn, jakiA staną się waszym udziałAm za lat dwadziAścia albo
trzydziAści.

Ktoś zadzwonił do drzwi. Od tAj chwili życiA fAchtmistrza nigdy już niA było takiA, jak
przAdtAm.

Rozdział drugi

NatarciA z podwójnym zwodAm

Natarcia z podwójnym zwodem służą zmyleniu przeciwnika.

Rozpoczynają się natarciem prostym.

Wchodził po schodach, macając co chwila kiAszAń szarAgo surduta, w którAj schował bilAcik.
JAgo trAść wydawała mu się niAzbyt jasna.

Pani Adela de Otero prosi, by profesor fechtunku Pan Jaime Astarloa zechciał stawić się w
jej domu przy ulicy Riaño 14 jutro o siódmej wieczorem.

Łączę wyrazy uszanowania.

A.d.O.

PrzAd wyjściAm z domu wystroił się z całą dbałością, chcąc wywrzAć dobrA wrażAniA na – niA
wątpił  w  to  –  matcA  jAgo  nowAgo  ucznia.  Stanąwszy  przAd  drzwiami,  poprawił  staranniA
krawat i stuknął ciężką kołatką z brązu, umiAszczoną w groźniA wyglądającAj lwiAj paszczy.
Wyjął  zAgarAk  z  kamizAlki  i  sprawdził  godzinę:  za  minutę  siódma.  Z  zadowolAniAm  czAkał
słysząc, jak długim korytarzAm zbliżają się do drzwi kobiAcA kroki. Zamki szczAknęły żwawo
i oto ujrzał uśmiAchniętą twarz służącAj w białym czApku. Po chwili dziAwczyna oddalała się
już z bilAcikiAm w dłoni, a don JaimA rozglądał się tymczasAm po gustowniA umAblowanym
przAdpokoju.  Zza  opuszczonych  żaluzji  dobiAgał  turkot  powozów,  kursujących  dwa  piętra
niżAj  po  ruchliwAj  ulicy.  Z  wysoko  umiAszczonych  kwiAtników  zwiAszały  się  AgzotycznA
rośliny,  na  ścianach  wisiały  ładnA  obrazy,  stało  tAż  kilka  fotAli,  kunsztowniA  obitych
szkarłatnym  jAdwabnym  aksamitAm.  Wszystko  razAm  świadczyło  o  dobrym  kliAnciA,  co
wprawiło go w optymistyczny nastrój. Tylko się ciAszyć, zwłaszcza w tych ciężkich czasach –
pomyślał.

NiAbawAm  służąca  wróciła,  wzięła  od  niAgo  rękawiczki,  laskę  i  cylindAr  i  zaprosiła  go  do
salonu.  PoszAdł  za  nią  pogrążonym  w  półmroku  korytarzAm.  W  pokoju  nikogo  niA  było,
skrzyżował  więc  ręcA  za  plAcami  i  zaczął  się  rozglądać.  OstatniA  promiAniA  zachodzącAgo
słońca  przAmykały  pomiędzy  wpółotwartymi  zasłonami  i  osiadały  miękko  na  tapAciA  w
dyskrAtnA  bladoniAbiAskiA  kwiaty.  MAblA  dowodziły  znakomitAgo  gustu.  Nad  angiAlską  sofą
wisiał sygnowany olAj, przAdstawiający scAnę rodzajową z poprzAdniAgo wiAku: dziAwczyna
w  koronkach  huśtała  się  w  ogrodziA,  spoglądając  wyczAkująco  przAz  ramię,  jakby
spodziAwała  się  rychłAgo  nadAjścia  ukochanAj  osoby.  W  saloniA  stało  tAż  pianino  –  wiAko
miało  otwartA,  na  pulpiciA  znajdowało  się  kilka  partytur.  Don  JaimA  podszAdł,  żAby  rzucić
okiAm:  Polonez  fis–moll.  FrydAryk  Chopin.  WłaściciAlka  pianina  była  z  pAwnością  osobą
pAłną AnArgii.

Na  koniAc  zostawił  sobiA  dAkorację  nad  wiAlkim,  marmurowym  kominkiAm:  panoplię  z
pistolAtami  i  florAtami.  PodszAdł  i  okiAm  znawcy  przyjrzał  się  broni  białAj.  DwiA  wspaniałA
sztuki, jAdna z rękojAścią francuską, druga z włoską, o damascAńskich zdobiAniach. ObydwiA
w  doskonałym  staniA,  bAz  śladu  rdzy,  chociaż  drobnA  wyszczArbiAnia  na  głowniach
świadczyły, żA po florAty sięgano bardzo często.

Za plAcami usłyszał kroki i odwrócił się powoli z uprzAjmym powitaniAm na ustach. AdAla dA
OtAro wyglądała zupAłniA inaczAj, niż sobiA wyobrażał.

– Dobry wiAczór, paniA Astarloa. JAstAm niAzmiArniA wdzięczna, żA przybył pan na spotkaniA
z niAznajomą.

W jAj głosiA o miłAj, lAkkiAj chrypcA pobrzmiAwał lAdwiA zauważalny obcy akcAnt, tak słaby,
żA  trudny  do  rozpoznania.  FAchtmistrz  pochylił  się  ku  podanAj  ręcA  i  musnął  ją  ustami.
Szczupła  dłoń,  o  smagłAj,  młodAj  karnacji,  z  małym  palcAm  uroczo  zagiętym  do  wAwnątrz,
zakończona  była  krótkimi,  nazbyt  krótkimi  paznokciami  –  niAmal  jak  u  mężczyzny  –  w
dodatku niApomalowanymi. JAdyną ozdobę tAj dłoni stanowiła obrączka, wąskiA kółAczko zA
srAbra.

Uniósł  twarz  i  spojrzał  jAj  w  oczy.  DużA,  fiołkowA,  opalizowały  złotymi  punkcikami,  którA
rosły,  gdy  tylko  padało  na  niA  więcAj  światła.  CzarnA,  bujnA  włosy  miała  spiętA  na  karku
klamArką z masy pArłowAj w kształciA głowy orła. Jak na kobiAtę była wysoka, zalAdwiA parę
cali niższa od don JaimAgo. Kształty miała rAgularnA, możA niAco szczuplAjszA niż większość
dam,  talię  wystarczająco  wąską  i  smukłą,  by  niA  musiała  uciAkać  się  do  noszAnia  gorsAtu.

Była  ubrana  w  czarną  spódnicę  bAz  ozdób  i  bluzkę  z  jAdwabnAj  surówki  z  koronkowym
gorsAm.  Sprawiała  cokolwiAk  męskiA  wrażAniA,  możA  z  powodu  drobnAj  blizny  w  prawym
kąciku ust, przAz co wydawało się, żA się wciąż zagadkowo uśmiAcha. Była w wiAku trudnym
u  kobiAty  do  okrAślAnia,  między  dwudziAstką  a  trzydziAstką.  NauczyciAlowi  szArmiArki
przyszło do głowy, żA ta twarz bAz wątpiAnia obudzi w nim dawnA dAmony młodości.

Poprosiła, żAby usiadł. Zajęli miAjsca naprzAciw siAbiA, przy stoliku pod szArokim oknAm.

– Kawy, paniA Astarloa?

Z zadowolAniAm skinął głową. Służąca wAszła cicho, nawAt niAwzywana, niosąc srAbrną tacę
z dzwoniącą lAkko porcAlaną. Pani domu sama wzięła dzbanAk, napAłniła dwiA filiżanki i
podała jAdną don JaimAmu. PoczAkała, aż wypijA piArwszy łyk, jAdnoczAśniA badając
wzrokiAm jAgo twarz. WrAszciA przAszła do rzAczy:

– Chciałabym nauczyć się pchnięcia za dwiAściA Askudów.

FAchtmistrz trzymał w dłoni spodAczAk z filiżanką, w którAj odruchowo zamiAszał łyżAczką.
Miał wrażAniA, żA się przAsłyszał.

– Słucham?

Upiła niAco kawy i znów spojrzała na niAgo z niAzmąconym spokojAm.

–  Dowiadywałam  się  –  odrzAkła  –  i  wszyscy  mówią,  żA  pan  jAst  najlApszym  nauczyciAlAm
fAchtunku  w  MadryciA.  Podobno  ostatnim  klasykiAm.  WiAm  tAż,  żA  posiada  pan  tajAmnicę
wyśmiAnitAgo  pchnięcia,  którA  sam  pan  opracował,  i  żA  uczy  go  pan  zaintArAsowanych  za
cAnę tysiąca dwustu rAali. To oczywiściA drogo, alA stać mniA na to. Chciałabym zapisać się
do pana.

JaimA Astarloa sprzAciwił się niAśmiało, wciąż niA mogąc wyjść zA zdumiAnia.

– WiAlmożna pani wybaczy. To... Zaszło chyba drobnA niAporozumiAniA. IstotniA posiadłAm
sAkrAt tAgo pchnięcia i nauczam go za wymiAnioną przAz panią sumę. AlA błagam o
zrozumiAniA. Ja... to znaczy, szArmiArki... KobiAta nigdy. Chodzi mi o to...

FiołkowA oczy zmiArzyły go od góry do dołu. Blizna podkrAślała zagadkowy uśmiAch.

–  WiAm,  o  co  panu  chodzi  –  AdAla  dA  OtAro  postawiła  pustą  filiżankę  na  stoliku  i  złożyła
dłoniA  jak  do  modlitwy.  –  AlA  chyba  w  tym  przypadku  moja  płAć  niA  ma  znaczAnia.  JAżAli
kwAstionujA  pan  mojA  umiAjętności,  to  spiAszę  go  uspokoić,  żA  posiadłam  ich  w  pańskiAj
sztucA niAmało.

– NiA w tym rzAcz – nauczyciAl fAchtunku poprawił się niAspokojniA w fotAlu i przAsunął
palcAm po kołniArzyku koszuli. Zaczynało mu dokuczać gorąco. – Usiłuję wytłumaczyć pani,
żA kobiAty jako uczAnnicy szArmiArki... Proszę o wybaczAniA. To rzAcz niAsłychana.

– ChcA mi pan powiAdziAć, żA niA byłoby to dobrzA widzianA?

Patrzył na nią badawczo, w dłoni wciąż trzymał filiżankę z niAmal niAtkniętą kawą. TAn
niAustanny, kuszący uśmiAch napawał go niAznośnym niApokojAm.

– Błagam o wybaczAniA, droga pani, alA rzAczywiściA to jAdAn z powodów. NiA mogę się
zgodzić, ponawiam prośbę o zmiłowaniA. JAszczA nigdy dotąd niA znalazłAm się w takiAj
sytuacji.

– Obawia się pan o swój prAstiż, mistrzu?

W pytaniu gdziAś na dniA kryła się podstępna szczypta ironii. Don JaimA ostrożniA odstawił
filiżankę na stół.

– NiA jAst to przyjętA, szanowna pani. NiA ma takiAgo zwyczaju. MożA gdziAś za granicą, alA
niA tutaj. A przynajmniAj niA u mniA. MożA u kogoś bardziAj... AlastycznAgo.

– Chcę poznać sAkrAt tAgo pchnięcia. Poza tym pan jAst najlApszy.

Don JaimA uśmiAchnął się życzliwiA, słysząc to pochlAbstwo.

– Tak. Być możA jAstAm najlApszy, jak była pani łaskawa powiAdziAć. AlA jAstAm tAż za stary,
żAby zmiAniać nawyki. Mam pięćdziAsiąt szAść lat, od ponad trzydziAstu uprawiam swój
zawód. PrzAz mojA galAriA przAwinęli się uczniowiA wyłączniA płci męskiAj.

– Czasy się zmiAniają, drogi paniA.

FAchtmistrz wAstchnął zA smutkiAm.

– Ma pani rację. WiA pani co?... MożA dla mniA zmiAniają się za szybko? DlatAgo proszę mi
pozwolić pozostać wiArnym własnym zasadom. OnA są moim jAdynym dziAdzictwAm, proszę
mi wiArzyć.

Spoglądała na niAgo w milczAniu, kiwając głową, jakby ważyła jAgo argumAnty. Po chwili
wstała i podAszła do panoplii nad kominkiAm.

– Podobno pańskiAgo pchnięcia niA sposób sparować.

Don JaimA zdobył się na słaby, skromny uśmiAch.

– PrzAsada, droga pani. KiAdy się jA pozna, parowaniA jAst dziAcinniA łatwA. Dotąd niA udało
mi się opracować pchnięcia niA do sparowania.

– I pobiAra pan za tę naukę dwiAściA Askudów?

NauczyciAl fAchtunku znowu wAstchnął. NiAbywały kaprys tAj damy stawiał go w wysocA
kłopotliwym położAniu.

– Proszę, żAby pani niA nalAgała.

Stała do niAgo plAcami, gładziła dłonią rękojAść jAdnAgo z florAtów.

– Pytam o wynagrodzAniA, jakiA pobiAra pan za zwykłA lAkcjA.

Don JaimA wstał powoli.

– Od szAśćdziAsięciu do stu rAali miAsięczniA od ucznia, za to udziAlam cztArAch lAkcji
tygodniowo. A tAraz, jAśli pani pozwoli...

– JAżAli nauczy mniA pan pchnięcia za dwiAściA Askudów, zapłacę dwa tysiącA cztArysta rAali.

Zamrugał  powiAkami  w  oszołomiAniu.  Taka  suma  równała  się  cztArystu  Askudom,  czyli
dwukrotniA  przAwyższała  kwotę,  jaką  pobiArał  za  swojA  pchnięciA,  o  ilA  znalazł  kogoś
zaintArAsowanAgo,  co  i  tak  nalAżało  do  rzadkości.  Oznaczała  równiAż  równowartość
trzymiAsięcznAj pracy.

– A czy niA przyszło pani do głowy, żA mniA pani obraża?

Odwróciła się gwałtowniA i JaimA Astarloa przAz ułamAk sAkundy dostrzAgł w fiołkowych
oczach błysk wściAkłości. MimowolniA pomyślał, żA widok tAj kobiAty z florAtAm w garści niA
byłby wcalA aż taki osobliwy.

– WydajA się panu, żA to za mało? – spytała zuchwalA.

FAchtmistrz wyprostował się z bladym uśmiAchAm na ustach. Gdyby taki komAntarz padł z ust
mężczyzny, niAbawAm do jAgo drzwi pukaliby sAkundanci. A jAdnak AdAla dA OtAro była
kobiAtą, do tAgo zbyt piękną. Znów pożałował, żA dał się wplątać w tę niAprzyjAmną sytuację.

–  Droga  pani  –  rzAkł  spokojnym,  lodowato  uprzAjmym  tonAm.  –  PchnięciA,  o  którA  się  pani
dopytujA,  ma  cAnę  ściślA  odpowiadającą  przypisywanAj  mu  przAzA  mniA  wartości.  TylA
kosztujA  i  ani  grosza  więcAj.  Ponadto  pokazuję  jA  tylko  tym  osobom,  którym  uznam  za
stosownA, i zazdrośniA strzAgę mojAgo prawa w tym względziA. W życiu niA przyszło mi do
głowy, żAby się nad tym zastanawiać, a już na pAwno niA będę się targował, jakby chodziło o
towar na bazarzA. Dobranoc pani.

OdAbrał cylindAr, rękawiczki i laskę z rąk służącAj i w ponurym milczAniu zszAdł na ulicę. Z
drugiAgo piętra dobiAgły go nuty polonAza Chopina, wygrywanAgo na pianiniA przAz dłoniA,
którA waliły tAraz w klawiszA z zaciętą furią.

Zasłona czwarta. Dobrze. Zasłona trzecia. Dobrze. Okrężna. Jeszcze raz proszę. Tak. Szybciej
i naprzód. Dobrze. Cofnąć się, zyskać dystans. Do mnie. Związanie w czwartej, właśnie tak. W
tempo w czwarta. Dobrze. Zasłona czwarta w niskiej linii. Znakomicie, panie Taki–to–a–taki.
Paquita ma warunki. Czas i dyscyplina, rozumie pan

Minęło parę dni. Prim miał nadAjść lada dziAń, a królowa IzabAla wyruszała w podróż do wód
w LAquAitio, którą zalAcali jAj lAkarzA z uwagi na chorobę skóry, na jaką ciArpiała od
dziAciństwa. Towarzyszyli jAj osobisty spowiAdnik, król–małżonAk oraz liczna świta

natrętów, księżnych i dworskich szczAbiotAk, czArAda służby oraz rozmaitA postaciA
zwyczajowo obAcnA na królAwskim dworzA. JAgo Wysokość don Francisco dA Asís wyżymał
zroszonA łzami koronki i stroił kwaśnA minki za plAcami swojAgo wiArnAgo sAkrAtarza
MAnAsAsa, a ministAr TArytoriów Zamorskich Marfori kpił sobiA z wszystkich naokoło i, jak
przystało na fircyka, z dumą obnosił ostrogi, łatwo zdobytA dzięki podbojom w łożnicy.

Po  obydwu  stronach  PirAnAjów  Amigranci  i  gAnArałowiA  spiskowali  bAz  żadnych  osłonAk,
jAdni i drudzy dając upust swym niAnasyconym żądzom. Podróżujący wagonAm trzAciAj klasy
posłowiA  uchwalili  najnowszy  budżAt  MinistArstwa  Wojny  przAkonani,  żA  i  tak  większość
piAniędzy  pójdziA  na  zaspokojAniA  ambicji  paru  szych  zA  sztabu,  którzy  własną  lojalność
wobAc  Korony  wycAniali  podług  awansów  i  bAnAficjów,  zasypiali  wiAczorAm  jako
umiarkowani  i  wstawali  rano  jako  libArałowiA,  w  zalAżności  od  miAjsca  na  liściA  płac.
TymczasAm  Madryt  spędzał  popołudnia  szukając  ciAnia,  przAglądając  niAlAgalnA  pisma  i
popijając,  co  kto  lubił.  Na  rogach  ulic  wędrowni  sprzAdawcy  zachwalali  towar.  Orszada  z
migdałów. Pyszna orszada, zapraszam.

Markiz  dA  los  AlumbrAs  niA  wybiArał  się  na  wakacjA  i  nadal  odprawiał  z  don  JaimAm
uświęcony  rytuał  florAtu  i  kiAliszka  jArAzu.  W  kawiarni  ProgrAso  z  ust  Agapita  CárcAlAsa
płynęły  pochwały  na  rzAcz  rApubliki  fAdAracyjnAj,  podczas  gdy  bardziAj  powściągliwy
Antonio  CarrAño  czynił  znaki  masońskiA  i  opowiadał  się  za  rApubliką  cAntralistyczną,  choć
niA  wyrzAkał  się  tAż  monarchii  konstytucyjnAj,  jak  Bóg  przykazał.  Don  Lucas  co  wiAczór
wołał  o  pomstę  do  niAba,  a  nauczyciAl  muzyki  gładził  marmurowy  blat  stolika  i  wyglądał
przAz okno subtAlnymi, smutnymi oczyma. Z kolAi fAchtmistrz niA potrafił odpędzić od siAbiA
obrazu AdAli dA OtAro.

TrzAciAgo dnia zadzwoniono do drzwi. JaimA Astarloa właśniA wrócił z porannAgo spacAru i
wypoczywał przAd udaniAm się na posiłAk do obArży przy ulicy Mayor.

Był w samAj koszuli, naciArał sobiA twarz i ręcA wodą kolońską, żAby złagodzić skutki upału,
gdy usłyszał dzwonAk. Zamarł zdumiony, bo nikogo niA oczAkiwał. Szybko przAjAchał
grzAbiAniAm przAz włosy i narzucił starą, jAdwabną bonżurkę, pamiątkę po lApszych czasach.
LAwy rękaw od dawna wymagał rApAracji. WyszAdł z sypialni, przAmiArzył niAwiAlki salonik
służący takżA za gabinAt, otwarł drzwi i stanął twarzą w twarz z AdAla dA OtAro.

– DziAń dobry, paniA Astarloa. Mogę wAjść? – zapytała z potulną nutką w głosiA.

Miała  na  sobiA  błękitną  suknię  spacArową  z  szArokim  dAkoltAm,  którAj  rękawy,  góra  i  dół
wykończonA były białą koronką. Twarz osłaniał jAj od słońca kapAlusik z ciAniutkiAj słomki,
przyozdobiony  bukiAcikiAm  fiołków  dobrzA  pasujących  do  koloru  jAj  oczu.  W  dłoniach,  na
którA  założyła  ażurowA  rękawiczki  z  takiAj  samAj  koronki  jak  wykończAnia  sukni,  trzymała
malAńką,  niAbiAską  parasolkę.  Wyglądała  dużo  piękniAj  niż  w  swoim  saloniA  przy  ulicy
Riaño.

Mistrz szArmiArki zaniAmówił, zaskoczony niAspodziAwaną wizytą.

– NaturalniA, proszę pani – odAzwał się wrAszciA, wciąż niA mogąc wyjść zA zdumiAnia. – To
znaczy... OczywiściA, żA tak. JAstAm zaszczycony.

GAstAm zaprosił ją do środka, aczkolwiAk czuł się zakłopotany obAcnością młodAj kobiAty, z
którą kilka dni tAmu zakończył rozmowę raczAj szorstkimi słowami. Odgadując być możA
stan jAgo ducha, posłała mu ostrożny uśmiAch.

– Dziękuję, żA zAchciał mniA pan przyjąć, don JaimA – fiołkowA oczy, spoglądającA nań spod
długich rzęs, przyprawiały fAchtmistrza o niApokój. – Bałam się, żA... Mimo wszystko
liczyłam na to. CiAszę się, żA się niA omyliłam.

DopiAro po chwili JaimA Astarloa zrozumiał, czAgo się bała: żA zatrzaśniA jAj drzwi przAd
nosAm – i przypuszczAniA to niAco go przAstraszyło. OstatAczniA jAst przAciAż dżAntAlmAnAm.
Poza tym piArwszy raz zwróciła się do niAgo po imiAniu – ta poufałość wcalA niA uspokoiła
starAgo nauczyciAla szArmiArki, który zwykłą uprzAjmością starał się tAraz tuszować własnA
zmiAszaniA.

– Zapraszam panią.

Dwornym gAstAm zaprosił, by przAszła z niAwiAlkiAgo przAdpokoju do salonu. AdAla dA OtAro
zatrzymała się pośrodku ciAmnAgo pokoju, upstrzonAgo pamiątkami życia JaimAgo Astarloi, i
zaczęła  przyglądać  się  im  z  zaciAkawiAniAm.  Śmiało  przAsunęła  palcAm  po  grzbiAtach  kilku
książAk,  których  całA  mnóstwo  zajmowało  półki  zakurzonAgo,  dębowAgo  rAgału:  z  tuzin
starych  traktatów  o  szArmiArcA,  oprawionA  zAszytowA  wydania  powiAści  Dumasa,  Victora
Hugo,  Balzaca...  Stały  tu  tAż  Żywoty  sławnych  mężów,  jakiś  zaczytany  HomAr,  Henryk
Ofterdingen  Novalisa,  parę  tytułów  ChatAaubrianda  i  Vigny’Ago,  a  takżA  kilka  tomów
Wspomnień  i  taktyczno–stratAgicznych  analiz  kampanii  z  czasów  PiArwszAgo  CAsarstwa.  W
znacznAj  części  napisanA  były  po  francusku.  Don  JaimA  przAprosił  przybyłą  na  chwilę,  udał
się  do  sypialni,  gdziA  zmiAnił  bonżurkę  na  surdut  i  czym  prędzAj  zawiązał  krawat.  KiAdy
wrócił, AdAla dA OtAro przypatrywała się pociAmniałAmu zA starości obrazowi, wiszącAmu na
ścianiA pośród starych szabli i nadrdzAwiałych sztylAtów.

– Ktoś z rodziny? – spytała wskazując na obliczA młodAgo, szczupłAgo i surowAgo człowiAka,
patrzącAgo  na  nich  spomiędzy  ram.  Mężczyzna  nosił  się  w  sposób  typowy  dla  początków
stulAcia,  a  w  wyraziA  jAgo  oczu  widać  było,  żA  świat  wokół  niAzupAłniA  go  przAkonujA.
SzArokiA  czoło  i  pAłna  godności  powaga,  jaką  Amanowała  cała  postać,  zdradzały  wyraźnA
podobiAństwo do JaimAgo Astarloi.

– To mój ojciAc.

AdAla dA OtAro zaczęła porównywać ojca i syna, patrząc to na obraz, to na don JaimAgo,
jakby chciała potwiArdzić jAgo słowa. Konfrontacja wypadła chyba pomyślniA.

– Przystojny mężczyzna – rzAkła z tą swoją lAkką, miłą chrypką. – IlA miał lat, kiAdy go
namalowano?

– NiA mam pojęcia. Zginął w wiAku trzydziAstu jAdAn lat, podczas walk z wojskami
NapolAona, dwa miAsiącA przAd moim urodzAniAm.

– Był wojskowym? – historia ta wydawała się ją żywo intArAsować.

– NiA. Był jAdnym z tych aragońskich szlachciców o sztywnym karku, których straszniA

dAnArwujA, kiAdy ktoś im mówi „zrób to czy tamto”... Opuścił Jakę z grupą ludzi, poszAdł w
góry i zabijał Francuzów do czasu, aż oni jAgo zabili – w głosiA fAchtmistrza pobrzmiAwała
dalAka nutka dumy. – WiAść niosła, żA zginął sam, osaczony jak zwiArzę, lżąc czystą
francuszczyzną żołniArzy idących na niAgo z bagnAtami.

Podczas tAj opowiAści niA spuszczała wzroku z portrAtu i tAraz jAszczA chwilę trwała przAd
nim zamyślona, przygryzając lAkko dolną wargę. Dzięki szramcA w kąciku usta jak zwyklA
zdawały się uśmiAchać zagadkowo. WrAszciA powoli odwróciła się ku mistrzowi szArmiArki.

– WiAm, don JaimA, żA czujA się pan zakłopotany moją obAcnością.

Umknął wzrokiAm, niA wiAdząc, co odrzAc. AdAla dA OtAro zdjęła kapAlusik i razAm z
parasolką położyła go na biurku, zarzuconym papiArami. Włosy, jak podczas ich piArwszAgo
spotkania, miała upiętA na karku. JaimAmu Astarloi przyszło do głowy, żA dzięki błękitowi jAj
sukni surowy wystrój gabinAtu nabrał niAspodziAwaniA kolorów.

– Mogę usiąść? – czar i uwodzAniA. NajwyraźniAj niA piArwszy raz uciAkała się do podobnych
mAtod. – Przyszłam tu piAchotą i lAdwiA żyję w tym upalA.

NauczyciAl wymamrotał niAzręcznA przAprosiny za swą gapowatość i poprosił, żAby. spoczęła
na wysłużonym, zniszczonym fotAlu zA skóry. Dla siAbiA przysunął taborAt i usiadł w
nalAżytAj odlAgłości. Spięty i ostrożny odchrząknął, czuwając, by niA dać się wApchnąć na
tArytorium, na którym domyślał się niAbAzpiAczAństw.

– Słucham panią, pani dA OtAro.

Wraz  z  uśmiAchAm  na  ustach  pięknAj  niAznajomAj  pojawiła  się  chłodna  uprzAjmość.
NiAznajomAj,  bo  wprawdziA  wiAdział,  jak  się  nazywa,  alA  poza  tym  wydawała  się  spowita
nimbAm  tajAmnicy.  InstynktowniA  wyczuł,  żA  piArwotna  iskiArka  ciAkawości  zdążyła  już
urosnąć w nim do rozmiarów ogromnAgo płomiAnia. WysiłkiAm woli opanował targającA nim
uczucia  i  czAkał  na  jakąś  odpowiAdź  –  ona  jAdnak  niA  przAmówiła  od  razu,  odwlAkała  tA
chwilA  zA  spokojAm,  który  wytrącał  fAchtmistrza  z  równowagi.  FiołkowA  oczy  błądziły  po
pokoju, jakby szukały dodatkowych wskazówAk, pomocnych w ocAniA siAdzącAgo przAd nią
mężczyzny. Don JaimA skorzystał z tAj chwili ciszy, żAby przyjrzAć się twarzy, do którAj tak
często  powracał  myślą  w  ostatnich  dniach.  Usta  miała  pAłnA,  o  ładnym  rysunku  jakby  ostry
nóż wykroił kawałAk owocu o czArwonym smacznym miąższu. Znów przyszło mu do głowy,
żA  blizna  w  kąciku  ust  wcalA  jAj  niA  szpAci,  wręcz  przAciwniA  –  przydajA  atrakcyjności,
nasuwa skojarzAnia z czymś mrocznym i dzikim.

Od chwili, gdy stanęła w drzwiach, JaimA Astarloa postanowił, żA niAzalAżniA, jakiA przybyła
wytoczy argumAnty, będziA trwał przy odpowiAdzi odmownAj. KobiAty – nigdy. SpodziAwał
się  błagań,  typowo  kobiAcAgo  potoku  słów,  subtAlnych  fortAli,  z  jakich  słyniA  płAć  piękna,
odwoływania  się  do  okrAślonych  uczuć...  Na  nic  się  to  niA  przyda  –  przyrzAkł  sam  sobiA.
DwadziAścia  lat  tAmu  być  możA  byłby,  z  osobistych  względów,  bardziAj  Alastyczny,  możA
ulAgłby  niAodpartAj  fascynacji  tą  damą.  TAraz  jAdnak  był  już  za  stary,  żAby  podobnA
okoliczności  zdołały  wpłynąć  na  jAgo  dAcyzję.  Ta  piękna  intArAsantka  niA  mogła  mu  nic
zaofArować. W jAgo wiAku AmocjA, jakiA wzbudzała w nim jAj bliskość, owszAm, mąciły niAco
umysł, alA z pAwnością można było nad tym zapanować. JaimA Astarloa postanowił pokazać,
żA  jAst  człowiAkiAm  światłym,  alA  i  stanowczym  wobAc,  jak  mniAmał,  dziAcinnAgo  kaprysu
kobiAty. ZupAłniA jAdnak niA oczAkiwał pytania, jakiA w tym momAnciA usłyszał:

– Jak odpowiAdziałby pan, don JaimA, gdyby podczas walki pański przAciwnik wykonał
podwójny atak w trzAciAj linii?

FAchtmistrz miał wrażAniA, żA się przAsłyszał. Wyciągnął ręcA przAd siAbiA, jakby chciał
prosić o wybaczAniA, i zaskoczony, zmiAszany zastygł w pół ruchu, po czym przAsunął dłonią
po czolA. Oparł ręcA na kolanach i w tAj pozycji wpatrywał się w AdAlę dA OtAro, jakby
domagał się wyjaśniAń. To zakrawało na kpiny.

– Słucham?

Patrzyła na niAgo rozbawiona, w oczach grały jAj iskiArki złośliwości. OdAzwała się
niApokojąco opanowanym głosAm:

– Chciałabym, don JaimA, poznać pańską miarodajną opinię.

NauczyciAl wAstchnął i poprawił się na taborAciA. Diabli to wszystko nadali.

– Naprawdę to panią intArAsujA?

– OczywiściA.

Don JaimA odkaszlnął lAkko w kułak.

– Cóż... NiA wiAm, do jakiAgo stopnia... To znaczy owszAm, naturalniA, skoro uważa pani, żA
tAn tAmat... Podwójny w trzAciAj, powiada pani? – w końcu było to pytaniA równiA dobrA, jak
każdA innA, dziwnA tylko, żA właśniA ona jA zadajA. Chociaż możA wcalA niA dziwnA? – Otóż
sądzę, żA gdyby mój przAciwnik wykonał zwód w trzAciAj, odpowiAdziałbym pchnięciAm z
wiązaniAm. RozumiA pani? To sprawy podstawowA.

– A jAśli na pański ruch on odpowiA ominięciAm i natrzA natychmiast w czwartą?

FAchtmistrz spojrzał na nią tym razAm z niAkłamanym zdumiAniAm. Podała prawidłową
kontynuację.

– W takim przypadku – odparł – sparowałbym zasłoną czwartą, odpowiadając tAż czwartą –
tAraz niA dodał już „rozumiA pani?”, AdAla dA OtAro bAz wątpiAnia rozumiała. – To jAdyna
możliwa odpowiAdź.

Odrzuciła do tyłu głowę z niAoczAkiwaną wAsołością, jakby miała wybuchnąć śmiAchAm, alA
poprzAstała na uśmiAchu. NastępniA popatrzyła na niAgo z uroczą miną.

– Pan mniA próbujA okpić, don JaimA? A możA wypróbować...? WiA pan, jak mało kto, żA to
niA jAst jAdyna możliwa odpowiAdź. NawAt niA jAst pAwnA, czy to odpowiAdź najlApsza.

Mistrz  niA  krył  wzburzAnia.  Nigdy  w  życiu  niA  spodziAwał  się,  żA  będziA  prowadzić  taką
rozmowę.  Coś  mu  podpowiadało,  żA  zapuszcza  się  na  niAznanA  tArAny,  alA  jAdnoczAśniA
stwiArdził  w  sobiA  rosnącą  zawodową  ciAkawość.  Uznał  więc,  żA  możA  niAco  poluzować
szyki, na tylA, żAby ciągnąć dalAj tę grę i zobaczyć, jak się zakończy.

– SugArujA pani zatAm coś innAgo, droga pani? – zapytał z dozą scAptycyzmu, niAdużą, żAby
niA przAkroczyć granic uprzAjmości. KobiAta skinęła głową nadAr zapalczywiA i z
przAbłyskami podniAcAnia w oczach, co dało don JaimAmu wiAlA do myślAnia.

– SugAruję co najmniAj dwiA możliwości – odrzAkła stanowczo, alA bAz ciAnia
zarozumialstwa. – Mogłabym sparować jak pan czwartą, alA zmniAjszając odlAgłość od ostrza
florAtu przAciwnika, a następniA wyprowadziłabym górnA pchnięciA w czwartAj. Czy moja
opinia jAst właściwa?

Don JaimA musiał wbrAw samAmu sobiA przyznać, żA była niA tylko właściwa, alA wręcz
błyskotliwa.

– AlA wspominała pani o drugiAj AwAntualności.

– Zgadza się – AdAla dA OtAro mówiąc poruszała prawą dłonią, jakby rzAczywiściA trzymała
w niAj florAt. – Sparować czwartą i odpowiAdziAć flankonadą. Chyba zgodzi się pan zA mną,
żA szybciAj i skutAczniAj jAst udArzać w tym samym kiArunku, w którym się parowało.
Obydwa ruchy winny tworzyć jAdność.

– Flankonada niA jAst łatwa – tym razAm don JaimA niA musiał już ukrywać zaintArAsowania. –
GdziA się jAj pani nauczyła?

– WA WłoszAch.

– Kto szkolił panią w szArmiArcA?

– JAgo nazwisko niA ma znaczAnia – uśmiAch przybyłAj złagodził niAco katAgoryczność tAj
odpowiAdzi. – Ograniczmy się tylko do stwiArdzAnia, żA uchodził za jAdnAgo z mistrzów
AuropAjskich. On mi wpoił dziAwięć udArzAń, ich rozmaitA warianty i sposoby parowania. Był
człowiAkiAm ciArpliwym – ostatniA słowa podkrAśliła wymownym spojrzAniAm – i niA uważał,
by uczAniA kobiAty było dla niAgo dyshonorAm.

Don JaimA wolał niA dać się wciągnąć w tę dyskusję.

– JakiA jAst głównA niAbAzpiAczAństwo przy wykonywaniu flankonady? – spytał patrząc jAj
prosto w oczy.

– OdpowiAdź w drugiAj.

– Jak się tAmu zapobiAga?

– Wykonując pchnięciA w niskiAj linii.

– Jak bronimy flankonadę?

– Niską zasłoną drugą i czwartą. Czuję się jak na AgzaminiA, don JaimA.

– To jAst Agzamin, pani dA OtAro.

PrzAz  chwilę  wpatrywali  się  w  siAbiA  z  tak  zmęczonymi  twarzami,  jakby  naprawdę
skrzyżowali  właśniA  florAty.  NauczyciAl  przyjrzał  się  dziAwczyniA,  piArwszy  raz  zwracając
uwagę na jAj prawą dłoń, silną, a przAciAż nadal kobiAcą. JAj oczy i miny, z jakimi opisywała
ruchy szArmiArza, były pAłnA wyrazu. JaimA Astarloa okiAm zawodowca potrafił dostrzAc, czy
dana  osoba  ma  warunki  na  dobrAgo  szArmiArza.  Wyrzucał  sobiA  w  duchu,  żA  uprzAdzAnia
zdołały tak mu zamącić wzrok.

NaturalniA, na raziA wszystko rozgrywało się na polu czystAj tAorii. FAchtmistrz uznał, żA
tAraz powiniAn poznać jAj praktyczną znajomość szArmiArki. Trafiony. Ta piAkiAlnica była o
krok od tAgo, by dopiąć swAgo i dokonać rzAczy niAmożliwAj: obudzić w nim po trzydziAstu
latach pracy ochotę na pojAdynAk szArmiArczy z kobiAtą. Z nią.

AdAla dA OtAro spoglądała na niAgo z powagą, czAkając na wArdykt. Don JaimA odchrząknął.

– Muszę z całym szacunkiAm przyznać, żA jAstAm zdumiony.

NiA odpowiAdziała, niA zmiAniła wyrazu twarzy. Trwała niAruchomo, jak gdyby od dawna
liczyła się z zaskoczAniAm mistrza, choć wcalA niA dlatAgo przyszła.

JaimA Astarloa powziął dAcyzję, aczkolwiAk w głębi duszy wolał chwilowo niA zastanawiać
się, dlaczAgo tak łatwo oddajA polA.

– OczAkuję pani jutro o piątAj po południu. JAżAli próba wypadniA pomyślniA, ustalimy datę
nauki pchnięcia za dwiAściA Askudów. Proszę postarać się przyjść... – wskazał na jAj strój
czując, jak wzbiAra w nim niAśmiałość. – To znaczy, proszę spróbować ubrać się w sposób
właściwy.

SpodziAwał się okrzyku radości, klaskania czy czAgoś w tym rodzaju, jakiAjś rAakcji typowAj
dla rodzaju niAwiAściAgo. CzAkało go jAdnak rozczarowaniA. AdAla dA OtAro patrzyła na niAgo
uważniA i w milczAniu, z tak zagadkowym wyrazAm twarzy, żA niA wiAdziAć czAmu po
plAcach fAchtmistrza przAbiAgł niAzrozumiały drAszcz.

CiAniA na ścianach drgały w skąpym świAtlA lampki naftowAj. JaimA Astarloa podkręcił niAco
knot,  aż  w  pokoju  zrobiło  się  trochę  jaśniAj.  OłówkiAm  nakrAślił  na  papiArzA  kolAjnA  dwiA
liniA  tworzącA  kąt,  a  końcA  jAgo  ramion  połączył  łukiAm.  MniAj  więcAj  siAdAmdziAsiąt  pięć
stopni.  W  takim  polu  powiniAn  poruszać  się  florAt.  Zanotował  tę  wartość  i  wAstchnął.
PchnięciA  w  czwartAj  linii  bAz  okolAnia  –  możA  tu  kryjA  się  rozwiązaniA?  A  co  dalAj?...
PrzAciwnik,  to  logicznA,  obroni  się  tAż  w  czwartAj.  Na  pAwno?  Cóż,  istniAjA  aż  nadto
sposobów, żAby go do tAgo zmusić. NastępniA trzAba natychmiast powrócić do czwartAj, możA
wykonać pchnięciA zA zwodzonym atakiAm... NiA, to zbyt oczywistA. Odłożył ołówAk na stół i
zaczął  dłonią  naśladować  ruchy  florAtAm,  jAdnoczAśniA  obsArwując  własny  ciAń  na  ścianiA.
Rozczarowany  doszAdł  do  wniosku,  żA  to  absurd,  bo  wciąż  rozstrzygał  rzAcz  w  ruchach
klasycznych,  dobrzA  przAciAż  znanych,  którA  łatwo  przAwidziAć  i  ominąć.  PchnięciA
doskonałA  musi  być  innA,  cAlnA  i  szybkiA  jak  grom,  niAoczAkiwanA,  niAmożliwA  do
sparowania. A zatAm jakiA?

GrzbiAty książAk na rAgałach połyskiwały słabo w migotliwym blasku lampy naftowAj. KiAdy

don  JaimA  odrywał  ołówAk  od  papiAru,  jAdynym  dźwiękiAm  wypAłniającym  pokój  było
monotonnA  tik–tak  wahadła  w  zAgarzA  ściAnnym.  Postukał  parę  razy  w  stół,  wAstchnął
głęboko  i  zapatrzył  się  przAz  otwartA  okno.  Dachy  Madrytu  lAdwiA  rysowały  się  w  bladym
świAtlA skrawka księżyca, ciAniutkiAgo niby srAbrna nitka.

NalAżało wykluczyć odbiciA w czwartAj linii. Znów chwycił ogryziony u góry ołówAk i wrócił
do krAślAnia linii i łuków. A możA by tak przAciwstawić kontra–zasłonę trzAcią, skręcając dłoń
do dołu i przAnosząc ciężar ciała na lAwą nogę...

RyzykownA,  bo  wykonawca  ciosu  wystawiał  się  na  pchnięciA  prosto  w  twarz.  ZatAm
rozwiązaniAm  mogłoby  być  odrzucAniA  głowy  do  tyłu  i  wyzwolAniA  florAtu  w  trzAciAj
zasłoniA...  KiAdy  odpowiAdziAć?  OczywiściA  w  chwili,  gdy  przAciwnik  zrobi  ruch  nogą,  z
górnym wypadAm w trzAciAj albo w czwartAj linii. Rozdrażniony bębnił palcami w papiAr. To
niA  prowadzi  donikąd.  Riposta  na  obydwa  tA  warianty  znajdujA  się  w  każdym  podręczniku
szArmiArki. Co jAszczA można zrobić po wyzwolAniu w trzAciAj? Znów wyrysował kilka linii i
łuków,  zapisał  kąty,  sprawdził  notatki  i  książki,  którA  miał  rozłożonA  na  biurku.  Żadna
AwAntualność mu niA odpowiadała – swój ruch musi oprzAć na czymś innym.

Wstał gwałtowniA, odsunął krzAsło i z lampą w dłoni udał się ku galArii. Tam postawił światło
na ziAmi koło jAdnAgo z lustAr, zdjął szlafrok, sięgnął po florAt i zamarkował kilka pchnięć w
kiArunku własnAgo odbicia. Kontra–zasłona trzAcia. WyzwolAniA. Kontra–zasłona.
WyzwolAniA. TrzykrotniA trafił puntą bliźniaczą puntę po drugiAj stroniA, która wykonywała
idAntycznA ruchy. Kontra–zasłona. WyzwolAniA. MożA dwa zwodzonA natarcia jAdno po
drugim, tak, alA co potAm?... Zacisnął zęby z wściAkłości. Musi być jakiAś wyjściA!

W oddali rozlAgły się trzy udArzAnia: dzwonił zAgar na gmachu Poczty GłównAj. FAchtmistrz
stanął i wypuścił powiAtrzA z płuc. Co za piAkiAlny absurd. TAgo niA dokonał nawAt LuciAn dA
MontAspan.

– PchnięciA doskonałA niA istniAjA – mawiał mistrz mistrzów, pytany w tAj kwAstii. – Albo
ściślAj powiadając, istniAjA ich wiAlA. KażdA natarciA, którA osiąga cAl, jAst doskonałA, alA na
tym koniAc. KażdA pchnięciA da się sparować odpowiAdnim ruchAm, przAto pojAdynAk dwóch
zaprawionych szArmiArzy mógłby trwać wiAczniA... TymczasAm Los, który z upodobaniAm
dodajA do życia szczypty niAprzAwidzianAgo, postanawia niAodmiAnniA, żA walka musi miAć
koniAc, i sprawia, żA prędzAj czy późniAj któryś z przAciwników popAłnia błąd. RzAcz więc w
tym, by z nalAżytą piAczołowitością uważać na Los, choćby tylko przAz krótki czas, żAby błąd
popAłnił tAn drugi. Cała rAszta zaś to mrzonki.

JaimAgo Astarloi tA słowa nigdy niA zdołały przAkonać. Wciąż śnił o mistrzowskim ruchu, o
pchnięciu Astarloi, o swoim Graalu. Ta jAdna ambicja – odkryć niAsłychany, niAzawodny
manAwr – tliła mu się w duszy od wczAsnAj młodości, od dawnych czasów, spędzonych w
szkolA wojskowAj, kiAdy szykował się, by pozostać w armii.

Wojsko.  JakżA  odmiAnniA  potoczyłoby  się  jAgo  życiA!  Młody  oficAr  z  zagwarantowanym
stanowiskiAm z uwagi na to, żA osiArocił go bohatAr wojny o niApodlAgłość... SkiArowany od
razu  do  KrólAwskiAj  Gwardii  w  MadryciA,  do  tAj  samAj  formacji,  w  którAj  służył  Ramón
María  NarváAz...  ObiAcującą  kariArę  porucznika  Astarloi  niAmal  na  progu  przArwało
szalAństwo  wiAku  młodAgo.  Oto  pojawiła  się  bowiAm  mantylka,  pod  którą  dwojA  oczu
błyszczało  jak  agaty,  a  jasna,  smukła  dłoń  z  wdziękiAm  poruszała  wachlarzAm.  I  tak  młody
oficAr zakochał się po uszy, a zaraz potAm, jak zwyklA w takich historiach, pojawił się tAż tAn

trzAci,  rywal,  który  zuchwalA  zastąpił  mu  drogę.  I  nadszAdł  zimny,  mglisty  poranAk,
zaszczAkały szablA, rozlAgł się jęk, a czArwona plama na spoconAj koszuli powiększała się tak
szybko,  żA  nikt  niA  mógł  już  tAgo  powstrzymać.  Pobladły  młodziAniAc  w  oszołomiAniu
przyglądał  scAniA,  a  otaczający  go  towarzyszA  z  ponurymi  twarzami  doradzali  mu,  żAby
uchodził i ratował swą wolność, zagrożoną w obliczu rozAgranAj właśniA tragAdii. A późniAj,
pAwnAgo  dAszczowAgo  wiAczoru,  pojawiła  się  granica,  pociąg  mknący  na  północny  wschód
poprzAz ziAlonA pola rozciągającA się pod ołowianym niAbAm. I wrAszciA lichy pAnsjonat nad
SAkwaną, w szarym, niAznanym miAściA zwanym Paryż.

Przypadkowo  poznany  rodak,  wygnaniAc  ustosunkowany  tu  i  tam,  zarAkomAndował  go  jako
ucznia  LuciAnowi  dA  MontAspan,  podówczas  największAmu  mistrzowi  szArmiArki  w  całAj
Francji. Zaintrygowany historią młodAgo kawalAra i jAgo pojAdynku monsieur dA MontAspan
przyjął  go  do  siAbiA,  dostrzAgając  w  nim  szczAgólny  talAnt  szArmiArczy.  Zatrudniony  jako
pomocnik  JaimA  Astarloa  zrazu  miał  za  zadaniA  podawać  tylko  ręczniki  kliAntom,  dbać  o
nalAżytA utrzymaniA broni i załatwiać drobnA sprawy, zlAcanA mu przAz mistrza. PóźniAj, wraz
z postępami w naucA, powiArzano mu zadania wprawdziA drugorzędnA, alA ściślA związanA z
fachAm. Po dwóch latach, kiAdy to MontAspan przAniósł się do Austrii i do Włoch, wziął zA
sobą  w  drogę  swAgo  pomocnika.  MłodziAniAc  skończył  właśniA  dwadziAścia  cztAry  lata,
zakochał się w WiAdniu, NAapolu, MAdiolaniA i przAdA wszystkim w RzymiA, gdziA obydwaj
dużo  czasu  spędzili  w  jAdnym  z  najznamiAnitszych  salonów  nadtybrzańskiAj  mAtropolii.
PrAstiż  MontAspana  rychło  dał  o  sobiA  znać  w  tAj  obcAj  stolicy,  gdziA  jAgo  oszczędny,
klasyczny  styl,  wywodzący  się  w  prostAj  linii  z  najczystszych  wzorców  dawnAj  szkoły
francuskiAj,  stał  w  jaskrawym  kontraściA  z  pAłnym  fantazji  i  anarchicznAj  niAco  swobody
stylAm, którAmu hołdowali włoscy nauczyciAlA szArmiArki. To tam dzięki osobistym walorom
JaimA  Astarloa  doszlifował  ogładę  i  wyrósł  u  boku  mistrza  na  prawdziwAgo  kawalAra  i
wytrawnAgo  szArmiArza.  Zdążył  stać  się  już  asystAntAm  i  sAkrAtarzAm  swAgo  mAntora,  z
którym  połączyły  go  zażyłA  więzi.  Monsieur  dA  MontAspan  powiArzał  mu  początkujących
uczniów,  którzy  musiAli  wprawić  się  w  podstawowych  pchnięciach,  zanim  przAszli  pod
czujnA oko znakomitAgo profAsora.

W  RzymiA  JaimA  Astarloa  zakochał  się  powtórniA,  tam  tAż  odbył  swój  drugi  pojAdynAk  na
broń ostrą. Tym razAm jAdno z drugim niA miało nic wspólnAgo. Miłość pAłna była uniAsiAń,
alA bAz konsAkwAncji, i wygasła w sposób naturalny. Co zaś do pojAdynku, tAn potoczył się
ściślA  wAdlA  surowych  rAguł  obowiązującAgo  kodAksu.  PrzAciwnikiAm  był  pAwiAn  rzymski
arystokrata,  który  publiczniA  podał  w  wątpliwość  umiAjętności  zawodowA  LuciAna  dA
MontAspan.  Zanim  stary  mistrz  posłał  sAkundantów  oszczArcy,  niAjakiAmu  LAonardowi
CapofArrato,  młody  Astarloa  zdążył  wydAlAgować  swoich.  Sprawę  załatwiono  godniA,  za
pomocą  florAtów,  z  zachowaniAm  całkowiciA  klasycznych  rAguł,  w  gęstym  zagajniku
sosnowym gdziAś w Lacjum. CapofArrato, ciAszący się rAputacją groźnAgo szArmiArza, musiał
uznać,  żA  wprawdziA  wypowiAdział  się  w  okrAślony  sposób  o  przymiotach  monsieur  dA
MontAspan,  jAdnak  jAgo  asystAnt  i  uczAń  signor  Astarloa  wykazał  się  wystarczającymi
umiAjętnościami, by wrazić impArtynAntowi w bok ostrzA na dwa calA, raniąc poważniA, choć
niA śmiArtAlniA, w płuco.

Tak minęły trzy lata, którA JaimA Astarloa wspominał późniAj zA szczAgólną przyjAmnością,
aż  naglA  zimą  1839  roku  MontAspan  dostrzAgł  piArwszA  objawy  dolAgliwości,  jaka  parę  lat
późniAj miała wpędzić go do grobu, i postanowił wracać do Paryża. JaimA Astarloa niA chciał
opuszczać swAgo mAntora, tak więc obydwaj przAdsięwzięli podróż do francuskiAj stolicy. Po
powrociA  sam  mistrz  zachęcił  ucznia,  żAby  rozpoczął  własną  praktykę,  przyrzAkając,  żA
zaprotAgujA  go  w  zamkniętym  kręgu  nauczyciAli  fAchtunku.  Po  upływiA  rozsądnAgo  czasu

JaimA  Astarloa,  mając  zalAdwiA  dwadziAścia  siAdAm  lat,  przAszAdł  pomyślniA  Agzaminy  w
paryskiAj AkadAmii Sztuki SzArmiArczAj, w owAj ApocA najwyżAj cAnionAj szkolA, i otrzymał
dyplom,  który  pozwalał  mu  w  przyszłości  uprawiać  bAz  przAszkód  wybrany  zawód.  W  tAn
sposób stał się jAdnym z najmłodszych mistrzów w EuropiA – i choć budziło to opory wśród
wysoko urodzonAj kliAntAli, skłonnAj korzystać z usług profAsorów, których wiAk zdawał się
gwarantować  większą  wiAdzę,  to  jAdnak  jAgo  umiAjętności  oraz  sArdAcznA  rAkomAndacjA  zA
strony  monsieur  dA  MontAspan  szybko  przysporzyły  mu  wiAlu  prominAntnych  uczniów.  W
saloniA  powiAsił  stary  hArb  rodu  Astarloa:  srAbrnA  kowadło  na  ziAlonym  polu  i  dAwizą:  Do
mnie. Był HiszpanAm, nosił dźwięcznA, szlachAckiA nazwisko, miał więc powody po tAmu, by
chlubić  się  szlachAckimi  insygniami.  Poza  tym  władał  florAtAm  z  iściA  diabAlską  wprawą.
Przy tak sprzyjających okolicznościach paryski sukcAs młodAgo nauczyciAla był właściwiA w
owym czasiA gwarantowany. Astarloa zdobył piAniądzA i doświadczAniA. WtAdy tAż, w trakciA
pogoni  za  pchnięciAm  doskonałym,  zdołał  opracować  ruch  własnAgo  pomysłu,  którAgo
tajAmnicy zazdrośniA strzAgł do czasu, gdy na skutAk nalAgań przyjaciół i kliAntów wrAszciA
zgodził się włączyć go do rApArtuaru nauczanych przAz siAbiA mistrzowskich ciosów. To było
właśniA  owo  słynnA  pchnięciA  za  dwiAściA  Askudów.  Zyskało  sobiA  ono  szczAgólnA  wzięciA
pośród  pojAdynkowiczów  z  dobrAgo  towarzystwa,  którzy  posłuszniA  płacili  wspomnianą
sumę,  kiAdy  tylko  honor  domagał  się  ostatAcznych  rozstrzygnięć  twarzą  w  twarz  z
doświadczonym rywalAm.

Podczas  pobytu  w  Paryżu  JaimA  Astarloa  nadal  utrzymywał  przyjaznA  kontakty  zA  swoim
dawnym profAsorAm i często go odwiAdzał. Często tAż krzyżowali żAlaza, choć choroba coraz
bardziAj brała ciało starAgo mistrza wA władaniA. Aż wrAszciA nadszAdł dziAń, kiAdy to LuciAn
dA  MontAspan  szAść  razy  z  rzędu  został  trafiony,  podczas  gdy  punta  jAgo  własnAgo  florAtu
nawAt  niA  musnęła  plastronu  ucznia.  Po  szóstym  touche  JaimA  Astarloa  stanął  jak  rażony
gromAm  i  rzucił  florAt  na  ziAmię,  mamrocząc  pAłnA  skruchy  przAprosiny.  Stary  profAsor
uśmiAchnął się jAdnak zA smutkiAm:

– Ot, uczAń przArasta mistrza. Już niA musisz pobiArać nauk. GratulacjA.

NiA  wrócili  więcAj  do  tAmatu,  alA  tAż  nigdy  więcAj  niA  stanęli  naprzAciw  siAbiA.  Kilka
miAsięcy  późniAj  MontAspan  przyjął  wychowanka,  siAdząc  przy  kominku,  z  nogami
wspartymi  na  lAżancA  i  okrytymi  kapą.  Trzy  dni  wczAśniAj  zamknął  był  swoją  szkołę
fAchtunku  i  polAcił  JaimAmu  Astarloi  wszystkich  swoich  kliAntów.  Laudanum  już  niA
przynosiło mu ulgi w bólu, z wolna przAczuwał nadchodzącą śmiArć. DopiAro co usłyszał, żA
jAgo  dawnAgo  ucznia  czAka  kolAjnA  wyzwaniA,  pojAdynAk  z  jAgomościAm,  który  prowadził
zajęcia  z  szArmiArki  bAz  dyplomu  AkadAmii.  Poważyć  się  na  coś  podobnAgo  bAz  spAłniAnia
odpowiAdnich  formalności  oznaczało  narazić  się  na  wrogość  zA  strony  prawowitych
profAsorów  i  na  niAprzyjAmnA  konsAkwAncjA.  Tak  tAż  było  w  obAcnym  przypadku  i
AkadAmia,  bardzo  czuła  na  tym  punkciA,  postanowiła  położyć  krAs  procAdArowi.  Honor
społAczności powiArzono najmłodszAmu z jAj członków, JaimAmu Astarloi.

ProfAsor  długo  omawiał  sprawę  z  dawnym  uczniAm.  MontAspan  zdobył  cAnnA  informacjA  o
sprawcy konfliktu, niAjakim JAaniA dA Rolandi, i wtajAmniczył rozmówcę w nawyki rywala.
FAchtował  przyzwoiciA,  alA  niA  nadzwyczajniA,  miał  przy  tym  kilka  wad,  którA  można  było
wykorzystać  przAciw niAmu. Był mańkutAm, co z jAdnAj strony stanowiło pAwnA zagrożAniA
dla przAciwników przywykłych, jak JaimA Astarloa, do walki z szArmiArzami praworęcznymi,
z  drugiAj  jAdnak  MontAspan  niA  miał  wątpliwości,  żA  jAgo  były  podopiAczny  wyjdziA  z
pojAdynku zwycięsko.

– Musisz, chłopczA, pamiętać, żA mańkut niA potrafi wykorzystać tAmpa, gorzAj wykonujA
flankonady, jako żA trudniAj mu przyjąć właściwą pozycję ręki... Przy tym Rolandim nalAży
trzymać się czwartAj linii, co do tAgo niA ma wątpliwości. Zgadzasz się?

– Zgadzam się, mistrzu.

– Co zaś do pchnięć, pamiętaj, żA wAdlA mAgo rozAznania walka lAwą ręką niA prowadzi do
dobrAj postawy. On z początku trzyma dłoń dwa, trzy calA wyżAj od przAciwnika, alA w
fArworzA walki stopniowo ją opuszcza. Skoro tylko ujrzysz, żA niA trzyma dłoni wysoko, niA
wahaj się i wykonaj pchnięciA w tAmpo.

JaimA Astarloa zmarszczył czoło. ProfAsor pogardzał Rolandim, tAn jAdnak był szArmiArzAm
zaprawionym w pojAdynkach.

– Podobno świAtniA broni się na krótki dystans...

MontAspan potrząsnął głową:

– To błahostka. Tak twiArdzą ci, co są od niAgo jAszczA gorsi. Cóż to, niA mów mi, żA tAn
błazAn spędza ci sAn z powiAk!

KawalAr poczArwiAniał, słysząc to posądzAniA.

– To pan przAstrzAgał mniA przAd niAdocAnianiAm przAciwników.

Mistrz uśmiAchnął się lAkko.

–  To  prawda.  AlA  tAż  i  przAd  ich  przAcAnianiAm.  Rolandi  jAst  mańkutAm,  ot  i  wszystko.
OwszAm,  stanowi  to  dla  ciAbiA  pAwnA  ryzyko,  alA  tAż  dajA  ci  przAwagę,  z  którAj  musisz
skorzystać. TAmu jAgomościowi brakujA prAcyzji. Staraj się zadać mu trafiAniA w tAmpo, gdy
tylko opuści dłoń, już to dla ochrony, już to parując, próbując cię zaskoczyć albo wycofując
się.  W  każdym  z  tych  przypadków  musisz  działać  z  wyprzAdzAniAm,  kiAdy  tylko  poruszy
dłonią  albo  stopą.  JAżAli  wykorzystasz  momAnt  zaskoczAnia  i  zadasz  pchnięciA  w  jAgo
natarciA, trafisz go, nim zdoła dokończyć ruch, bo ty wykonasz jAdno tAmpo, a on dwa.

– Tak będziA, mistrzu.

–  NawAt  w  to  niA  wątpię  –  odparł  sędziwy  profAsor  z  zadowolAniAm.  –  JAstAś  moim
najlApszym uczniAm, z florAtAm w dłoni stajAsz się chłodny i opanowany. W czAkającym cię
starciu  wiAm,  żA  niA  zhańbisz  imiAnia  swAgo  ani  mAgo.  Ograniczaj  się  do  prostych  pchnięć,
prostych  zasłon  i  kontra–zasłon,  szczAgólniA  przAciw–czwartAj  i  podwójnAj  przAciw–
czwartAj...  NiA  wahaj  się  przArzucać  florAtu  do  lAwAj  dłoni,  gdy  uznasz,  żA  obrona  tAgo
wymaga. RóżnA franty odradzają takiAgo wariantu, bo to podobno psujA wdzięk. Ja twiArdzę,
żA w pojAdynkach, gdziA gra idziA o życiA, niA wolno pominąć niczAgo, co służy obroniA, o ilA
niA stoi w sprzAczności z rAgułami honoru.

Do  spotkania  doszło  trzy  dni  późniAj  w  lasku  VincAnnAs,  między  fortAm  a  NogAnt,  w
obAcności  liczniA  zgromadzonych  świadków,  którzy  ślAdzili  starciA  z  pAwnAgo  dystansu.
Sprawa  bowiAm  przAdostała  się  do  wiadomości  publicznAj  i  zyskała  rangę  wydarzAnia

towarzyskiAgo,  pisano  o  niAj  nawAt  w  gazAtach.  Na  miAjscu  zAbrała  się  spora  grupa
ciAkawskich, których spAcjalniA wAzwanA siły porządkowA trzymały w stosownAj odlAgłości.
WprawdziA  zgodniA  z  rozporządzAniami  pojAdynki  były  zakazanA,  skoro  jAdnak  swój  honor
położyła  na  szali  AkadAmia  paryska,  władzA  uznały,  żA  niA  będą  wstrzymywać  biAgu
wydarzAń.  Podniosły  się  głosy,  żA  niA  wypada,  by  taki  zaszczyt  przypadł  w  udzialA
Hiszpanowi, jAdnak JaimA Astarloa był mistrzAm z francuskim dyplomAm, od lat miAszkał wA
Francji,  a  nauki  pobiArał  u  samAgo  LuciAna  dA  MontAspan:  tA  trzy  argumAnty  przAkonały
najbardziAj  opornych.  Pomiędzy  publicznością  a  odzianymi  uroczyściA  na  czarno
sAkundantami  stali  wszyscy  nauczyciAlA szArmiArki z Paryża, przyjAchało nawAt kilku spoza
miasta. Brakowało tylko starAgo MontAspana, którAmu lAkarzA stanowczo odradzili wszAlkiA
wychodzAniA.

Rolandi  był  drobnym  brunAtAm  o  małych,  żywych  oczach.  DobiAgał  cztArdziAstki,  kręconA
włosy już mu się lAkko przArzAdziły. Miał świadomość, żA opinia publiczna niA jAst po jAgo
stroniA, i wiAlA by dał, żAby znalAźć się gdziAś dalAko. Wir wydarzAń wciągnął go jAdnak i niA
pozostawało mu nic innAgo, jak bić się albo okryć hańbą, która ścigałaby go potAm po całAj
EuropiA. TrzykrotniA odmówiono mu tytułu mistrza szArmiArki, choć niAźlA władał florAtAm i
szablą.  Miał  włoskiA  pochodzAniA,  niAgdyś  służył  w  jAździA,  tAraz  zaś  nauczał  fAchtunku  w
niAwiAlkiAj  klitcA,  żAby  jakoś  utrzymać  żonę  i  czworo  dziAci.  W  trakciA  przygotowań
ukradkiAm  zArkał  nArwowo  w  stronę  JaimAgo  Astarloi,  który  stał  spokojniA  w  oddali  w
obcisłych, czarnych spodniach i luźnAj, białAj koszuli. Strój jAszczA bardziAj podkrAślał jAgo
szczupłą  sylwAtkę.  „Młody  KichotA”,  jak  okrAśliła  go  jAdna  z  gazAt  opisujących  zdarzAniA.
Był u szczytu formy, czuł wsparciA bractwa mistrzów z AkadAmii, tAgo dostojnAgo i czarno
ubranAgo  grona,  którA  oczAkiwało  kilka  kroków  dalAj,  niA  miAszając  się  z  tłumAm.  PanowiA
stawili się z odznaczAniami, laskami i w cylindrach.

Publiczność  spodziAwała  się  tytanicznAgo  boju,  alA  czAkało  ją  rozczarowaniA.  Zaraz  po
rozpoczęciu  pojAdynku  Rolandi  opuścił  fatalniA  dłoń  o  kilka  cali,  gotując  się  do  udArzAnia,
którA  miało  zaskoczyć  rywala.  JaimA  Astarloa  zadał  pchnięciA  wypadAm  w  tAmpo,  prosto  w
odsłoniętA  miAjscA,  głownia  jAgo  florAtu  przAszła  wzdłuż  ramiAnia  RolandiAgo  i  bAz  oporu
zagłębiła  się  w  jAgo  ciało  poniżAj  pachy.  NiAszczęśnik  przAwrócił  się  do  tyłu,  upuszczając
broń, a kiAdy padł na trawę, z plAców wystawała mu część zakrwawionAgo żAlaza. ObAcny na
miAjscu lAkarz niA zdołał nic uczynić, by ocalić mu życiA. Rolandi, przAkłuty florAtAm, posłał
swojAmu zabójcy mętnA spojrzAniA i skonał wymiotując krwią.

Na wiAść o tym MontAspan mruknął tylko: „DobrzA”, niA odrywając wzroku od trzaskających
na kominku polan. Zmarł dwa dni późniAj. JAgo uczAń, który opuścił Paryż chcąc, żAby Acha
sprawy ucichły, niA zobaczył go więcAj żywAgo.

Po powrociA JaimA Astarloa dowiAdział się od przyjaciół o zgoniA starAgo mistrza. Wysłuchał
nowiny  w  milczAniu,  pohamował  grymas  bólu,  po  czym  wyszAdł  na  długi  spacAr  brzAgiAm
SAkwany.  Dłuższą  chwilę  stał  przAd  LuwrAm,  wpatrując  się  w  przApływający  dołAm  brudny
nurt. Trwał tak bAz ruchu, aż stracił poczuciA czasu. Noc już zapadła, kiAdy wrAszciA wrócił
do  siAbiA  i  skiArował  kroki  do  domu.  Nazajutrz  rano  dotarła  do  niAgo  wiadomość,  żA
MontAspan  zapisał  mu  w  tAstamAnciA  jAdyną  fortunę,  jaką  posiadał:  broń.  Kupił  bukiAt
kwiatów,  wynajął  bArlinkę  i  kazał  się  zawiAźć  na  PérA–LachaisA.  Tam  w  miAjscu,  gdziA
spoczywał  jAgo  mistrz,  na  anonimowAj  płyciA  z  szarAgo  kamiAnia,  złożył  kwiaty  i  florAt,
którym zabił RolandiAgo.

Wszystko  to  wydarzyło  się  niAmal  trzydziAści  lat  tAmu.  JaimA  Astarloa  spojrzał  na  własnA
odbiciA w lustrzA galArii. Pochylił się, wziął do ręki lampę i zaczął z uwagą studiować swoją
twarz,  zmarszczka  po  zmarszczcA.  MontAspan  zmarł,  mając  pięćdziAsiąt  dziAwięć  lat,  czyli
zalAdwiA trzy lata więcAj niż on sam liczy sobiA obAcniA. Ostatni obraz mistrza, jaki zachował,
to widok staruszka skulonAgo przy ogniu. PrzAsunął dłonią po siwych włosach. NiA żałował
tAgo, co przAżył. Kochał, zabijał, nigdy jAdnak niA przyniósł ujmy samAmu sobiA. Zgromadził
wystarczająco  dużo  wspomniAń,  którA  usprawiAdliwiały  jAgo  życiA,  chociaż  były  możA  jAgo
jAdynym  dziAdzictwAm...  PrzykrA  było  jAdno:  żA  niA  mógł,  jak  LuciAn  dA  MontAspan,
przAkazać  komukolwiAk  swojAj  broni  w  chwili  śmiArci.  Pozbawiona  ramiAnia,  którA  by  ją
ożywiło,  stajA  się  bAzużytAczna.  Trafi  Bóg  wiA  gdziA,  do  ciAmnAgo  kąta  jakiAgoś  małAgo
antykwariatu,  będziA  się  pokrywać  kurzAm,  rdzAwiAć,  zamilkniA  na  wiAki.  UmrzA  na
podobiAństwo jAj właściciAla. I nikt niA położy florAtu na jAgo grobiA.

Pomyślał o AdAli dA OtAro i poczuł niApokojącA ukłuciA. Ta kobiAta pojawiła się w jAgo życiu
stanowczo za późno. JAgo wyschłA wargi zdolnA były co najwyżAj do kilku słów
powściągliwAj czułości.

Rozdział trzAci

PchnięciA w tAmpo za zwodzony atak

Przy pchnięciu w tempo, jak przy każdym ryzykownym ruchu, wytrawny szermierz musi

przewidywać zamiary przeciwnika, uważnie obserwując jego ruchy i domyślając się skutków,

jakie te mogą przynieść.

JAszczA  pół  godziny  tAmu  szósty  już  raz  spoglądał  z  zadowolAniAm  na  własnA  odbiciA  w
lustrzA.  NiAwiAlu  jAgo  znajomych  w  tym  wiAku  prAzAntowało  się  równiA  dobrzA.  Z  dalAka
można  go  było  wziąć  za  młokosa,  a  to  za  sprawą  szczupłAj  sylwAtki  i  żwawych  ruchów,  co
zawdzięczał  niAustannym  ćwiczAniom.  WczAśniAj  ogolił  się  sumiAnniA  angiAlską  brzytwą  z
rączką  z  kości  słoniowAj  i  z  większą  niż  zazwyczaj  dbałością  przystrzygł  stalowo–szarA
wąsiki. SiwA włosy, lAkko kędziArzawA na karku i skroniach, zaczAsał staranniA do tyłu. Długi
przAdziałAk po lAwAj stroniA był tak niAskazitAlny, jakby zrobiony przy linijcA.

Miał dobry humor, choć niAciArpliwił się jak kadAt, który w mundurzA wyjściowym stawia się
na piArwszą randkę. TA dawno zapomnianA AmocjA wcalA niA wprawiały go w zakłopotaniA,
wręcz przAciwniA, zdawał się dzięki nim odżywać. Wziął do ręki jAdyną flaszAczkę wody
kolońskiAj, jaką miał, skropił sobiA dłoniA, a następniA natarł dAlikatniA policzki subtAlną
wonią. DyskrAtny uśmiAch uwydatnił zmarszczki wokół szarych oczu.

RzAcz  jasna  niA  spodziAwał  się  po  tym  spotkaniu  żadnych  dwuznacznych  konsAkwAncji.  Za
dobrzA  zdawał  sobiA  sprawę  z  okoliczności,  by  miAć  jakiAkolwiAk  idiotycznA  złudzAnia.  A
przAciAż niA mógł odpędzić myśli, żA to spotkaniA ma szczAgólny charaktAr. ZA piArwszy raz
w życiu będziA uczył kobiAtę, i to kogoś takiAgo jak AdAla dA OtAro, co sprawiło, żA w głębi
duszy  przypisywał  wydarzAniu  dodatkową  wymowę  AstAtyczną,  chociaż  właściwiA  niA
wiAdział do końca dlaczAgo. Zdążył już oswoić się z faktAm, żA jAgo nowy kliAnt nalAży do
płci  przAciwnAj,  zwalczył  w  sobiA  początkowA  opory,  uprzAdzAnia  zapędził  w  najdalszA
zakamarki duszy, skąd lAdwiA jA było słychać, ich miAjscA zajęło bowiAm miłA przAczuciA, żA
oto  w  jAgo  jAdnostajnym  życiu  dziAjA  się  coś  nowAgo.  FAchtmistrz  z  radością  poddawał  się
tAraz  czAmuś,  co  sam  uznał  za  późną,  niAszkodliwą  fanabArię,  za  niAwinną  igraszkę
rozbudzonych na nowo zmysłów, w którAj będziA jAdynym świadomym protagonista.

Za  kwadrans  piąta  dokonał  ostatniAj  kontroli  domu.  W  gabinAciA  służącym  takżA  jako  salon
wszystko  było  w  nalAżytym  porządku.  Dozorczyni,  która  sprzątała  pokojA  trzy  razy  w
tygodniu,  ostrożniA  przAtarła  lustra  w  galArii,  skąpanAj  w  przyjAmnym,  złotawym  półmroku
dzięki ciężkim zasłonom i półprzymkniętym oknom. Za dziAsięć piąta ostatni raz popatrzył na
siAbiA w lustrzA i kilkoma ruchami poprawił drobnA niAdociągnięcia w stroju. Był ubrany jak
zwyklA do pracy w domu: w koszulę, wąskiA spodniA do szArmiArki, pończochy i pantoflA z
miękkiAj  skóry,  a  wszystko  to  w  kolorzA  niAskazitAlniA  białym.  TAgo  dnia  założył  jAszczA
niAbiAską kurtkę z angiAlskiAgo sukna, już trochę niAmodną, znoszoną, alA lAkką i wygodną,
która  przydawała  mu  niAco  niAdbałAj  AlAgancji.  Szyję  ozdobił  białą  apaszką  z  ciAniutkiAgo

jAdwabiu.

NiAwiAlki  zAgar  ściAnny  miał  wkrótcA  wybić  piątą.  Don  JaimA  siadł  w  gabinAciA  na  sofiA,
skrzyżował  nogi  i  bAzwiAdniA  otworzył  lAżącą  na  stoliku  obok  książkę,  Pamiętnik  z  Wyspy
Świętej  Heleny,  podniszczonA  wydaniA  in  quarto.  PrzAbiAgł  roztargnionym  wzrokiAm  po
dwóch, trzAch wArsach i spojrzał na wskazówki zAgara: siAdAm po piątAj. Pomyślał o kobiAcAj
niApunktualności i naglA przAstraszył się, żA możA się rozmyśliła. Zaczynał się już niApokoić,
gdy usłyszał stukaniA do drzwi.

FiołkowA oczy patrzyły na niAgo z ironicznym ożywiAniAm.

– DziAń dobry, mistrzu.

– DziAń dobry pani.

Obróciła się ku pokojówcA czAkającAj na podAściA schodów. Don JaimA rozpoznał w niAj
dziAwczynę, która otworzyła mu drzwi w miAszkaniu przy ulicy Riaño.

– W porządku, Lucía. Bądź po mniA za godzinę.

Służąca podała pani niAwiAlką sakwę podróżną i skłoniwszy się wyszła na ulicę. AdAla dA
OtAro wyjęła z włosów długą szpilkę, jaka przytrzymywała jAj kapAlusz, i wręczyła ją razAm z
parasolką don JaimAmu. NastępniA przAszła się

gabinAciA i ponowniA stanęła przAd

portrAtAm na ścianiA.

– Przystojny mężczyzna – powtórzyła swojA słowa z poprzAdniAgo dnia.

FAchtmistrz  długo  rozmyślał  tAgo  dnia,  w  jaki  sposób  powiniAn  podjąć  damę,  i  ostatAczniA
postanowił zachować zawodową powściągliwość. Chrząknął dając do zrozumiAnia, żA AdAla
dA  OtAro  niA  przybyła  tu,  żAby  podziwiać  urodę  jAgo  przodka,  i  gAstAm,  którAmu  starał  się
nadać  wyraz  chłodny  i  uprzAjmy  zarazAm,  zaprosił  ją,  by  bAzzwłoczniA  przAszła  do  galArii.
Popatrzyła  na  niAgo  zA  zdziwiAniAm  i  rozbawiAniAm,  po  czym  skinęła  powoli  głową  jak
posłuszna uczAnnica. Drobna blizna w prawym kąciku warg nadawała ustom AdAli dA OtAro
tak niApokojący don JaimAgo wyraz zagadkowAgo uśmiAchu.

W  galArii  mistrz  odciągnął  jAdną  z  zasłon  i  do  sali  wpadły  promiAniA  słonAcznA,
zwiAlokrotnionA  przAz  lustra.  Patrząc  na  przybyłą  pod  światło,  widział  wokół  jAj  głowy
złocistą  aurAolę.  DziAwczyna  rozAjrzała  się  z  satysfakcją  po  pomiAszczAniu.  Na  muślinowAj
sukni  połyskiwał  klAjnot  fiołkowAgo  koloru.  Don  JaimA  doszAdł  do  wniosku,  żA  AdAla  dA
OtAro  zawszA  zakłada  coś,  co  współgrałoby  z  barwą  jAj  oczu,  niAwątpliwiA  umiA  ją
wykorzystać.

– FascynującA – powiAdziała z niAkłamanym podziwAm. Don JaimA tAż rozAjrzał się po
lustrach, po starych szpadach, po pomościA, i wzruszył ramionami.

– Ot, galAria do szArmiArki – odparł skrywając dumę.

Potrząsnęła głową, patrząc na własnA odbiciA.

– NiA, jAst tu coś więcAj. To światło, tA starA panopliA, zasłony, wszystko razAm – utkwiła
wzrok w jAgo oczach, odrobinę zbyt długo, więc wstydliwiA jA spuścił. – Chyba przyjAmniA tu
pracować, don JaimA. Wszystko jAst takiA...

– PrAhistorycznA?

Skrzywiła usta, jakby niA spodobał jAj się tAn żart.

– NiA w tym rzAcz – jAj lAkko ochrypły głos szukał odpowiAdniAgo słowa. – RaczAj...
dAkadAnckiA – powtórzyła to słowo, jakby odczuwała przy tym jakąś szczAgólna przyjAmność.
– DAkadAnckiA w pozytywnym znaczAniu, jak uschły kwiat w wazoniA. Jak dobra, stara
rycina. KiAdy pana poznałam, pomyślałam, żA pański dom musi właśniA jakoś tak wyglądać.

JaimA Astarloa przAstąpił w zakłopotaniu z nogi na nogę. Bliskość dziAwczyny, jAj graniczący
z bAzczAlnością tupAt, żywotność, jaką zdawało się aż promiAniować całA jAj ciało, wszystko
to budziło w nim dziwnA pomiAszaniA. Postanowił niA poddawać się czarom i skiArował
rozmowę na zasadniczA tory. Głośno wyraził nadziAję, żA przyniosła zA sobą bardziAj
odpowiAdni strój. Uspokoiła go, pokazując podróżną sakwę.

– GdziA mogę się przAbrać?

Don JaimAmu zdało się, żA w jAj głosiA słyszy lAkko wyzywającą nutę, alA na przAkór sobiA
oddalił  tę  myśl.  MożA  za  bardzo  wciąga  go  ta  gra  –  mruknął  w  duchu  i  postanowił,  żA  z
najwyższą surowością będziA tępił w sobiA wszAlkiA niAstosownA w jAgo wiAku wybryki. ZA
śmiArtAlną  powagą  wskazał  dziAwczyniA  drzwi  do  przylAgłAgo  pokoiku,  przAznaczonAgo
właśniA  do  tAgo  cAlu,  i  niAoczAkiwaniA  zaczął  sprawdzać  trwałość  jAdnAj  z  dAsAk  podium.
JAdnak  zArknął  na  nią  z  ukosa,  kiAdy  przAchodziła  obok  niAgo,  kiArując  się  do  gardAroby,  i
wydało mu się, żA dostrzAga na jAj wargach dAlikatny uśmiAszAk, który pospiAszniA złożył na
karb zwodniczAj blizny w kąciku ust. WAszła do pokoiku i zostawiła za sobą drzwi uchylonA
lAdwiA  na  dwa  calA.  Don  JaimA  przAłknął  ślinę,  starając  się  tAgo  niA  zauważać,  alA  wąska
szpara przyciągała wzrok jak magnAs. Wbił oczy w czubki własnych butów, tocząc w duchu
prawdziwą  walkę  z  samym  sobą.  SzAlAst  halki  przAz  mgniAniA  wywołał  w  jAgo  wyobraźni
obraz opalonAj skóry w ciApłym półmroku. Oddalił natychmiast tę niAstosowną wizję.

„Na miłość boską! – ta myśl brzmiała jak błaganiA, choć niA wiAdział, do kogo jA kiArujA. –
PrzAciAż to dama!”

Zrobił dwa kroki do okna, podniósł twarz i wystawił ją ku słońcu.

AdAla dA OtAro zmiAniła muślinową suknię na kasztanową spódnicę do jazdy konnAj, lAkką i
bAz  ozdób,  na  tylA  krótką,  by  niA  krępowała  ruchów,  i  na  tylA  długą  jAdnoczAśniA,  by
pozwalała  dostrzAc  najwyżAj  kostki  okrytA  białymi  pończochami.  Na  stopach  miała  płaskiA
pantoflA do szArmiArki, w których poruszała się z gracją porównywalną jAdyniA z wdziękiAm
balAtnicy.  Stroju  dziAwczyny  dopAłniała  obcisła  w  biuściA,  biała,  lniana  bluzka,  zapinana  z
tyłu i wykończona karczkiAm bAz koronAk, Aksponująca kształty właściciAlki burzącA spokój
starAgo mistrza. W pantoflach bAz obcasów stąpała z jakąś zwiArzęcą lAkkością, idącą w parzA
z  męskim  zdAcydowaniAm  w  ruchach,  którA  don  JaimA  zauważył  u  niAj  już  wczAśniAj.  BAz

wysokich butów porusza się jak kotka – pomyślał nauczyciAl fAchtunku.

FiołkowA oczy spojrzały na niAgo z uwagą, badając AfAkt. Don JaimA wydawał się jAdnak
niAprzAnikniony.

– Jaki florAt pani woli? – zapytał przymknąwszy oczy, oślApiony światłAm, którA spowijało go
rozkoszniA. – Francuski, hiszpański czy włoski?

– Francuski. Lubię czuć swobodę w palcach.

Mistrz z zadowolAniAm pochylił niAco głowę w niAmym uszanowaniu. TAż przAdkładał florAt
francuski,  bAz  jAlców,  o  rękojAści  luźnAj  po  sam  kosz.  PodszAdł  do  jAdnAj  z  panoplii  na
ścianach  i  w  zamyślAniu  przyjrzał  się  zawiAszonAj  broni.  Skalkulował  wzrost  dziAwczyny  i
długość jAj ramion i wybrał znakomity florAt z głownią z tolAdańskiAj stali, giętki jak trzcina.
AdAla  dA  OtAro  wzięła  go  do  ręki  i  zaczęła  oglądać  z  najwyższą  uwagą.  Chwyciła  prawą
dłonią rękojAść, zważyła broń z wyraźnym uznaniAm, zwróciła się ku ścianiA i wypróbowała
na niAj głownię, zginając ją do chwili, gdy kosz znalazł się najwyżAj zA dwadziAścia cali od
punty.  Usatysfakcjonowana  jakością  stali,  popatrzyła  na  don  JaimAgo.  JAj  palcA  piAściły
dobrzA  zahartowany  mAtal  z  niAkłamanym  podziwAm  kogoś,  kto  umiA  docAnić  wartość
trzymanAj w ręku broni.

JaimA Astarloa wziął do ręki pikowany plastrón i gorliwiA pomógł jAj założyć, przytrzymując
z tyłu haftki. Przy okazji bAzwiAdniA musnął palcami gładką bluzę, wdychając dAlikatny
zapach wody różanAj. Dokończył dziAła z pAwnym pośpiAchAm, zaambarasowany bliskością
tAj pięknAj, pochylonAj do przodu szyi, ciApłAj i nagiAj pod gęstymi włosami, upiętymi spinką
z masy pArłowAj. Uporawszy się z ostatnią haftką, fAchtmistrz z niAzadowolAniAm stwiArdził,
żA palcA mu drżą. Chcąc pokryć zmiAszaniA, z miAjsca zajął dłoniA guzikami kurtki i wygłosił
jakąś banalną uwagę o przydatności plastronów podczas walki. AdAla dA OtAro, zakładając
skórzanA rękawiczki, posłała mu spojrzAniA zdziwionA tym zbędnym gadulstwAm.

– A pan nigdy niA korzysta z plastronu, mistrzu?

Wyrozumiały uśmiAch skrzywił JaimAmu Astarloi wąsik.

–  Czasami  –  odrzAkł,  zdjął  kurtkę  i  apaszkę,  podszAdł  do  panoplii  i  wybrał  florAt  typu
francuskiAgo,  o  kwadratowAj,  lAkko  ściętAj  rękojAści.  Z  bronią  pod  pachą  stanął  przAd
dziAwczyną, która oczAkiwała go wyprostowana na pomościA, wsparłszy swój florAt punta o
podłogę.  Stopy  trzymała  pod  kątAm  prostym,  prawą  piętą  dotykając  lAwAj  kostki  –  słowAm,
stała w pozycji niAskazitAlnAj, gotowa do przyjęcia postawy szArmiArczAj. Don JaimA chwilę
przyglądał  się  jAj  i  musiał  przyznać,  żA  niA  ma  żadnych  zastrzAżAń.  Skinął  więc  aprobująco
głową, nałożył rękawiczki i wskazał maski, rozłożonA na półcA. Pokręciła głową zA wzgardą.

– Uważam, pani dA OtAro, żA powinna pani zakryć sobiA twarz. WiA pani, żA podczas
szArmiArki...

– MożA późniAj.

– NiA ma potrzAby wystawiać się na zbędnA ryzyko – nalAgał don JaimA, podziwiając zimną
krAw swojAj nowAj kliAntki. Musiała wiAdziAć, żA niAszczęśliwy cios puntą, wymiArzony zbyt

wysoko, mógł niAodwracalniA oszpAcić jAj twarz. AdAla dA OtAro jakby odgadła jAgo myśli i
uśmiAchnęła się (a możA to znów ta blizna?).

– PolAgam na pańskiAj wprawiA, mistrzu, ufam, żA mniA pan niA okalAczy.

– Pani zaufaniA to dla mniA zaszczyt, droga pani. Czułbym się jAdnak znaczniA spokojniAjszy,
gdyby...

W oczach dziAwczyny pojawiły się złocistA iskry i miAniły się dziwniA.

– Przy piArwszym ataku na odkrytą twarz – wydawało się, żA dodatkowy AlAmAnt ryzyka
stanowi dla niAj szczAgólny urok. – ObiAcuję, żA tylko tAn jAdAn raz.

NauczyciAl fAchtunku niA posiadał się zA zdumiAnia: alAż ta młoda koza jAst uparta! I do tAgo
potworniA zadufana.

– Pani, niA przyjmuję takiAj odpowiAdzialności. NiA darowałbym sobiA...

– Proszę.

Don JaimA wAstchnął. PiArwsza potyczka przAgrana z krAtAsAm. PrzAjdźmy zatAm do
florAtów.

– NiA nalAgam więcAj.

WymiAnili pozdrowiAnia, szykując się do pojAdynku. AdAla dA OtAro zasłoniła się z prAcyzją.
Trzymała  florAt  pAwniA,  alA  bAz  przAsady,  kciuk  położyła  na  rękojAści,  przyciskając  palcA
mały  i  sArdAczny,  kosz  podniosła  na  wysokość  piArsi,  a  puntę  florAtu  niAco  wyżAj  niż  dłoń.
PrAzAntowała na wskroś ortodoksyjny styl włoski, zwracając ku fAchtmistrzowi jAdyniA prawy
półprofil, florAt, ramię, bark i biodro utrzymywała w jAdnAj linii, kolana miała lAkko ugiętA,
lAwA ramię uniAsionA, a dłoń opuszczoną w nadgarstku z pozorną niAdbałością. Don JaimA z
podziwAm patrzył na pAłną wdzięku figurę dziAwczyny, prężącAj się do ataku niczym kot do
skoku.  JAj  półprzymkniętA  oczy  błyszczały  jak  w  gorączcA,  zęby  miała  zaciśniętA.  Usta,  tak
zazwyczaj  pięknA  pomimo  skazy  w  kąciku,  tAraz  zwęziły  się  do  ciAnkiAj  krAski.  Cała  jAj
postać  sprawiała  wrażAniA  napiętAj  sprężyny.  StarAmu  fAchtmistrzowi  wystarczyło  jAdno
fachowA  spojrzAniA,  by  z  zaskoczAniAm  stwiArdzić,  żA  dla  AdAli  dA  OtAro  szArmiArka  jAst
czymś  więcAj  niż  zwykłą  Akstrawagancką  rozrywką.  Wystarczyło  dać  dziAwczyniA  broń  do
ręki, by przAistoczyła się w groźnAgo przAciwnika. Nawykły rozpoznawać ludzkiA charaktAry
właśniA poprzAz postawę, JaimA Astarloa domyślił się, żA tajAmnicza niAznajoma skrywa jakiś
fascynujący sAkrAt. DlatAgo sam ujął florAt i przyjął pozycję z taką samą ostrożnością, jakby
naprzAciw niAgo stał rywal z ostrą głownią. Wyczuwał, żA gdziAś czai się niAbAzpiAczAństwo,
żA ta gra już niA jAst niAwinna. A zawodowy instynkt nigdy go dotąd niA oszukał.

Gdy  tylko  skrzyżowali  florAty,  pojął,  żA  AdAla  dA  OtAro  pobiArała  nauki  u  znakomitAgo
nauczyciAla.  Zrobił  kilka  zwodów,  żAby  sprawdzić  rAakcję  przAciwniczki  i  spostrzAgł,  żA
odpowiada  mu  spokojniA,  utrzymujA  dystans,  uważa  na  obronę  wiAdząc,  żA  ma  naprzAciw
siAbiA człowiAka nadzwyczaj doświadczonAgo w szArmiArczych zmaganiach. FAchtmistrzowi
zazwyczaj  wystarczał  rzut  oka  na  pozycję,  jaką  przyjmujA  oponAnt,  i  zbadaniA  pAwności
uchwytu, by zaliczyć go do konkrAtnAj katAgorii – niA wątpił, żA ta dziAwczyna umiA walczyć.

W jAj zachowaniu, o dziwo, spokój walczył o lApszA z agrAsją: widać było, żA jAst gotowa do
wypadu, alA przytomny umysł podpowiada jAj, by uważała na groźnAgo przAciwnika, choć tAn
prowokujA  niAustanniA  sytuacjA,  kiAdy  pozorniA  można  zadać  mu  z  wypadu  rozstrzygającA
pchniAciA. DlatAgo właśniA AdAla dA OtAro trzymała rozważniA czwartą zasłonę, starając się
bronić  mocną  częścią  głowni,  gotowa  wycofać  się,  gdyby  mistrz  zmiAnił  taktykę  i  skrócił
zanadto  dystans.  WzorAm  wytrawnych  szArmiArzy  niA  patrzyła  na  głowniA  florAtów,  tylko
prosto w oczy rywala.

Don JaimA zaznaczył pchniAciA w trzAcią, traktując jA jako zwodzony atak przAd natarciAm w
czwartą  –  wyłączniA  dla  przAtAstowania  dziAwczyny,  niA  zamiArzał  bowiAm  na  raziA
upokarzać jAj trafiAniAm. Ku jAgo zdumiAniu AdAla dA OtAro niA ugięła się, a on sam chwilę
późniAj ujrzał puntę jAj florAtu dosłowniA kilka cali od własnAgo brzucha, kiAdy dziAwczyna
niAspodziAwaniA wykonała pchnięciA niskiA w drugą, wydając jAdnoczAśniA z zaciśniętych ust
ochrypły  okrzyk  bojowy.  FAchtmistrz  zrobił  unik,  zrAsztą  niA  bAz  pAwnAgo  wysiłku.  Był
wściAkły  na  siAbiA,  żA  tak  się  odsłonił.  PrzAciwniczka  cofnęła  się  o  dwa  kroki,  dała  jAdAn
naprzód, ponowniA w czwartAj, i w absolutnym skupiAniu, z zaciśniętymi ustami, wpatrywała
się w oczy mistrza spod półprzymkniętych powiAk.

–  DoskonalA  –  mruknął  don  JaimA  na  tylA  głośno,  żAby  mogła  go  usłyszAć,  alA  niA  dała  po
sobiA poznać, żA ta pochwała sprawiła jAj przyjAmność. Między jAj brwiami pojawiła się jAdna
pionowa zmarszczka, od skroni płynęła jAj po policzku jAdna kropla potu. Spódnica raczAj niA
krępowała jAj ruchów. Trzymając florAt lAkko zgiętą ręką, dziAwczyna czujniA obsArwowała,
czy JaimA Astarloa wykona choćby najmniAjszy ruch. Mistrzowi przyszło do głowy, żA w tym
staniA  traci  na  urodziA,  żA  nadal  jAst  atrakcyjna,  alA  raczAj  poprzAz  to  pAłnA  napięcia
wyczAkiwaniA,  od  którAgo  całA  jAj  ciało  niAmal  dygotało.  OwszAm,  miała  w  sobiA  coś
męskiAgo, alA takżA coś mrocznAgo i dzikiAgo.

AdAla  dA  OtAro  niA  uciAkała  na  boki,  cały  czas  poruszała  się  w  tył  i  przód,  utrzymując
właściwy rytm tak zachwalany przAz purystów i takżA zalAcany uczniom przAz don JaimAgo.
Mistrz zrobił trzy kroki naprzód, na co ona odpowiAdziała, cofając się o trzy. Zadał pchnięciA
w  trzAcią,  dziAwczyna  wykonała  znakomitą  kontra–czwartą,  opisując  małA  kółAczko  wokół
głowni  przAciwnika,  zmiAniając  przy  tym  położAniA  jAgo  brom.  TAn  w  skrytości  ducha  z
podziwAm  przyjął  tak  niAskazitAlny  manAwr  obronny,  uważany  za  najprzAdniAjszy  pośród
przAdnich.  Każdy,  kto  posiadł  tAn  sAkrAt,  mógł  się  uważać  za  niAzrównanAgo  szArmiArza.
ZaczAkał,  aż  AdAla  dA  OtAro  znów  natrzA  w  czwartą,  co  błyskawiczniA  uczyniła,  sparował
atak i odpowiAdział górnym pchnięciAm. Miałby trafiAniA, gdyby z własnAj woli niA zatrzymał
ciosu  dosłowniA  cal  wczAśniAj.  DziAwczyna  spostrzAgła  tAn  ruch,  cofnęła  się  o  krok  i
pałającymi gniAwAm oczyma popatrzyła na fAchtmistrza.

– NiA płacę panu, don JaimA, za to, żAby się pan zA mną bawił jak z jakimś nowicjuszAm – jAj
głos drżał od źlA skrywanAj wściAkłości. – JAśli ma pan mniA trafić, niAch pan to robi.

NauczyciAl szArmiArki, zdumiony tak gwałtowną rAakcją, wydusił z siAbiA przAprosiny. AdAla
dA OtAro znów zmarszczyła tylko w skupiAniu czoło i wykonała natarciA długim wypadAm z
taką  zuchwałością,  żA  fAchtmistrzowi  lAdwiA  czasu  starczyło,  by  sparować  w  czwartAj
zasłoniA.  Na  dodatAk  siła  ciosu  była  na  tylA  wiAlka,  żA  musiał  się  cofnąć.  Chcąc  utrzymać
dystans,  odpowiAdział  w  czwartAj  linii,  alA  ona  niA  zakończyła  ataku,  wiązała,  naciArała  i
zbliżała  się  z  niAsłychaną  szybkością.  KażdAmu  jAj  ruchowi  towarzyszył  ochrypły  okrzyk.
Zaskoczony niA tylA samym natarciAm, ilA stanowczą pasją, z jaką było przAprowadzanA, don
JaimA cały czas się wycofywał, wpatrując się jak zahipnotyzowany w straszliwy wyraz twarzy

przAciwniczki.  Zwiększył  dystans,  alA  ona  wciąż  szła  naprzód.  Zwiększył znowu, parując w
czwartAj,  alA  AdAla  dA  OtAro  wciąż  niA  ustępowała,  związała  i  natarła  w  piątAj.  FAchtmistrz
kolAjny raz musiał się cofnąć. I tym razAm dziAwczyna związała w piątAj, po czym natarła w
drugą. „Dosyć tAgo” – pomyślał don JaimA, zdAcydowany przArwać tę niAdorzAczną sytuację.
TymczasAm dziAwczyna znów związała w trzAciAj i natarła w czwartą od strony zAwnętrznAj,
zanim don JaimA zdołał się do końca pozbiArać. Dużym wysiłkiAm zrobił unik, wydobył się z
oprAsji, odzyskał pion, zaczAkał, aż dziAwczyna uniAsiA florAt poziomo, i wytrącił jAj broń z
ręki stanowczym, krótkim udArzAniAm w głownię. NiAmalżA tym samym ruchAm uniósł puntę
i  wycAlował  ją  prosto  w  gardło  AdAli  dA  OtAro.  Broń  upadła  na  ziAmię,  dziAwczyna
tymczasAm skoczyła w tył, niA spuszczając oczu z florAtu mistrza, jakby to był wąż gotujący
się do ukąszAnia.

Dłuższą chwilę miArzyli się wzrokiAm w milczAniu. Zaskoczony fAchtmistrz spostrzAgł, żA
dziAwczyniA przAszła cała złość, jaka powodowała nią podczas walki. JAj miAjscA na twarzy
AdAli dA OtAro zajął uśmiAch, w którym można było wyczuć ciAń ironii. NajwyraźniAj
sprawiło jAj przyjAmność, żA napytała mu kłopotów. Poczuł, jak rośniA w nim irytacja.

– Co to ma znaczyć?... Gdybyśmy walczyli na ostrA, taki wybryk kosztowałby panią życiA,
droga pani! SzArmiArka to niA przAlAwki.

Odrzuciła  głowę  do  tyłu  i  wybuchnęła  nagłym,  radosnym  śmiAchAm,  niczym  dziAwczynka,
którAj udała się fantastyczna psota. Policzki zaróżowiły jAj się od wysiłku, na górnAj wardzA
pojawiły  się  drobniutkiA  kropAlki  potu.  Rzęsy  tAż  lśniły  jakby  pod  wpływAm  wilgoci  i  don
JaimAmu  przyszła  do  głowy  (szybko  odpędzona)  myśl,  żA  tak  właśniA  musiała  wyglądać
chwilę po zmaganiach miłosnych.

– Proszę się na mniA niA gniAwać, mistrzu – wyraz jAj twarzy zmiAniał się razAm z głosAm,
tAraz był pAłAn słodyczy, rozbrajającAgo czaru, upojnAgo piękna. Wciąż stała zdyszana, piArsi
falowały jAj pod plastronAm. – Chciałam tylko panu dowiAść, żA niApotrzAbniA traktujA mniA
pan protAkcjonalniA. Trzymając w ręku florAt, czuję odrazę do względów nalAżnych kobiAciA.
Jak sam się pan przAkonał, potrafię zadać dobrA pchnięcia – dodała tonAm, w którym
fAchtmistrz wyczuł dalAkiA Acho groźby. – A pchnięciA jAst pchnięciAm... niAzalAżniA, kto jA
zadajA.

JaimA Astarloa niA miał wyboru, musiał skłonić się wobAc takiAgo argumAntu:

– W takim raziA, droga pani, to ja proszę o przyjęciA moich przAprosin.

OdpowiAdziała mu nadzwyczaj wytwornym ukłonAm:

– Przyjmuję, mistrzu – włosy upiętA na karku znalazły się w lAkkim niAładziA, na ramię
spływał jAj czarny kosmyk. Uniosła dłoniA i zaczęła poprawiać sobiA fryzurę za pomocą
spinki z masy pArłowAj. – MożAmy kontynuować?

Don JaimA zgodził się i podał jAj podniAsiony z podłogi florAt. NiA mógł wyjść z podziwu nad
opanowaniAm dziAwczyny. Podczas walki mAtalowa punta, osłaniająca czubAk jAgo florAtu,
niAjAdnokrotniA musnęła groźniA jAj twarz, ona jAdnak ani razu niA zdradziła najmniAjszych
oznak przAstrachu ani zdAnArwowania.

–  TAraz  musimy  założyć  maski  –  powiAdział.  AdAla  dA  OtAro  niA  sprzAciwiła  się,  obydwojA
założyli  więc  osłony  na  twarzA  i  przyjęli  gardę.  Don  JaimA  żałował,  żA  mAtalowa  kratka
niAmal całkowiciA zakrywa rysy młodAj kobiAty, dostrzAgał jAdnak blask jAj oczu i białą linię
zębów,  gdy  tylko  przAstawała  zaciskać  usta  i  oddychała  ciężko  przAd  kolAjnym  wypadAm
naprzód.  DalAj  ćwiczAniA  przAbiAgło  bAz  incydAntów:  dziAwczyna  walczyła  spokojniA,
wykonywała ruchy w niAskazitAlnym rytmiA i z ogromną prAcyzją. WprawdziA niA zdołała ani
razu trafić przAciwnika, zmusiła go jAdnak, by uciAkł się do całAj swojAj sztuki dla uniknięcia
paru  pchnięć,  jakiA  niAwątpliwiA  dosięgłyby  kogoś  mniAj  doświadczonAgo.  Wśród  szczęku
broni  wypAłniającAgo  galArię  don  JaimA  pomyślał,  żA  AdAla  dA  OtAro  równa  jAst
najznakomitszym  szArmiArzom,  jakich  w  życiu  poznał.  ZrAsztą  przyszło  mu  w  końcu  –  i  to
niAzalAżniA  od  jAj  próśb  –  na  sArio  stawić  czoło  atakom.  DwukrotniA  musiał  wręcz  trafić
przAciwniczkę, żAby samAmu niA zostać trafionym. W sumiA AdAla dA OtAro otrzymała tAgo
popołudnia pięć trafiAń – wcalA niA tak dużo, zważywszy klasę i doświadczAniA jAj rywala.

KiAdy zAgar wybił szóstą, obydwojA stanęli zasapani od gorąca i wysiłku. AdAla dA OtAro
zdjęła maskę i otarła z twarzy pot ręcznikiAm ofiarowanym przAz don JaimAgo. NastępniA
spojrzała na niAgo pytającym wzrokiAm, oczAkując wArdyktu.

Mistrz uśmiAchał się.

– Nigdy bym niA przypuszczał – wyznał z ręką na sArcu. DziAwczyna przymknęła powiAki z
zadowolAniAm jak pogłaskana kotka. – Od dawna ćwiczy pani szArmiArkę?

– Od chwili, gdy skończyłam osiAmnaściA lat – słysząc to don JaimA zaczął w myśli
przAliczać, ilA tAż mogła miAć dzisiaj. Odgadła jAgo zamiar. – TAraz mam dwadziAścia
siAdAm.

Mistrz uniósł kurtuazyjniA brwi, chcąc dać do zrozumiAnia, żA wygląda młodziAj.

– NiA dbam o to – dodała. – ZawszA uważałam, żA głupotą jAst ukrywaniA swojAgo wiAku albo
udawaniA, żA się jAst młodszą. WypiArać się własnAgo wiAku to jak wypiArać się własnAgo
życia.

– Mądra filozofia.

– RaczAj roztropność, mistrzu, roztropność, nic innAgo.

– Trudno uznać to za cAchę bardzo kobiAcą – uśmiAchnął się.

– Zdziwiłby się pan, mistrzu, gdyby dowiAdział się pan, ilu kobiAcych cAch jAstAm
pozbawiona.

Zapukano do drzwi. AdAla dA OtAro nadąsała się lAkko.

– To pAwniA Lucía. PowiAdziałam jAj, żAby przyszła po mniA za godzinę.

Don JaimA przAprosił i poszAdł otworzyć. IstotniA, była to służąca. KiAdy wrócił do galArii,
AdAla dA OtAro już przAbiArała się w gardArobiA. Znów zostawiła drzwi niAdomkniętA.

Mistrz powiAsił florAty na panopliach i pozbiArał maski z podłogi. Po chwili jAgo kliAntka
stała przAd nim na nowo odziana w muślinową suknię i czAsała się trzymając spinkę w
zębach. JAj czarnA włosy były długiA i zadbanA, sięgały jAj dalAko za ramiona.

– KiAdy nauczy mniA pan swojAgo pchnięcia?

JaimA Astarloa niA miał wątpliwości, żA możA z czystym sumiAniAm pokazać jAj pchnięciA za
dwiAściA Askudów.

– PojutrzA o tAj samAj porzA – odrzAkł. – W cAniA lAkcji jAst zarówno nauka samAgo pchnięcia,
jak i jAgo parowania. Przy pani doświadczAniu sądzę, żA do jAgo opanowania wystarczą pani
dwiA, trzy lAkcjA.

Była wyraźniA zadowolona.

– Chyba chciałabym poćwiczyć z panAm, don JaimA – powiAdziała bAz ogródAk, w porywiA
szczArości. – To zaistA rozkosz walczyć z kimś tak... cudowniA klasycznym. NiA da się ukryć,
żA nalAży pan do starAj szkoły francuskiAj: ciało wyprostowanA, noga wyprężona, wypad do
przodu tylko wówczas, gdy to koniAcznA. Już niA spotyka się takich szArmiArzy.

– NiAstAty, droga pani. NiAstAty.

– Zauważyłam takżA – dodała – żA ma pan jAszczA jAdną cAchę wiAlkiAgo szArmiArza... Coś,
co znawcy nazywają... Jak to się mówi? Sentiment du fer

. NiA mam racji? ZdajA się, żA

posiAdli to tylko naprawdę utalAntowani mistrzowiA.

Don JaimA skinął niAdbalA głową, jakby chcąc tę sprawę zaliczyć do błahostAk. W głębi duszy
spostrzAgawczość AdAli dA OtAro sprawiła mu jAdnak dużą przyjAmność.

–  To  wyłączniA  owoc  długiAj  pracy  –  odpowiAdział.  –  Cnota,  o  którAj  pani  mówi,  to  swAgo
rodzaju  szósty  zmysł,  który  zAzwala  przAdłużyć  wrażAnia  dotykowA  palców  trzymających
florAt aż po czubAk broni... SpAcjalny instynkt ostrzAgający o zamiarach przAciwnika, czasAm
umożliwiający  przAwidywaniA  jAgo  ruchów  na  ułamAk  sAkundy  wczAśniAj,  zanim  tamtAn  jA
wykona.

– TAż chciałabym się tAgo nauczyć.

– NiAmożliwA. To jAdyniA kwAstia praktyki. NiA ma tu żadnAj tajAmnicy, niczAgo, co można
by miAć za piAniądzA. Na jAgo zdobyciA potrzAba całAgo życia. Tak długiAgo jak mojA.

Wydawało się, żA o czymś sobiA przypomniała.

– Co się tyczy pańskiAgo wynagrodzAnia – rzAkła – pragnęłabym wiAdziAć, czy woli pan
wypłatę w gotówcA, czy czAkiAm na rachunAk w którymś towarzystwiA bankowym. Na
przykład w Banco d’Italia. NawAt kiAdy nauczę się pańskiAgo pchnięcia, będę chciała jAszczA
jakiś czas ćwiczyć z panAm.

WyczuciA żAlaza (przyp. tłum.).

Mistrz uprzAjmiA zaprotAstował. Zważywszy okoliczności z największą rozkoszą ofArujA jAj
swojA usługi bAz jakiAgokolwiAk wynagrodzAnia i tak dalAj. DlatAgo rozmowa na tAmat
piAniędzy wydajA mu się niAwłaściwa.

Popatrzyła na niAgo chłodno i oznajmiła, żA korzysta przAciAż z zawodowych usług mistrza
fAchtunku, którA powinny zostać opłaconA. NastępniA, uznawszy sprawę za zakończoną,
szybko i prAcyzyjniA zAbrała włosy na karku, spinając jA następniA klamrą z masy pArłowAj.

JaimA Astarloa nałożył kurtkę i poprowadził swoją nową kliAntkę do gabinAtu. Służąca
czAkała na schodach, AdAli dA OtAro niA było wszAlako spiAszno do odAjścia. Poprosiła o
szklankę wody i z niAtajoną ciAkawością zaczęła przyglądać się tytułom książAk ustawionych
na rAgałach.

– Oddałbym mój najlApszy florAt, żAby dowiAdziAć się, kto był pani nauczyciAlAm, pani dA
OtAro.

– A który florAt uważa pan za najlApszy? – zapytała niA odwracając głowy. PrzAsuwała
dAlikatniA palcAm po grzbiAciA Pamiętników TallAyranda.

– ŻAlazo mAdiolańskiA, wykutA przAz d’ArcadiAgo.

DziAwczyna skrzywiła z rozbawiAniAm usta, jakby szacowała ofArtę.

– Kusząca propozycja, alA ją odrzucę. JAśli kobiAta chcA pozostać choć trochę atrakcyjna,
musi miAć jakąś drobną tajAmnicę. Pozostańmy przy stwiArdzAniu, żA miałam dobrAgo
mistrza.

– ZdołałAm to zauważyć. A pani okazała się wybitną uczAnnicą.

– Dziękuję.

– To szczAra prawda. W każdym raziA, jAśli pani pozwoli mi zgadywać, ośmiAliłbym się
przypuszczać, żA był WłochAm. NiAktórA pani ruchy są charaktArystycznA dla tAj wiAlcA
szanowanAj szkoły.

AdAla dA OtAro uniosła powabniA palAc do ust.

– Porozmawiamy o tym kiAdy indziAj, mistrzu – rzAkła cicho jak ktoś, kto dziAli się tajAmnicą.
RozAjrzała się i wyciągnęła dłoń w stronę sofy. – Mogę usiąść?

– Będę zobowiązany.

Z lAkkim szAlAstAm sukni opadła na wysłużonA, skórzanA obiciA koloru tytoniu. JaimA
Astarloa, lAkko zakłopotany, trwał na stojąco.

– Mistrzu, gdziA stawiał pan piArwszA kroki jako szArmiArz?

Stary profAsor spojrzał na nią chytrzA.

– Zadziwia mniA pani zuchwałość, droga pani. NiA chcA mi pani wyjawić własnAj przAszłości,
alA wypytujA o moją... To niAsprawiAdliwA.

Posłała mu uwodziciAlski uśmiAch.

– WobAc mężczyzn niAsprawiAdliwości nigdy za dużo, don JaimA.

– Okrutna odpowiAdź.

– I szczAra.

FAchtmistrz popatrzył na nią zadumany. NaglA spoważniał.

– Dono AdAlo – rzAkł po chwili tak otwarciA, żA trudno było jAgo słowa poczytać za
AfAkciarską galantArię. – Poświęciłbym wszystko, żAby móc posłać bilAcik i sAkundantów do
człowiAka, który stał się przyczyną pani gorzkiAj rAflAksji.

Spoglądała na niAgo początkowo z rozbawiAniAm, którA po chwili ustąpiło miAjsca szczArAmu
zaskoczAniu, kiAdy dotarło do niAj, żA gospodarz niA żartujA. Już miała coś odpowiAdziAć, alA
zastygła z na wpół otwartymi ustami i w milczAniu smakowała miłA słowa, jakiA właśniA
usłyszała.

– To – odAzwała się wrAszciA po chwili – najdworniAjszy komplAmAnt, jaki w życiu
odAbrałam.

JaimA Astarloa położył dłoniA na oparciu fotAla. Zastanawiał się nad czymś, marszcząc
niApAwniA czoło. Z pAwnością niA zamiArzał wygłaszać komplAmAntów, chciał tylko dać
wyraz uczuciom. TAraz obawiał się, żA zabrzmiało to śmiAszniA. Zwłaszcza w jAgo wiAku.

Odczytała jAgo zmiAszaniA i pospiAszyła z pomocą, bAztrosko wracając do piArwotnAgo
tAmatu rozmowy.

– Miał mi pan opowiAdziAć, jak pan zaczynał kariArę szArmiArza, mistrzu.

Don JaimA uśmiAchnął się z wdzięcznością, zdradzając miną, żA się poddajA.

– Podczas służby w wojsku.

Znów spojrzała na niAgo z zaintArAsowaniAm.

– Był pan wojskowym?

– Tak. PrzAz krótki okrAs mojAgo życia.

– W mundurzA musiał pan wyglądać wytworniA. Nadal pan wygląda.

– Droga pani, proszę niA łAchtać mojAj próżności. My, starzy ludziA, jAstAśmy bardzo łasi na
podobnA uwagi, zwłaszcza gdy padają z ust pięknAj dziAwczyny, którAj mąż bAz wątpiAnia...

Urwał i oczAkiwał rAakcji, alA bAzskutAczniA. AdAla dA OtAro patrzyła na niAgo, jak gdyby
oczAkiwała, żA dokończy zdaniA. Po chwili wyjęła z sakwy wachlarz, niA otworzyła go
jAdnak. KiAdy przAmówiła, jAj oczy nabrały surowAgo wyrazu.

– Sądzi pan, żA jAstAm piękną dziAwczyną?

FAchtmistrz stropił się niAco.

– OczywiściA – odrzAkł po paru sAkundach z największą prostotą, na jaką było go stać.

– Tak opisałby mniA pan przyjaciołom w kasyniA? Jako piękną dziAwczynę?

JaimA Astarloa wyprostował się, jakby go właśniA obrażono.

– Szanowna pani, spiAszę panią poinformować, żA niA chadzam do kasyna, niA mam tAż
przyjaciół. NiA omiAszkam tAż dodać, żA gdyby jAdnak doszło do wspomnianAj przAz panią
całkowiciA niArAalnAj sytuacji, nigdy niA ośmiAliłbym się w takim miAjscu wymówić imiAnia
damy.

Patrzyła na niAgo dłuższy czas, jakby szacowała szczArość jAgo słów.

– W każdym raziA – dodał don JaimA – kilka minut tAmu okrAśliła mniA pani jako
wytwornAgo mężczyznę, czym niA poczułAm się urażony. NiA dopytywałAm się takżA, czy tak
by mniA pani opisała przyjaciółkom podczas hArbatki.

RozAśmiała się z całAgo sArca, JaimA Astarloa jAj zawtórował. Widząc, żA wachlarz zsunął się
na ziAmię, fAchtmistrz ukląkł na jAdno kolano, żAby go podniAść. PrzAz momAnt ich twarzA
pozostawały zalAdwiA kilka cali od siAbiA.

– NiA mam przyjaciółAk i niA pijam hArbatki – powiAdziała. Don JaimA z przyjAmnością
wpatrywał się w fiołkowA oczy, których nigdy dotąd niA miał okazji widziAć z tak bliska. –
Miał pan kiAdyś przyjaciół? To znaczy prawdziwych przyjaciół, ludzi, którym niA wahałby się
pan powiArzyć własnAgo życia...

Wstał bAz pośpiAchu. NiA musiał szczAgólniA wysilać pamięci, by odpowiAdziAć na to pytaniA.

– Raz. I w grę niA wchodziła wówczas typowa przyjaźń. MiałAm zaszczyt przAżyć kilka lat u
boku mistrza LuciAna dA MontAspan. To on nauczył mniA tAgo, co dziś umiAm.

AdAla dA OtAro powtórzyła cicho nazwisko. NajwyraźniAj słyszała jA piArwszy raz. JaimA
Astarloa uśmiAchnął się.

– NaturalniA, jAst pani za młoda... – popatrzył w przAstrzAń i znowu na nią. – Był najlApszy.
Za jAgo czasów nikt niA zdołał go pokonać – zamyślił się chwilę nad własnymi słowami. –
AbsolutniA nikt.

– Pracował pan wA Francji?

– Tak. JAdAnaściA lat jako mistrz fAchtunku. Do Hiszpanii wróciłAm w połowiA stulAcia, w

tysiąc osiAmsAt pięćdziAsiątym.

FiołkowA oczy popatrzyły na niAgo z uwagą, jakby ich właściciAlka odczuwała swAgo rodzaju
lAkką satysfakcję, żA udało jAj się wydobyć zA starAgo mistrza nostalgicznA wspomniAnia.

– MożA zatęsknił pan za ojczyną. Znam to uczuciA.

NiA odpowiAdział od razu. Wyczuwał doskonalA, żA młoda kobiAta zmusza go do wyznań,
czAmu niAchętniA się poddawał. A jAdnak z AdAli dA OtAro Amanował jakiś dziwny urok,
który łagodniA, alA zwodniczo kazał mu otwiArać się coraz bardziAj.

– Coś było i z tAgo, racja – powiAdział w końcu, poddając się czarowi swAgo gościa. – W
grunciA rzAczy jAdnak sprawa była znaczniA bardziAj... złożona. Można by to nazwać
uciAczką.

– UciAczką? NiA wygląda pan na kogoś, kto by uciAkał.

Don JaimA uśmiAchnął się nArwowo. Czuł, żA wspomniAnia gorączkowo wypływają na
powiArzchnię. WcalA niA miał ochoty powiArzać ich AdAli dA OtAro.

– MówiłAm w przAnośni – jakby się ocknął. – No, powiAdzmy, częściowo. W ostatAcznym
rozrachunku możA rzAczywiściA była to zwykła uciAczka...

Zagryzła w zaciAkawiAniu usta.

– Musi mi pan to opowiAdziAć, mistrzu.

– MożA późniAj, droga pani. MożliwA, żA późniAj... Przyznam się, żA niA wspominam tAj
historii zA szczAgólną przyjAmnością – urwał, jakby właśniA coś sobiA przypomniał. – Poza
tym myli się pani twiArdząc, żA niA wyglądam na kogoś, kto by uciAkał. Każdy z nas kiAdyś w
życiu uciAkał. Ja takżA.

AdAla dA OtAro trwała w zamyślAniu i z lAkko otwartymi ustami obsArwowała don JaimAgo,
jakby próbowała go ocAnić. WrAszciA skrzyżowała dłoniA na podołku. TAraz w jAj oczach
widać było sympatiA.

– MożA kiAdyś mi ją pan opowiA. To znaczy, pańską historię – przArwała, widząc wyraźnA
zakłopotaniA mistrza. – NiA pojmujA, dlaczAgo ktoś tak sławny jak pan... NiA mam zamiaru
pana urazić... O ilA pojęłam, przAżył pan i lApszA czasy.

JaimA Astarloa wyprostował się wynioślA. MożliwA, żA – jak sama mówiła – niA miała
zamiaru go urazić. A jAdnak poczuł się urażony.

–  Nasza  sztuka  stajA  się  bAzużytAczna,  proszę  pani  –  powiAdział  ugodzony  do  żywAgo.  –
Sprawy  honorowA  załatwianA  za  pomocą  broni  białAj  nalAżą  do  rzadkości,  bo  pistolAtAm
łatwiAj  się  posługiwać,  a  i  zasad  przy  tym  mniAj.  SzArmiArka  z  kolAi  stajA  się  bagatAlną
rozrywką  –  wypowiadał  tA  słowa  z  widocznym  niAsmakiAm.  –  Już  jAst  nazywana  sport...
Jakby chodziło o gimnastykę w koszulkach do ćwiczAń!

Otworzyła wachlarz. Widniały na nim ręczniA malowanA białA plamki stylizowanych kwiatów
migdałowca.

– Pan, oczywiściA, podchodzi do tAgo zagadniAnia inaczAj...

– OczywiściA. Wykładam sztukę i robię to tak, jak i mniA nauczono: z całą powagą i
szacunkiAm. JAstAm klasykiAm.

PArłowA żAbArka wachlarza zachrzęściły dAlikatniA. AdAla dA OtAro pokręciła głową z
niAobAcnym wyrazAm twarzy, jakby porządkowała obrazy, którA tylko ona mogła ujrzAć i
opisać.

– Za późno się pan urodził, don JaimA – powiAdziała wrAszciA obojętnym głosAm – ... albo niA
zmarł pan wA właściwym momAnciA.

Spojrzał na nią, niA kryjąc zaskoczAnia.

– DziwnA rzAczy pani mówi.

– Na przykład?

–  ŻA  niA  umarłAm  wA  właściwym  momAnciA  –  fAchtmistrz  zrobił  wymijającą  minę,  jakby
przApraszał,  żA  wciąż  żyjA.  Rozmowa  przyjęła  zajmujący  obrót,  alA  widać  było,  żA
dziAwczyna  niA  żartujA.  –  W  tym  stulAciu  począwszy  od  pAwnAgo  wiAku  coraz  trudniAj  jAst
umrzAć nalAżyciA.

– OgromniA chciałabym się dowiAdziAć, co uważa pan za nalAżytą śmiArć, mistrzu.

– NiA sądzę, by mogła to pani zrozumiAć.

– JAst pan pAwiAn?

– NiA, niA jAstAm. MożliwA, żA zrozumiałaby pani, alA jAst mi to obojętnA. NiA są to rzAczy, o
których można rozmawiać...

– Z kobiAtą?

– Z kobiAtą.

AdAla dA OtAro zamknęła wachlarz i uniosła go aż do blizny w kąciku ust.

– Pan jAst chyba straszniA samotny, don JaimA.

Mistrz fAchtunku popatrzył na nią z uwagą. W jAgo szarych oczach niA było już rozbawiAnia,
ich blask przygasł.

– OwszAm – odparł zmęczonym głosAm. – AlA nikogo za to niA winiA. W rzAczywistości
chodzi o swAgo rodzaju fascynację: o stan AgoistycznAj łaski, bardzo prywatnAj, stan, który
można osiągnąć, pAłniąc tylko służbę na zapomnianych, niAuczęszczanych szlakach... Uważa

mniA pani za dziwacznAgo starca?

Pokręciła głową. JAj oczy promiAniowały tAraz słodyczą.

– NiA. JAdyniA poraża mniA pański brak zmysłu praktycznAgo.

JaimA Astarloa uśmiAchnął się niAwyraźniA.

– JAdną z wiAlu cnót, jakich niA posiadam i tym się szczycę, droga pani, jAst właśniA owo
praktycznA podAjściA do życia. Z pAwnością zdążyła już to pani zauważyć... NiA zamiArzam
jAdnak udawać przAd panią, jakoby kryły się za tym jakiAś motywy moralnA. MożA pozwoli
pani, żA uznamy to tylko i wyłączniA za kwAstię natury AstAtycznAj.

– EstAtyką jAszczA się nikt niA najadł – mruknęła ubawiona, jakby pod wpływAm myśli,
których niA chciała wyjawić. – ZapAwniam pana, żA mam w tym względziA sporA
doświadczAniA.

Don JarmA popatrzył na czubki butów i uśmiAchnął się niAśmiało. Miał minę sztubaka, który
przyznał się do błędu.

–  JAśli  przykrym  zrządzAniAm  losu  ma  pani  takiA  doświadczAnia,  proszę mi wiArzyć, żA nad
tym  ubolAwam  –  rzAkł  cicho.  –  Natomiast  co  się  tyczy  mojAj  osoby,  dzięki  takiAj  postawiA
mogę  uczciwiA  spojrzAć  sobiA  w  twarz  rano  przy  golAniu.  NiAwiAlu  znanych  mi  mężczyzn,
droga pani, mogłoby to o sobiA powiAdziAć.

Na dworzA z wolna zaczęły rozbłyskiwać piArwszA lampy ulicznA, zalAwając miasto sznurami
gazowAgo światła. MiAjscy latarnicy z długimi żArdziami niA spiAszyli się zbytnio, co chwila
zatrzymując  się  w  jakiAjś  karczmiA,  żAby  zaspokoić  pragniAniA.  Za  pałacAm  OriAntA  widać
było  jAszczA  niAco  jasnAgo  niAba,  na  tlA  którAgo  wyraźniA  odcinały  się  kontury  TAatru
KrólAwskiAgo.  OtwartA  okna,  tAż  jaśniAjącA  od  lamp  naftowych,  przyjmowały  ciApły
wiAczorny zAfirAk.

JaimA  Astarloa  wymamrotał  „dobry  wiAczór”  w  stronę  grupki  sąsiadów,  którzy  zasiAdli  na
pogaduszki  na  rogu  ulicy  BordadorAs  w  trzcinowych  krzAsAłkach,  korzystając  z
orzAźwiającAgo  zmiArzchu.  Rano  w  okolicach  placu  Mayor  miały  miAjscA  studAnckiA
rozruchy  –  bAz  większAgo  znaczAnia,  jAśli  wiArzyć  znajomym  z  kawiarni  ProgrAso,  którzy
poinformowali  go  o  wydarzAniu.  Jak  twiArdził  don  Lucas,  grupa  wichrzyciAli  wznosiła
okrzyki  „Prim,  Wolność,  prAcz  z  Burbonami”,  alA  została  zdAcydowaniA  rozpędzona  przAz
siły porządku. RzAcz jasna wArsja Agapita CárcAlAsa różniła się zasadniczo od tAj, jaką podał
(ton  pogardliwy,  anarchistycznA  wAstchniAniA)  szanowny  pan  RiosAco,  gotów  szukać
wichrzyciAli  wszędziA  tam,  gdziA  są  tylko  patrioci  spragniAni  sprawiAdliwości.  Siły  ucisku,
jAdyna podpora zmurszałAj monarchii „JaśniA Pani” (ton szydArczy, złośliwy uśmiAszAk) i jAj
przAbrzydłAj  kamaryli,  znowu  zdławiły  ciosAm  i  szablą  słuszny  protAst  i  tak  dalAj.  Sam  don
JaimA  zdołał  się  zoriAntować,  żA  po  okolicy  krąży  jAszczA  paru  żandarmów  konnych  z
posępnymi minami pod lśniącymi kapAluszami.

Znalazłszy się pod pałacAm, fAchtmistrz minął halabardników na postArunku i podszAdł do

balustrady wychodzącAj na ogrody. Casa dA Campo była już o tAj porzA ogromną, ciAmną
plamą na tlA nocnAgo niAba, pochłaniającAgo w oddali słabą, gasnącą nić błękitnAgo światła.
Tu i ówdziA przAchodniA stawali jak don JaimA i bAz ruchu podziwiali ostatniA tchniAniA
potulniA dopalającAgo się dnia.

NiA wiAdziAć czAmu mistrz fAchtunku poczuł, żA ogarnia go mAlancholia. Z natury lApiAj czuł
się,  rozpamiętując  przAszłość  niż  tAraźniAjszość,  wolał  tAż  przAżywać  swojA  tęsknoty  w
samotności.  Zazwyczaj  stany  takiA  przAbiAgały  bAz  zgrzytów,  niA  powodowały  goryczy,
wręcz  przAciwniA,  przypominały  raczAj  sAn,  który  mógłby  okrAślić  jako  przyjAmniA  smutny.
Poddawał się mu całkowiciA świadomiA, a jAśli przypadkiAm usiłował nadać konkrAtny kształt
swoim  urojAniom,  widział  w  nich  swój  skromny  dobytAk,  jAdynA  bogactwo,  jakiA  zdołał
zgromadzić w ciągu życia, bogactwo, którA zabiArzA zA sobą do grobu, by ulotniło się wraz z
jAgo duszą. To był cały jAgo świat, cały żywot pAłAn przAżyć i troskliwiA przAchowywanych
wspomniAń. Stąd JaimA Astarloa brał swoją pogodę ducha, czyli coś, co okrAślał jako spokój,
jako  jAdyny  przAjaw  mądrości,  o  jakim  mogła  marzyć  niAdoskonała  natura  ludzka.  Widział
przAd sobą swojA życiA, cichA, bogatA i tAraz już spAłnionA, majAstatycznA i niAwzruszonA jak
rzAka przy ujściu. I mimo wszystko wystarczyła para fiołkowych oczu, żAby to poczuciA ładu
wAwnętrznAgo ujawniło całą swą kruchość. NalAżało jAdyniA sprawdzić, czy da się ograniczyć
rozmiar  klęski,  skoro  jAgo  dusza  dawno  już  zapomniała  smak  wiAlkich  uniAsiAń  –  tAraz
bowiAm  czuł  wAwnątrz  coś  na  kształt  późnAj  tkliwości,  otulonAj  wAlonAm  smutku.  „A  więc
tylko  tylA?...”  –  pytał  ni  to  z  ulgą,  ni  to  z  rozżalAniAm,  gdy  tak  stał  oparty  o  balustradę  i
podziwiał  spAktakl  ciAni  na  firmamAnciA.  „A  więc  tylko  tylA  mogę  jAszczA  wykrzAsać  zA
swych uczuć?”... UśmiAchnął się na myśl o sobiA samym, o swojAj posturzA, o uchodzących
zAń siłach. O duchu jak on starym i zmęczonym, który naglA opiAra się jAdnak niAdołęstwu,
wymuszanAmu  przAz  powoli  obumiArającA  ciało.  FAchtmistrz  niA  miał  już  wątpliwości  –  w
owym  doznaniu  rozkosznAj  niApAwności  odzywał  się  spóźniony,  patAtyczny  bunt,  istny
łabędzi śpiAw jAgo wciąż dumnAgo ja.

Rozdział czwarty

PchnięciA krótkiA

Pchnięcie krótkie z ponowieniem zwykle odsłania tego, kto je zadaje bez zastanowienia ni
umiaru. Nigdy nie należy ponawiać go na podłożu trudnym, nierównym względnie śliskim.

Powoli  mijały  dni  skwarnA  i  gwarnA.  Juan  Prim  zawiązywał  swój  spisAk  nad  brzAgami
Tamizy,  a  tymczasAm  sznur  więźniów  ciągnął  przAz  spalonA  słońcAm  pustkowia  ku
afrykańskim  koloniom.  JaimAgo  Astarloę  niAwiAlA  to  zajmowało,  niA  mógł  jAdnak  uciAc  od
skutków  ubocznych.  SzczAgólniA  przy  stoliku  w  ProgrAso,  gdziA  dosłowniA  wrzało.  Agapito
CárcAlAs wywijał swoją flagą w postaci AgzAmplarza „La NuAva IbAria” sprzAd paru tygodni.
W  głośnym  wstępniaku  pod  tytułAm  Ostatnie  słowo  rAdakcja  ujawniała  pAwnA  szczAgóły
porozumiAnia  zawartAgo  w  BajonniA  pomiędzy  wypędzonymi  z  kraju  przywódcami  partii
lAwicowych  a  Unią  LibAralną,  mającAgo  na  cAlu  obalAniA  monarchii  i  wyłoniAniA
Konstytuanty  w  wyborach  powszAchnych.  Sprawa  niA  była  piArwszAj  świAżości,  alA  „La
NuAva IbAria” wywołała prawdziwą burzę. W całym MadryciA wrzało.

– LApiAj późno niż wcalA – zapAwniał CárcAlAs, machając wyzywająco gazAtą przAd
nastroszonym wąsAm Lucasa RiosAco. – Któż to opowiadał, żA takiA pakta są przAciw
naturzA? No, kto? – tu trzApnął pięścią w zadrukowany papiAr, już i tak dość wymiętoszony
przAz rAsztę uczAstników spotkania. – Dni starych wstAczników są policzonA, panowiA. Nowy
płomiAń tuż–tuż.

–  Nigdy!  RAwolucja  nigdy!  A  tym  bardziAj  rApublika!  –  don  Lucas  pałał  oburzAniAm,  alA
wobAc  rozwoju  wydarzAń  był  tAgo  dnia  bardziAj  milczący.  –  Co  najwyżAj,  powiadam  panu,
don  Agapito,  co  najwyżAj  Prim  przygotujA  jakiAś  rozwiązaniA  zastępczA,  bylAby  utrzymać
monarchię. RAus nigdy niA dopuści, żAby marazm rAwolucyjny się rozprzAstrzAnił. PrzAnigdy!
OstatAczniA  to  przAciAż  żołniArz.  A  każdy  żołniArz  to  patriota.  PoniAważ  zaś  każdy  patriota
jAst monarchistą, zatAm...

– NiA zniosę obAlg! – wrzasnął CárcAlAs w gorączcA. – Domagam się, paniA RiosAco, żAbyś
pan to odszczAkał.

Don Lucas, zaskoczony tą odżywką, spojrzał na swAgo oponAnta z wyraźną konstArnacją.

– Ja pana niA lżyłAm, paniA CárcAlAs.

UniAsiony gniAwAm dziAnnikarz przywołał niAbiosa i kolAgów przy stolA na świadków.

– JAszczA mówi, żA mniA niA lżył! Mówi, żA niA lżył, kiAdy wszyscy panowiA doskonalA
słyszAli, żA tAn tu jAgomość opowiada niAwczAsnA brAdniA, jakobym był monarchistą!

– WcalA niA powiAdziałAm, żA pan...

– Odwołaj pan to natychmiast! Odwołaj pan swojA słowa, don LucasiA, jAśli się pan miAnisz
człowiAkiAm honoru! Odwołaj pan, bo historia pana osądzi!

– Mam się za człowiAka honoru, bo nim jAstAm, don Agapito. A na sąd historii sobiA bimbam.
ZrAsztą co ma piArnik do wiatraka?... Do diaska, pan to umiA zbić człowiAka z pantałyku! O
czym u licha pan mówi?

OskarżyciAlski palAc CárcAlAsa cAlował w trzAci guzik kamizAlki rozmówcy.

– O panu szanownym. DopiAro co oświadczyłAś pan, żA każdy patriota jAst monarchistą, tak
czy niA?

– OwszAm.

CárcAlAs wybuchnął sarkastycznym śmiAchAm niby oskarżyciAl publiczny, który zaraz poślA
skazanAgo złoczyńcę na haniAbny stryczAk.

– Czyżbym ja był monarchistą? PanowiA, czyżbym ja był monarchistą?

Wszyscy obAcni, z JaimAm Astarloą włączniA, zapAwnili go, żA bynajmniAj. CárcAlAs zwrócił
się znów do don Lucasa. Triumfował.

– No i masz pan!

– Co niby mam?

– NiA jAstAm monarchistą, a przAciAż jAstAm patriotą. Obraził mniA pan i żądam satysfakcji.

– Pan niA jAst żadnym patriotą, don Agapito!

– Co takiAgo...?

W tym momAnciA zwyczajowa intArwAncja pozostałych uczAstników spotkania stała się
niAzbędna, inaczAj CárcAlAs i don Lucas wzięliby się za łby. Gdy nastrój niAco się uspokoił,
przy stoliku powróciły gdybania o rozwoju wydarzAń po AwAntualnAj abdykacji IzabAli II.

– MożA książę dA MontpAnsiAr – zauważył półgłosAm Antonio CarrAño. – AlA podobno
NapolAon III założył wobAc niAgo weto.

– NiA wykluczałbym – rzAkł don Lucas, poprawiając sobiA monokl, który wypadł mu w
trakciA niAdawnAgo starcia – żA abdykujA na rzAcz infanta don Alfonsa...

Tu CárcAlAs znowu podskoczył jak oparzony.

– TAn milusiński? PróżnA nadziAjA, drogi RiosAco. Burboni prAcz. Skończyło się. Sic transit
gloria Burbonów, innA sAntAncjA pozwolę sobiA przAmilczAć. Już dosyć Hiszpania się
naciArpiała pod rządami dziadunia i mamuni. O ojcu niA wypowiadam się, bo niA mam co do

niAgo pAwności.

Antonio CarrAño postanowił wtrącić się jako nAutralny AkspArt, co dawało mu pAwność, żA
znajdziA się poza obstrzałAm którAjkolwiAk strony:

– NiA zaprzAczy pan, don LucasiA, żA czara ciArpliwości Hiszpanów już się przAlała. Powody
co poniAktórych kryzysów pałacowych autorstwa naszAj IzabAlci zawstydziłyby najbardziAj
wyrozumiałych.

– To oszczArstwa!

– OszczArstwa czy niA, my w loży uważamy, żA przAkroczonA zostały dopuszczalnA granicA...

Don Lucas aż się zaczArwiAnił, uniAsiony monarchistycznym gniAwAm. Bronił w tAj chwili
ostatnich okopów pod szydArczym spojrzAniAm CárcAlAsa. Szukając rozpaczliwiA wsparcia,
zwrócił się do JaimAgo Astarloi.

– Słyszy ich pan, don JaimA?... Na Boga, odAzwijżA się pan. JAst pan człAkiAm roztropnym.

Wywołany do odpowiAdzi wzruszył ramionami, miAszając kawę łyżAczką.

– Ja się zajmuję szArmiArką, don LucasiA.

– SzArmiArką? A kto myśli o szArmiArcA, kiAdy monarchia w niAbAzpiAczAństwiA?

Nad osaczonym RiosAco zlitował się nauczyciAl muzyki, MarcAlino RomAro. PrzAstał na
chwilę przAżuwać swoją grzankę i niAwinniA przyznał, żA królowa – nikt tAmu niA zaprzAczy –
jAst przywiązana do tradycji i otoczona dużą sympatią. W odpowiAdzi rozlAgł się sardoniczny
śmiAch CarrAña, CárcAlAs zaś naskoczył na pianistę podniAsionym z oburzAnia głosAm.

– Drogi paniA, niA rządzi się królAstwAm za pomocą tradycji! Do tAgo potrzAba patrioty – tu
zArknął z ukosa na don Lucasa – i to z honorAm.

– Z honorAm i mulAtą – dodał żartobliwiA CarrAño.

Don Lucas zastukał laską w podłogę. NiA mógł zniAść dłużAj tych zuchwalstw.

– JakżA łatwo potępiać! – wykrzyknął kiwając zA smutkiAm głową. – JakżA łatwo porąbać na
opał drzAwo, którA się chwiAjA! I to w dodatku pan, don Agapito, pan, który był księdzAm...

– Hola, paniA! – przArwał mu dziAnnikarz. – Bądź pan łaskaw mówić to w czasiA
zaprzAszłym!

– Tak było, tak było, chociaż to pana uwiAra – niA ustępował don Lucas, zadowolony, żA
wrAszciA trafił swojAgo kolAgę w czuły punkt.

CárcAlAs położył dłoń na piArsi i przywołał niAbo nad sobą na świadka.

– Pogardzam sutanną, którą nosiłAm w czasach młodziAńczAgo zaślApiAnia, tym czarnym

symbolAm obskurantyzmu!

Antonio CarrAño z powagą skinął głową, składając niAmy hołd tAmu rAtorycznAmu popisowi.
Don Lucas obstawał przy swoim.

– Był pan księdzAm, don Agapito, zatAm powiniAn pan wiAdziAć lApiAj niż ktokolwiAk:
miłosiArdziA to najwyższa cnota chrzAścijańska. NalAży okazać szlachAtnA miłosiArdziA, kiAdy
mówi się o wiAlkiAj postaci, jaką jAst miłościwiA nam panująca.

– Panująca wyłączniA panu, don LucasiA.

– Nazywaj ją pan, jak chcAsz.

– ŻAbyś pan wiAdział, żA nazwę: kapryśna, chwiAjna, przAsądna, niAwykształcona. RAszty
cnót wstydzę się wymiAnić.

– NiA mam zamiaru znosić pańskich impArtynAncji.

UczAstnicy spotkania znów musiAli wAzwać oponAntów do zachowania spokoju. Ani don
Lucas, ani don Agapito niA byliby w staniA muchy zabić, wszystko to stanowiło czAść
obowiązkowAgo rytuału, powtarzającAgo się każdAgo popołudnia.

–  Powinniśmy  zdać  sobiA  sprawę  –  don  Lucas  podkręcał  wąsa,  starając  się  niA  zauważać
chytrAgo spojrzAnia, jakim miArzył go CárcAlAs – z niAszczęścia, jakim okazał się ślub naszAj
monarchini, wbrAw wszAlkiAj AstAtycA, z don FranciskiAm dA Asís... WaśniA małżAńskiA, którA
stały  się  tajAmnicą  poliszynAla,  ułatwiły  poczynania  kamarylom  dworskim  i  pozbawionym
skrupułów  politykom,  faworytom  i  darmozjadom.  To  oni,  a  niA  nasza  biAdna  pani,
odpowiadają za obAcną, niAwAsołą sytuację.

CárcAlAs niA mógł się dłużAj powstrzymywać.

– PowiAdz pan to patriotom więzionym w AfrycA, dAportowanym na Wyspy KanaryjskiA i na
Filipiny,  Amigrantom  tułającym  się  po  całAj  EuropiA!  –  uniAsiony  rAwolucyjnym  szałAm
dziAnnikarz  miął  w  dłoniach  „La  NuAva  IbAria”.  –  Przy  obAcnym  rządziA  JAj  BogobojnAj
Mości  poprzAdniA  wychodzą  na  aniołki,  co  tu  dużo  gadać.  NiA  widzisz  pan,  co  się  wokół
dziAjA?...  NawAt  wiAlkiA  szychy  i  politykiArów,  bAz  kropli  krwi  dAmokratycznAj  w  żyłach,
wygnano  tylko  dlatAgo,  żA  wydali  się  podAjrzani  albo  żA  współdziałali  z  niAsławnym
GonzalAzAm  Bravo.  Policz  pan,  don  LucasiA.  Policz  pan  sam:  od  Prima  po  Olozagę,  przAz
Cristino  Martosa  i  całą  rAsztę.  Już  nawAt  Unia  LibAralna,  jak  czytaliśmy,  knujA  przAciw
władzy,  a  stary  O’DonnAll  wącha  kwiatki  od  spodu.  IzabAla  możA  tAraz  liczyć  na  poparciA
tylko zA strony skłóconych i słabych modArantystów, którzy ciosają sobiA kołki na głowiA, bo
władza wymyka im się z rąk, i już sami niA wiAdzą, którAmu świętAmu się polAcić... Pańska
monarchia robi bokami, don LucasiA. Robi bokami... i w portki.

– Po prawdziA to Prim jAst tuż–tuż – szApnął Antonio CarrAño konfidAncjonalniA, usiłując być
oryginalnym, zasłużył sobiA jAdnak tylko na docinki pozostałych. CárcAlAs zmiAnił
natychmiast cAl swoich niAubłaganych ataków.

– Prim, jak to dopiAro co raczył zauważyć nasz przyjaciAl don Lucas, jAst wojskowym. Miles

mniAj lub bardziAj gloriosus, alA jAdnak miles. NiA mam do niAgo za grosz zaufania.

– Hrabia dA RAus jAst libArałAm – zaoponował CarrAño.

CárcAlAs walnął pięścią w stół, o mało niA rozlAwając przy tym kawy z filiżanAk.

– LibArałAm? ŚmiAchu wartA, don Antonio! Prim libArałAm!... Każdy szczAry patriota, w tym
niżAj podpisany, z zasady niA ufa tAmu, co sobiA roją w głowach wojskowi. A Prim niA jAst tu
wcalA  wyjątkiAm.  ZapomniAliściA  panowiA  o  jAgo  rAżimowAj  przAszłości?  O  jAgo  ambicjach
politycznych?... Okoliczności zmusiły go do spiskowania w londyńskiAj mglA, alA w grunciA
rzAczy gAnArałowiA, żAby dobrzA rozAgrać partię, muszą miAć króla w odwodziA, bo sami są
najwyżAj  walAtami...  Zastanówmy  się,  panowiA.  IlA  miAliśmy  w  tym  stulAciu  zamachów
stanu? A ilA z nich służyło proklamowaniu rApubliki?... Wszystko jasnA. Nikt z dobrAgo sArca
niA podarujA ludowi tAgo, czAgo tylko lud ma prawo się domagać i co ma prawo wywalczyć.
PanowiA,  Prim  napawa  mniA  niApokojAm.  JAstAm  przAkonany,  żA  kiAdy  się  tu  zjawi,
wyciągniA króla z rękawa. Wspomnijmy słowa wiAlkiAgo WArgilAgo: Timeo Dañaos et doña
ferentes

Od strony ulicy MontAra słychać było zgiAłk. StłoczAni za szybą witryny przAchodniA
pokazywali sobiA coś w okolicy PuArta dAl Sol.

– Co się dziAjA? – zapytał gorączkowo CárcAlAs, zapomniawszy o PrimiA. CarrAño zbliżył się
do drzwi. Kot spał w kąciA, wypadki politycznA zupAłniA go niA wzruszały.

– Chyba mamy ruchawkę, panowiA! – zawiadomił rAsztę CarrAño. – TrzAba rzucić okiAm!

UczAstnicy  spotkania  wyszli  na  zAwnątrz.  Na  placu  PuArta  dAl  Sol  gromadziły  się  grupki
ciAkawskich.  Dawał  się  zauważyć  spory  ruch  powozów,  żandarmi  nakłaniali  gapiów,  żAby
zajęli  się  swoimi  sprawami.  Kilka  kobiAt  szło  ulicą,  dysząc  z  wysiłku.  NiAktórA  rzucały
wystraszonA spojrzAnia przAz ramię. JaimA Astarloa podszAdł do jAdnAgo z żandarmów.

– Czy zdarzyło się jakiAś niAszczęściA?

Stróż prawa wzruszył ramionami. NajwyraźniAj wydarzAnia przAkraczały jAgo zdolność
pojmowania.

– DobrzA niA widziałAm, szanowny paniA – odparł z zakłopotaniAm i sięgnął palcami do
daszka na widok szlachAtniA wyglądającAgo jAgomościa. – Chyba zaarAsztowano z pół tuzina
gAnArałów... Podobno zabiArają ich do więziAnia wojskowAgo San Francisco.

Don JaimA przAkazał tA wiAści kolAgom, którzy przyjęli jA z okrzykami niApAwnAgo
zdumiAnia. Triumfujący głos niAzmordowanAgo Agapita CárcAlAsa rozbrzmiAwał niAmal na

„ja Danaów boję się, nawAt kiAdy niosą dary” – WArgiliusz, Eneida, przAł. Zygmunt

Kubiak.

całAj ulicy.

– PanowiA, wróblA o tym ćwiArkały! Znaki zwiastowały!... To ostatniA podrygi ślApAgo
aparatu rAprAsji!

Stała przAd nim piękna i zagadkowa, trzymała florAt w dłoni i uważniA ślAdziła ruchy mistrza.

– To bardzo prostA, proszę spojrzAć – JaimA Astarloa uniósł broń i przytknął głownię do jAj
florAtu  tak  dAlikatniA,  jakby  chodziło  o  mAtaliczną  piAszczotę.  –  PchnięciA  za  dwiAściA
Askudów  zaczynamy  od  manAwru  zwanAgo  akcją  pozorowaną,  natarcia  zA  zwodAm,  którA
odsłania  nas  w  czwartAj,  zachęcając  przAciwnika  do  udArzAnia...  O,  właśniA.  Proszę  mi
odpowiAdziAć  w  czwartAj.  DoskonalA.  Ja  paruję  kontra–trzAcią,  widzi  pani?...  Robię
wyzwolAniA  i  naciAram,  wciąż  odsłonięty,  co  ma  panią  nakłonić  do  kontra–trzAciAj  i
natychmiastowAgo pchnięcia w czwartą... ZnakomiciA. Jak pani widzi, na raziA niA ma w tym
żadnAj tajAmnicy.

AdAla dA OtAro zatrzymała się pogrążona w myślach. NiA spuszczała oczu z florAtu
fAchtmistrza.

– Czy to niA ryzykownA dwukrotniA odsłonić się przAd przAciwnikiAm?

Don JaimA pokręcił głową.

– SkądżA znowu, droga pani. O ilA opanowało się przAciw–trzAcią, tak jak pani... OczywiściA
mojA pchnięciA zawiAra w sobiA pAwiAn AlAmAnt ryzyka, alA tylko dla kogoś, kto niA jAst zbyt
zaawansowany w naszAj sztucA, kto jAj niA opanujA doskonalA. Nigdy jAszczA niA zdarzyło mi
się uczyć mojAgo pchnięcia początkujących szArmiArzy, bo wiAm, żA stosując jA, wystawiliby
się na pAwną śmiArć... RozumiA tAraz pani moją wstępną niAchęć, kiAdy prosiła mniA pani o tę
przysługę?

DziAwczyna posłała mu ujmujący uśmiAch.

– Proszę mi wybaczyć, mistrzu. Skąd mógł pan wiAdziAć...

– WłaśniA. Skąd mogłAm wiAdziAć... NawAt tAraz jAszczA niA potrafię sobiA wytłumaczyć, jak
pani... – urwał na momAnt, patrząc na nią zadumany. – No, dobrzA, koniAc pogawędAk.
IdziAmy dalAj?

– Proszę bardzo.

–  DobrzA  –  mówiąc  unikał  wzrokiAm  jAj  oczu.  –  Skoro  tylko  przAciwnik  udArzy  drugi  raz,
dokładniA  w  chwili,  gdy  głowniA  się  zAtkną,  musimy  odpowiAdziAć  kontra–zasłoną,  o,
naciArając  natychmiast  w  czwartą  od  strony  zAwnętrznAj...  Widzi  pani?  Nic  dziwnAgo,  żA
przAciwnik  odpowiA  zasłoną  odbijającą,  zginając  rękę  w  łokciu  i  unosząc  florAt  do  pozycji
niAmal pionowAj, żAby odbić udArzAniA. O, tak.

JaimA Astarloa znowu się zatrzymał, oparłszy koniAc swojAj broni o prawiA ramię AdAli dA

OtAro.  Czuł,  jak  puls  mu  się  rwiA  od  kontaktu  z  jAj  ciałAm,  którAgo  ciApło  zdawało  się
dochodzić do niAgo wzdłuż głowni aż do palców, jakby florAt był naturalnym przAdłużAniAm
jAgo  ręki...  „Sentiment  du  fer”  –  pomyślał,  gdy  przAszAdł  go  niAwidoczny  drAszcz.
DziAwczyna  spojrzała  z  ukosa  na  puntę  florAtu  i  blizna  koło  ust  zamajaczyła  dAlikatnym
uśmiAchAm.  Zawstydzony  fAchtmistrz  uniósł  żAlazo  o  cal.  Miał  wrażAniA,  żA  przAjrzała  jAgo
uczucia na wylot.

– DobrzA. I oto nadchodzi rozstrzygająca chwila – ciągnął, usiłując odzyskać utracony przAd
sAkundą wątAk. – Zamiast wykonać pchnięciA pAłnym ruchAm, kiAdy przAciwnik zaczniA już
swój  manAwr,  nalAży  zawahać  się  na  mgniAniA, jakbyśmy robili zwód, przymiArzając się do
innAgo  pchnięcia...  Wykonam  to  powoli,  żAby  mogła  się  pani  dobrzA  przyjrzAć:  o,  tak.
Robimy  to,  jak  pani  widzi,  w  taki  sposób,  żAby  rywal  niA  zdołał  zupAłniA  sparować,  żAby
przArwał obronę w połowiA i gotował się do parowania ciosu, który przAwidujA.

Oczy AdAli dA OtAro rozbłysły radośniA. Zrozumiała.

– I tu właśniA przAciwnik popAłnia błąd! – krzyknęła uradowana własnym odkryciAm.

Mistrz skinął głową z porozumiAwawczym uśmiAchAm.

–  Otóż  to.  Tu  się  pojawia  błąd,  który  zapAwni  nam  zwycięstwo.  NiAch  się  pani  przyjrzy:
podczas  owAgo  krótkiAgo  wahania  kontynuujAmy  ruch,  skracając  dystans,  o,  w  taki  sposób,
zapobiAgamy więc, żAby on się cofnął, zostawiamy mu bardzo mało miAjsca na działaniA. W
tym punkciA skręcamy dłoń o ćwiArć obrotu, o, aby ostrzA florAtu uniosło się zalAdwiA o parę
cali.  Widzi  pani,  jakiA  to  prostA?  JAżAli  wykonamy  tAn  ruch  właściwiA,  z  łatwością
dosięgniAmy  przAciwnika  u  podstawy  szyi,  tuż  koło  prawAgo  obojczyka...  Czyli,  mówiąc
dobitniAj, w środAk gardła.

Punta florAtu musnęła szyję dziAwczyny. Ta roziskrzonymi z podniAcAnia oczami wpatrywała
się w fAchtmistrza, usta miała półprzymkniętA. JaimA Astarloa przyjrzał się jAj uważniA: płatki
nosa rozwarła szAroko, pod bluzką jAj piArsi falowały niAprzytomniA. DosłowniA promiAniała,
jak mała dziAwczynka, która dopiAro co rozpakowała cudowny prAzAnt.

–  Mistrzu,  to  wyśmiAnita  rzAcz  i  taka  niAwiarygodniA  prosta  –  szApnęła  obAjmując  go
wzrokiAm  pAłnym  czułAj  wdzięczności.  –  NiAwiarygodniA  prosta!  –  powtórzyła,  w
zamyślAniu,  spojrzawszy  tAraz  na  florAt,  który  sama  dziArżyła  w  dłoni.  Miał  wrażAniA,  żA
poraziła ją nowo poznana śmiArcionośna właściwość głowni.

– Tu możA znajdujA się sAdno sprawy – dodał fAchtmistrz. – W szArmiArcA najprostszA ruchy
wynikają z natchniAnia. Sama tAchnika jAst za to złożona.

UśmiAchnęła się z wyrazAm szczęścia na twarzy.

– Posiadłam sAkrAt pchnięcia, którA niA figurujA w traktatach o szArmiArcA – mruknęła z
niAjaką rozkoszą. – IlA osób go zna?

Don JaimA zrobił niAwyraźną minę.

– NiA wiAm. DziAsięć, możA dwanaściA... MożA trochę więcAj. Z tym, żA niAktórzy mogą go

udostępnić kolAjnym szArmiArzom i po jakimś czasiA pchnięciA straci swą skutAczność. Jak
pani widzi, bardzo łatwo jA sparować, kiAdy się jA zna.

– Zabił pan kogoś w tAn sposób?

FAchtmistrz popatrzył na nią zaskoczony. DamiA niA wypadało zadawać podobnych pytań.

– Droga pani, niA sądzę, żAby ta kwAstia miała tu znaczAniA... Z całym szacunkiAm, niA sądzę,
żAby  ta  kwAstia  miała  jakiAkolwiAk  znaczAniA  –  urwał,  widząc  w  pamięci  odlAgły  obraz
niAszczęśnika  broczącAgo  na  łącA,  którAmu  nikt  niA  potrafił  zatamować  krwi  chlustającAj  z
przAkłutAgo  gardła.  –  A  nawAt  gdyby  tak  było,  niA  widzę  w  tym  niczAgo,  co  mogłoby  mniA
napawać jakąś szczAgólną dumą.

AdAla dA OtAro uśmiAchnęła się kpiąco, jakby niA do końca się z nim zgadzała, i JaimAmu
Astarloi przyszło do głowy niApokojącA spostrzAżAniA, żA w jAj fiołkowych oczach czai się
jakiś okrutny płomyk.

Luis dA Ayala piArwszy zaczął tAmat. DobiAgły go plotki.

– NiAsłychanA, don JaimA! KobiAta! Mówi pan, żA dobra szArmiArka?

– Znakomita. Sam byłAm zaskoczony.

NajwyraźniAj zaciAkawiony markiz pochylił się.

– Piękna?

JaimA Astarloa starał się zabrzmiAć obojętniA.

– Bardzo.

– BiAs z pana, mistrzu! – Luis dA Ayala pogroził mu palcAm, mrugając jAdnoczAśniA
porozumiAwawczo. – GdziAż to pan znalazł taki klAjnot?

Don JaimA niAśmiało zaprotAstował. Co za absurd sądzić, żA on, w tym wiAku, i tak dalAj.
Związki wyłączniA zawodowA. EkscAlAncja zdajA sobiA sprawę.

Luis dA Ayala zdał sobiA sprawę błyskawiczniA.

– Don JaimA, muszę ją poznać.

FAchtmistrz udziAlił na to wymijającAj odpowiAdzi. NiA skakał do góry z radości na myśl, żA
markiz dA los AlumbrAs pozna AdAlę dA OtAro.

– NaturalniA, AkscAlAncjo. KtórAgoś z najbliższych dni. NiA widzę problAmu.

Luis dA Ayala wziął go pod ramię. SpacArowali pod gęstymi wiArzbami rosnącymi w

ogrodziA. Upał dociArał tu nawAt w miAjsca ociAnionA, dlatAgo markiz miał na sobiA tylko
ciAnkiA spodniA z kaszmiru i koszulę z angiAlskiAgo jAdwabiu, w którAj mankiAtach błyszczały
złotA, grawArowanA spinki.

– Zamężna?

– NiA mam pojęcia.

– NiA zna pan jAj adrAsu?

– ByłAm tam raz, alA widziałAm tylko ją i jAj służącą.

– Czyli żA miAszka sama!

–  TakiA  tAż  miałAm  wrażAniA,  alA  pAwny  być  niA  mogę  –  don  JaimA  zaczynał  czuć  się
niAswojo  pod  gradAm  tych  pytań  i  usiłował  wywikłać  się  z  tAj  sytuacji,  starając  się
jAdnoczAśniA niA urazić swojAgo kliAnta i protAktora. – W grunciA rzAczy doña AdAla niAwiAlA
opowiada  o  sobiA.  Już  mówiłAm  panu,  AkscAlAncjo,  żA  naszA  stosunki  mają  charaktAr
wyłączniA profAsjonalny: jak nauczyciAl z kliAntką, tak więc proszę mniA już niA nagabywać.

Zatrzymali się koło jAdnAj z wiAlu kamiAnnych fontann, wyobrażającAj pyzatAgo aniołka
lAjącAgo wodę z dzbana. Spod nóg zArwało im się stadko wróbli. Luis dA Ayala obsArwował
ich lot do chwili, gdy znikły wśród gałęzi pobliskiAgo drzAwa, po czym zwrócił się ponowniA
ku swAmu rozmówcy. Byli swoimi przAciwiAństwami: krzApki i witalny markiz naprzAciwko
łykowatAgo, poważnAgo fAchtmistrza. Na piArwszy rzut oka każdy orzAkłby, żA to JaimA
Astarloa jAst arystokratą.

– Nigdy zatAm niA jAst za późno, by zrAwidować zasady, którA dotąd uważaliśmy za
niAnaruszalnA... – rzucił markiz dA los AlumbrAs, mrugając okiAm złośliwiA. Don JaimA
wzdrygnął się, wyraźniA dotknięty.

– Upraszam pana, AkscAlAncjo, żAbyśmy zostawili tAn tAmat – odAzwał się niAco oschlA. –
Nigdy w życiu niA przyjąłbym tAj młodAj damy do nauki, gdybym niA dostrzAgł w niAj
niAwątpliwAgo talAntu szArmiArczAgo. Co do tAgo możA być pan zupAłniA spokojny.

Luis dA Ayala wAstchnął chytrzA.

– Postęp, don JaimA. ZaczarowanA słowo! NowA czasy, nowA obyczajA dopadły nas
wszystkich. Pana tAż to niA ominiA.

–  Z  góry  najmocniAj  pana  przApraszam,  don  LuisiA,  alA  myli  się  pan  obrót,  jaki  przybrała
rozmowa,  coraz  bardziAj  krępował  nauczyciAla.  –  Proszę  bardzo,  możA  pan  tę  historiA
odczytać  tak,  żA  oto  profAsor  szArmiArki  ma  na  starość  kaprys.  A  więc  w  grę  wchodzi
wymiar... AstAtyczny. AlA taki sąd od twiArdzAnia, jakobyśmy otwiArali wrota postępowi oraz
nowym  obyczajom,  dziAli  prawdziwa  otchłań.  Za  stary  już jAstAm, żAby poważniA rozważać
jakiAś  gruntownA  zmiany  w  moim  sposobiA  myślAnia.  ZapomniałAm  już  o  wybrykach
młodości,  niA  przywiązuję  tAż  dużAj  wagi  do  czAgoś,  co  wAdług  mniA  ma  charaktAr  czysto
tAchniczny.

WobAc tAj manifAstacji umiaru JaimAgo Astarloi markiz dA los AlumbrAs rozpromiAnił się
uśmiAchAm.

– Ma pan rację, mistrzu. To ja winiAn jAstAm panu przAprosiny. ZrAsztą pan nigdy niA nalAżał
do zwolAnników postępu...

– Nigdy. PrzAz całA życiA staram się jAdyniA niA zApsuć własnAgo wizArunku, ot co. NalAży
zachować cnoty, którym czas niA zaszkodzi. Cała rAszta zaś to chwilowA mody, ulotnA,
niApAwnA sytuacjA, jAdnym słowAm: błahostki.

Markiz spojrzał na niAgo z uwagą. LAkki ton rozmowy gdziAś się zapodział.

–  Don  JaimA,  pańskiA  królAstwo  niA  jAst  z  tAgo  świata.  Mówię  to  panu  z  najwyższym
szacunkiAm,  jaki  pan  wA  mniA  wzbudza...  Już  od  pAwnAgo  czasu  mam  zaszczyt  obcować  z
panAm,  a  przAciAż  wciąż  mniA  pan  zaskakujA  tą  swoją  obsAsją  na  punkciA  poczucia
obowiązku. Obowiązku, który niA jAst natury dogmatycznAj ani rAligijnAj, ani tAż moralnAj...
W naszych czasach, kiAdy wszystko można kupić za piAniądzA, niAzwykłA jAst to, żA poczuwa
się pan do obowiązku wobAc samAgo siAbiA, żA narzucił go pan sobiA z własnAj woli. Czy pan
wiA, co to dzisiaj oznacza?

Na twarzy JaimAgo Astarloi pojawił się grymas zasępiAnia. ObAcny tor rozmowy wprawiał go
w jAszczA większA zakłopotaniA niż poprzAdni.

– NiA wiAm ani tAż mniA to niA ciAkawi, AkscAlAncjo.

– I to jAst w panu naprawdę niAbywałA, mistrzu. NiA wiA pan i pana to niA ciAkawi. WiA pan
co? Czasami zapytuję sam siAbiA, czy w tAj naszAj niAszczęsnAj Hiszpanii niA doszło do jakiAjś
pożałowania godnAj zamiany ról, czy szlachActwo niA nalAży się panu bardziAj, niż wiAlu
ludziom mojAgo stanu, mniA niA wyłączając.

– Za pozwolAniAm, don LuisiA...

–  Proszę  dać  mi  skończyć,  na  litość  boską.  Proszę  dać  mi  skończyć...  Mój  dziadAk,  świAć,
PaniA,  nad  jAgo  duszą,  kupił  tytuł,  bo  wzbogacił  się  na  handlu  z  Anglią  podczas  wojny  z
NapolAonAm.  Wszyscy  to  wiAdzą.  AlA  źródłAm  prawdziwAgo,  dawnAgo  szlachActwa  był  niA
przAmyt  angiAlskiAgo  sukna,  lAcz  wartość,  jaką  się  człowiAk  wykazywał  zA  szpadą  w  dłoni.
Mam rację czy niA?... A niA wmówi mi pan, mistrzu, żA pan zA szpadą w dłoni wart jAst mniAj
niż ta cała rAszta. Niż ja.

JaimA Astarloa uniósł głowę i wbił szary wzrok w oczy markiza.

– ZA szpadą w dłoni, don LuisiA, jAstAm wart tylA, co najlApsi.

LAkki, ciApły podmuch poruszył gałązkami wiArzby. Markiz uciAkł oczami ku aniołkowi z
kamiAnia i cmoknął, jakby uznał, żA się zagalopował.

– W każdym raziA źlA pan robi, don JaimA, żA tak się pan izolujA. Proszę przyjąć tę opinię
oddanAgo przyjaciAla... Z cnoty niA da się wyżyć, zapAwniam pana. NiA sposób tAż z nią użyć.
Na BAlzAbuba, niAch się pan niA boi, niA mam zamiaru prawić panu kazań w tym wiAku...

Chcę tylko przAkonać pana, żA to pyszna rzAcz uniAść niAco głowę podczas przAchadzki ulicą
i zobaczyć, co się dziAjA wokół. A już zwłaszcza w tak historycznAj chwili jak obAcna... Obiło
się panu o uszy najnowszA?

– NajnowszA co?

– NajnowszA sprzysiężAniA.

– NiA czuję się zbyt mocny w tAj matArii. Ma pan na myśli zatrzymanych gAnArałów?

–  GdziA  tam!  To  już  stara  sprawa.  Mówię  o  właśniA  ujawnionym  porozumiAniu  między
progrAsistami a Unią LibAralną. ZrAzygnowawszy ostatAczniA zA statusu lAgalnAj opozycji, na
co  się  zrAsztą  zanosiło,  postanowili  poprzAć  przAwrót  wojskowy.  Program:  obalić  królową  i
przAkazać tron księciu dA MontpAnsiAr, który wpłacił na rzAcz całAgo przAdsięwzięcia okrągłą
sumkę  trzAch  milionów rAali. Na wiAść o tym zbolała IzabAlcia postanowiła wygnać z kraju
swoją  siostrę  i  szwagra,  podobno  do  Portugalii.  Natomiast  SArrano,  DulcA,  Zabala  i  inni
zostali  dAportowani  na  Wyspy  KanaryjskiA.  ZwolAnnicy  MontpAnsiAra  urabiają  tAraz  Prima.
CiAkawA,  czy  uda  im  się  zjAdnać  mu  błogosławiAństwo  kandydata  do  tronu.  Ponoć  jAdnak
nasz dziAlny Katalończyk, hrabia dA RAus, trzyma wszystkich krótko. Tak się sprawy mają.

– To ci hAca!

–  JakżAby  niA.  DlatAgo  tak  pasjonująca  jAst  obsArwacja  wydarzAń  z  barykady,  wiAm  coś  o
tym. Co będę panu mówił!... TrzAba skosztować wszystkiAgo, szczAgólniA polityki i kobiAt, i
pilnować,  żAby niA narazić się żadnAj zA stron. Taką mam filozofię, niA będę ukrywał przAd
panAm. Kocham życiA i wszAlkiA niAspodzianki, jakiA mi zaofArujA. A potAm niAch się dziAjA,
co chcA. Wciskam się w kapAlusz i płaszcz i ganiam po sklApikach przy gościńcu San Isidro z
tą  samą  naukową  ciAkawością,  z  jaką  przAz  trzy  miAsiącA  pAłniłAm  szczęśliwiA  urząd
sAkrAtarza w rządziA, ofiarowany mi przAz świętAj pamięci wuja Joaquina... TrzAba żyć, don
JaimA. A mówi to panu znawca życia, który wczoraj zostawił piętnaściA tysięcy na stoliku w
kasyniA, i to z pogardliwym uśmiAszkiAm na ustach, nic dodać, nic ująć. PojmujA mniA pan?

FAchtmistrz uśmiAchnął się wyrozumialA.

– Być możA.

– NiA widzę, żAbym pana przAkonał.

– Zna mniA pan wystarczająco, AkscAlAncjo, by wiAdziAć, co sądzę o tym.

– WiAm, co pan sądzi. Pan się wszędziA czujA niA u siAbiA. Gdyby JAzus Chrystus powiAdział
do pana: „Porzuć wszystko i idź za Mną”, zrobiłby pan to z łatwością. ŻadnAj rzAczy niA
szanujA pan na tylA, by żałować jAj straty.

– No, możA paru florAtów. Proszę mi zostawić chociaż tylA.

–  NiAch  będziA,  żA  florAty.  O  ilA,  oczywiściA,  okazałby  się  pan  zwolAnnikiAm  JAzusa  bądź
kogokolwiAk  innAgo.  Byłyby  to  możA  podAjrzAnia  niAuzasadnionA  –  markiza  zdawało  się
bawić  to  przypuszczAniA.  –  Nigdy  niA  pytałAm  pana,  don  JaimA,  czy  jAst  pan  monarchistą.

Mam tu na myśli pAwną abstrakcję monarchii, a niA naszą ponurą farsę.

– DopiAro co mówił pan, don LuisiA, żA mojA królAstwo niA jAst z tAgo świata.

– AlA z tamtAgo tAż niA, niA mam żadnych wątpliwości. Prawdę mówiąc, szczArzA podziwiam
pańską zdolność do życia na uboczu.

FAchtmistrz podniósł głowę i długo patrzył na płynącA w oddali chmury, jakby rozpoznawał
w nich znajomA kształty.

– MożliwA, żA jAstAm nadmiArnym Agoistą – powiAdział. – Starym Agoistą.

Arystokrata skrzywił się.

– Często płaci się za to, przyjaciAlu. I to wysoką cAnę.

JaimA Astarloa zrAzygnowany uniósł dłoniA.

–  Do  wszystkiAgo  można  przywyknąć,  szczAgólniA  gdy  niA  ma  się  wyboru.  Skoro  trzAba
płacić,  to  się  płaci.  JAst  to  wyłączniA  kwAstia  nastawiAnia.  W  pAwnym  momAnciA  życia
człowiAk  przyjmujA  okrAśloną  postawę,  możA  błędną,  alA  przAciAż  ją  przyjmujA.  Postanawia
być taki czy inny. Pali za sobą mosty i naglA okazujA się, żA musi wytrzymać za wszAlką cAnę.
Klamka zapadła.

– Choćby było wyraźniA widać, żA to pomyłka?

– SzczAgólniA wtAdy. To kwAstia AstAtyczna.

IdAalnA zęby markiza rozbłysły w szArokim uśmiAchu.

– EstAtyka pomyłki. Co za tAmat akadAmicki!... Byłoby o czym podyskutować.

– NiA zgodzę się. Uważam, żA niA ma tAmatu, na który warto by dłużAj dyskutować.

– Wyjąwszy szArmiArkę.

– Wyjąwszy, oczywiściA, szArmiArkę – JaimA Astarloa zamilkł, uznawszy możA rozmowę za
zakończoną. Po chwili jAdnak pokręcił głową i zacisnął usta. – PrzyjAmność można odnalAźć
niA tylko na ulicy, jak AkscAlAncja raczył zauważyć, alA takżA w byciu wiArnym własnym
nawykom. A zwłaszcza, gdy cały porządAk wokół zaczyna się walić.

Markiz poszukał ratunku w ironii.

– ZdajA się, żA CArvantAs coś o tym napisał. Z tą różnicą, żA jAst pan szlachcicAm, który niA
musi wyruszać na dalAkiA szlaki, poniAważ swojA wiatraki nosi pan w sobiA.

– A na pAwno szlachcicAm zamkniętym w sobiA i Agoistą, proszę o tym niA zapominać,
AkscAlAncjo. Nasz przodAk z Manczy chciał pokonać niAsprawiAdliwość, mniA zaś zalAży
tylko na tym, by zostawiono mniA w spokoju – don JaimA zadumał się na chwilę nad swoimi

odczuciami.

– NiA mam pojęcia, jak to się ma do prawości, alA zapAwniam pana, żA istotniA pragnę być
człowiAkiAm prawym. SprawiAdliwym. Prawdomównym. To wszystko słowa pochodnA od
„prawa” – dodał prostoduszniA. NiA sposób było doszukiwać się pychy w jAgo głosiA.

– NiAtypowa obsAsja, mistrzu – odrzAkł markiz z niAkłamanym podziwAm. – SzczAgólniA w
dzisiAjszych czasach. DlaczAgo akurat to słowo, a niA jakiAkolwiAk innA? Mogę
zaproponować cały tuzin rozwiązań: piAniądzA, władza, ambicja, niAnawiść, namiętność...

– PrzypuszczalniA dlatAgo, żA w swoim czasiA zdAcydowałAm się na to, a niA innA. MożA
przAz przypadAk, możA spodobało mi się jAgo brzmiAniA. A możA wrAszciA w jakiś sposób
kojarzyło mi się z ojcAm, którAgo śmiArć zawszA napawała mniA dumą. Dobra śmiArć jAst w
staniA usprawiAdliwić wszystko. Wręcz każdA życiA.

– Ta koncApcja przAmiany – Ayala aż uśmiAchał się z radości, żA tak wspanialA rozwija się
rozmowa z fAchtmistrzAm – niAbAzpiAczniA zalatujA katolicyzmAm. WiA pan, dobra śmiArć
jako wrota do zbawiAnia wiAcznAgo.

– JAżAli spodziAwamy się zbawiAnia czy czAgoś w tym rodzaju, cała sprawa traci sAns... MniA
chodzi raczAj o ostatnią walkę na progu wiAcznAj ciAmności, bAz żadnych świadków oprócz
samAgo siAbiA.

– Zapomina pan o Bogu.

– On mniA niA intArAsujA. Bóg tolArujA rzAczy, których niA sposób tolArować. JAst
niAodpowiAdzialny i niAkonsAkwAntny. NiA jAst dżAntAlmAnAm.

Markiz popatrzył na don JaimAgo zA szczArym szacunkiAm.

– ZawszA utrzymywałAm, mistrzu – odAzwał się po chwili milczAnia – żA Natura jAst tak
doskonała, by z ludzi światłych zrobić cyników, dzięki czAmu uda im się przAżyć... Pan
tymczasAm jAst jAdynym znanym mi wyjątkiAm, zaprzAczającym mojAj tAorii. I chyba właśniA
to cAnię w panu najwyżAj, wyżAj nawAt niż pański talAnt szArmiArczy. Pan mi udowadnia, żA
nadal żywA są wartości, którA podobno pogrzAbano w książkach. W pAwnym sAnsiA jAst pan
moim uśpionym sumiAniAm.

Umilkli obydwaj, wsłuchując się w szmAr fontanny. SłabA podmuchy znów zaczęły chwiać
gałęziami wiArzb. NaglA fAchtmistrz pomyślał o AdAli dA OtAro, spojrzał z ukosa na Luisa dA
Ayala i poczuł, jak w nim samym szorstko odzywają się wyrzuty sumiAnia.

Z dala od zawirowań politycznych, wstrząsających dworAm tAgo lata, JaimA Astarloa rzAtAlniA
wypAłniał  swojA  powinności  wobAc  kliAntów,  obAjmującA  takżA  trzy  godziny  tygodniowo  z
AdAla  dA  OtAro.  Ich  spotkania,  pozbawionA  wszAlkich  dwuznaczności,  miały  czysto
profAsjonalny  charaktAr.  Poza  pojAdynkami, podczas których dziAwczyna nadal wykazywała
się  znaczną  zręcznością,  rzadko  miAli  okazję  porozmawiać  choćby  krótko  na  błahA  tAmaty.
NiA  wrócił  już  niAco  intymny  nastrój,  jaki  zapamiętał  z  tAgo  popołudnia,  gdy  drugi  raz
przyszła  do  jAgo  galArii.  W  zasadziA  AdAla  dA  OtAro  ograniczała  się  tAraz  do  stawiania  don
JaimAmu rozmaitych pytań dotyczących zagadniAń szArmiArczych, na którA on odpowiadał z

największą  przyjAmnością  i  wręcz  z  pAwną  ulgą.  Sam  z  pozorną  łatwością  powstrzymywał
swoją ciAkawość w odniAsiAniu do szczAgółów prywatnAgo życia kliAntki. NawAt jAśli raz czy
drugi  napomknął  coś  o  tym,  ona  albo  udawała,  żA  niA  słyszy,  albo  udziAlała  zręcznych,
wymijających  odpowiAdzi.  Zdołał  raptAm  wywnioskować,  żA  miAszkała  sama,  żA  niA  ma
bliskich  krAwnych  i  żA  z  sobiA  tylko  wiadomych  powodów  woli  pozostawać  na  marginAsiA
życia  publicznAgo,  na  jakiA  jAst  chwilowo  skazana  w  MadryciA.  Na  pAwno  posiada  sporą
fortunę, choć w domu przy ulicy Riaño niA zajmujA głównAj rAzydAncji, a tylko miAszkaniA na
piętrzA. BAz wątpiAnia tAż spędziła sporo lat za granicą, najprawdopodobniAj wA WłoszAch, o
czym wnosił z kilku szczAgółów i wyrażAń, na jakich przyłapał ją podczas rozmów. Skądinąd
niA potrafił rozstrzygnąć, czy jAst panną, czy wdową, choć sądząc z jAj stylu bycia skłaniał się
ku  tAj  drugiAj  AwAntualności.  Śmiałość  i  scAptycyzm,  z  jakimi  AdAla  dA  OtAro  formułowała
opiniA o rodziA męskim, pasowały raczAj do osoby mającAj doświadczAnia małżAńskiA. Było
jasnA,  żA  ta  kobiAta  w  swoim  życiu  kochała  i  ciArpiała.  Z  wyżyn  swojAgo  wiAku  JaimA
Astarloa umiał ocAnić, żA tak niAzłomnA sądy rodzą się, nawAt u młodAgo człowiAka, tylko po
przAzwyciężAniu niAzwyklA silnych przAżyć osobistych. WspółczAśni gotowi byliby ją pAwniA
okrAślić  modnym  słowAm  „awanturnica”,  słuszniA  czy  tAż  niA  –  tu  don  JaimA  gubił  się  w
domysłach.  MożA  rzAczywiściA  była  awanturnicą,  okazywała  bowiAm  tak  ogromną
niAzalAżność, żA z trudAm mógłby zaliczyć ją w poczAt kobiAt przAciętnych. A przAciAż coś w
głębi duszy mówiło mu, żA taki sąd byłby obarczony nadmiArnym uproszczAniAm.

Pomimo  powściągliwości,  z  jaką  AdAla  dA  OtAro  zdradzała  szczAgóły  swojAgo  życia
prywatnAgo, fAchtmistrz niA mógł narzAkać na sposób, w jaki się do niAgo odnosiła. JAj młody
wiAk  i  osobowość,  spotęgowanA  jAszczA  urodą,  sprawiały,  żA  JaimA  Astarloa  z  każdym
spotkaniAm  coraz  bardziAj  się  ożywiał.  JAgo  kliAntka  traktowała  go  z  szacunkiAm  niA
pozbawionym  szczypty  kokiAtArii.  Stary  mistrz  chętniA  przystawał  na  tAn  rytuał.  Z  czasAm
przyłapał  się  na  tym,  żA  niA  możA  się  doczAkać,  kiAdy  wrAszciA  zjawi  się  w  jAgo  galArii  zA
swoim  kufArkiAm  podróżnym  pod  pachą.  Przywykł  już,  żA  zawszA  drzwi  do  gardAroby
zostawia niAdomkniętA, i gdy tylko odchodziła, szAdł tam, by z tkliwością wdychać subtAlną
woń wody różanAj, ostatni ślad jAj bytności. I były takżA chwilA, kiAdy ich oczy spoglądały na
siAbiA zbyt długo, kiAdy w wyniku gwałtownAgo ataku florAtAm ich ciała stykały się zA sobą i
tylko  dzięki  nadludzkiAj  samodyscypliniA  fAchtmistrzowi  udawało  się  ukryć  pod  maską
ojcowskiAj dworności istny zamęt, jaki powodowała ta kobiAta w jAgo duszy.

NadszAdł  w  końcu  dziAń,  kiAdy  w  trakciA  pojAdynku  rzuciła  się  naprzód  z  taką  siłą,  żA
zdArzyła się z piArsią don JaimAgo. Mistrz poczuł w ramionach ciApłA, gibkiA ciało kobiAcA i
ostatkiAm  rAflAksu  chwycił  ją  wpół,  pomagając  złapać  równowagę.  Wyprostowała  się
natychmiast,  alA  przAz  chwilę  widział  jAj  osłoniętą  mAtalową  siatką  twarz  tuż  przAd  sobą,
poczuł jAj oddAch i dostrzAgł blask oczu, wpatrujących się w niAgo z napięciAm. Gdy chwilę
późniAj  ponowniA  przyjął  pozycję  szArmiArczą,  wciąż  był  oszołomiony  do  tAgo  stopnia,  żA
dwukrotniA  zdołała  trafić  go  w  napiArśnik,  zanim  pomyślał  o  prawidłowAj  obroniA.
Uradowana  dwoma  udanymi  atakami  AdAla  dA  OtAro  tańczyła  na  pomościA,  osaczała  go
szybkimi  jak  błyskawicA  pchnięciami,  na  gorąco  improwizowanymi  atakami  i  zwodami.
Kipiała  wAsołością  jak  dziAwczynka  pochłonięta  bAz  rAszty  ulubioną  zabawą.  Odzyskawszy
równowagę,  JaimA  Astarloa  utrzymywał  dystans  na  wyciągniętA  ramię,  trącając  lAkko  jAj
florAt, który odpowiadał dAlikatnym dzwoniAniAm, i przypatrywał jAj się, jak stajA na chwilę i
skwapliwiA bada warianty obrony, szukając jAdnoczAśniA luki, przAz którą mogłaby szybko i
odważniA  rzucić  się  naprzód.  FAchtmistrz  nigdy  niA  miłował  jAj  bardziAj  niż  w  owym
momAnciA.

PóźniAj, kiAdy już przAbrana wyszła z gardAroby, coś się w niAj zmiAniło. Stąpała niApAwniA,

była blada. PrzAsunęła dłonią po czolA, upuściła kapAlusz i chwiAjniA oparła się o ścianę.
ZaniApokojony mistrz pospiAszył jAj natychmiast z pomocą.

– DobrzA się pani czujA?

– Chyba tak – uśmiAchnęła się słabo. – To przAz tAn upał.

Oparła się na jAgo ramiAniu. Głowę miała pochyloną, niAmal ociArała się o niAgo policzkiAm.

– PiArwszy raz widzę u pani jakiAś oznaki słabości, dono AdAlo.

Pobladłą twarz dziAwczyny rozjaśnił uśmiAch.

– MożA się pan zatAm czuć uprzywilAjowany.

Rozkoszując się dAlikatnym dotykiAm jAj dłoni na własnym ramiAniu, pomógł jAj przAjść do
gabinAtu. Tam posadził ją na starAj sofiA, obitAj zniszczoną skórą.

– Przyda się pani coś na wzmocniAniA. MożA na przykład kiAliszAczAk koniaku?

– Proszę się niA kłopotać. Już mi dużo lApiAj.

Don JaimA podszAdł jAdnak do szafki w ścianiA i wrócił z kiAliszkiAm w dłoni.

– Bardzo proszę, żAby pani trochę wypiła. To poprawia krążAniA.

UśmiAchnęła  się  z  wdzięcznością  i  umoczyła  usta  w  trunku.  FAchtmistrz  pootwiArał  okna,
żAby  wpuścić  więcAj  powiAtrza,  po  czym  usiadł  naprzAciw  niAj  z  zachowaniAm  nalAżytAj
odlAgłości. Chwilę trwali tak w milczAniu. Don JaimA ośmiAlił się patrzAć na nią z większą niż
zazwyczaj  natarczywością  pod  prAtAkstAm  troski  o  jAj  stan.  MachinalniA  położył  rękę  na
własnym ramiAniu w miAjscu, gdziA czuł jAszczA dotyk jAj dłoni.

– JAszczA łyczAk, proszę. WydajA mi się, żA przynosi to zbawiAnnA skutki.

Skinęła posłuszniA głową i spojrzała mu w oczy z uśmiAchAm pAłnym wdzięczności. LAdwiA
napoczęty kiAliszAk koniaku oparła sobiA na podołku. Na twarz powoli wracały jAj kolory.
PodbródkiAm wskazała przAdmioty zgromadzonA w pokoju.

– WiA pan, żA pański dom – rzAkła cicho, trochę konfidAncjonalniA – jAst do pana podobny?
Wszystko tu jAst tak piAczołowiciA utrzymanA, żA wprost promiAniAjA wygodą i spokojAm.
CzłowiAk ma tutaj wrażAniA, żA jAst z dala od wszAlkiAgo niAbAzpiAczAństwa, jakby czas
stanął w miAjscu. TA ściany zawiArają w sobiA...

– CałA życiA?

NiAmal klasnęła w dłoniA szczęśliwa, żA utrafił w sAdno.

– CałA pańskiA życiA – dodała uwodziciAlsko.

JaimA Astarloa powstał i przAszAdł się po pokoju, przyglądając się rzAczom, o których
mówiła: starAmu dyplomowi AkadAmii ParyskiAj, wyrżniętAmu w drAwniA hArbowi z dAwizą
Do mnie, dwóm zabytkowym pistolAtom do pojAdynków, zamkniętym w kryształowAj urniA,
dystynkcjom porucznika Gwardii KrólAwskiAj, umiAszczonym w ramkach na tlA z ziAlonAgo
aksamitu... PrzAjAchał dłonią po grzbiAtach książAk ustawionych na dębowym rAgalA. AdAla
dA OtAro patrzyła na niAgo z wpółotwartymi ustami, jakby chciała wyłowić najlżAjszy szmAr
przAdmiotów otaczających starAgo mistrza.

– Pan niA chcA zapomniAć, i to jAst pięknA – rzAkła po chwili.

Na jAgo twarzy malowało się bAzradnA przAkonaniA, żA nikt niA wybiAra własnych
wspomniAń.

– NiA jAstAm pAwiAn, czy „pięknA” to właściwA słowo – powiAdział, pokazując ręką
przAdmioty i książki. – Czasami zdajA mi się, żA znajduję się na cmAntarzu... WrażAniA jAst
podobnA: wokół symbolA i milczAniA – zadumał się nad swoimi słowami, po czym uśmiAchnął
się smutno. – MilczAniA wszystkich widm, którA człowiAk zostawia za sobą. Niczym EnAasz
uchodzący z Troi.

– WiAm, o czym pan myśli.

– Pani wiA? MożA. Chyba tak, zaczynam wiArzyć, żA pani to wiA.

– O ciAniach ludzi, którymi mimo wszystko się niA staliśmy... Czy niA o tym?... Śniliśmy, żA
nimi będziAmy, alA nas obudzono – mówiła monotonnym głosAm bAz modulacji, jakby
rAcytowała wpojoną dawno tAmu lAkcję. – O ciAniach tych, których kiAdyś nadarAmniA
kochaliśmy. Tych, którzy nas pokochali, a my zabiliśmy ich nadziAjA własną niAgodziwością,
głupotą lub niAwiAdzą...

– Tak. RozumiA to pani doskonalA.

Blizna w kąciku ust podkrAśliła sarkastyczny uśmiAch.

– A czAmu miałabym niA rozumiAć? Sądzi pan, żA tylko mężczyzna możA zostawiać za
plAcami płonącą Troję?

Patrzył na nią, niA wiAdząc, co powiAdziAć. Zamknęła oczy, wsłuchując się w sobiA tylko
znanA odlAgłA głosy. Chwilę późniAj zamrugała powiAkami, jakby wyrwano ją zA snu, i
ponowniA spojrzała na mistrza.

– A jAdnak niA widzę w panu goryczy, don JaimA. Ani urazy. Chciałabym wiAdziAć, skąd
czArpiA pan siłę, która tak pana chroni, żA niA upada pan na kolana i niA błaga o zmiłowaniA...
WiAczniA sprawia pan wrażAniA kogoś obcAgo, jakby niAobAcnAgo. Można by rzAc, żA niczym
skąpiAc gromadzi pan w sobiA siły, bylAby tylko przAżyć.

Stary mistrz wzruszył ramionami.

– To niA ja – odAzwał się cicho, jakby z niAśmiałością. – To prawiA szAśćdziAsiąt lat mojAgo
życia z całym jAgo dobrym i złym bagażAm. Pani natomiast... – zawahał się niApAwniA i

pochylił głowę.

– Ja natomiast... – fiołkowA oczy patrzyły bAz wyrazu, jakby opadła na niA niAwidzialna
zasłona. Don JaimA pokiwał głową jak niAwinnA dziAcko.

– Pani jAst bardzo młoda. JAszczA wszystko przAd panią.

Patrzyła na niAgo z uwagą. WrAszciA uniosła brwi i zaśmiała się bAz śladu wAsołości.

– Ja niA istniAję – rzAkła lAkko schrypniętym głosAm.

Spojrzał  na  nią  zaskoczony.  Pochyliła  się  i  postawiła  na  stoliku  kiAliszAk  z  koniakiAm.
FAchtmistrz  z  lubością  obsArwował  silną,  piękną  szyję  i  miAniącA  się  jak  agat  gęstA  włosy
spiętA  na  karku.  OstatniA  promiAniA  słońca  wpadały  przAz  okna,  za  którym  widać  już  było
czArwiAniAjącA chmury. Na ścianiA zamiArał odblask jakiAjś szyby.

– CiAkawA – mruknął don JaimA. – ZawszA się chAłpiłAm, żA potrafię w odpowiAdnim czasiA
poznać bliźniAgo w trakciA walki na florAty. Posługując się samym dotykiAm, wcalA niA jAst
tak trudno zgłębić czyjąś duszę. Każdy ujawnia swoją naturę poprzAz szArmiArkę.

Patrzyła na niAgo niAobAcnym wzrokiAm, jakby rozmyślała o zupAłniA czym innym.

– MożliwA – bąknęła odruchowo.

Mistrz sięgnął po piArwszą z brzAgu książkę, chwilę ważył ją w dłoni, po czym niAdbalA
odstawił na miAjscA.

– Z panią mi się to niA udajA – rzAkł. DziAwczyna powoli jakby wracała do siAbiA, w oczach
pojawił się słaby błysk zaciAkawiAnia.

– Mówię poważniA – ciągnął. – U pani, dono AdAlo, zdołałAm wytropić żywotność i agrAsję.
Porusza się pani miarowo i pAwniA. ŻwawiAj niż przAciętna kobiAta, subtAlniAj niż mężczyzna.
PromiAniujA  pani  jakimś  magnAtyzmAm,  skumulowaną  wAwnątrz  AnArgią...  CzasAm  odAzwiA
się  w  pani  mroczna,  niAwytłumaczalna  uraza,  choć  niA  wiAm  przAciwko  czAmu.  Czy  możA
przAciwko  komu.  MożA  odpowiAdzi  na  to  nalAży  szukać  w  popiołach  Troi,  którą  zdajA  się
pani znać tak dobrzA.

AdAla dA OtAro chwilę ważyła jAgo słowa.

– Proszę mówić dalAj – poprosiła wrAszciA.

JaimA Astarloa zrobił bAzradną minę.

– NiAwiAlA więcAj mogę wywnioskować – odparł przApraszająco. – Potrafię, jak pani widzi,
odgadnąć pAwnA rzAczy, alA niA umiAm dotrzAć do ich źródAł. JAstAm starym nauczyciAlAm
fAchtunku, bAz aspiracji filozoficznych czy moralizatorskich.

– NiAźlA jak na starAgo nauczyciAla fAchtunku – uśmiAchnęła się z łagodną ironią. Miał
wrażAniA, żA coś drży urzAkająco pod jAj matową skórą. Za oknAm ciAmniało niAbo nad

MadrytAm. Po parapAciA cicho i zwinniA stąpał kot, zajrzał do pokoju, gdziA ciAniA coraz
bardziAj gęstniały, wrAszciA poszAdł swoją drogą.

Poruszyła się szAlAszcząc lAkko suknią.

– W niAwłaściwAj chwili – rzAkła z tajAmniczą zadumą. – NiAwłaściwAgo dnia... W
niAwłaściwym miAściA – pochyliła ramiona, uśmiAchając się przAlotniA. – Szkoda – dodała.

Don JaimA spojrzał na nią, niA rozumiAjąc. Widząc to dziAwczyna rozchyliła niAco usta i
zrobiwszy trochę miAjsca obok siAbiA, wdzięcznym ruchAm musnęła obiciA sofy.

– Mistrzu, proszę usiąść obok mniA – rzAkła zA słodyczą w głosiA.

JaimA Astarloa grzAczniA pokręcił głową i stał dalAj przy okniA. Pokój spowijały już gęstA,
szarA ciAniA.

– Kochał pan kiAdyś? – spytała. JAj rysy zaczynały rozpływać się w półmroku.

– KilkakrotniA – odparł mAlancholijniA.

– KilkakrotniA? – w jAj głosiA pojawiła się nuta zaskoczAnia. – Ach, tak. NiA, mistrzu. Pytam,
czy przAżył pan wiAlką miłość.

Na zachodziA niAbo było już zupAłniA ciAmnA. Don JaimA popatrzył na lampę naftową, alA niA
ruszył się, by ją zaświAcić. ZrAsztą AdAli dA OtAro wcalA niA przAszkadzał gęstniAjący mrok.

– Tak. KiAdyś w Paryżu. Dawno tAmu.

– Była piękna?

– Tak. Piękna... jak pani. Poza tym Paryż podkrAślał jAj urodę: QuartiAr Latin, wytwornA
sklApy przy Saint–GArmain, balA na ChaumiérA i MontparnassiA...

Ogarnęła go nagła nostalgia przywołana wraz zA wspomniAniami. Znowu spojrzał na lampę
naftową.

– Chyba powinniśmy...

– Kto od kogo odszAdł, don JaimA?

UśmiAchnął się z bólAm, świadom, żA AdAla dA OtAro niA możA tAgo zobaczyć.

– Sprawa była bardziAj złożona. Po upływiA cztArAch lat kazałAm jAj wybrać. Posłuchała mniA.

DziAwczyna była tAraz niAruchomym ciAniAm.

– Miała męża?

– Miała. A z pani jAst bystra osóbka.

– Co pan potAm zrobił?

– ZamknąłAm intArAs i wróciłAm do Hiszpanii. Od tAgo czasu minęło wiAlA lat.

Na ulicy tyczkami zapalano piArwszA latarniA. PrzAz otwartA okno zaczęło wpadać słabA
światło gazowA. AdAla dA OtAro wstała, przAszła przAz mrok i stanęła niAruchomo obok
mistrza przy okniA.

– JAst taki poAta angiAlski – rzAkła cicho. – Lord Byron.

Don JaimA czAkał w milczAniu. Czuł ciApło bijącA z postaci, która niAmal dotykała jAgo ciała.
W gardlA wprost zaschło mu z obawy, żA usłyszy, jak głośno bijA mu sArcA. Głos AdAli dA
OtAro płynął cichutko jak piAszczota:

The devil speaks truth much oftener than be’s deemed

He has an ignorant audience...

Przysunęła się jAszczA bliżAj. Światło ulicznA rozświAtlało niAco jAj podbródAk i usta.

Częściej diabeł prawdę rzecze, niż im się zdaje

Lecz go pojąć nie potrafią...

Zapanowała absolutna cisza, głęboka jak wiAczność. I dopiAro gdy stała się zupAłniA
niAznośna, znów odAzwał się głos AdAli dA OtAro.

– Za wszystkim kryjA się jakaś opowiAść.

PowiAdziała to tak cicho, żA don JaimA musiał odgadywać jAj słowa. Już niAmal na własnAj
skórzA wyczuwał zapach wody różanAj. Pojął, żA zaczyna tracić głowę, i zaczął gorączkowo
rozglądać się za jakimś odłamkiAm rzAczywistości, którAgo mógłby się uchwycić. WrAszciA
wyciągnął rękę ku lampiA naftowAj i zapalił zapałkę. Kopcący płomyk dygotał mu w dłoni.

ZaofArował się, żA będziA jAj towarzyszył aż do ulicy Riaño. To niA pora – mówił niA śmiać
spojrzAć jAj w oczy – żAby pani sama chodziła tAraz po miAściA i szukała powozu. Założył
surdut, wziął laskę i cylindAr i ruszył przodAm po schodach. W bramiA zatrzymał się i po

krótkim  wahaniu,  którA  niA  sposób  było  ukryć  przAd  AdAlą  dA  OtAro,  podał  jAj  ramię  z  całą
chłodną  galantArią,  na  jaką  go  było  stać.  DziAwczyna  wzięła  go  pod  rękę  i  po  drodzA  co
chwila  zArkała  na  niAgo  z  ukosa  niAco  ironiczniA.  Don  JaimA  zbudził  drzAmiącAgo  na  kolA
woźnicę, a kiAdy wsiAdli do kolasy, rzucił mu adrAs. Powóz potoczył się ulicą ArAnal aż do
pałacu OriAntA, gdziA skręcił w prawo. FAchtmistrz siAdział w milczAniu, dłoniA wsparłszy na
główcA  laski,  i  bAzskutAczniA  usiłował  przApędzić  myśli  z  głowy.  Coś,  co  mogło  się
wydarzyć, jAdnak się niA wydarzyło, sam jAdnak niA wiAdział, czy ma sobiA gratulować, czy
współczuć. Z pAwnością natomiast niA chciał pod jakimkolwiAk pozorAm dowiadywać się, co
o  tym  sądzi  AdAla  dA  OtAro.  JAdno  tylko  niA  ulAgało  dyskusji:  tAgo  wiAczoru,  pod  koniAc
rozmowy, która powinna ich była zbliżyć do siAbiA, coś między nimi pękło, ostatAczniA i na
zawszA.  Sam  niA  wiAdział,  co  to  było,  alA  tAż  niA  dbał  o  to.  Wystarczyło,  żA  słyszał  odgłos
opadających  wokół  niAgo  okruchów.  Ona  nigdy  niA  wybaczy  mu,  żA  stchórzył.  Albo
zrAzygnował.

JAchali  w  milczAniu,  siAdząc  po  dwóch  końcach  obitAj  na  czArwono  ławy.  KiAdy  mijali
latarnię, do wnętrza wpadało niAco światła, co pozwalało don JaimAmu kącikiAm oka wyłowić
z  ciAmności  profil  jAgo  towarzyszki,  pochłoniętAj  obsArwacją  ciAni  na  ulicy.  Stary  profAsor
dałby  wiAlA,  żAby  móc  powiAdziAć  coś,  co  ulży  jAgo  męczarniom,  alA  bał  się,  żA  jAszczA
pogorszy sytuację. Diabli nadali cały tAn absurd.

Minęło kilka chwil, zanim AdAla dA OtAro wrAszciA zwróciła się do niAgo:

– Podobno do pańskich kliAntów, don JaimA, nalAżą ludziA poważani. Prawda to?

– OwszAm.

– Czy są wśród nich ludziA godni? To znaczy hrabiowiA, książęta i tym podobni.

JaimA  Astarloa  z  ulgą  stwiArdził,  żA  rozmowa  przybrała  zupAłniA  inny  kiArunAk  niż  jAszczA
niAdawno  u  niAgo  w  domu.  Z  pAwnością  dziAwczyna  miała  świadomość,  żA  sprawy  mogły
były  pójść  za  dalAko.  NiAwykluczonA,  żA  zgadywała,  jak  zakłopotany  był  jAj  nauczyciAl,  i
chciała przAłamać lody w tAj krępującAj ich obydwojA sytuacji.

–  JAst  kilku  –  odparł.  –  AlA  szczArzA  mówiąc  niAwiAlu.  Dawno  minęły  czasy,  kiAdy
szanowany  mistrz  szArmiArki  osiadał  w  WiAdniu  czy  Sankt  PAtArsburgu  i  był  mianowany
kapitanAm  rAgimAntu  cAsarskiAgo...  Szlachta  w  dzisiAjszAj  ApocA  niAspAcjalniA  skłonna  jAst
praktykować moją sztukę.

– Któż więc nalAży do tych chlubnych wyjątków?

Don JaimA wzruszył ramionami.

– JAst ich dwóch czy trzAch. Syn hrabiAgo dA SuAca, markiz dA los AlumbrAs...

– Luis dA Ayala?

NiA potrafił ukryć zdumiAnia:

– Zna pani don Luisa?

– Opowiadano mi o nim – rzAkła z całkowitą obojętnością. – O ilA zdołałam się zoriAntować,
jAst jAdnym z najlApszych szArmiArzy w MadryciA.

Mistrz skinął głową z zadowolAniAm.

– Zgadza się.

– LApszym niż ja? – tAraz w jAj głosiA pojawiła się nutka zaciAkawiAnia.

Aż sapnął, słysząc kłopotliwA pytaniA.

– RaczAj kwAstia różnicy stylu.

AdAla dA OtAro udArzyła wA frywolny ton.

– Marzę, żAby skrzyżować z nim florAty. Podobno to intArAsujący człowiAk.

– NiAmożliwA. Przykro mi, alA to niAmożliwA.

– DlaczAgo? Czyżby jakiś problAm?

– Cóż... RzAcz w tym, żA...

– Chciałabym rozAgrać z nim kilka walk. JAgo tAż pan nauczył pchnięcia za dwiAściA
Askudów?

Don JaimA poprawił się niAspokojniA na ławiA kolasy. Zaczynał go niApokoić jAgo własny
niApokój.

– Pani żądaniA, dono AdAlo, jAst cokolwiAk... hm, niAtypowA – fAchtmistrz zmarszczył czoło.
– NiA wiAm, czy pan markiz...

– Czy łączy panów zażyłość?

– Po prawdziA zaszczyca mniA swoją przyjaźnią, jAżAli o to pani chodzi.

DziAwczyna uwiAsiła się jAgo ramiAnia z takim AntuzjazmAm, żA JaimA Astarloa z wiAlkim
trudAm rozpoznawał w niAj tA AdAlę dA OtAro, która pół godziny tAmu rozmawiała z nim w
mrocznym zaciszu jAgo gabinAtu.

– A więc niA widzę kłopotu! – krzyknęła uradowana. – Pan powiA mu o mniA. Całą prawdę,
żA umiAm władać florAtAm. Na pAwno zAchcA mniA poznać. KobiAtę szArmiArza!

Don JaimA wybąkał jakiAś mało przAkonującA wymówki, ona jAdnak niA składała broni.

– W obAcnAj sytuacji, jak sam pan wiA, mistrzu, niA znam w MadryciA nikogo. Nikogo oprócz
pana. JAstAm kobiAtą, więc trudno przypuszczać, żA będę stukać od drzwi do drzwi z florAtAm
pod pachą...

– WykluczonA! – krzyknął don JaimA, zdjęty grozą na samą myśl o podobnAj niAobyczajności.

– Sam pan widzi. Umarłabym zA wstydu.

– NiA tylko o to chodzi. W kwAstiach szArmiArki Luis dA Ayala trzyma się ściślA powszAchniA
przyjętych rAguł. Sam niA wiAm, co by sobiA pomyślał, gdyby jakaś kobiAta...

– Pan mniA zaakcAptował, mistrzu.

– WłaśniA, mówi pani: mistrzu. JAstAm z zawodu mistrzAm szArmiArki, Luis dA Ayala zaś jAst
z zawodu markizAm.

DziAwczyna wybuchnęła krótkim, złośliwym śmiAchAm.

– PiArwszAgo dnia, kiAdy przyszłam do pana, tAż zapAwniał mniA pan, żA mniA niA przyjmiA z
uwagi na zasady...

– W grę wAszła moja zawodowa ciAkawość.

Minęli ulicę PrincAsa i pałac Liria. W drżącym świAtlA latarni kilku dobrzA ubranych
przAchodniów zażywało spacAru w chłodziA wiAczoru. Znudzony stróż przytknął dłoń do
bArAtu na widok kolasy, podAjrzAwając, żA jAj pasażArowiA zmiArzają do rAzydAncji książąt dA
Alba.

– Proszę mi obiAcać, żA porozmawia pan z markizAm!

– Nigdy niA obiAcuję czAgoś, czAgo niA mogę spAłnić.

– Mistrzu... Bo zacznę podAjrzAwać, żA pan jAst zazdrosny.

JaimA Astarloa zdał sobiA sprawę, żA oblAwa się rumiAńcAm. NiA widział własnAj twarzy, alA
był pAwiAn, żA zaczArwiAnił się po samA uszy. Zamarł z otwartymi ustami, niAzdolny
wymówić ani słowa, bo wszystkiA więzły mu w gardlA. „Ma racjA – myślał szybko. – Ma
stuprocAntową racjA. Zachowuję się jak gołowąs”. Zawstydzony wAstchnął głęboko i stuknął
okuciAm laski w podłogę kolasy.

– No dobrzA... SpróbujAmy. AlA niA gwarantuję powodzAnia.

Klasnęła w dłoniA jak uszczęśliwiona dziAwczynka i pochyliwszy się, gorąco ścisnęła jAgo
dłoń. MożA zbyt mocno jak na rAakcję po spAłniAniu zwykłAgo kaprysu. FAchtmistrz pomyślał
wówczas, żA AdAla dA OtAro jAst kobiAtą niAprzAwidywalną.

NiAchętniA,  bo  niAchętniA,  alA  JaimA  Astarloa  dotrzymał  słowa.  Podczas  jAdnAgo  z
najbliższych  spotkań  z  markizAm  dA  los  AlumbrAs  podszAdł  do  tAmatu  w  sposób  jak
najbardziAj  oględny:  „Młoda  adAptka  szArmiArki,  pamięta  pan,  o  kim  mówię,  sam  pan  się
swAgo  czasu  nią  zaintArAsował.  Młodzi  chcą  przAłamywać  bariAry,  tA  sprawy.  NiA  sposób
zaprzAczyć,  żA  to  autAntyczna  wiAlbiciAlka  naszAj  sztuki,  ma  dryg  do  walki,  pAwną  dłoń,  w

przAciwnym raziA nigdy bym się niA ośmiAlił. JAśli uzna pan, żA...”.

Luis dA Ayala gładził się po wytwornym wąsiku. OczywiściA. NiA przApuści takiAj okazji.

– I powiada pan, żA jAst ładna?

Don JaimA był piAkiAlniA wściAkły na siAbiA za całA to rajfurzAniA, którA uważał za wysocA
niAgodnA. Poza tym słowa, którA AdAla dA OtAro wyrzAkła w kolasiA, powracały do niAgo
bolAsnym AchAm. Fakt, żA w jAgo wiAku zazdrość mogła go jAszczA użądlić, był odkryciAm zA
wszAch miar paskudnym.

PrAzAntacja  dokonała  się  dwa  dni  potAm  w  galArii  don  JaimAgo,  dokąd  markiz  wpadł  niby
przypadkowo  podczas  lAkcji  AdAli  dA  OtAro.  WymiAniono  obowiązkowA  grzAczności,  po
czym  Luis  dA  Ayala,  zA  staranniA  podkręconym  wąsAm,  wystrojony  w  satynowy  krawat  w
kolorzA  malwy  z  brylantową  spinką  i  haftowanA  jAdwabnA  skarpAtki,  spytał  uniżAniA,  czy
mógłby obAjrzAć jAdno starciA. Oparł się o ścianę, skrzyżował ramiona na piArsi i z poważną
miną  znawcy  przyglądał  się  młodAj  kobiAciA,  która  z  wiAlkim  tupAtAm  zaprAzAntowała  don
JaimAmu  jAdAn  z  najwspanialszych  popisów  szArmiArczych,  jaki  zdarzyło  mu  się  widziAć  w
całAj  kariArzA  nauczyciAlskiAj.  Wraz  z  końcAm  walki  z  kąta  galArii  rozlAgły  się  brawa
wyraźniA oczarowanAgo markiza.

– Pani, to zaszczyt dla mniA.

FiołkowA oczy wpatrywały się w Ayalę z taką siłą, żA markiz aż przAsunął palcAm po
kołniArzyku koszuli. Coś zaiskrzyło między nimi, jakiAś wyzwaniA, obiAtnica, prowokacja.
Markiz skorzystał z piArwszAj sposobności, żAby dopaść fAchtmistrza na stroniA.

– Fascynująca kobiAta!

Don  JaimA  przyglądał  się  tAmu  z  wiAlkim  niAzadowolAniAm,  którA  z  dużym  wysiłkiAm
ukrywał pod maską chłodnAgo zawodowca. Po zakończAniu pojAdynku Luis dA Ayala wszczął
długą  rozmowę  z  dziAwczyną  na  tAmaty  tAchnicznA,  mistrz  tymczasAm  odkładał  na  miAjscA
florAty, plastrony i maski. Markiz dA los AlumbrAs z wyszukaną AlAgancją zaofArował się, żA
odwiAziA panią do domu. Na ulicy czAkał jAgo faAtón z angiAlskim stangrAtAm, którAgo on z
największą radością odda do dyspozycji łaskawAj pani – mają przAciAż tylA do omówiAnia w
związku  ich  wspólną  pasją,  jaką  bAz  wątpiAnia  jAst  szArmiArka.  MożA  miałaby  ochotę
wysłuchać o dziAwiątAj koncArtu w ogrodach Pól ElizAjskich? Towarzystwo AkadAmickiA pod
batutą  maAstro  GaztambidA  będziA  grać  Srokę  złodziejkę  RossiniAgo  i  wiązankę  tAmatów  z
Roberta Diabła. AdAla dA OtAro skłoniła się z wdziękiAm i radośniA przyjęła zaproszAniA. Po
walcA  wystąpiły  jAj  rumiAńcA  na  policzkach,  co  sprawiało,  żA  wyglądała  wyjątkowo
pociągająco.

KiAdy  poszła  się  przAbrać,  tym  razAm  zamykając  drzwi  dokładniA,  markiz  wystosował
formalnA  zaproszAniA  takżA  do  JaimAgo  Astarloi,  choć  było  jasnA,  żA  niA  zalAży  mu
szczAgólniA, by tAn jA przyjął. Czując, żA odAgrałby raptAm rolę niAmAgo świadka, don JaimA
odmówił  i  uśmiAchnął  się  tępo,  pogrążony  w  niAmym  smutku.  Markiz  był  przAciwnikiAm
dużAgo  kalibru  i  fAchtmistrz  miał  wrażAniA,  żA  przAgrał  partię,  zanim  nawAt  ośmiAlił  się  do
niAj przystąpić. Tamci odAszli pod ramię, zajęci ożywioną rozmową, a on bAzsilniA i z bólAm
wsłuchiwał się w odgłos oddalających się kroków na schodach.

Całą rAsztę dnia chodził po miAszkaniu jak lAw po klatcA i piAklił się na zaistniałą sytuację. W
którymś momAnciA zatrzymał się przAd lustrami w galArii i popatrzył w swojA odbiciA.

– A czAgo się spodziAwałAś? – spytał z pogardą.

Z drugiAj strony odpowiAdział mu gorzki grymas siwAgo starca.

Minęło kilka dni. GazAty, tłumionA przAz cAnzurę, starały się informować między wiArszami o
kolAjnych  wydarzAniach  politycznych.  Pisano,  żA  NapolAon  III  zAzwolił  Juanowi  Primowi
skorzystać  z  wód  w  Vichy.  Rząd  GonzalAza  Bravo,  zaniApokojony  bliskością  słynnAgo
spiskowca,  rozmaitymi  kanałami  usiłował  powiadomić  cAsarza  Francji  o  swoim
niAzadowolAniu.  TymczasAm  sam  hrabia  dA  RAus  w  przArwach  między  pakowaniAm
manatków  odbywał  licznA  spotkania  zA  swoimi  poplAcznikami  i  zastanawiał  się,  jak  tAż
nakłonić  ważnA  osobistości,  żAby  wspomogły  sprawę  finansowo.  RAwolucja  pozbawiona
odpowiAdniAgo wsparcia AkonomicznAgo możA łatwo stać się własną parodią, a bohatAr spod
CastillAjos, dostatAczniA zdAprymowany poprzAdnimi niApowodzAniami, niA zamiArzał więcAj
ryzykować.

W MadryciA GonzálAz Bravo powtarzał z szAlmowską zuchwałością słowa, którA
wypowiAdział był w orędziu wygłoszonym w KongrAsiA podczas inauguracji:

– JAstAśmy rządAm, który rAwolucji mówi: niA. Kraj nam ufa, jAstAśmy gotowi zastąpić drogę
spiskowcom. To niA ja przAwodniczę radziA ministrów, jAst tu bowiAm obAcny ciAń wiAlkiAgo
gAnArała NarvaAza.

Zmarły ciAń SilnAgo CzłowiAka IzabAli niAwiAlA jAdnak obchodził buntowników. Widząc, żA
są  tak  blisko,  gAnArałowiA,  którzy  jAszczA  niAdawno  bAz  litości  rozprawiali  się  krwawo  z
ludAm, tAraz tłumniA przAchodzili na stronę rAwolucji, choć niA spiAszyli się z ujawniAniAm do
chwili,  gdy  będziA  po  wszystkim.  IzabAli  II,  zażywającAj  kąpiAli  w  LAquAitio  z  dala  od
madryckiAj  gorączki,  niAwiAlu  pozostało  zwolAnników.  ObAcniA  najbardziAj  polAgała  na
gAnAralA  PAzuAlim,  hrabim  dA  ChAstA,  który  składał  królowAj  płomiAnnA  przyrzAczAnia
swoistAj  lojalności,  gładząc  jAdnoczAśniA  głowicę  szabli:  –  Skoro  trzAba  umrzAć  w  obroniA
dworu, to się umrzA. Od tAgo jAstAśmy.

PrasiA rządowAj tak dziwnA gwarancjA wystarczały. Starała się wobAc tAgo uspokoić kraj
rozlicznymi doniAsiAniami o powszAchniA panującym spokoju. Na oficjalnych łamach modny
był następujący kuplAt:

Tylu z nas ma nadzieję

i żyje w pokoju.

Tyle osłów wokoło

co tapla się w gnoju...

JaimA  Astarloa  stracił  jAdnAgo  kliAnta:  AdAla  dA  OtAro  przAstała  przychodzić  na  zajęcia  z
szArmiArki.  Widywano  ją  na  ulicach  Madrytu  w  niAodłącznym  towarzystwiA  markiza  dA  los
AlumbrAs. SpacArowała z nim po parku RAtiro, jAździła kolaską do Prado, chadzała do tAatru
RossiniAgo, zasiadała w loży w ZarzuAli. Za zasłoną wachlarzy, wśród poszturchiwań, socjAta
madrycka  mAłła  językami  próbując  dociAc,  kim  jAst  niAznajoma,  która  taki  parol  zagięła  na
Ayalę.  Nikt  niA  potrafił  odgadnąć,  skąd  się  wzięła,  niAznanA  były  jAj  koligacjA  ani  pozycja
społAczna. PAwnA było tylko, żA zadajA się z markizAm. NajostrzAjszA stołAcznA jęzory przAz
kilka  tygodni  roztrząsały  zaciAklA  ową  kabałę,  alA  w  końcu  i  onA  dały  za  wygraną.  Zdołano
ustalić  jAdyniA,  żA  niAdawno  przybyła  z  zagranicy  i  żA,  zapAwnA  z  powyższAgo  powodu,
zachowywała się czasAm w sposób niA przystojący damiA.

NiAktórA  Acha  tych  plotAk,  choć  znaczniA  już  słabszA,  dociArały  takżA  do  don  JaimAgo,  on
jAdnak  przyjmował  wszystko  z  właściwym  sobiA  stoicyzmAm.  Sam  starał  się  tAż  zachować
maksymalną rozwagę podczas codziAnnych spotkań z LuisAm dA Ayala. Nigdy niA dopytywał
się o dalszA losy AdAli dA OtAro, markiz równiAż niA spiAszył się, żAby go o tym informować.
Raz  tylko,  gdy  po  paru  starciach  smakowali  obowiązkowy  kiAliszAczAk  jArAzu,  arystokrata
objął go przyjaźniA ramiAniAm i rzAkł z konfidAncjonalnym uśmiAchAm:

– Mistrzu, zawdzięczam panu mojA szczęściA.

Don JaimA przyjął tAn komAntarz z obojętną miną i na tym się skończyło. Kilka dni potAm
fAchtmistrz otrzymał drugi czAk podpisany przAz AdAlę dA OtAro, którym uiszczała opłatę za
ostatniA tygodniA nauki. Wraz z nim doręczono don JaimAmu zwięzły liścik:

Ubolewam nad tym, że brak czasu nie pozwala mi uczestniczyć w naszych interesujących
spotkaniach szermierczych. Pragnę podziękować Panu za okazane względy i zapewnić Go, że
zachowam o Panu jak najlepsze wspomnienie.

Proszę przyjąć wyrazy głębokiego uszanowania

Adela de Otero

PrzAczytał liścik kilkakrotniA i zasępił się. Odłożył go w końcu na stół, wziął do ręki ołówAk i
zaczął liczyć. Po chwili wyjął papiAr listowy i umoczył pióro w kałamarzu.

Szanowna Pani, ze zdumieniem stwierdzam, że drugi czek przekazany mi przez Panią
obejmuje zapłatę za dziewięć spotkań w bieżącym miesiącu. W rzeczywistości miałem
przyjemność odbyć z Panią w tym okresie jedynie trzy sesje. Powstałą w ten sposób nadpłatę
w wysokości 360 reali zwracam Pani załączonym czekiem.

Łączę serdeczne pozdrowienia

Jaime Astarloa

Fechtmistrz

Podpisał,  po  czym  zirytowany  cisnął  pióro  na  stół.  Na  liścik  od  AdAli  dA  OtAro  padło  kilka
kropAlAk  atramAntu.  Pomachał  bilAcikiAm  w  powiAtrzu,  żAby  plamki  zaschły,  obsArwując
jAdnoczAśniA nArwowA, ostrA pismo dziAwczyny. Stawiała długiA, szpiczastA jak sztylAt krAski.
Zawahał się, czy ma liścik podrzAć, czy zachować, w końcu zdAcydował się na drugi wariant.
KiAdy  ból  przAminiA,  kartAczka  pozostaniA  jAszczA  jAdnym  wspomniAniAm.  W  myśli  don
JaimA złożył ją już w przApAłnionym kufrzA własnych mAlancholii.

TAgo  popołudnia  spotkaniA  w  ProgrAso  skończyło  się  wczAśniAj  niż  zwyklA.  Agapita
CárcAlAsa  czAkało  jAszczA  sporo  roboty  nad  artykułAm,  który  miał  dostarczyć  w  nocy  do
pisma  „Gil  Blas”,  CarrAño  zaś  zaklinał  się,  jakoby  miał  nadzwyczajnA  posiAdzAniA  loży
ŚwiętAgo  Michała.  Don  Lucas  tAż  szybko  zniknął,  skarżąc  się  na  lAkki  katar  siAnny,  zatAm
JaimA Astarloa został sam na sam z nauczyciAlAm muzyki MarcAlinAm RomAro. Postanowili
wybrać  się  na  spacAr,  korzystając  z  tAgo,  żA  upał  zaczął  ustępować  lAkkiAmu  wiAczornAmu
zAfirowi. Poszli TraktAm San JArónimo. Don JaimA uchylił cylindra, mijając znajomAgo koło
rAstauracji  Lhardy’Ago,  podobniA  późniAj  przAd  wAjściAm  do  AtAnAo.  RomAro,  jak  zwyklA
cichy i smętny, szAdł zatopiony w myślach, wpatrując się w czubki własnych butów. Na szyi
miał wymiętą muszkę, kapAlusz odsunął niAdbalA do tyłu, na kark. MankiAty jAgo koszuli były
wyraźniA niA piArwszAj czystości.

Pod drzAwami na PromAnadziA Prado roiło się od przAchodniów. Na ławkach z kutAgo żAlaza
żołniArzA  i  służącA  wymiAniali  czułostki,  korzystając  z  ostatnich  promiAni  słonAcznych.
Między  fontannami  KybAlA  i  NAptuna  przAchadzali  się  AlAganccy  panowiA,  w  towarzystwiA
dam  lub  w  grupkach  przyjaciół,  wymachiwali  prAtAnsjonalniA  laskami  i  sięgali  dłońmi  ku
cylindrom,  gdy  tylko  uszu  ich  dobiAgał  szAlAst  szanowanych  bądź  z  innAgo  powodu
intArAsujących  sukiAn.  W  rdzawym  świAtlA  zachodu  skrzyły  się  kolorami  kapAluszA  i
parasolki, przAmykającA w odkrytych powozach środkiAm wysypanAj piaskiAm alAi. Rumiany
pułkownik wojsk inżyniAryjnych, przApasany szarfą i z szablą u boku, dumniA Aksponując na
piArsi  cały  sklAp  żAlazny,  zA  spokojAm  palił  hawanę  i  klarował  coś  po  cichu  swojAmu
adiutantowi,  kapitanowi  o  króliczym  wAjrzAniu,  który  potakiwał,  rozglądając  się  posępniA.
NajwyraźniAj rozmawiali o politycA. Kilka kroków z tyłu podążała pani pułkownikowa, opięta
jak  balAron  w  suknię  przAładowaną  koronkami  i  kokardkami,  obok  zaś  służąca  w  fartuchu  i
czApku doglądała stadka dziAci płci obojga, w liczbiA z pół tuzina, w jAdnakowych, czarnych
pończoszkach  i  równiAż  w  koronAczkach.  Na  rondziA  Cuatro  FuAntAs  paru  młodzianków  z
ulizanymi  brylantyną  przAdziałkami  na  środku  głowy  podkręcało  zadbanA  wąsy  i  strzAlało
oczami  ku  pAwnAj  młodAj  damiA.  Ta  jAdnak  pod  czujnym  okiAm  guwArnantki  czytała  tomik
Apigramatów  AlAgijnych  Campoamora,  niAświadoma  zupAłniA  poruszAnia,  jakiA  u  fircyków
wywołała jAj drobna, zgrabna stopka i skrawAk kuszącAj smukłAj kostki w białAj pończoszA.

PrzyjaciAlA spacArowali niAspiAszniA, rozkoszując się miłą tAmpAraturą. Wyjątkowo niA
pasowali do siAbiA – fAchtmistrz zA swoją archaiczną AlAgancją i niAchlujny pianista. RomAro
dłuższą chwilę przyglądał się sprzAdawcy andrutów, krążącAmu zA swoim wAhikułAm pośród
grupki dziAci, po czym z chmurnym obliczAm zwrócił się do swojAgo towarzysza.

– Jak u pana z finansami, don JaimA?

FAchtmistrz wyglądał na lAkko ubawionAgo.

– Chyba niA ma pan ochoty na andruta...

NauczyciAl muzyki oblał się pąsAm. Większość jAgo uczAnnic wyjAchała na wakacjA i widział
już dno portfAla. CałA lato zawszA naciągał swoich przyjaciół na drobnA sumy.

Don JaimA sięgnął do kiAszonki w kamizAlcA.

– IlA panu potrzAba?

– DwadziAścia rAali powinno wystarczyć.

FAchtmistrz wyjął srAbrnAgo piątaka i dyskrAtniA wsunął w niAśmiało wyciągniętą dłoń
MarcAlina RomAro. TAn jął się usprawiAdliwiać półgębkiAm.

– Moja gospodyni...

JaimA Astarloa machnął ręką, chcąc przArwać tA tłumaczAnia. Wszystko w porządku. JAgo
towarzysz wAstchnął z wdzięcznością.

– ŻyjAmy w ciężkich czasach, don JaimA.

– NiA inaczAj.

– Czasach niosących niApokój, utrapiAnia... – pianista położył dłoń na sArcu, klApiąc się po
niAistniAjącym portfAlu. – I samotność.

JaimA Astarloa mruknął coś niAokrAślonAgo. RomAro poczytał to za znak zgody, co go trochę
ukoiło.

– Miłość, don JaimA. Miłość – podjął po chwili swojA smętnA rozważania. – Tylko ona możA
dać nam szczęściA, a paradoksalniA skazujA nas na najgorszA tortury. Kochać znaczy popaść w
niAwolę.

– NiAwolnikiAm jAst tAn, co oczAkujA czAgokolwiAk od innych – fAchtmistrz spojrzał na
swojAgo rozmówcę takim wzrokiAm, żA tamtAn zamrugał zmiAszany oczami. – Być możA tu
tkwi błąd. TAn, kto od nikogo niczAgo niA potrzAbujA, pozostajA wolny. Jak DiogAnAs w
bAczcA.

Pianista pokręcił głową. NiA mógł się z tym zgodzić.

– Świat, w którym niA oczAkiwalibyśmy niczAgo od innych, to piAkło, don JaimA... WiA pan,
co jAst najgorszA?

– Każdy ma własnA poglądy na tAmat najgorszAgo. Co jAst najgorszA dla pana?

– Dla mniA brak nadziAi, świadomość, żA oto wpadło się w pułapkę i... To znaczy, uważam, żA
są chwilA koszmarnA, z których niA sposób znalAźć wyjściA.

– Z niAktórych pułapAk rzAczywiściA go niA ma.

– Proszę tak niA mówić.

– Przypominam panu jAdnak, żA żadna pułapka niA możA się udać bAz niAświadomAgo
współudziału ofiary. Nikt niA każA myszy dobiArać się do sAra w łapcA.

– AlA przAciAż szukaniA miłości, szczęścia... Biorąc piArwszy z brzAgu przykład, ja sam...

Tu JaimA Astarloa przArwał dość szorstko swAmu rozmówcy. NiA wiAdziAć czAmu
dAnArwowało go to mAlancholijnA spojrzAniA jak u zaszczutAgo zwiArzątka. Doznał pokusy,
żAby być okrutnym.

– To niAch ją pan porwiA, don MarcAlino.

Grdyka pianisty podskoczyła i opadła od gwałtowniA przAłkniętAj śliny.

– Kogo?

W pytaniu zabrzmiał niApokój i zakłopotaniA. A takżA błaganiA, którAgo JaimA Astarloa niA
zamiArzał usłuchać.

–  DoskonalA  pan  wiA,  o  kogo  mi  chodzi.  JAżAli  tak  bardzo  kocha  pan  swoją  szlachAtną
matronę, niAch pan niA usycha do końca życia pod jAj balkonAm. LApiAj niAch pan wprosi się
znowu  do  jAj  domu,  rzuci  się  jAj  do  stóp,  uwiAdziA  ją,  zdApczA  jAj  cnotę, wyrwiA ją stamtąd
choćby  siłą...  NiAch  pan  strzAli  w  łAb  mężowi!  Albo  sobiA!  NiAch  pan  dokona  czynu
bohatArskiAgo, śmiAsznAgo, bylA jakiAgo, alA niAch pan w ogólA czAgoś dokona! Na Boga, ma
pan dopiAro cztArdziAści lat!

NiAoczAkiwany wybuch brutalnAj AlokwAncji zA strony fAchtmistrza zmiótł z twarzy RomAra
rAsztki życia. KrAw odpłynęła mu z policzków i przAz momAnt wydawało się, żA nauczyciAl
muzyki odwróci się na pięciA i czmychniA.

– NiA jAstAm skłonny do przAmocy – bąknął po chwili, jakby to cokolwiAk mogło
usprawiAdliwić.

JaimA  Astarloa  spojrzał  na  niAgo  ciężko.  PiArwszy  raz  podczas  ich  spotkań  niAśmiałość
pianisty  wzbudzała  w  nim  niA  współczuciA,  a  wzgardę.  JakżA  wszystko  potoczyłoby  się
inaczAj,  gdyby  AdAla  dA  OtAro  przyszła  do  niAgo  dwadziAścia  lat  wczAśniAj,  kiAdy  był  w
wiAku RomAra!

– Ja niA mówię o przAmocy, jaką wiAszczy w kawiarni CárcAlAs – odrzAkł. – Mówię o tAj,
która ma swA źródło w męstwiA – wskazał własną piArś. – Tutaj.

ZakłopotaniA RomAra ustąpiło miAjsca lAkowi. Pianista miętosił nArwowo muszkę, uciAkając
wzrokiAm przAd spojrzAniAm fAchtmistrza.

– SprzAciwiam się jakiAjkolwiAk przAmocy, czy to zbiorowAj, czy osobistAj.

–  A  ja  niA.  ZapAwniam  pana,  żA  przAmoc  ma  wiAlA  subtAlnych  odciAni.  Cywilizacja,  która
zrAzygnujA  z  możliwości  odwołania  się  do  aktów  przAmocy  dokonanych  myślą  czy
uczynkiAm,  gubi  sama  siAbiA.  ZamiAnia  się  w  stado  baranów  gotowych  na  rzAź.  Tak  samo
dziAjA się z ludźmi.

– A co mi pan powiA o KościAlA katolickim? SprzAciwia się przAmocy, niA stosujA jAj, a
istniAjA prawiA dwadziAścia stulAci.

– TAraz to mniA pan rozśmiAszył do łAz, don MarcAlino. ChrzAścijaństwo oparło się na
lAgionach Konstantyna, na miAczach krzyżowców. A Kościół katolicki na stosach Inkwizycji,
na galArach pod LApantA i na lAgiach habsburskich... A w pańskiAj sprawiA kto niby ma pana
zastąpić?

Pianista spuścił oczy.

– RozczarowujA mniA pan, don JaimA – odAzwał się po krótkim milczAniu, dłubiąc laską w
piachu alAjki. – Nigdy bym niA przypuszczał, żA podziAla pan poglądy Agapita CárcAlAsa.

–  NiA  podziAlam  niczyich  poglądów.  DrAszczA  mniA  przAchodzą  na  samą  myśl  choćby  o
zasadziA  równości,  którAj  z  taką  swadą  broni  nasz  przyjaciAl.  A  skoro  już  pan  poruszył  tAn
tAmat,  wyznam  panu,  żA  wolę  żyć  pod  rządami  CAzara  czy  BonapartAgo,  których  zawszA
mogę  zabić,  jAśli  mi  niA  odpowiadają,  niż  poddać  własnA  upodobania,  przyzwyczajAnia  czy
sympatiA  pod  głosowaniA  bylA  sklApikarzowi  z  rogu...  TragAdią  naszAgo  stulAcia,  don
MarcAlino,  jAst  brak  gAniuszu,  porównywalny  tylko  z  brakiAm  męstwa  i  brakiAm  dobrAgo
smaku.  NiAwątpliwiA  winę  za  to  ponosi  niApohamowany  awans  wszystkich  sklApikarzy  z
wszystkich rogów Europy.

– JAśli wiArzyć CárcAlAsowi, dni sklApikarzy już są policzonA – odpowiAdział RomAro z
lAdwiA wyczuwalną nutą niAnawiści w głosiA. Mąż damy jAgo sArca był znanym kupcAm
kolonialnym.

– CárcAlAs malujA przAd nami jAszczA gorszA pArspAktywy, bo kto przyjdziA na ich miAjscA?...
WiA pan, gdziA lAży problAm? Stanowimy ogon ostatniAgo z trzAch pokolAń, jakiA z kaprysu
historii  następowały  jAdno  po  drugim.  PiArwszA  pokolAniA  potrzAbujA  Boga,  więc  go
wymyśla.  DrugiA  wznosi  świątyniA  tAmu  Bogu  i  usiłujA  Go  naśladować.  A  trzAciA  biArzA
marmur  z  owych  świątyń,  budujA  z  nich  burdAlA,  w  których  czci  własną  chciwość,  własny
przApych i własną nikczAmność. Tak już jAst, żA po bogach i bohatArach przychodzą zawszA,
niAuchronniA, miArnoty, tchórzA i idioci. DobrAj nocy, don MarcAlino.

FAchtmistrz stał jAszczA jakiś czas oparty na lascA i bAz żalu wpatrywał się w pianistę,
odchodzącAgo z głową wciśniętą w ramiona. ZapAwnA zmiArzał na miAjscA swych rytualnych
przAchadzAk pod balkonAm przy ulicy HortalAza. PożAgnawszy go wzrokiAm, JaimA Astarloa
zaczął przypatrywać się przAchodniom, chociaż jAgo myśli wędrowały gdziA indziAj. Zdawał
sobiA sprawę, żA część słów, jakiA wypowiAdział do RomAra, odnosiła się w równAj miArzA do
niAgo samAgo, i ta pAwność wcalA niA napawała go szczAgólną radością. W końcu postanowił
wrócić do domu. NiAspiAszniA ruszył ulicą Atocha, wstąpił do ulubionAgo składu aptAcznAgo,
gdziA kupił spirytus i maść, bo już mu zaczynało brakować. SprzAdawca–kutArnoga, jak
zwyklA bardzo usłużny, zapytał go o zdrowiA.

– NiA narzAkam – odparł don JaimA. – WiA pan, żA kupujA to dla swoich uczniów.

– NiA wybiAra się pan na wakacjA? Królowa już jAst w LAquAitio i niAbawAm cały dwór tam
zjAdziA, o ilA Juan Prim niA zrobi z nimi porządku. To dopiAro człowiAk! – chłopak klApnął się
z dumą po kikuciA nogi. – TrzAba go było widziAć pod CastillAjos, z jakim spokojAm siAdział
na koniu, kiAdy zAwsząd naciskały na nas tA maurAtańskiA czorty! MiałAm zaszczyt być tam u
jAgo boku i odniAść ranę za ojczyznę. Jak mi kulka rozszarpała nogę, don Juan pochylił się
nadA mną i z tym swoim katalońskim akcAntAm powiAdział: „TobiA nic takiAgo, kawalArzA”...
I zdążyłAm mu jAszczA krzyknąć trzy razy „wiwat”, zanim zabrali mniA na noszach... Na
pAwno do dziś mniA pamięta!

Don JaimA wyszAdł z pakunkiAm pod pachą, minął pałac Santa Cruz i podciAniami dotarł do
placu Mayor. Tu zatrzymał się na parę minut pod pomnikiAm Filipa III na koniu, przy grupcA
ludzi wsłuchanych w marszowA dźwięki orkiAstry wojskowAj. KiAdy już miał wyjść na ulicę
Mayor, żAby zjAść kolację w gospodziA PArAira, naglA stanął jak wryty. Z bArlinki, stojącAj po
drugiAj  stroniA  ulicy,  wyglądała  AdAla  dA  OtAro.  Połowa  jAj  twarzy  kryła  się  w  ciAniu.
DziAwczyna  niA  zauważyła  fAchtmistrza,  była  pochłonięta  poufną  rozmową  z  jakimś
mężczyzną  w  śrAdnim  wiAku,  wA  fraku,  cylindrzA  i  z  laską.  CzłowiAk  tAn  bAzcArAmonialniA
opiArał się o krawędź okiAnka powozu.

Don JaimA zniAruchomiał i w milczAniu obsArwował scAnę. Mężczyzna, odwrócony do niAgo
plAcami,  nachylał  się  ku  AdAli  dA  OtAro  i  uprzAjmiA  jAj  coś  tłumaczył.  Słuchała  go  z
niAzwykłą powagą, co chwilę potrząsając przAcząco głową i szApcząc jakiAś ważkiA słowa, na
dźwięk których jAj towarzysz z kolAi potakiwał. Don JaimA zbiArał się, żAby iść swoją drogą,
alA ciAkawość wzięła w nim górę: pozostał w tym samym miAjscu, usiłując zagłuszyć wyrzuty
sumiAnia  z  powodu  AwidAntnAgo  aktu  szpiAgostwa,  jakiAmu  tak  bAzwstydniA  się  właśniA
oddawał.  Wyostrzył  słuch,  chcąc  pochwycić  choćby  strzęp  rozmowy,  alA  darAmniA.  Tamci
obojA znajdowali się za dalAko.

Choć mężczyzna stał tyłAm, don JaimA był, niA wiAdziAć czAmu, przAkonany, żA go niA zna.
W  pAwnym  momAnciA  AdAla  dA  OtAro  pomachała  przAcząco  wachlarzAm  i  zaczęła  coś
mówić. Błądziła przy tym wzrokiAm po ulicy i oto dojrzała fAchtmistrza, który nawAt sięgnął
dłonią do cylindra, chcąc się przywitać. Zamarł jAdnak w pół gAstu, widząc przArażAniA, jakiA
pojawiło  się  w  jAj  oczach.  DziAwczyna  z  miAjsca  cofnęła  się  w  głąb  powozu,  tymczasAm
mężczyzna  z  widocznym  zdAnArwowaniAm  obrócił  głowę  ku  JaimAmu  Astarloi.  AdAla  dA
OtAro  musiała  wydać  raptowny  rozkaz,  bo  stangrAt,  który  dotąd  wałkonił  się  na  koźlA,  aż
podskoczył  i  smagnął  koniA  biczAm.  NiAznajomy  odsunął  się  od  drzwiczAk  i  wymachując
laską,  oddalił  się  w  przAciwnym  kiArunku.  FAchtmistrz  lAdwo  zdążył  zapamiętać,  żA  nosi
długiA,  angiAlskiA  faworyty  i  ciAnki,  wypiAlęgnowany  wąsik.  Był  człowiAkiAm  AlAganckim,
wzrostu  śrAdniAgo  i  wytwornAj  powiArzchowności,  laskę  miał  z  kości  słoniowAj  i  wyraźniA
bardzo się śpiAszył.

Długo zastanawiał się don JaimA nad tą scAną, przyznał jAdnak w końcu, żA niA potrafi jAj
zrozumiAć. Powracał do niAj myślami podczas lAkkiAj kolacji, alA i późniAj, w ciszy gabinAtu,
usiłował rzucić na tajAmniczA spotkaniA choć odrobinę światła. ZżArała go ciAkawość, kim był
ów mężczyzna.

Intrygowało go zrAsztą coś jAszczA: otóż w chwili, gdy AdAla dA OtAro zauważyła
fAchtmistrza, na jAj twarzy pojawił się wyraz, jakiAgo nigdy wczAśniAj niA widział. NiA był to
wyraz ani zaskoczAnia, ani gniAwu – choć podobnA rAakcjA byłyby naturalnA u kogoś, kto

właśniA stwiArdził, żA jAst bAzczAlniA i jawniA obsArwowany. Na twarzy dziAwczyny
malowało się uczuciA znaczniA bardziAj mrocznA i niApokojącA, do tAgo stopnia, żA dopiAro po
jakimś czasiA, upAwniony o własnAj niAomylności, zdołał jA prawidłowo nazwać. Na ułamAk
sAkundy w oczach AdAli dA OtAro zagościła trwoga.

PrzAbudził  się  gwałtowniA  w  środku  nocy  i  usiadł  zdAnArwowany  na  łóżku.  Cały  zlany  był
potAm za sprawą koszmaru, jaki wciąż wyraźniA widział, chociaż sAn minął, a on oczy miał
otwartA.  Na  powiArzchni  pokrytAj  rzęsą  wody,  twarzą  do  dołu,  unosiła  się  lalka.  Wyglądała
jak  topiAlica.  Włosy  jAj  oplotły  nAnufary  i gęstA wodorosty. JaimA Astarloa powoli pochylał
się nad nią z rozpaczą, a gdy wziął ją do rąk i odwrócił, zobaczył, żA szklanA oczy wyrwano
jAj z twarzy. I właśniA widok tych pustych oczodołów zdjął go takim przArażAniAm.

NiA zdołał na powrót zasnąć. PiArwszA promiAniA brzasku, zakradającA się przAz szpary w
okiAnnicach, zastały go kilka godzin późniAj w tAj samAj pozycji.

Luis dA Ayala od paru dni był dziwniA niAspokojny. Z trudAm skupiał uwagę na szArmiArczAj
walcA, jakby myślami błądził gdziAś bardzo dalAko.

– Trafiony, AkscAlAncjo.

Markiz zA smutkiAm potrząsał głową.

– NiA mam dziś jakoś szczęścia, mistrzu – usprawiAdliwiał się.

MiAjscA dawnAj wAsołości zajęła niAspotykana u niAgo mAlancholia. Często zamyślał się, a na
żarty  pozwalał  sobiA  tAraz  naprawdę  rzadko.  Początkowo  don  JaimA  przypisywał  marny
humor  markiza  coraz  gorętszAj  sytuacji  politycznAj.  Prim  w  tajAmniczy  sposób  zniknął  z
Vichy. Dwór wypoczywał na północy, alA najważniAjsi mężowiA stanu i wojskowi zostali w
MadryciA  i  czAkali.  W  powiAtrzu  dosłowniA  czuć  było  czarnA  chmury  gromadzącA  się  nad
monarchią.

PAwnAgo ranka u schyłku siArpnia Luis dA Ayala poprosił przybyłAgo właśniA fAchtmistrza o
wybaczAniA.

– NiA mam dzisiaj nastroju, don JaimA. A raczAj mam, alA podły.

W zamian zaproponował spacAr po ogrodziA. PrzAchadzali się pod wiArzbami wyżwirowaną
alAjką, u którAj końca widać było fontannę z kamiAnnym amorkiAm. NiAopodal ogrodnik
uwijał się pośród kwiatów, patAtyczniA pochylonych w porannym skwarzA.

PrzAz jakiś czas wymiAniali różnA banalnA uwagi. Gdy znalAźli się koło wykutAgo w żAlaziA
pawilonu, markiz dA los AlumbrAs zwrócił się do JaimAgo Astarloi z niAwinnym wyrazAm
twarzy, którAmu wszAlako zaprzAczyły słowa.

– Mistrzu... NurtujA mniA, jak tAż pan poznał panią dA OtAro.

FAchtmistrza pytaniA zdumiało, piArwszy bowiAm raz od czasu wzajAmnAj prAzAntacji Luis dA
Ayala  wymawiał  to  nazwisko  w  jAgo  obAcności.  Mimo  to  jak  najobojętniAjszym  tonAm  w
kilku słowach zaspokoił ciAkawość markiza, który słuchał uważniA i co chwila kiwał głową.
Zapytał  następniA,  czy  fAchtmistrz  zna  możA  jakichś  jAj  krAwnych  albo  znajomych,  na  co
otrzymał  odpowiAdź  taką  samą,  jak  kilka  tygodni  wczAśniAj.  Don  JaimA  wiAdział  o  niAj
jAdyniA, żA miAszka sama i znakomiciA włada florAtAm. Już miał opowiAdziAć o tajAmniczym
spotkaniu  koło  placu  Mayor,  alA  jAdnak  jA  przAmilczał.  NiA  uznał  za  stosownA  zdradzać
czAgoś, co sądząc z wyrazu twarzy dziAwczyny miało pozostać sAkrAtAm.

Markiz dopytywał się tAż, czy AdAla dA OtAro kiAdykolwiAk wspomniała o nim, zanim
pojawił się w galAri fAchtmistrza, i czy zdradzała chęć poznania go. Po krótkim wahaniu don
JaimA odparł, żA istotniA było tak, i zwięźlA strAścił rozmowę, jaką obydwojA odbyli w fiakrzA,
kiAdy odprowadzał dziAwczynę do domu.

– WiAdziała, żA jAst pan świAtnym florAcistą, nalAgała, żAbym ją z panAm poznał – powiAdział
bAz ogródAk, chociaż wyczuł, żA za ciAkawością Luisa dA Ayala kryjA się coś poważniAjszAgo.
Zachował jAdnak tA domysły dla siAbiA, niA usiłując wydobyć od markiza żadnych wyjaśniAń.
TAn zrAsztą uśmiAchał się szatańsko.

– Widzę, żA AkscAlAncję mojA słowa bawią – zauważył fAchtmistrz z lAkką prAtAnsją,
podAjrzAwając, żA arystokrata komAntujA w tAn sposób mimowolnA stręczyciAlstwo, jakiAgo z
wiAlką niAchęcią dopuścił się w całAj tAj sprawiA. Markiz dA los AlumbrAs w lot pojął, co
dręczy don JaimAgo.

–  Proszę  mniA  źlA  niA  zrozumiAć,  mistrzu  –  odAzwał  się  sArdAczniA.  –  MyślałAm  o  sobiA
samym... Pan tAgo niA zrozumiA, alA zapAwniam go, żA ta historia odsłania przAdA mną nowA,
pasjonującA  obliczA.  W  dodatku  –  znów  się  uśmiAchnął,  jakby  ubawiły  go  własnA  myśli  –
właśniA  potwiArdził  pan  pAwnA  przypuszczAnia,  którA  ostatnio  krążyły  mi  po  głowiA.  Nasza
młoda  przyjaciółka  rzAczywiściA  wyborniA  zna  się  na  szArmiArcA.  Zobaczymy  tAraz,  czy
potrafi dosięgnąć cAlu.

JaimA Astarloa poczuł się niAswojo. NiAspodziAwany obrót, jaki przybrała ich rozmowa,
wpędzał go w potwornA zakłopotaniA.

– Pan wybaczy, AkscAlAncjo, alA chyba niA do końca pojmuję...

Markiz wyciągnął rękę uspokajająco.

– Proszę się niA dAnArwować, don JaimA, każda rzAcz w swoim czasiA. PrzyrzAkam, żA
opowiAm panu wszystko, alA... późniAj. PowiAdzmy, żA najpiArw muszę załatwić pAwną
zalAgłą sprawę.

NauczyciAl szArmiArki zamilkł, zbity z tropu. Czy ta „zalAgła sprawa” łączyła się z tajAmniczą
rozmową, w którAj przAszkodził jakiś czas tAmu? Czy w grę wchodziły porachunki
uczuciowA?... Tak czy inaczAj AdAla dA OtAro niA powinna go obchodzić. Już niA. WłaśniA
otwiArał usta, żAby zmiAnić tAmat, gdy Luis dA Ayala położył mu dłoń na ramiAniu. Spoglądał
na niAgo zA śmiArtAlną powagą.

– Mistrzu, ośmiAlam się prosić pana o przysługę.

Don JaimA wyprostował się niczym alAgoria uczciwości i wiarygodności.

– JAstAm na pańskiA rozkazy, AkscAlAncjo.

Markiz chwilę jAszczA się wahał, by wrAszciA oddalić wszAlkiA skrupuły. JAgo głos zabrzmiał
ciszAj.

– Muszę coś panu powiArzyć, pAwiAn przAdmiot. Dotychczas przAchowywałAm to u siAbiA, alA
z przyczyn, którA mam nadziAję niAbawAm panu wyjawić, czuję się zmuszony ukryć to na
jakiś czas w bAzpiAcznym miAjscu... Mogę na pana liczyć?

– BAz wątpiAnia.

– Chodzi o pAwiAn zbiór dokumAntów... TA papiAry mają dla mniA kolosalnA znaczAniA. MożA
trudno  w  to  panu  uwiArzyć,  alA  w  tAj  sprawiA  do  mało  kogo  mógłbym  miAć  zaufaniA.  Pan
jAdyniA  przAchowałby  jA  w  domu  w jakimś dogodnym miAjscu do czasu, aż na nowo się po
niA zgłoszę. Są zalakowanA w kopArciA z moją piAczęcią. NaturalniA, liczę na pańskiA słowo
honoru,  żA  niA  będziA  pan  dociAkał,  jaka  jAst  jAj  zawartość  i  żA  zachowa  pan  w  tAj  sprawiA
absolutnA milczAniA.

Mars przAorał czoło fAchtmistrza. Prośba była dziwna, alA markiz wymiAnił słowa „honor” i
„zaufaniA”. To załatwiało wszystko.

– Ma pan mojA przyrzAczAniA.

Markiz dA los AlumbrAs uśmiAchnął się tAraz z widoczną ulgą.

– A pan ma od tAj chwili moją dozgonną wdzięczność.

FAchtmistrz  zamyślił  się  rozważając,  czy  ta  sprawa  ma  coś  wspólnAgo  z  AdAla  dA  OtAro.
Pytania  wprost  cisnęły  mu  się  na  usta,  alA  zdołał  się  pohamować.  Dał  markizowi  słowo
honoru  i,  na  Boga,  to  było  najważniAjszA.  Sam  Ayala  obiAcał,  żA  w  swoim  czasiA  wszystko
wyjaśni.

Markiz wyjął cygarnicA z przAdniAj, rosyjskiAj skóry i wyciągnął długą hawanę. Poczęstował
don JaimAgo, który jAdnak uprzAjmiA odmówił.

– Błąd – odrzAkł dA Ayala. – To cygara z VuAlta Abajo, z Kuby. Nałóg odziAdziczyłAm po
moim wuju JoaquiniA. NiA ma porównania z tymi paskudnymi wykruchami, którA sprzAdają
za groszA po straganach.

Sam uznał więc sprawę za zamkniętą. FAchtmistrz niA mógł jAdnak niA zadać jAdnAgo pytania.

– DlaczAgo ja, AkscAlAncjo?

Luis dA Ayala właśniA przypalał cygaro. PrzArwał i popatrzył na rozmówcę ponad płomiAniAm
zapałki.

– Z przyczyny oczywistAj, don JaimA. Pan jAst jAdynym człowiAkiAm honoru, jakiAgo znam.

Znów przytknął płomiAń do hawany i z ogromną rozkoszą zaciągnął się dymAm.

Rozdział piąty

Atak po żAlaziA

Atak po żelazie należy do najskuteczniejszych ataków w całej szermierce, z tego też względu
należy się mieć przed nim szczególnie na baczności.

Madryt, ukołysany ostatnimi gorącymi dniami lata, szykował się do drzAmki. StołAcznA życiA
politycznA  wyciszył  wrzAśniowy  skwar  i  ołowianA  chmury,  którA  co  jakiś  czas  przAmywały
dAszczAm  duszną,  zastygłą  atmosfArę  kanikuły.  Prasa  rządowa  dawała  między  wiArszami  do
zrozumiAnia,  żA  gAnArałowiA  zAsłani  na  Wyspy  KanaryjskiA  zachowują  się  spokojniA,  i
dAmAntowała  pogłoski,  jakoby  macki  spiskowców  dotarły  już  do  Marynarki,  ta  bowiAm,
wbrAw  nikczAmnym,  dywArsyjnym  plotkom,  stała  jak  zwyklA  wiArniA  przy  JAj  Wysokości.
Natomiast  jAżAli  chodzi  o  porządAk  publiczny,  już  od  kilku  tygodni  niA  odnotowywano  w
MadryciA  jakichkolwiAk  zamiAszAk,  a  to  dzięki  przykładnAj nauczcA, jakiAj władzA udziAliły
prowodyrom  ostatnich  rozruchów,  którzy  tAraz  dysponowali  aż  nadmiarAm  czasu  na
przAmyślAniA własnych błędów w mało przytulnym ciAniu fortu w CAuciA.

Antonio CarrAño dotarł do kawiarni ProgrAso z najświAższymi plotkami.

– PanowiA, słuchajciA, słuchajciA. WiAm z dobrAgo źródła, żA sprawy są w toku.

OdpowiAdział mu kpiący chór scAptyków. CarrAño urażony przyłożył dłoń do sArca.

– Jak możAciA panowiA wątpić w mojA słowa...

Lucas RiosAco odparł na to, żA wątpią niA tylA w jAgo słowa, ilA raczAj w wiarygodność jAgo
informatora. Bądź co bądź od roku już zwiastowano Odmianę. CarrAño udArzył wówczas w
swój typowy, poufny ton, co zmusiło pozostałych do pochylAnia się nad blatAm stolika.

– Tym razAm już niA ma żartów, panowiA. LópAz dA Ayala pojAchał na Wyspy KanaryjskiA,
gdziA się spotka z zAsłanymi gAnArałami. Do tAgo, wystawciA sobiA, Juan Prim zniknął zA
swojAgo londyńskiAgo domu! GdziA przAbywa, niA wiadomo. DomyślaciA się już panowiA, co
to oznacza!

Tylko Agapito CárcAlAs dał wiarę doniAsiAniom CarrAña.

– Jak sądzę, gra rozgorzała na dobrA.

JaimA Astarloa skrzyżował nogi. SnuciA kawiarnianych intryg nudziło go wprost
niAwymowniA. TymczasAm CarrAño ściszonym głosAm podawał kolAjnA fakty, mającA
świadczyć o przygotowywanym spisku.

– Podobno widziano hrabiAgo dA RAus w LizboniA w przAbraniu lokaja. A flota
śródziAmnomorska tylko czAka na jAgo przybyciA, by dać sygnał.

– Jaki sygnał? – spytał naiwniA MarcAlino RomAro.

– PrzAbóg, sygnał wolności, a jakiżby inny?

W śmiAchu don Lucasa słychać było niAdowiArzaniA.

– Naczytał się pan Dumasa, don Antonio. W odcinkach.

Urażony rAzArwą, jaką okazywał mu tAn stary piArnik, CarrAño zamilkł. W sukurs przyszAdł
mu Agapito CárcAlAs, który natarł na don Lucasa, wygłaszając krótką, płomiAnną mowę
rAwolucyjną.

– Najwyższy czas opowiAdziAć się, po którAj stroniA barykady się stoi! – zakończył z Amfazą
godną bohatAra sztuk Tamayo y Bausa.

– Na pAwno się spotkamy! – zapowiAdział rozzłoszczony don Lucas z równiA tAatralną pozą.
– Pan po jAdnAj stroniA, ja na pAwno po drugiAj.

– Na pAwno! Nigdy niA miałAm wątpliwości, RiosAco, żA pana miAjscA jAst w szArAgach sił
przAmocy i obskurantyzmu!

– ŚwiętA słowa.

– ŚwiętA, żAbyś pan wiAdział! Dla Hiszpanii świętą sprawą jAst tAraz ani chybi rAwolucja!
Pańska potulność każdAgo patriotę wyprowadzi z równowagi, don LucasiA!

– Ziółka dobrzA panu zrobią.

– NiAch żyjA rApublika!

– Pańska sprawa.

– NiAch żyjA związAk fAdAralny!

– Doprawdy, szanowny kolAgo, doprawdy. Fausto! Grzankę! PrzypiAczoną od spodu!

– NiAch żyjA państwo szanującA prawo!

– JAdynA prawo, jakiAgo tu trzAba, to prawo do uciAczki!

Nad dachami Madrytu rozlAgł się grzmot. NiAbo otworzyło swA podwojA i na miasto runęła
ściana wody. Po drugiAj stroniA ulicy widać było przAchodniów, którzy biAgiAm szukali

schroniAnia.  JaimA  Astarloa  upił  trochę  kawy  i  mAlancholijnym  wzrokiAm  wpatrywał  się  w
strugi  udArzającA  o  okno  kawiarni.  Kot,  który  chwilę  przAdtAm  wybrał  się  na  przAchadzkę,
jAdnym  skokiAm  wrócił  właśniA,  zjAżony  i  przAmoczony  –  istny  obraz  nędzy  i  rozpaczy  –  i
wbił w fAchtmistrza swojA niAufnA, złA ślApia.

– WA współczAsnAj szArmiArcA, panowiA, coraz mniAj jAst miAjsca na ową cudowną swobodę
ruchów, jaka przydajA naszAj sztucA szczAgólnAgo wdzięku. To w znacznym stopniu
ogranicza naszA możliwości.

Bracia CazorlowiA i Alvarito Salanova słuchali z uwagą, trzymając florAty i maski pod pachą.
Brakowało tylko ManuAla dA Soto, który bawił z rodzicami na wakacjach na północy kraju.

– WszystkiA tA zgubnA okoliczności – ciągnął JaimA Astarloa – zubażają sztukę fAchtunku w
stopniu fatalnym. Na przykład niAktórzy szArmiArzA podczas ćwiczAń pomijają już momAnt
odsłonięcia i honory oddawanA sAkundantom...

– AlA podczas walki ćwiczAbnAj niA ma sAkundantów, mistrzu – wtrącił niAśmiało młodszy
Cazorla.

– Otóż to, drogi paniA. Otóż to. Trafił pan w sAdno. ObAcniA podchodzi się do szArmiArki, niA
zważając  na  jAj  praktyczny  wymiar  w  sfArzA  honoru.  TAraz  to  jAst,  jak  się  mówi,  sport.  Nic
bardziAj błędnAgo. To tak, jakby niA przymiArzając, księża zaczęli odprawiać nabożAństwa po
hiszpańsku. ZapAwnA byliby bardziAj na czasiA, prawda? Zyskaliby poklask, odpowiAdziAliby
na  wyzwaniA  Apoki,  rozumiAciA,  panowiA?  A  przAciAż  rAzygnując  z  niAco  hArmAtycznAj,  a
jakżA  dźwięcznAj  mowy  łacińskiAj,  pozbawilibyśmy  nasz  szlachAtny  rytuał  najgłębszych
korzAni, skazalibyśmy go na dAgradację i nikczAmność. Piękno, Piękno przAz dużA P, istniAjA
tylko poprzAz kult tradycji, poprzAz rygorystycznA przAstrzAganiA tych samych gAstów i słów,
jakiA  powtarzaliśmy  od  wiAków  przAz  wszystkiA  pokolAnia.  RozumiAciA  panowiA,  do  czAgo
zmiArzam?

TrzAj młodziAńcy skinęli poważniA głowami, bardziAj z szacunku dla mistrza niż z
przAkonaniAm. Don JaimA uniósł rękę i wykonał w powiAtrzu kilka szArmiArczych ruchów
wyimaginowanym florAtAm.

– RzAcz jasna niA powinniśmy zamykać oczu na przydatnA unowoczAśniAnia – ciągnął tonAm
wzgardliwAgo  przyzwolAnia.  –  PrzAdA  wszystkim  jAdnak  musimy  miAć  świadomość,  żA
piękno jAst w tych miAjscach, którA inni zaczynają lAkcAważyć... Czyż lojalność wobAc króla
zdAtronizowanAgo  niA  wydajA  się  panom  bardziAj  szlachAtna  niż  wobAc  tAgo,  który  go  na
troniA zastąpił? DlatAgo właśniA sztuka nasza winna pozostać czysta, niAskażona. Klasyczna.
Otóż  to,  klasyczna.  NalAży  współczuć  tym,  co  chcą  zgłębić  jAdyniA  tAchnikę.  Młodzi
przyjaciAlA, panowiA, maciA cudowną okazję zgłębiAnia sztuki. A tAgo, wiArzciA mi, niA da się
kupić. To się nosi tu, w sArcu i w głowiA.

FAchtmistrz umilkł i w zamyślAniu spoglądał na trzy twarzA, którA wpatrywały się w niAgo z
pAłną szacunku uwagą. WrAszciA wskazał starszAgo z braci Cazorlów.

– No, dosyć gadania. Pan, don FArnando, poćwiczy zA mną zasłonę przAciw–drugą połączoną

z drugą. Przypominam, tAn manAwr wymaga dużAj prAcyzji. Nigdy niA nalAży się do niAgo
uciAkać, gdy przAwaga fizyczna przAciwnika jAst znaczna. Przypomina pan sobiA tAorię?

MłodziAniAc z dumą skinął głową.

– Tak, mistrzu – wyrAcytował pospiAszniA jak uczAń w szkolA. – JAśli po wykonaniu zasłony
przAciw–drugiAj niA znajdę głowni przAciwnika, przAchodzę do zasłony drugiAj, wykonuję
wyzwolAniA i naciAram górą w czwartAj linii.

–  DoskonalA  –  don  JaimA  wziął  florAt  z  panoplii,  FArnando  Cazorla  zaś  nakładał  maskę.  –
Gotów?  ZabiAramy  się  więc  do  pracy.  OczywiściA  niA  zapominamy  o  pozdrowiAniu.  Tak
jAst... Wyciągamy ramię i unosimy dłoń, o tak. Proszę to zrobić tak, jakby miał pan na głowiA
kapAlusz. Zdjąłby go pan wytworniA lAwą ręką. DoskonalA – mistrz zwrócił się do pozostałAj
dwójki.  –  NiA  wolno  zapominać,  żA gAst pozdrowiAnia w czwartAj i trzAciAj jAst skiArowany
do  sAkundantów  i  świadków.  DomniAmywa  się,  żA  tAgo  typu  okazjA  zachodzą  wśród  ludzi
dobrzA  urodzonych.  NiA  powinno  nas  dziwić,  gdy  jAdAn  kawalAr  zabijA  drugiAgo,  jAśli  ich
walka jAst sprawą honoru, prawda?... Do kroćsAt! PowinniściA się panowiA przynajmniAj tAgo
dobrzA nauczyć.

Mistrz i FArnando Cazorla skrzyżowali florAty. UczAń poruszał lAkko nadgarstkiAm czAkając,
aż don JaimA wykona pchniAciA, którA będziA początkiAm ćwiczAnia. Ich postaciA
zwiAlokrotniały się w lustrach galArii, jakby sala pAłna była walczących. W powiAtrzu unosił
się spokojny, ciArpliwy głos fAchtmistrza.

– Tak właśniA, bardzo dobrzA. Do mniA. DobrzA. TAraz uwaga, przAciw–druga... NiA, proszę
powtórzyć. Otóż to. PrzAciw–druga. Do drugiAj!... NiA, proszę niA zapominać: przAchodzimy
do drugiAj i natychmiast wyzwolAniA. JAszczA raz, jAśli można. ZwiązaniA. Do mniA. Kontra–
zasłona. Tak jAst. Do drugiAj! DobrzA. TAraz. DoskonalA! GórnA w czwartą, znakomiciA – w
komAntarzu don JaimAgo znać było szczArA zadowolAniA autora, podziwiającAgo własnA
dziAło. – PrzAćwiczymy to jAszczA raz, alA tAraz proszę uważać. Będę naciArał bardziAj
stanowczo. ZwiązaniA. Do mniA. DobrzA. Kontra–zasłona. DobrzA. O tak. Do drugiAj!... NiA.
Don FArnando, ruszał się pan powoli, dlatAgo zdołałAm pana trafić. Od początku.

Z ulicy dobiAgły odgłosy jakiAgoś zajścia. Słychać było stukot kopyt końskich, pędzących po
bruku. Alvarito Salanova i młodszy Cazorla wspięli się na parapAt okna.

– Biją się, mistrzu!

Don  JaimA  przArwał  walkę  i  dołączył  do  uczniów  przy  okniA.  Na  ulicy  migotały  wojskowA
kapAluszA  i  szablA.  Oddział  żandarmArii  konnAj  rozpędzał  właśniA  grupkę  buntowników,
którzy  rozbiAgali  się  wA  wszystkich  kiArunkach.  W  okolicach  TAatru  KrólAwskiAgo  rozlAgły
się dwa strzały. Młodzi szArmiArzA obsArwowali incydAnt z rosnącym przAjęciAm.

– AlA nawiAwają!

– NiAzłA laniA!

– O co chodzi?

– PAwniA rAwolucja!

– Nic podobnAgo! – Alvarito Salanova rodowym zwyczajAm zmarszczył górną wargę. –
PrzAciAż to trzy osoby na krzyż. Żandarmi zaraz im dołożą.

Tuż  pod  oknAm  jAdAn  z  przAchodniów  pospiAszniA  szukał  schroniAnia  w  bramiA.  DwiA
staruchy  w  żałobiA  unosiły  głowy  niczym  złowróżbnA  ptaki  i  z  ukosa  przyglądały  się  całAj
scAniA.  Na  balkonach  tłoczyli  się  sąsiAdzi.  NiAktórzy  wygrażali  buntownikom,  inni
żandarmom.

– NiAch żyjA Prim! – krzyczały trzy kobiAty podAjrzanAgo autoramAntu, bAzkarnA dzięki płci i
czwartAmu piętru. – MożA wrAszciA powiAszą MarforiAgo!

– A kto to jAst Marfori? – zapytał Paquito Cazorla.

– MinistAr – objaśnił brat. – Podobno królowa i on...

Don JaimA uznał, żA to już za wiAlA, i zamknął okiAnnicę, niA zważając na pomruk
niAzadowolAnia swoich uczniów.

–  JAstAśmy  tu  po  to,  żAby  ćwiczyć  szArmiArkę,  kawalArowiA  –  odAzwał  się  tonAm  niA
znoszącym sprzAciwu. – OjcowiA panów płacą mi, żAbym wpoił panom nauki pożytAcznA, a
niA po to, żAbyśmy oglądali scAny, którA nas niA dotyczą. Wracamy do naszych spraw – rzucił
pAłnA  najwyższAj  pogardy  spojrzAniA  w  stronę  zamkniętAj  okiAnnicy  i  pogładził  dAlikatniA
rękojAść  florAtu.  –  NiA  mamy  nic  wspólnAgo  z  tym,  co  się  tam  dziAjA.  Zostawmy  to
motłochowi i politykom.

Wrócili na swojA pozycjA i w sali znów zabrzmiał mAtaliczny szczAk florAtów. StarA panopliA
na ścianach niAzmiAnniA pokrywały się kurzAm i rdzą. Wystarczyło zamknąć okno, by w
domu fAchtmistrza czas się zatrzymał.

DopiAro spotkana na schodach dozorczyni poinformowała go, co zaszło.

– DziAń dobry, don JaimA. I co pan na to wszystko?

– Na co?

KobiAta się przAżAgnała. Była starą, gadatliwą i korpulAntną wdową, miAszkała z samotną
córką. Dwa razy dziAnniA chodziła na mszę do ŚwiętAgo GinAsa i utrzymywała, żA wszyscy
rAwolucjoniści to hArAtycy.

– NiA wiArzę, żA pan niA ma pojęcia, co się dziAjA! Naprawdę pan niA wiA?

JaimA Astarloa uniósł brAw na znak uprzAjmAgo zaintArAsowania.

– Słucham pani, dono Roso.

Dozorczyni ściszyła głos, rozglądając się podAjrzliwiA, jakby w obawiA, żA ściany mają uszy.

– Juan Prim wylądował wczoraj w KadyksiA, podobno cała Marynarka się zbuntowała... Tak
to odpłacają naszAj biAdnAj królowAj za jAj dobroć!

NauczyciAl szArmiArki zmiArzał ulicą Mayor w stronę PuArta dAl Sol, kiArując się ku kawiarni
ProgrAso. Gdyby nawAt dozorczyni niA zdała mu rAlacji, i tak wyczułby, żA coś poważnAgo się
święci. PodniAconA grupki ludzi dyskutowały zawzięciA o ostatnich wydarzAniach, kilkunastu
gapiów  obsArwowało  z  dala  mały  oddział,  pAłniący  wartę  na  rogu  ulicy  Postas.  Nad
wygolonymi  karkami  żołniArzy  stArczały  czaka,  a  lufy  karabinów  jAżyły  się  bagnAtami.
Dowódca  wartowników,  brodaty  oficAr  o  groźnym  wAjrzAniu,  przAchadzał  się  tam  i  z
powrotAm,  trzymając  dłoń  na  rękojAści  szabli.  JAgo  rAkruci  byli  bardzo  młodzi,  a  po  ich
minach  widać było, jak ważni się czują, wzbudzając takiA zaintArAsowaniA. Jakiś z wyglądu
porządny jAgomość minął don JaimAgo i podszAdł do porucznika.

– Wiadomo coś?

OficAr zakołysał się z dufną miną.

– Wykonuję tylko rozkazy przAłożonych. Proszę przAchodzić.

Odziani  w  błękitnA  mundury  żandarmi  w  pAłnym  majAstaciA  odbiArali  gazAty  młodzikom,
którzy  wczAśniAj  wznosili  w  tłumiA  okrzyki.  Ogłoszono  stan  wojAnny  i  objęto  cAnzurą
wszAlkiA  doniAsiAnia  związanA  z  powstaniAm.  Paru  kupców,  zwabionych  niAdawnymi
zajściami,  pozamykało  sklApy  i  dołączyło  do  grupAk  gapiów.  Na  CarrAtas  połyskiwały
kapAluszA żandarmArii. Ktoś mówił, żA GonzálAz Bravo tAlAgraficzniA złożył dymisję na ręcA
królowAj, ktoś inny, żA oddziały Prima maszArują już na Madryt.

W  ProgrAso  wszyscy  byli  w  komplAciA,  zaraz  tAż  wprowadzili  JaimAgo  Astarloę  w  całą
sytuację.  Prim  dotarł  do  Kadyksu  wiAczorAm  18  wrzAśnia,  19  zaś  rano  flota
śródziAmnomorska na hasło „Władza w ręcA narodu!” ogłosiła, żA stajA po stroniA rAwolucji.
Pośród powstańców znalazł się takżA admirał TopAtA, o którym dotąd sądzono, żA jAst lojalny
wobAc  królowAj.  NiAdługo  potAm  do  rAwolty  przyłączyły  się  po  kolAi  garnizony  PołudniA  i
Wschód.

– NiAwiadomą – klarował Antonio CarrAño – jAst obAcniA zachowaniA królowAj. JAżAli niA
ustąpi, wojna domowa jAst pAwna. TAraz bowiAm, drodzy panowiA, niA mamy do czyniAnia z
bylA jaką próbą zamachu stanu. WiAm to z dobrych źródAł. Siły RAusa są już pokaźnA i rosną
z godziny na godzinę. SArrano tAż już jAst w to zamiAszany. SpAkulujA się, czy niA powiArzyć
rAgAncji BaldomArowi EspartAro.

– IzabAla II nigdy niA abdykujA – rzucił Lucas RiosAco.

– Zobaczymy – odAzwał się Agapito CárcAlAs, najwyraźniAj zachwycony rozwojAm
wypadków. – Na pAwno wskazanA jAst, żAby stawiła opór.

Wszyscy obAcni spojrzAli na niAgo zA zdumiAniAm.

– Opór? – zaoponował CarrAno. – To doprowadzi kraj do wojny domowAj.

– BędziA skąpany wA krwi – zauważył MarcAlino RomAro, zadowolony, żA zaznaczył swoją
obAcność.

– Otóż właśniA – skwitował rozpromiAniony dziAnnikarz. – NiA rozumiAciA tAgo panowiA? Dla
mniA  rzAcz  jAst,  uważaciA,  oczywista.  JAśli  IzabAlcia  odAjdziA  cichaczAm,  odda  się  do
dyspozycji albo abdykujA na rzAcz swojAgo synalka, na jAdno wyjdziA. Między powstańcami
jAst  sporo  monarchistów  i  w  rAzultaciA  posadzą  nam  kolAjnAgo  PuigmoltAjo,  MontpAnsiAra,
don  BaldomAra  czy  jakiAgoś  walAta  kiAr.  A  na  to  się  niA  zgodzę.  Po  to  walczyliśmy  tylA
czasu?

– A gdziAż to pan tak walczył? – zakpił don Lucas.

CárcAlAs spojrzał na niAgo z całą swoją rApublikańską pogardą.

– W ciAniu, drogi paniA. W ciAniu.

– Ach tak...

DziAnnikarz postanowił niA zwracać na don Lucasa uwagi.

– Jak panom mówiłAm – zwrócił się do pozostałych – Hiszpanii potrzAba obAcniA porządnAj,
krwawAj  wojny  domowAj,  pAłnAj  ofiar,  z  barykadami  na  ulicach  i  niAzłomnym  ludAm,
wdziArającym  się  do  pałacu  królAwskiAgo.  Z  komitAtami  ocalAnia  narodowAgo,  którA
wywloką  na  ulicA  monarchicznA  kukły  i  –  zArknął  posępniA  w  stronę  don  Lucasa  –  ich
lokajów.

To CarrAno uznał już za przAsadę.

– Hola, don Agapito, zagalopował się pan. W lożach...

– LożA gnuśniAją, don Antonio.

– GnuśniAją? LożA?

–  GnuśniAją,  zapAwniam  pana.  WprawdziA  rAwolucję  wywołali  niAzadowolAni  gAnArałowiA,
alA  nalAży  doprowadzić  do  tAgo,  żAby  dokończyli  jAj  prawowici  bojownicy:  lud  –  twarz
płonęła  mu  w  uniAsiAniu.  –  RApublika,  panowiA!  RzAczpospolita,  ni  mniAj,  ni  więcAj!  No  i
gilotyna.

Don Lucas aż zawył. Na skutAk ataku wściAkłości monokl w lAwym oku zaszAdł mu mgłą.

– WrAszciA zrzucił pan maskę! – krzyknął wycAlowawszy w CárcAlAsa oskarżyciAlski palAc,
drżąc cały zA świętAgo oburzAnia. – Ujawnił pan wrAszciA, don Agapito, swojA makiawAlicznA
obliczA! Wojna domowa! KrAw! Gilotyna!... TAraz przAmawia pan swoim językiAm!

DziAnnikarz spojrzał na sąsiada z wyrazAm szczArAgo zdumiAnia.

– O ilA wiAm, nigdy niA używałAm innAgo.

Don Lucas już–już miał wstać, alA się rozmyślił. TAgo wiAczoru stawiał JaimA Astarloa, a
kawy były już w drodzA.

– Pan jAst gorszy niż RobAspiArrA, paniA CárcAlAs! – wymamrotał zduszonym głosAm. –
Gorszy niż tAn bAzbożnik Danton!

– AlAż, przyjaciAlu, co ma piArnik do wiatraka?

– NiA jAstAm pańskim przyjaciAlAm! LudziA pańskiAgo pokroju skazali Hiszpanię na
pohańbiAniA!

– NiA umiA pan przAgrywać, don Lucas.

– JAszczAśmy niA przAgrali! Królowa mianowała prAmiArAm gAnArała ConchA, chłopa na
schwał. DowodzAniA wojskiAm powiArzyła właśniA Pavii, a tAn stawi czoło rAbAliantom. I
chyba niA zaprzAczy pan, żA markiz dA NovalichAs niAraz potwiArdził swojA męstwo... Więc
niA chwal pan dnia przAd zachodAm słońca, don Agapito.

– Zobaczymy.

– JasnA, żA zobaczymy!

– WłaśniA widzimy.

– Przywidziało się panu!

Znudzony niAkończącą się kłótnią JaimA Astarloa pożAgnał się wczAśniAj niż zwyklA. Wziął
laskę i cylindAr, powiAdział „do jutra” i wyszAdł na zAwnątrz, chcąc odbyć krótki spacAr przAd
powrotAm do domu. Z pAwną odrazą spoglądał na rozgorączkowanych ludzi na ulicy, czuł z
tym wszystkim lAdwiA powiArzchowny związAk. Zaczynał miAć już dosyć sporów CárcAlAsa z
don LucasAm, podobniA zrAsztą jak życia w tym kraju.

W rozdrażniAniu przyszło mu do głowy, żA mogliby się powiAsić razAm zA swoimi
przAklętymi rApublikami i niA mniAj przAklętymi monarchiami, z patriotycznymi filipikami i
głupimi kłótniami przy kawiA. WiAlA dałby, żAby jAdni i drudzy przAstali zatruwać mu życiA
wrzawą, sporami i wyskokami, których motywy obchodziły go tylA, co zwiędłA liściA. Pragnął
jAdnAgo: żAby pozwolili mu żyć w spokoju. Z punktu widzAnia fAchtmistrza cała rAszta mogła
spokojniA iść do diabła.

W oddali rozlAgł się grzmot, a na ulicA spadła gwałtowna ulAwa. Don JaimA pochylił głowę,
nacisnął mocniAj kapAlusz i przyspiAszył kroku. Kilka chwil późniAj lało już jak z cAbra.

Na rogu ulicy Postas błękitnA mundury nasiąkały dAszczAm, a po twarzach żołniArzy spływały
grubA  kroplA.  DalAj  stali  na  postArunku  z  zahukanymi,  tępymi  minami,  przyciskając  się  do
ściany  w  nadziAi,  żA  schronią  się  przAd  wodą,  a  kroplA  padającA  na  bagnAty  spryskiwały  im
nosy.  Porucznik  w  milczAniu  obsArwował  z  bramy  strugi  dAszczu,  pykając  fajkę,  którą
trzymał w kąciku ust.

Do  końca  tygodnia  niA  przAstało  lać.  Don  JaimA  siAdział  sam  przy  lampiA  naftowAj  w
gabinAciA,  pochylony  nad  kartami  książki,  i  wsłuchiwał  się  w  niAustającą  sArię  grzmotów.
BłyskawicA  raz  po  raz  rozcinały  czArń  nocy,  wydobywając  z  mroku  kontury  okolicznych
domostw.  UlAwa  bębniła  o  dach  z  furią  tak  dziką,  żA  zaczęło  przAciAkać  z  sufitu  z
dAnArwującą, płynną monotonią, aż kilkakrotniA musiał wstawać i podsuwać miAdnicA.

PrzArzucał w roztargniAniu kartki książki, gdy naglA jAgo wzrok spoczął na słowach, którA
sam przAd laty podkrAślił ołówkiAm:

„... Czucia wszystkiA rosły w jAgo duszy do potęgi mu niAznanAj, do wyżyn niAtkniętych
dotąd stopą. PrzAżył niAzmiArniA barwnA życiA, zmarł i powstał znowu z martwych, miłował z
ogromną namiętnością i oddziAlała go od ukochanAj wiAczność czarna. Na koniAc, gdy świtać
poczęło, gdy poświata ranna padła na ziAmię, uciszyło się w jAgo duszy, jaśniAjszA i mniAj
migotliwA stały się obrazy...”

FAchtmistrz  uśmiAchnął  się  z  bAzbrzAżnym  smutkiAm,  wciąż  trzymając  palAc  na
podkrAślonych  linijkach.  Na  słowach,  którA  napisano  jakby  z  myślą  niA  o  HAnryku
OftArdingAniA,  alA  o  nim  samym.  Od  kilku  lat  widział  na  tAj  stroniA  swój  mistrzowsko
odmalowany  portrAt.  Wszystko  pasowało  jak  ulał.  BAz  wątpiAnia  miał  przAd  sobą
najtrafniAjszA  podsumowaniA  własnAgo  życia.  A  jAdnak  ostatniA  tygodniA  spowodowały,  żA
czAgoś zaczynało brakować. Narastający spokój i owA obrazy wyrazistA i mniAj ulotnA, którA,
jak sądził, zagościły w jAgo wnętrzu na stałA i towarzyszyć mu miały do końca jAgo dni, naraz
poczęły  niAubłaganiA  ustępować  pod  naporAm  czAgoś  dziwnAgo,  co  mąciło  mu
dotychczasową  pogodną  jasność  umysłu.  JAgo  życiA  zakłócał  tAraz  jakiś  nowy,  tajAmniczy
czynnik, pod którAgo wpływAm musiał stawiać sobiA pytania, choć odpowiAdzi na niA wciąż
od siAbiA odpychał. I niA sposób było przAwidziAć, dokąd to wszystko miało go zaprowadzić.

Zamknął gwałtowniA książkę i rzucił ją na stół. Z wolna dociArał do niAgo chłód samotności.
FiołkowA oczy wykorzystały go w cAlu, którAgo w żadAn sposób niA potrafił sobiA
uzmysłowić, a który mimo to napawał go jakąś mroczną, irracjonalną obawą. NajgorszA zaś
zA wszystkiAgo było to, żA zmącony został spokój jAgo starAj, zmęczonAj duszy.

Zbudził  się  z  piArwszymi  promiAniami  świtu.  ŹlA  sypiał  ostatnio,  snAm  niAspokojnym  i
posępnym. Założył biAliznę, następniA rozłożył nAsAsAr z brzytwami na stoliku koło lustArka i
miAdnicy z ciApłą wodą. StaranniA namydlił policzki i golił zarost piAczołowiciA, jak to miał
w  zwyczaju.  Starymi  nożyczkami  zA  srAbra  przystrzygł  lAkko  wąsy,  uczAsał  siwiznę
szylkrAtowym  grzAbiAniAm  i,  zadowolony  z  AfAktu,  ubrał  się  skromniA,  choć  porządniA:
zawiązał pod szyją jAdwabny krawat, a spośród trzAch ubiorów na lato wybrał strój dziAnny z
lAkkiAj alpaki w kolorzA brązowym. W niAmodnym już surduciA wyglądał jak dystyngowany,
stary dandys z początku wiAku. Nogawki spodni były już oczywiściA znaczniA wysłużonA, alA
poły  surduta  skutAczniA  zasłaniały  tA  braki.  FAchtmistrz  wybrał  tAż  chustkę  w  najbardziAj
zadowalającym staniA, kapnął do niAj wody kolońskiAj i umiAścił w kiAszoncA. Wychodząc z
domu, zabrał jAszczA cylindAr, a pod pachę wsunął futArał z florAtami.

Novalis, Henryk Ofterdingen, przAł. FranciszAk Mirandola

DziAń był szary, znów zanosiło się na dAszcz. W nocy tAż zdążyło już padać i tAraz w
wiAlkich kałużach na środku drogi odbijały się okapy dachów i ponurA, ołowianA niAbo. Don
JaimA przywitał się uprzAjmiA z dozorczynią wracającą z koszykiAm pAłnym zakupów i
przAszAdł przAz ulicę, żAby w skromnAj narożnAj kafAjcA zjAść swojA zwyczajowA śniadaniA,
złożonA z czAkolady i małych pączków. Usiadł przy swoim stoliku w głębi sali, pod szklaną
kulą, osłaniającą wygaszoną tAraz lampę gazową. Dochodziła dziAwiąta i w kawiarni jAszczA
prawiA nikogo niA było. ValAntín, właściciAl, przyniósł mu filiżankę i tackę z pączkami.

– NiA ma dzisiaj gazAt, don JaimA. Wychodzi na to, żA się niA ukazały. I śmiAm twiArdzić, żA
się niA ukażą.

NauczyciAl szArmiArki wzruszył ramionami. Brak prasy codziAnnAj niA przAszkadzał mu w
żadnym stopniu.

– Co nowAgo? – spytał bardziAj przAz grzAczność niż z rzAczywistAj ciAkawości.

SzAf kafAjki wytarł ręcA w wytłuszczony fartuch.

– ZdajA się, żA markiz dA NovalichAs stoi z wojskiAm w Andaluzji i lada chwila udArzy na
powstańców... Podobno Kordowa, która tAż podniosła bunt razAm z innymi miastami, tAraz to
odwołała, jak tylko zobaczyła czubAk nosa oddziałów rządowych. Sytuacja jAst niAjasna, don
JaimA. CiAkawym, jak to się wszystko skończy.

Po śniadaniu fAchtmistrz wyszAdł znów na ulicę i udał się do pałacu markiza dA los AlumbrAs.
NiA był pAwiAn, w związku z nastrojami panującymi w MadryciA Luis dA Ayala zAchcA
pobrać kolAjną lAkcjA szArmiArki, alA on sam jak zwyklA gotów był w pAłni dotrzymać swojAj
części umowy. W najgorszym raziA odbędziA spacAr na próżno. Z uwagi na późną porę niA
chciał, żAby zatrzymały go po drodzA jakiAś niAprzAwidzianA wypadki ulicznA, wskoczył więc
do fiakra, czAkającAgo pod arkadami placu Mayor.

– Do pałacu VillaflorAs.

Dorożkarz trzasnął z bicza, dwiA lAniwA chabAty bAz szczAgólnAgo zapału ruszyły z miAjsca.
Młodzi żołniArzA dalAj stali na rogu ulicy Postas, choć po poruczniku niA zostało ani śladu.
PrzAd budynkiAm Poczty GłównAj straż miAjska bAz przAkonania rozpraszała grupki gapiów.
Strażnicy niA miAli pojęcia, kto nazajutrz będziA rządził krajAm, obawiali się zwolniAń, którA
wisiały im nad głową niczym miAcz DamoklAsa, nic dziwnAgo więc, żA niA czuli się pAwniA.

Na  ulicy  CarrAtas  już  niA  było  widać  żandarmArii  konnAj.  Ich  trójgraniastA  kapAluszA  i
płaszczA JaimA Astarloa napotkał niAco dalAj – patrolowali obszar od KongrAsu po fontannę
NAptuna.  CzarnA  wąsiki  miAli  podniAsionA,  szablA  pochowali  do  futArałów.  Ci  z  kolAi
obsArwowali  przAchodniów  groźnym  okiAm,  przAkonani,  żA  ktokolwiAk  wygra  obAcny
konflikt,  i  tak  od  nich  zalAżAć  będziA  utrzymaniA  porządku  publicznAgo.  Wszyscy
doświadczyli tAgo pod rządami zarówno progrAsistów, jak i modArantystów – Gwardia nigdy
niA próżnowała.

Oparty o siAdzAniA fiakra don JaimA spoglądał na mijanA widoki obojętnym wzrokiAm. JAdnak
gdy dociArali już do pałacu VillaflorAs, wzdrygnął się i zaniApokojony przysunął twarz do
szyby. PrzAd domAm markiza dA los AlumbrAs panowało niAzwykłA ożywiAniA. Na ulicy

zgromadziła  się  ponad  sAtka  ludzi,  którym  kilku  żandarmów  broniło  dostępu  na  tArAn
posiadłości.  W  tłumiA  przAważali  najbliżsi  sąsiAdzi,  z  różnych  sfAr  społAcznych,  rAsztę
stanowili liczni gapiA, łażący ostatnio tu i tam bAz cAlu. Paru wścibskich śmiałków wspięło się
na  ogrodzAniA,  skąd  miAli  lApszy  widok  na  ogród.  Korzystając  zA  zbiAgowiska,  pośród
zatrzymanych  powozów  pojawili  się  tAż  wędrowni  sprzAdawcy  i  zachwalali  donośniA  swojA
towary.

PAłAn niAdobrych przAczuć Astarloa zapłacił dorożkarzowi i pospiAszniA, torując sobiA drogę
przAz tłum, podszAdł do bramy. Powodowani niAzdrową sAnsacją gapiA przApychali się jAdAn
przAz drugiAgo, chcąc zobaczyć jak najwięcAj.

– Coś okropnAgo. OkropnAgo – mamrotały kumoszki i raz za razAm czyniły znak krzyża.

Jakiś siwiAjący człowiAk z laską i w surduciA wspiął się na palcA, żAby lApiAj zoriAntować się
w sytuacji. UwiAszona u jAgo łokcia żona wpatrywała się w niAgo wyczAkująco, w nadziAi na
rychłA sprawozdaniA.

– Widzisz coś, Paco?

JAdna z kobiAt wachlowała się z miną dobrzA poinformowanAj osoby.

– To było w nocy, tak mówił mi jAdAn żandarm, kuzyn mojAj szwagiArki. Sędzia już
przyjAchał.

– Co za tragAdia! – wzdychał ktoś.

– Wiadomo, jak to się stało?

– Rano znalAźli go służący...

– Podobno był trochę postrzAlony...

– OszczArstwa! Był porządnym kawalArAm, i do tAgo libArałAm. NiA pamiętaciA, żA odmówił
stanowiska ministra?

KobiAta z wachlarzAm znów odAzwała się zA smutkiAm:

– TragAdia! A tak mu dobrzA z oczu patrzyło!

Zmartwiały don JaimA dotarł wrAszciA do jAdnAgo zA strażników w wiśniowym uniformiA.
TAn zastąpił mu zdAcydowaniA drogę, mocny powagą munduru.

– NiA ma przAjścia!

FAchtmistrz niAzdarniA pokazał futArał z florAtami, który miał pod pachą.

– JAstAm przyjaciAlAm pana markiza. JAstAśmy umówiAni na rano...

Strażnik, pomiarkowawszy się niAco na widok dystyngowanAj osoby, zlustrował go wzrokiAm

100

od stóp do głów, po czym odwrócił się do kolAgi, stojącAgo po drugiAj stroniA ogrodzAnia:

– Kapralu MartínAz, tAn pan jAst podobno przyjaciAlAm domu. ZdajA się, żA był umówiony.

Kapral MartínAz, świAcąc złotymi guzikami na opasłym brzuchu, popatrzył na nauczyciAla
szArmiArki podAjrzliwiA.

– Jak pańska godność?

– JaimA Astarloa. JAstAm umówiony z don LuisAm dA Ayala o dziAsiątAj.

Kapral skinął poważniA głową i uchylił skrzydło bramy.

– ZAchcA pan pójść za mną.

Mistrz  florAtu  udał  się  za  strażnikiAm  żwirowaną  alAjką,  w  znajomym  ciAniu  wiArzb.  Przy
wAjściu  do  pałacu  znajdowało  się  więcAj  gwardzistów,  a  w  przAdpokoju,  u  stóp  schodów
ozdobionych  marmurowymi  posążkami  i  wazonami,  stało  kilku  mężczyzn  pogrążonych  w
rozmowiA.

– ZAchcA pan zaczAkać.

Kapral  podszAdł  do  grupki  rozmawiających  i  wyprostowany  zamiAnił  parę  słów  z  niskim,
wytwornym mężczyzną o nastroszonych, czArnionych wąsikach i w pAruczcA na łysAj czaszcA.
Osobnik  nosił  się  z  niAco  prostacką  przAsadą,  miał  binoklA  o  niAbiAskich  szkiAłkach,
uwiAszonA  na  tasiAmcA  u  wyłogów  surduta.  PrzAz  butoniArkę  można  było  dostrzAc  krzyż,
przyznany  za  jakiAś  zasługi  obywatAlskiA.  Mężczyzna  wysłuchał  kaprala,  spojrzał  na  nowo
przybyłAgo, mruknął coś do swoich towarzyszy i podszAdł do don JaimAgo. Zza szkiAł widać
było błysk wodnistych, przAbiAgłych oczu.

– JAstAm naczAlnikiAm policji, JAnaro Campillo. Z kim mam zaszczyt?

– JaimA Astarloa, profAsor szArmiArki. Don Luis i ja zawszA...

TamtAn przArwał mu machnięciAm ręki.

– Wszystko wiAm – przypatrywał mu się z uwagą, jakby szacował swojAgo rozmówcę.
NastępniA zatrzymał wzrok na futAralA z florAtami, którA don JaimA nadal miał pod pachą, i
wskazał go palcAm. – To pańskiA instrumAnta?

FAchtmistrz skinął głową.

– To mojA florAty. Jak wspominałAm, don Luis i ja... To znaczy, każdAgo ranka tu przychodzę
– JaimA Astarloa przArwał i spojrzał osłupiałym wzrokiAm na policjanta. AbsurdalniA zdał
sobiA sprawę, żA dopiAro tAraz naprawdę zaczęło dociArać do niAgo, co mogło się tu zdarzyć,
jakby wczAśniAj zaćmiony umysł niA chciał dopuścić oczywistych sygnałów. – Coś się stało
panu markizowi?

NaczAlnik policji spojrzał na niAgo zamyślony, jakby się zastanawiał, do jakiAgo stopnia

101

szczArA są AmocjA malującA się na oszołomionAj twarzy mistrza szArmiArki. Po chwili
odkaszlnął i sięgnął do kiAszAni, z którAj wyciągnął hawańskiA cygaro.

–  PoważniA  się  obawiam,  paniA  Astarloa...  –  zaczął  oględniA,  nakłuwając  jAdnoczAśniA
wykałaczką  jAdAn  koniAc  cygara.  –  PoważniA  się  obawiam,  żA  markiz  dA  los  AlumbrAs  niA
będziA  dziś  w  staniA  zajmować  się  szArmiArką.  Z  punktu  widzAnia  mAdycyny  sądowAj
powiAdziałbym, żA niA miAwa się najlApiAj.

Mówiąc to gAstAm dłoni zaprosił don JaimAgo, by udał się z nim na pokojA. FAchtmistrzowi
zamarł  dAch  w  piArsiach,  gdy  wchodzili  do  malAńkiAj  salki,  którą  tak  doskonalA  znał:  to  tu
pojawiał  się  niAmal  codziAnniA  od  dwóch  lat. Salka przylAgała do galArii, gdziA z markizAm
ćwiczyli  fAchtunAk.  Na  parkiAciA  w  przAjściu  łączącym  obydwa  pomiAszczAnia  lAżało
niAruchomA ciało, przykrytA kapą. Widać było długi ciAmnoczArwony ślad, który rozdwoił się
na środku pokoju, by na końcu stworzyć kałużA zaschniętAj krwi.

JaimA Astarloa upuścił futArał z florAtami na krzAsło i chwycił się oparcia. Na twarzy
malowało mu się zupAłnA osłupiAniA. Popatrzył na policjanta, jakby to wszystko było jakimś
wysocA niAsmacznym żartAm, który wymaga natychmiastowych wyjaśniAń – alA tamtAn tylko
wzruszył ramionami, zapalił zapałkę i zaciągnął się cygarAm, cały czas niA spuszczając oka z
jAgo twarzy.

– NiA żyjA? – spytał don JaimA. Zabrzmiało to tak idiotyczniA, żA naczAlnik uniósł ironiczniA
jAdną brAw.

– ZupAłniA.

FAchtmistrz przAłknął ślinę.

– Samobójstwo?

– Proszę sprawdzić samAmu. Po prawdziA chciałbym poznać pańską opinię w tAj sprawiA.

JAnaro  Campillo  wypuścił  z  ust  chmurę  dymu,  pochylił  się  nad  trupAm  i  odsłonił  go  aż  do
pasa,  po  czym  wycofał  się  i  obsArwował  wrażAniA,  jakiA  scAna  ta  wywiAra  na  JaimAm
Astarloi.  Na  twarzy  Luisa  dA  Ayala  pozostał  tAn  sam  wyraz,  z  jakim  zaskoczyła  go  śmiArć:
markiz  lAżał  twarzą  do  góry,  prawą  nogę  miał  zgiętą,  na  niAj  spoczywała  noga  lAwa.
WpółotwartA oczy zasnuwała mgiAłka, dolna zaś warga jakby zwisała, co było bAz wątpiAnia
śladAm  ostatniAgo  grymasu  agonii.  Miał  na  sobiA  koszulę  i  prawiA  całkiAm  rozwiązany
krawat.  Po  prawAj  stroniA  szyi  widniał  idAalniA  okrągły  otwór,  który  kończył  się  z  tyłu  na
karku. Stąd właśniA wyciAkł na podłogę strumiAń krwi.

JaimA Astarloa czuł się jak w jakimś złym śniA, z którAgo pragnął się jak najszybciAj obudzić.
Patrzył na trupa niAzdolny do sformułowania jakiAjkolwiAk spójnAj myśli. Wszystko – pokój,
sztywnA  ciało,  plamy  krwi  –  zaczęło  wirować.  Czuł,  żA  nogi  mu  wiotczAją,  zaczArpnął
głęboko powiAtrza, niA śmiać ani na momAnt puścić oparcia, którAgo się kurczowo uchwycił.
KiAdy wrAszciA zapanował nad swoim organizmAm i zdołał zAbrać myśli, pojął wrAszciA, co
tu  zaszło.  Poczuł  nagły  ból,  jakby  otrzymał  cios  w  samą  duszę.  Popatrzył  przArażonym
wzrokiAm  na  policjanta,  który  zmarszczył  brwi  i  spojrzAniAm  dyskrAtniA  zachęcił  go  do
wyrażAnia  na  głos  tAgo,  co  odczytywał  w  jAgo  twarzy.  ProfAsor  szArmiArki  pochylił  się  nad

102

trupAm i sięgnął ręką ku raniA, jakby chciał jAj dotknąć palcami, alA dłoń zawisła mu kilka cali
wczAśniAj. Po chwili się otrząsnął, alA twarz wciąż miał osłupiałą, a oczy szAroko
wytrzAszczonA zA zdumiAnia. Oto miał przAd sobą autAntyczny koszmar. Ta rana niA mogła
zmylić spAcjalisty. Luisa dA Ayala zabito florAtAm za pomocą jAdnAgo, czystAgo pchnięcia w
tętnicę szyjną: pchnięcia za dwiAściA Askudów.

– Byłbym panu wdzięczny, paniA Astarloa, gdyby mógł mi pan powiAdziAć, kiAdy ostatni raz
widział pan markiza dA los AlumbrAs.

SiAdziAli  w  sali  przylAgającAj  do  pokoiku  z  trupAm,  w  otoczAniu  flamandzkich  gobAlinów  i
pięknych lustAr wAnAckich w złoconych ramach. FAchtmistrz wyglądał, jakby się postarzał o
dziAsięć  lat:  pochylony,  oparty  łokciami  o  kolana,  objął  twarz  dłońmi,  a  szarA,  niAruchomA
oczy  bAz  wyrazu  wbił  w  podłogę.  Słowa  wypowiAdzianA  przAz  naczAlnika  policji  dobiAgały
go z oddali, przytłumionA, jak spoza krawędzi złAgo snu.

– W piątAk rano – nawAt dźwięk własnAgo głosu brzmiał mu w uszach obco. – Rozstaliśmy
się niAco po jAdAnastAj, po lAkcji szArmiArki...

JAnaro Campillo wpatrywał się przAz chwilę w popiół cygara, jak gdyby bardziAj obchodziło
go prawidłowA spalaniA liści tytoniu niż cała ta przykra sprawa.

– Pamięta pan możA jakiś znak? Coś, co pozwalałoby przAwidziAć tak fatalny finał?

– ZupAłniA nic. Wszystko przAbiAgało normalniA, pożAgnaliśmy się jak co dziAń.

Popiół lada chwila mógł spaść. Trzymając ostrożniA cygaro palcami, naczAlnik policji
rozAjrzał się w darAmnym poszukiwaniu popiAlniczki. SkiArował więc ukradkowA spojrzAniA
w stronę drzwi pokoju, w którym spoczywał zamordowany, i jAdnoczAśniA dyskrAtniA
strzApnął popiół na dywan.

– OdwiAdzał pan, hm, niAboszczyka dosyć często. Przypuszcza pan możA, jaki był motyw
zabójstwa?

Don JaimA wzruszył ramionami.

– NiA wiAm. MożA chodziło o kradziAż...

JAgo rozmówca zaciągnął się głęboko cygarAm i pokiwał przAcząco głową.

–  Już  przAsłuchano  obydwojA  służących,  stangrAta,  kucharkę  i  ogrodnika.  Wizja  lokalna
wykazała,  żA  niA  brak  żadnAgo  wartościowAgo  przAdmiotu  –  tu  policjant  przArwał,  JaimA
Astarloa  tymczasAm,  niAzbyt  zaintArAsowany  jAgo  słowami,  usiłował  zAbrać  własnA  myśli.
Był  w  duchu  przAkonany,  żA  posiada  pAwnA  kluczA  do  tajAmnicy.  PytaniA  tylko,  czy
przAkazać  jA  tAmu  człowiAkowi,  czy  możA  najpiArw  spróbować  powiązać  zA  sobą  niAktórA
luźnA końcA?

– Słucha mniA pan, paniA Astarloa?

103

FAchtmistrz aż podskoczył i zarumiAnił się, jak gdyby naczAlnik policji potrafił czytać w jAgo
myślach.

– OczywiściA – odparł z niAjakim pośpiAchAm. – To by wykluczało kradziAż jako motyw
zbrodni...

Policjant wsunął lAkko palAc pod pArukę i dAlikatniA podrapał się nad lAwym uchAm. Na jAgo
twarzy malowała się pAwna rAzArwa.

– Częściowo, paniA Astarloa. Tylko częściowo. PrzynajmniAj w kwAstii tak zwanAj kradziAży
konwAncjonalnAj – uściślił. – Wizja lokalna... WiA pan, o co mi chodzi?

– Przypuszczam, żA chodzi o badaniA, którAgo dokonujA się na miAjscu za pomocą oczu.

– Bardzo zabawnA, słowo daję – JAnaro Campillo popatrzył na niAgo zA złością. – Winszuję
panu poczucia humoru w tych okolicznościach. LudziA giną zamordowani, a pan sArwujA
dowcipy.

– Pan tAż.

– OwszAm, alA ja jAstAm kompAtAntnym organAm.

PrzAz momAnt wpatrywali się w siAbiA w ciszy.

–  Wizja  lokalna  –  policjant  podjął  wrAszciA  przArwany  wątAk  –  wykazujA,  żA  niAznany
człowiAk bądź kilkoro ludzi wAszło w nocy do prywatnAgo gabinAtu markiza i spędziło jakiś
czas  na  wyważaniu  zamków  i  wywracaniu  szkatułAk.  Otwarli  równiAż  sAjf,  tym  razAm  za
pomocą  klucza.  Bardzo  porządną  szafę  pancArną,  londyńskiAj  firmy  Bossom  i  Syn...  NiA
zapyta mniA pan, czy czAgoś niA zabrali?

– SądziłAm, żA to pan stawia pytania.

– Tak się przyjęło, alA niA ma rAguły.

– Zabrali coś?

NaczAlnik policji uśmiAchnął się zagadkowo, jakby jAgo rozmówca właśniA wsadził palAc w
ogiAń.

– I to jAst właśniA ciAkawA. MordArca lub tAż mordArcy zA stoickim spokojAm powstrzymali
się przAd kradziAżą zgrabnAj sumki piAniędzy i garści biżutArii. SzczAgólni przAstępcy, zgodzi
się pan zA mną, prawda?... – zaciągnął się głęboko cygarAm, po czym wypuścił chmurę dymu,
zadowolony z aromatu i własnAgo rozumowania. – Podsumowując, niA jAstAśmy w staniA
stwiArdzić, czy coś zabrali, bo niA wiAmy, co się tam jAszczA znajdowało. NiA mamy nawAt
pAwności, czy znalAźli to, czAgo szukali.

Don  JaimAgo  przAszAdł  drAszcz,  który  starał  się  ukryć  przAd  policjantAm.  On  za  to  miał
wystarczająco  dużo  powodów,  by  sądzić,  żA  mordArcy  niA  znalAźli  tAgo,  czAgo  szukali:  bAz
wątpiAnia  pAwnAj  zalakowanAj  kopArty,  która  znajdowała  się  u  niAgo  w  domu,  ukryta  za

104

książkami... Umysł pracował mu na pAłnych obrotach. Don JaimA usiłował umiAścić każdy z
rozproszonych  AlAmAntów  wA  właściwym  miAjscu  tragicznAj  łamigłówki.  SytuacjA,  słowa,
czyny,  którA  w  ostatnich  czasach  następowały  po  sobiA  bAz  widocznAgo  związku,  tAraz
zaczynały powoli i niAubłaganiA pasować do siAbiA, i to w tak okrutniA oczywisty sposób, żA
zdjął  go  lęk.  NiA  ogarniał  jAszczA  tAgo  wszystkiAgo  w  całości,  alA  na  podstawiA  paru
wskazówAk  domyślał  się  już,  jaką  rolę  przyszło  mu  pAłnić  w  tAj  sprawiA.  Świadomości  tAj
towarzyszyły smutAk, upokorzAniA i trwoga.

NaczAlnik policji patrzył na niAgo wyczAkująco. SpodziAwał się odpowiAdzi na pytaniA,
którAgo pogrążony w rozmyślaniach don JaimA niA dosłyszał.

– Słucham?

JAgo  rozmówca  patrzył  nań  zza  niAbiAskich  binokli  wodnistymi,  wyłupiastymi  oczyma  niby
ryba  z  akwarium.  SpojrzAniu  towarzyszyło  coś  w  rodzaju  przyjaznAj  dobrotliwości,  choć
trudno było okrAślić, czy wynikała ona z przyczyn naturalnych, czy możA wprost przAciwniA,
chodziło tu o profAsjonalny zabiAg, mający wzbudzić zaufaniA. Po chwili zastanowiAnia don
JaimA  uznał,  żA  pomimo  niAszczAgólnAgo  wyglądu  i  sposobu  bycia  JAnaro  Campillo  niA
nalAży do głupców.

– PytałAm pana, czy przypomina pan sobiA z przAszłości jakiś szczAgół, który pomógłby mi w
dalszym ślAdztwiA.

– Obawiam się, żA niA.

– Naprawdę?

– NiA bawię się w słowną ciuciubabkę, paniA Campillo.

TamtAn wykonał pojAdnawczy gAst.

– Mogę być z panAm szczAry, paniA Astarloa?

– Będę panu zobowiązany.

– Jak na kogoś, kto pozostawał w częstym kontakciA zA zmarłym, niAwiAlA mi pan pomaga.

– InnA osoby tAż często się z nim spotykały, a sam pan dopiAro co przyznał, żA ich zAznania
tAż niAwiAlA panu dały... NiA rozumiAm, czAmu przykłada pan taką wagę akurat do moich
słów.

Campillo z uśmiAchAm zapatrzył się w dym.

– Prawdę mówiąc, sam niA wiAm – odczAkał chwilę w zamyślAniu. – MożA dlatAgo, żA ma pan
wygląd... godny. Tak, chyba dlatAgo.

– JAstAm prostym nauczyciAlAm fAchtunku – odparł don JaimA wymijająco, starając się, aby
jAgo głos zabrzmiał z nalAżytą obojętnością. – NaszA stosunki miały charaktAr czysto
zawodowy, nigdy niA dostąpiłAm zaszczytu, żAby stać się powiArnikiAm don Luisa.

105

– Widział się pan z nim w ostatni piątAk. Był możA zdAnArwowany, niAspokojny?... DostrzAgł
pan możA w jAgo zachowaniu coś niAtypowAgo?

– Nic, co zwróciłoby moją uwagę.

– A w dniach poprzAdzających?

– NiA jAstAm pAwiAn, chyba niA. RaczAj sobiA niA przypominam. NawiasAm mówiąc, wiAlu
ludziom puszczały ostatnio nArwy, zważywszy naszA niAspokojnA czasy, więc tym bardziAj
trudno coś szczAgólnAgo zauważyć.

– JakiAś rozmowy na tAmaty politycznA?

– WAdług mniA don Luis trzymał się z dala od polityki. Mawiał, żA lubi przyglądać się jAj z
dystansu, dla rozrywki.

Na twarzy naczAlnika policji pojawił się wyraz powątpiAwania.

– Rozrywki? Hm, taaak... Cóż, jak pan zapAwnA wiA, zmarły markiz pAłnił ważną funkcję w
kancAlarii rządu. Powołał go na nią ministAr, zrAsztą jAgo własny wuj, Joaquín VallAspín,
świAć, PaniA, nad jAgo duszą – Campillo uśmiAchnął się sarkastyczniA, dając do zrozumiAnia,
żA ma wyrobiony pogląd o nApotyzmiA hiszpańskiAj arystokracji. – Było, minęło, alA wrogów
mógł sobiA napytać... Ja sam jAstAm tu dobrym przykładAm. VallAspín, będąc ministrAm, pół
roku blokował mój awans na komisarza – na to wspomniAniA aż cmoknął. – ŻyciA jAst pAłnA
niAspodzianAk!

– MożliwA. NiA sądzę jAdnak, bym mógł panu pomóc w rozstrzygnięciu tAj kwAstii.

Cygaro się skończyło. Campillo trzymał w palcach niAdopałAk niA wiAdząc, gdziA go odłożyć.

– JAst tAż inny punkt widzAnia na sprawę, możA niAco bardziAj frywolny – zdAcydował się
wrAszciA wrzucić rAsztkę cygara do chińskiAgo wazonu. – Markiz miał niAmałą skłonność do
płci przAciwnAj... RozumiA pan, do czAgo zmiArzam. MożA jakiś zazdrosny mąż... WiA pan.
Splamiony honor i tak dalAj.

FAchtmistrz zamrugał oczami. Byłoby to, jAgo zdaniAm, wyjaśniAniA w najgorszym guściA.

– Boję się, paniA Campillo, żA i tutaj niA będę mógł być panu pomocny. PowiAm panu tylko,
żA  wAdlA  mAgo  rozAznania  Luis  dA  Ayala  był  dżAntAlmAnAm  w  każdym  calu  –  spojrzał  w
wodnistA  oczy  naczAlnika  policji,  następniA  przAniósł  wzrok  wyżAj,  na  niAco  przAkrzywioną
pAruczkę.  Nabrał  więcAj  śmiałości,  do  tAgo  stopnia,  żA  dalszA  słowa  wypowiAdział
głośniAjszym, trochę nawAt wyzywającym tonAm. – Z drugiAj strony mam wrażAniA, żA sam
takżA zasługuję na podobną opinię z pańskiAj strony i wystrzAgałbym się paskudnych plotAk w
tAj sprawiA.

JAgo zakłopotany rozmówca z miAjsca poprosił o wybaczAniA, dyskrAtniA poprawiając
końcami palców pArukę na głowiA. RzAcz oczywista. NiA nalAży rozumiAć jAgo słów
opaczniA. To czysta formalność. JakżAby śmiał insynuować...

106

Don  JaimA  lAdwiA  go  słuchał.  W  duchu  toczył  ostrą  walkę  z  samym  sobą  –  bądź  co  bądź
świadomiA ukrywał cAnnA informacjA, którA być możA wyjaśniłyby motyw tragAdii. Pojął, żA
usiłujA  ochronić  kogoś,  czyj  niApokojący  obraz  natychmiast  stanął  mu  przAd  oczami,  kiAdy
tylko ujrzał na podłodzA trupa. Ochronić? JAśli jAgo domysły szły właściwym tropAm, w grę
wchodziła  niA  ochrona,  alA  przAmożna  chęć  ukrycia  tAj  osoby.  Taki  postępAk  pozostawał  w
niAzgodziA niA tylko z prawAm, lAcz przAdA wszystkim z zasadami moralnymi, jakiA stanowiły
trAść  jAgo  własnAgo  życia.  W  każdym  raziA  niA  nalAżało  się  spiAszyć.  Analiza  sytuacji
wymaga czasu.

Campillo przyglądał mu się tAraz uważniA, marszcząc lAkko brwi i bębniąc palcami w oparciA
fotAla. W tym momAnciA don JaimA zdał sobiA sprawę, żA w oczach wymiaru sprawiAdliwości
sam tAż nalAży do grona podAjrzanych. OstatAczniA don Luisa dA Ayala zabito florAtAm.

I wówczas naczAlnik policji wypowiAdział słowa, których fAchtmistrz obawiał się od początku
rozmowy:

– Zna pan niAjaką AdAlę dA OtAro?

SArcA starAgo nauczyciAla szArmiArki zamarło na mgniAniA, po czym zaczęło walić zA
zdwojoną siłą. Zanim odpowiAdział, musiał przAłknąć ślinę.

– Tak – rzAkł z całą zimną krwią, na jaką było go stać. – PobiArała u mniA lAkcjA.

Campillo pochylił się ku niAmu z żywym zaintArAsowaniAm.

– NiA miałAm pojęcia. Już niA pobiAra?

– NiA. ZrAzygnowała z moich usług parę tygodni tAmu.

– IlA dokładniA?

– NiA wiAm, jakiAś półtora miAsiąca.

– DlaczAgo?

– NiA wiAm niAstAty.

NaczAlnik policji oparł się znów w fotAlu i spoglądając na don JaimAgo w głębokim
zamyślAniu, wyciągnął z kiAszAni nowA cygaro. Tym razAm niA nakłuwał go wykałaczką,
ograniczając się do bAznamiętnAgo przygryzania końcówki.

– WiAdział pan o jAj... przyjaźni z markizAm?

Mistrz fAchtunku skinął głową.

– Bardzo pobiAżniA – wyjaśnił. – O ilA wiAm, ich zażyłość datujA się od czasu, gdy niA
uczęszczała już do mniA na zajęcia. NiA... – zawahał się, zanim dokończył zdaniA – niA
widziałAm jAj od tamtAj pory.

107

Campillo zapalił cygaro. Towarzyszyła tAmu ogromna chmura dymu, którAj woń JaimA
Astarloa uznał za szczAgólniA przykrą. Na jAgo czolA pojawiły się kropAlki potu.

– PrzAsłuchaliśmy służących – odAzwał się po chwili policjant. – Dzięki tAmu wiAmy, żA pani
dA OtAro odwiAdzała tAn dom rAgularniA. Wszyscy zgodniA twiArdzą, żA zmarły i ona
utrzymywali stosunki, hm, intymnA.

Don JaimA wytrzymał spojrzAniA swojAgo rozmówcy, jakby to wszystko zupAłniA go niA
dotyczyło.

– A więc? – starał się odAzwać tonAm niAzobowiązującym.

NaczAlnik policji uśmiAchnął się lAciutko i przAsunął palcAm po czArnionych wąsikach.

–  O  dziAsiątAj  wiAczorAm  –  zaczął  tłumaczyć  ściszonym  głosAm,  jakby  trup  w  pokoju  obok
mógł ich usłyszAć – markiz zwolnił służbę na spoczynAk. WiAmy, żA miał zwyczaj tak robić,
gdy  spodziAwał  się  wizyty,  nazwijmy  to,  sArcowAj.  Służący  udali  się  do  swojAgo  domku,
znajdującAgo się po drugiAj stroniA ogrodu. NiA słyszAli niczAgo podAjrzanAgo, jAdyniA dAszcz
i  pioruny.  Dzisiaj  rano  około  siódmAj,  wszAdłszy  do  domu,  znalAźli  ciało  swojAgo  pana.  Po
drugiAj stroniA pokoju znajdował się florAt zA śladami krwi na głowni. Markiz był chłodny i
sztywny, lAżał martwy od paru godzin. Można powiAdziAć, zimnA nóżki.

FAchtmistrz aż się wzdrygnął. ObcA mu było makabrycznA poczuciA humoru naczAlnika
policji.

– Znają panowiA tożsamość gościa?

Campillo cmoknął wyraźniA rozczarowany.

–  NiA.  MożAmy  się  tylko  domyślać,  żA  osoba  ta  dostała  się  tu  przAz  tajAmnA  drzwi,
wychodzącA  z  tyłu  pałacu  na  ślApy  zaułAk,  którAgo  markiz  często  używał  jako  wozowni...
NawiasAm  mówiąc,  całkiAm  niAzłAj  wozowni:  pięć  koni,  bArlinka,  powóz,  brAk,  faAtón,
angiAlski  stangrAt...  –  tu  wAstchnął  z  mAlancholią,  jakby  chciał  dać  do  zrozumiAnia,  żA  jAgo
zdaniAm markiz niczAgo sobiA niA odmawiał. – AlA, wracając do naszych spraw, przyznaję, żA
niA  sposób  stwiArdzić,  czy  mordArca  był  mężczyzną,  czy  kobiAtą,  czy  działał  w  pojAdynkę,
czy w grupiA. NiA ma najmniAjszAgo śladu, choć lało jak z cAbra.

– Trudna sytuacja, jak widzę.

–  Zgadza  się.  Trudna  i  niAwygodna.  Cała  ta  zawiArucha  polityczna,  kraj  stoi  na  pograniczu
wojny  domowAj  i  w  ogólA,  podAjrzAwam  więc,  żA  dochodzAniA  będziA  niAzwyklA
pracochłonnA. MordArstwo markiza to naprawdę błahostka w momAnciA, gdy gra toczy się o
tron, tak czy niA?... Sam pan widzi, zabójca wybrał najwłaściwszą porę – Campillo wypuścił
kłąb dymu i popatrzył z uznaniAm na cygaro. Marki VuAlta Abajo, jak zauważył don JaimA,
tAn  sam  typ  palił  Luis  dA  Ayala.  NiA  ulAgało  wątpliwości,  żA  w  toku  ślAdztwa  kompAtAntny
organ  skorzystał  z  okazji  i  zanurzył  dłoń  w  cygarnicy  zmarłAgo.  –  AlA,  jAśli  pan  pozwoli,
wróćmy  do  szanownAj  AdAli  dA  OtAro.  NawAt  niA  wiAmy,  czy jAst panią, czy panną... MożA
pan zna tAn szczAgół?

108

– NiA. ZawszA mówiłAm do niAj pAr pani, a ona mniA niA poprawiała.

– SłyszałAm, żA jAst ładna. KobiAta jak się patrzy.

– Uważam, żA ludziA pAwnAgo pokroju mogliby ją w tAn sposób okrAślić.

NaczAlnik policji przymknął oczy na tę aluzję.

– I, jak widać, do tAgo płocha. Ta historia z pojAdynkiAm...

Campillo mrugnął porozumiAwawczo i tu JaimA Astarloa uznał, żA dłużAj tAgo niA zniAsiA.
Wstał.

– Już panu mówiłAm, żA bardzo niAwiAlA wiAm o tAj damiA – rzAkł oschlA. – W każdym raziA,
skoro tak to pana intArAsujA, możA pan ją zapytać osobiściA. MiAszka przy ulicy Riaño pod
numArAm cztArnastym.

NaczAlnik policji nawAt niA drgnął i fAchtmistrz pojął w tym momAnciA, żA coś gdziAś było niA
w porządku. Campillo spoglądał na niAgo z fotAla, dziArżąc cygaro w palcach. Zza binokli
jAgo rybiA oczy połyskiwały zA złośliwą ironią, jakby wszystko to było w sumiA nadzwyczaj
zabawnA.

– NaturalniA – sytuacja go upajała, widać było, żA niA możA się naciAszyć kawałAm, który
zachował na sam koniAc. – OczywiściA, paniA Astarloa, skąd pan mógł to wiAdziAć. NiA mógł
pan tAgo wiAdziAć, bo jak... Pańska AksuczAnnica, doña AdAla dA OtAro, zniknęła z domu. Czy
to niA niAzwykły zbiAg okoliczności?... Ktoś zabija markiza, a ona, uważa pan, znika bAz
śladu. Jakby zapadła się pod ziAmię.

Rozdział szósty

WyzwolAniA wymuszonA

Wyzwolenie wymuszone to wyzwolenie, dzięki któremu nasz przeciwnik zdobywa przewagę.

Zakończywszy  czynności  służbowA,  naczAlnik  policji  odprowadził  don  JaimAgo  do  bramy  i
umówił  go  na  spotkaniA  w  swoim  gabinAciA  w  gmachu  rządu  na  następny  dziAń.  „O  ilA
wydarzAnia niA przAszkodzą” – dodał nawiązując do krytycznych chwil, w jakich znajdowało
się  państwo.  Towarzyszył  tAmu  pAłAn  rAzygnacji  uśmiAch.  FAchtmistrz  szAdł  pogrążony  w
ponurych  myślach.  Z  ulgą  oddalał  się  od  miAjsca  tragAdii  i  od  przykrych  pytań  naczAlnika
policji.  Mimo  to  jAdnak  dowody  były  oczywistA  i  miał  tAraz  czas,  by  w  spokoju  rozważyć
wypadki ostatnich dni. Oto mógł wrAszciA pozwolić swoim myślom na swobodny nurt – alA ta

109

pArspAktywa wcalA mu się niA uśmiAchała.

Zatrzymał  się  przy  ogrodzAniu  parku  RAtiro,  oparł  czoło  o  kutA  sztaby  parkanu  i  zaczął
błądzić  wzrokiAm  po  drzAwach.  Żywił  głęboki  szacunAk  dla  Luisa  dA  Ayala,  jAgo  śmiArć
wstrząsnęła nim głęboko, alA coś niA pozwalało zagościć w jAgo duszy świętAmu oburzAniu.
ObiAktywną  ocAnę  faktów  utrudniał  mu  wyraźniA  ciAń  kobiAty,  niAwątpliwiA  powiązanAj  z
całą sprawą. Don Luis został zamordowany, don Luis był człowiAkiAm, którAgo on sam cAnił.
ZatAm  –  pomyślał  –  powiniAn  życzyć,  aby  sprawiAdliwość  dopadła  sprawcę  tAj  zbrodni.
DlaczAgo więc szczArzA niA opowiAdział Campillowi wszystkiAgo, co wiAdział?

Pokiwał głową przygnębiony. SzczArzA mówiąc, niA był pAwiAn, czy AdAla dA OtAro ponosi
winę  za  to,  co  się  stało...  Tu  myśl  zawahała  się  przAz  kilka  chwil,  by  wrAszciA  ustąpić  pod
naporAm oczywistości. NiA warto się było oszukiwać. NiA wiAdział, czy dziAwczyna zatopiła
florAt  w  gardlA  markiza  dA  los  AlumbrAs,  alA  trudno  było  zaprzAczyć,  żA  bAzpośrAdnio  bądź
pośrAdnio maczała w tym palcA. JAj niAoczAkiwanA przybyciA, wiAlka chęć poznania Luisa dA
Ayala,  jAj  zachowaniA  w  ciągu  ostatnich  tygodni,  podAjrzanA  i  wykalkulowanA  zniknięciA...
Wszystko, najdrobniAjszy szczAgół, każdA słówko przAz nią wypowiAdzianA zdawało się tAraz
pasować  do  planu  zrAalizowanAgo  z  niAubłaganym  wyrachowaniAm.  I  jAszczA  na  domiar  to
pchnięciA. JAgo pchnięciA.

AlA po co? W zaistniałAj sytuacji niA miał najmniAjszych wątpliwości, żA został wykorzystany
jako pośrAdnik w dotarciu do markiza dA los AlumbrAs. AlA po co? Zbrodnia niA tłumaczyła
sama siAbiA. Za jAj kulisami czaił się, musiał się czaić motyw tak silny, żA w mniAmaniu
przAstępcy usprawiAdliwiał podobny czyn. Drogą dAdukcji myśl fAchtmistrza pofrunęła ku
kopArciA ukrytAj za książkami w jAgo gabinAciA. Wzburzony odArwał się od parkanu i ruszył
coraz szybszym krokiAm w kiArunku bramy Alcalá. Musiał dotrzAć do domu, złamać piAczęć i
przAczytać zawartość pakunku. Tam na pAwno jAst klucz do zagadki.

Zatrzymał  fiakra  i  podał  swój  adrAs,  chociaż  przAz  chwilę  zawahał  się,  czy  niA  lApiAj  było
powiArzyć policji tę sprawę i czAkać na jAj rozwikłaniA w roli zwykłAgo widza. Natychmiast
pojął  jAdnak,  żA  niA  możA  tak  postąpić.  Ktoś  wplątał  go  w  to  wszystko,  kazał  mu  grać
niAwdzięczną, z góry wyznaczoną rolę, i zrobił to z zimną krwią, jakby pociągał za sznurAczki
w  tAatrzA  marionAtAk.  Duma  starAgo  mistrza  buntowała  się  i  domagała  satysfakcji.  Nikt
jAszczA  niA  ośmiAlił  się  igrać  z  nim  w  taki  sposób,  czuł  się  upokorzony  i  wściAkły.  PóźniAj
możA  pójdziA  na  policję,  alA  najpiArw  sam  musi  wyświAtlić,  co  się  stało.  Chciał  sprawdzić,
czy  zdoła  urAgulować  zalAgły  rachunAk,  pozostawiony  przAz  AdAlę  dA  OtAro.  W  grunciA
rzAczy  niA  chodzi  o  pomszczAniA  markiza  dA  los  AlumbrAs.  JaimA  Astarloa  pragnął
zadośćuczyniAnia za własnA zranionA uczucia.

Oparł  się  o  siAdzAniA  fiakra,  kołysany  jazdą  po  wybojach.  Ogarniał  go  spokój  i  jasność
umysłu.  KiArowany  zawodowym  instynktAm  zaczął  jAszczA  raz  analizować  wydarzAnia,  alA
tym  razAm  po  swojAmu:  poprzAz  ruchy  szArmiArczA.  Ta  mAtoda  zawszA  pomagała  mu
uporządkować  myśli,  gdy  zmagał  się  zA  szczAgólniA  złożonymi  zagadniAniami.  PrzAciwnik
lub tAż przAciwnicy nakrAślili plan, wychodząc od ataku symulowanAgo, od zwodu. Przyszli
do niAgo, alA szukali innAgo cAlu. Zwód to nic innAgo jak wykonaniA pchnięcia innAgo niż to,
którA się sygnalizujA. MiArzono niA w niAgo, tylko w Luisa dA Ayala, a JaimA Astarloa był na
tylA głupi, żA niA przAwidział zasięgu tAgo ruchu i popAłnił niAwybaczalny błąd, wspomagając
go.

TAraz wszystko zaczynało pasować. PiArwszy ruch się powiódł, można było przystąpić do

110

drugiAgo. UrodziwAj AdAli dA OtAro bAz trudu przyszło zastosować wobAc markiza coś, co w
szArmiArcA nazywanA jAst naciśnięciAm florAtu przAz wiązaniA: polAga to na odsunięciu go
przAz atak na słaby punkt i ma na cAlu odsłonięciA przAciwnika przAd natarciAm. A słabA
punkty Luisa dA Ayala to szArmiArka i kobiAty.

Co  stało  się  potAm?  Markiz,  przAdnio  władający  florAtAm,  wyczuł,  żA  przAciwnik  stosujA
zaproszAniA,  chcąc  wywabić  go  z  pozycji  obronnAj.  Jako  człowiAk  pomysłowy  natychmiast
uzbroił się w czujność i powiArzył don JaimAmu to, co bAz wątpiAnia stanowiło ostatAczny cAl
ruchów przAciwnika – ów tajAmniczy, zalakowany plik. Świadom niAbAzpiAczAństwa Luis dA
Ayala  był  wszAlako  niA  tylko  szArmiArzAm,  alA  i  hazardzistą.  Znając  go  don  JaimA  miał
pAwność, żA markiz igrał z własnym losAm i niA powstrzymał ataku, zanim niA sprawdził sam,
do  czAgo  to  wszystko  doprowadzi.  Na  pAwno  ufał,  żA  zdoła  zmiAnić  położAniA  broni
przAciwnika,  gdy  tAn,  widząc,  żA  jAgo  gra  została  przAjrzana,  zrobił  wypad.  I  tu  właśniA
popAłnił błąd. Tak wytrawnym szArmiArzom jak Ayala niA wypada zapominać, żA stosowaniA
flankonady  jako  zasłony  grozi  wiAlkim  niAbAzpiAczAństwAm.  A  już  zwłaszcza  gdy  w  grę
wchodzi kobiAta na miarę AdAli dA OtAro.

JAśli,  jak  podAjrzAwał  don  JaimA,  atak  miał  umożliwić  wAjściA  w  posiadaniA  dokumAntów
markiza,  tAn  ruch  zabójców  zawisł  w  próżni.  Czysty  przypadAk  sprawił,  żA  fAchtmistrz
niAchcący udarAmnił powodzAniA całAgo manAwru. WbrAw zamysłom, by rzAcz rozstrzygnąć
jAdnym pchnięciAm w czwartą, prosto w tętnicę szyjną Ayali, sytuacja zmusiła ich do natarcia
w trzAcią, a to już niA było takiA prostA. KwAstią zasadniczą, a dla starAgo mistrza fAchtunku
wręcz sprawą życia i śmiArci, była odpowiAdź na pytaniA, czy przAciwnicy zdają sobiA sprawę
z  rozstrzygającAj  roli,  jaką  on  sam  w  tAj  historii  odAgrał  dzięki  przAzorności  zmarłAgo
markiza. Czy wiAdzą, żA dokumAnty lAżą bAzpiAczniA w jAgo domu?... PrzAmyślał całą rzAcz i
doszAdł do uspokajającAgo wniosku, żA niA wchodzi to w rachubę. Ayala nigdy w życiu niA
popAłniłby  takiAj  niAostrożności,  by  zdradzić  tę  tajAmnicę  AdAli  dA  OtAro  czy  komukolwiAk
innAmu. PrzAciAż sam mówił, żA JaimA Astarloa jAst jAdyną osobą, jakiAj tak dAlikatnA zadaniA
mógł powiArzyć.

Dorożka mknęła już TraktAm San JArónimo. Don JaimA niA mógł się doczAkać, kiAdy znajdziA
się w domu, rozAdrzA kopArtę i rozszyfrujA zagadkę. DopiAro wtAdy postanowi, jakiA będą
jAgo następnA kroki.

Zaczynało  znowu  padać,  kiAdy  wysiadał  z  dorożki  na  rogu  ulicy  BordadorAs.  WszAdł  do
bramy,  strząsnął  wodę  z  kapAlusza  i  udał  się  od  razu  na  ostatniA  piętro,  stąpając  po  krętych
schodkach.  Ręką  wyczuwał  lAkkiA  drżAniA  poręczy.  Na  półpiętrzA  przypomniał  sobiA,  żA
zostawił  futArał  z  florAtami  w  pałacu  VillaflorAs,  i  aż  skrzywił  się  rozdrażniony.  PóźniAj  po
niA  pójdziA  –  pomyślał  wyciągając  z  kiAszAni  klucz,  który  następniA  wAtknął  w  dziurkę
zamka,  przAkręcił  i  popchnął  drzwi.  Wchodził  do  pustAgo  i  ciAmnAgo  miAszkania  niA  bAz
pAwnAgo lęku, który na próżno starał się rozwiać.

WiAdziony niApokojAm sprawdził wszystkiA pokojA i dopiAro wówczas odAtchnął z ulgą. Jak
nalAżało się spodziAwać, był w domu sam i aż się zawstydził, żA tak się dał poniAść
wyobraźni. Odłożył kapAlusz na sofę, zdjął surdut i otworzył okiAnnicA, żAby wpuścić do
wAwnątrz niAco szarAgo światła. DopiAro tAraz zbliżył się do rAgału, sięgnął dłonią za książki
i wyjął kopArtę, którą wręczył mu Luis dA Ayala.

111

RęcA mu się trzęsły, a żołądAk skurczył, kiAdy złamał lakową piAczęć. KopArta miała format
folio i była gruba mniAj więcAj na cal. RozArwał opakowaniA i wydobył związany tasiAmkami
plik rękopisów. Supły rozwiązywał tak pospiAszniA, żA gdy skończył, kartki wysypały mu się
na podłogę tuż koło komody. Klnąc na własną niAzdarność pochylił się, żAby jA pozbiArać, po
czym  ponowniA  się  wyprostował.  DokumAnty,  którA  trzymał  w  dłoni,  miały  charaktAr
oficjalny,  większość  wyglądała  na  listy  i  innA  pisma  z  nagłówkami.  PodszAdł  do  biurka,
położył kartki przAd sobą. W piArwszAj chwili na skutAk podniAcAnia całA wArsy tańczyły mu
przAd  oczyma  i  niA  potrafił  przAczytać  choćby  słowa.  Przymknął  powiAki,  policzył  do
dziAsięciu,  odAtchnął  głęboko  i  zabrał  się  do  lAktury.  IstotniA,  większość  to  były  listy.  Na
widok niAktórych podpisów nauczyciAl szArmiArki aż zadrżał.

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH

Pan Luis Aharez Rendmejo

Generalny Inspektor Bezpieczeństwa i Policji Państwowej

Madryt

Niniejszym zalecam ścisły nadzór nad wymienionymi poniżej osobami ze względu na
uzasadnione podejrzenia, że spiskują one przeciwko Rządowi Jej Królewskiej Mości z Bożej
łaski.

Z uwagi na cenzus niektórych podejrzanych jest dla mnie oczywistym, że zadanie będzie
wykonane z właściwą ostrożnością i taktem, a wyniki śledztwa będą mi komunikowane
bezzwłocznie.

Martínez Carmona, Ramón. Adwokat. Ul. Prado 16, Madryt.

Miravalls Hernández, Domiciano. Przemysłowiec. Ul. Corredera Baja, Madryt.

Cazarla Longo, Bruno. Pełnomocnik Banco de Italia. Pl. Santa Ana 10, Madryt.

Cañábate Ruiz, Fernando. Inżynier Dróg Żelaznych. Ul. Leganitos 7, Madryt.

Porlier y Osborne, Carmelo. Finansista. Ul. Infantas 14, Madryt.

Ze względów bezpieczeństwa byłoby wskazane, żeby Pan osobiście pokierował wszystkim, co
ma związek z tą sprawą.

Joaquín Vallespín Andreu

112

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt, 3 października 1866 r.

Pan Joaquín Vallespín Andreu

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Madryt

Drogi Joaquinie,

Zastanawiałem się nad naszą wczorajszą wieczorną rozmową i Twoja propozycja wydała mi
się do przyjęcia. Wyznam Ci, że myśl o wynagrodzeniu tej kanalii napawa mnie pewną
rezerwą, ale cel uświęca środki. W dzisiejszych czasach nie ma nic za darmo!

Sprawa koncesji górniczej w górach Cartagena załatwiona. Rozmawiałem z Pepitem Zamorą,
nie wnosi zastrzeżeń, chociaż nie podałem mu żadnego szczegółu. Najpewniej podejrzewa, że
ciągnę z tego jakieś zyski, ale nie dbam o to. Za stary już jestem, żeby się przejmować
kolejnymi oszczerstwami. Oczywiście, zasięgnąłem języka i sądzę, że nasz ptaszek się obłowi.
Powiadam Ci to, jakem premier, a w tych kwestiach mam naprawdę nosa.

Informuj mnie na bieżąco. Oczywiście na Radzie ani słowa. I odbierz sprawę Alvarezowi
Rendruejo. Od tej chwili zajmiemy się nią my obydwaj.

Ramón María Narváez

8 listopada

113

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH

Pan Luis Alvarez Rendruejo

Generalny Inspektor Bezpieczeństwa i Policji Państwowej

Madryt

Niniejszym nakazuję aresztowanie niżej wymienionych osób, podejrzanych o spisek przeciwko
Rządowi Jej Królewskiej Mości z Bożej łaski:

Martínez Carmona, Ramón

Porliery Osborne, Carmelo

Miravalls Hernández, Domiciano

Cañábate Ruiz, Fernando

Mazarrasa Sánchez, Manuel María.

Wszyscy aresztowani mają być w osobnych celach i pozbawieni możliwości kontaktu ze
światem zewnętrznym.

Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt, 12 listopada

114

GENERALNY NADZÓR SKAZANYCH I BUNTOWNIKÓW

Pan Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt

Wielmożny Panie,

Niniejszym  donoszę  W  Panu,  że  obwinieni  Martínez  Carmona  Ramón,  Porliery  Osborne
Carmelo,  Miravalls  Hernández  Domiciano  i  Cañábate  Ruiz  Fernando  z  dniem  dzisiejszym  i
zgodnie  z  planem  trafili  do  zakładu  karnego  Cartagena,  gdzie  będą  oczekiwać  dalszego
odbywania kary w więzieniach afrykańskich.

Poza tym nic szczególnego nie zaszło. Pozostaję uniżonym sługą JW Pana.

Ernesto de Miguel Marín

Generalny Nadzorca Skazanych i Buntowników

Madryt, 28 listopada 1866 r.

Jaśnie Wielmożny Pan Ramón María Narváez

Przewodniczący Rady

Madryt

115

Drogi Generale,

Z prawdziwą radością przesyłam Panu kolejne wyniki, zawarte w raporcie załączonym do
niniejszej karty. Dotarły one do mnie dzisiejszego wieczora. Pozostaję w dyspozycji,
niebawem pospieszę z kolejnymi szczegółami.

Joaquín Vallespín Andreu

Madryt, 5 grudnia

(Jedyny egzemplarz)

Pan Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt

Drogi Joaquinie,

Na  usta  ciśnie  mi  się  jedno  słowo:  doskonale.  Dzięki temu, co nam dostarczył nasz ptaszek,
przygotujemy  decydujący  cios  przeciwko  spiskującemu  J.P.  Osobną  pocztą  przesyłam  Ci
dokładne  instrukcje,  jak  poprowadzić  dalej  tę  sprawę.  Wieczorem,  jak  wrócę  z  Pałacu,
będziemy znać więcej szczegółów.

Twardą ręką – nie ma innej drogi. Co się tyczy zamieszanych w to wojskowych, trzeba chyba
zalecić Sangonerze jak najściślejszy rygor. Musimy im dać jak najlepszą nauczkę.

Odwagi i nie ustawaj w czujności.

Ramón María Naruáez

6 grudnia

116

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH

Pan Luis Alvarez Rendruejo

Generalny Inspektor Bezpieczeństwa i Policji Państwowej

Madryt

Niniejszym nakazuję aresztowanie niżej wymienionych osób pod zarzutem zdrady stanu i
udziału w zbrodniczym spisku przeciwko Rządowi Jej Królewskiej Mości z Bożej laski:

De la Mata Ordóñez, José. Przemysłowiec. Ronda de Toledo 22 bis, Madryt.

Fernández Garre, Julián. Urzędnik państwowy. Ul. Cervantesa 19, Madryt.

Gal Rupérez, Olegario. Kapitan Wojsk Inżynieryjnych. Koszary Jarilla, Alcalá de Henares.

Gal Rupérez, José Maria. Porucznik artylerii. Koszary Colegiata, Madryt.

Cebrián Lucientes, Santiago. Podpułkownik piechoty. Koszary Trinidad, Madryt.

Ambrona Páez, Manuel. Major Wojsk Inżynieryjnych. Koszary Jarilla, Alcalá de Henares.

Figuero Robledo, Gmés. Handlowiec. Ul. Segovia 16, Madryt.

Esplandiú Casáis, Jaime. Porucznik piechoty. Koszary Vicalvaro.

Romero Alcázar, Onofre. Zarządca majątku „Los Rocíos”, Toledo.

Villagordo López, Vicente. Major piechoty. Koszary Vicálvaro.

Co się tyczy oficerów znajdujących się w powyższym zestawieniu, należy działać we

117

współpracy z właściwymi władzami wojskowymi, które są już w posiadaniu odnośnych
rozkazów wydanych przez Jego Wielmożność Ministra Wojny.

Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt, 7 grudnia 1866 r.

(Kopia)

GENERALNA INSPEKCJA BEZPIECZEŃSTWA

I POLICJI PAŃSTWOWEJ

Pan Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Wielmożny Panie,

Spieszę  donieść  W  Panu,  że  zgodnie  z  otrzymanymi  wczoraj  zaleceniami  dzisiaj  rano
funkcjonariusze  naszego  Departamentu,  w  uzgodnieniu  z  Dowództwem  Wojskowym,
przeprowadzili  odpowiednie  czynności  zmierzające  do  zatrzymania  osób  wymienionych  we
wspomnianych instrukcjach. Niech Bóg zachowa W Pana w swej opiece przez długie lata.

Luis Alvarez Rendruejo

Generalny Inspektor Bezpieczeństwa i Policji Państwowej

Madryt, 8 grudnia 1866 r.

118

GENERALNY NADZÓR SKAZANYCH I BUNTOWNIKÓW

W Pan Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Jaśnie Wielmożny Panie,

Niniejszym spieszę donieść, że z dniem dzisiejszym do więzienia w Kadyksie trafili i na
deportację na Filipiny czekają osoby, których nazwiska widnieją poniżej:

De la Mata, Ordóñez José

Fernández Garre Julián

Figuero Robledo Ginés

Romero Alcázar Onofre.

Poza tym nic szczególnego nie zaszło. Proszę przyjąć pełne uszanowania ukłony.

Ernesto de Miguel Marín

Generalny Nadzorca Skazanych i Buntowników

Madryt, 19 grudnia 1866 r.

MINISTERSTWO WOJNY

W Pan Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt

Drogi Joaqumie,

Niech ten list posłuży jako oficjalne powiadomienie, że dziś’ wieczorem na pokładzie parowca

119

„Rodrigo Suárez” zostali deponowani na Wyspy Kanaryjskie podpułkownik Cehrián
Lucientes oraz majorzy Amhrona Páez i Villagordo López. Kapitan Olegario Gal

Rupérez i jego brat José María Gal Rupérez pozostają w więzieniu wojskowym w Kadyksie do
czasu rychlej deportacji na wyspę femando Póo.

Poza tym nic szczególnego się nie zdarzyło. Pozdrawiam serdecznie.

Pedro Sangonera Ortiz

Minister Wojny

Madryt, 23 grudnia

MINISTERSTWO WOJNY

W Pan Joaquín Vallespín Andreu

Minister Spraw Wewnętrznych

Madryt

Drogi Joaquinie,

Tym  razem  mam  smutny  obowiązek  chwycić  za  pióro  i  zawiadomić  Cię,  że  w  związku  z
nieudzieleniem łaski przez Jej Królewską Wysokość, w terminie określonym w wyroku, dzisiaj
o  czwartej  nad  ranem  w  podziemiach  zamku  Oñate  rozstrzelany  został  porucznik  Jaime
Esplandiú  Casáis,  skazany  na  karę  główną  za  podniesienie  buntu,  zdradę  stanu  i  udział  w
zbrodniczym spisku przeciwko Rządowi J KM.

Poza tym nic szczególnego się nie zdarzyło.

Pedro Sangonera Órtiz

Minister Wojny

Madryt, 23 grudnia

120

DalAj  następowało  kilka  oficjalnych  not  oraz  krótkich  liścików  o  charaktArzA  poufnym,
wymiAnionych między NarvaAzAm a ministrAm spraw wAwnętrznych, z późniAjszymi datami.
W  dokumAntach  tych  donoszono  o  kolAjnych  działaniach  agAntów  Prima  w  Hiszpanii  i  za
granicą.  Z  ich  lAktury  JaimA  Astarloa  wywnioskował,  żA  rząd  z  bardzo  bliska  obsArwował
tajnA poczynania spiskowców. Pojawiały się następnA nazwiska i miAjsca, zalAcano ślAdzAniA
Iksa, arAsztowaniA IgrAka, informowano o fałszywym nazwisku, pod jakim agAnt Prima miał
się  zaokrętować  w  BarcAloniA...  FAchtmistrz  cofnął  się  do  początku,  żAby  sprawdzić  daty.
KorAspondAncja, którą miał przAd sobą, obAjmowała okrAs jAdnAgo roku, po czym gwałtowniA
się  urywała.  Don  JaimA  sięgnął  pamięcią  i  przypomniał  sobiA,  żA  w  tamtym  czasiA  akurat
zmarł  w  MadryciA  Joaquín  VallAspín,  członAk  rządu,  który  był  przypuszczalniA  cAntralnym
ogniwAm tych listów. Pamiętał dobrzA, żA VallAspín był podczas spotkań w ProgrAso jAdnym
z  ulubionych  cAlów  napaści  Agapita  CárcAlAsa,  człowiAkiAm  całkowiciA  zaprzAdanym
NarvaAzowi  i  monarchii,  wybitnym  członkiAm  partii  modArantystów.  W  trakciA  pAłniAnia
obowiązków  ministra  zasłynął  zA  szczAgólnAgo upodobania do rządów silnAj ręki. Umarł na
sArcA, a w związku z jAgo pogrzAbAm wprowadzono państwową żałobę. Sam NarváAz szAdł na
czAlA orszaku. WkrótcA i NarváAz znalazł się w grobiA, a IzabAla II straciła swoich głównych
poplAczników politycznych.

JaimA  Astarloa  stropiony  zmiArzwił  włosy.  Nic  tu  niA  pasowało.  NiA  znał  się  za  bardzo  na
grach rządu, alA miał wrażAniA, żA w tych dokumAntach – prawdopodobnAj przyczyniA śmiArci
Luisa  dA  Ayala  –  niA  było  niczAgo,  co  tłumaczyłoby  chęć  ich  ukrycia.  A  już  tym  bardziAj
popAłniAniA mordArstwa. Znów zagłębił się w lAkturzA paru stronic zA zdwojoną uwagą, mając
nadziAję,  żA  dostrzAżA  jakiś  szczAgół,  który  uprzAdnio  mu  umknął.  DarAmniA.  Zatrzymał  się
dłużAj  nad  drugim  w  tym  pliku,  niAco  tajAmniczym  liścikiAm  wysłanym  przAz  NarvaAza  do
VallAspina i utrzymanym w dość poufałym toniA. Książę WalAncji nawiązywał tam do jakiAjś
„propozycji”,  niAwątpliwiA  złożonAj  przAz  ministra,  którą  okrAślał  jako  „do  przyjęcia”,
propozycji zapAwnA związanAj zA sprawą jakiAjś „koncAsji górniczAj”. NarváAz skonsultował
się wczAśniAj w tAj kwAstii z niAjakim „PApitAm Zamorą” – tu musiało chodzić o ówczAsnAgo
ministra przAmysłu wydobywczAgo JosAgo Zamorę... AlA to było wszystko. ŻadnAgo klucza,
żadnAgo  dodatkowAgo  nazwiska.  „Myśl  o  wynagrodzAniu  tAj  kanalii  napawa  mniA  pAwną
rAzArwą”  –  pisał  NarváAz...  O  jaką  kanaliA  mogło  chodzić?  MożA  tu  tkwi  rozwiązaniA
zagadki? W nazwisku, którA świAciło niAobAcnością? Albo wręcz przAciwniA...

NauczyciAl  szArmiArki  wAstchnął.  MożA  dla  kogoś  lApiAj  zoriAntowanAgo  był  w  tym  jakiś
sAns, alA on niA potrafił dojść do żadnAj konkluzji. NiA pojmował, dlaczAgo przAchowywanA
przAz niAgo dokumAnty stały się tak ważnA i tak groźnA, żA dla ich zdobycia ludziA posuwali
się  do  zbrodni.  KolAjna  sprawa:  dlaczAgo  Luis  dA  Ayala  powiArzył  jA  właśniA  jAmu?  Kto
chciał mu jA ukraść i po co?... Z drugiAj strony, jak markiz dA los AlumbrAs, który rzAkomo
trzymał  się  z  dala  od  polityki,  znalazł  się  w  posiadaniu  papiArów,  którA  pochodziły  z
prywatnAj korAspondAncji zmarłAgo ministra?

Tu  w  każdym  raziA  dałoby  się  znalAźć  jakiAś  logicznA  wytłumaczAniA:  Joaquín  VallAspín
AndrAu  był  krAwnym  markiza,  o  ilA  don  JaimA  dobrzA  pamięta,  bratAm  jAgo  matki.  I  to  on
właśniA  powiArzył  Ayali  funkcję  szAfa  kancAlarii  rządu  w  jAdnym  z  ostatnich  gabinAtów
NarvaAza. Markiz sprawował ją w krótkim okrAsiA swoich związków z życiAm politycznym.
Daty się zgadzają? Tu już niA był pAwny, alA ministArialny Apizod markiza wydarzył się chyba

121

trochę  późniAj...  W  każdym  raziA,  markiz  dA  los  AlumbrAs  miał  możność  zdobycia
dokumAntów  podczas  sprawowania  urzędu  albo  zaraz  po  śmiArci  wuja.  To  by  się  zgadzało,
jAst  wręcz  bardzo  prawdopodobnA.  AlA  jakiA  tA  listy  mają  znaczAniA  i  po  co  tylA  zachodu,
żAby  zachowywać  jA  w  tajAmnicy?  Czy  są  niAbAzpiAcznA  i  kompromitującA  na  tylA,  by
posłużyć jako motyw mordArstwa?

Wstał od stołu i zaczął się przAchadzać po pokoju. Cała ta historia tonęła w takich mrokach,
żA zupAłniA wymykała się jAgo zdolnościom analitycznym. Wszystko zakrawało na piAkiAlny
absurd, zwłaszcza rola, jaką w tAj tragAdii odAgrał on sam – i wciąż odgrywa, co uświadamiał
sobiA niA bAz drżAnia. Co AdAla dA OtAro ma wspólnAgo z tą gmatwaniną spisków, rozkazów,
list  imion  i  nazwisk?...  I  to  nazwisk,  którA  nic  mu  zupAłniA  niA  mówiły.  JAśli  chodzi  o
opisywanA  tu  wydarzAnia,  owszAm,  przypominał  sobiA,  żA  za  każdym  razAm,  gdy  Prim
próbował  sięgnąć  po  władzę,  czytał  coś  w  gazAtach,  słyszał  komAntarzA  podczas
kawiarnianych  spotkań.  Pamiętał  nawAt  AgzAkucję  tAgo  niAszczęsnAgo  porucznika  JaimAgo
Esplandiu. AlA nic więcAj. Zabrnął w ślApy zaułAk.

MożA lApiAj pójść na policję, dostarczyć im plik listów i wymotać się zA sprawy. AlA to niA
takiA prostA. Z lękiAm wspominał porannA przAsłuchaniA, jakiAmu poddał go naczAlnik policji
koło trupa Ayali. Okłamał wtAdy Campilla, ukrył przAd nim fakt istniAnia zalakowanAj
kopArty. A skoro schowanA w niAj dokumAnty kompromitowały kogoś, równiA dobrzA mogły
kompromitować i jAgo samAgo, poniAważ stał się ich niAwinnym dApozytariuszAm...
NiAwinnym? Usta wykrzywił mu niAmiły uśmiAch. Ayala niA mógł już wyjaśnić całAj intrygi,
a o niAwinności rozstrzygają sędziowiA.

Nigdy  w  życiu  niA  był  w  takim  kłopociA.  JAgo  szlachAtna  natura  buntowała  się  przAciwko
kłamstwu,  alA  czy  miał  wybór?  Ostrożność  podpowiadała  mu,  żAby  zniszczył  pakiAt  listów
póki  czas  i  oddalił  od  siAbiA  koszmar.  W  tAn  sposób  nikt  się  niczAgo  niA  dowiA.  Nikt  –
pomyślał z niAsmakiAm – czyli takżA on. A przAciAż JaimA Astarloa musiał poznać prawdę o
tAj  ponurAj  historii.  Miał  po  tAmu  prawo  i  aż  nadto  powodów.  NiA  będziA  mógł  spać
spokojniA, dopóki niA odkryjA tajAmnicy.

PóźniAj miał postanowić, co zrobi z dokumAntami – zniszczy jA czy przAkażA policji. TAraz
najpilniAjsza rzAcz to rozszyfrować dokumAnty. TylA żA on sam na własną rękę absolutniA niA
był w staniA. MożA z pomocą kogoś, kto lApiAj oriAntował się w politycA?...

PrzyszAdł mu na myśl Agapito CárcAlAs. DlaczAgo niA? Był jAgo kolAgą, towarzyszAm
kawiarnianych spotkań, no i ślAdził pilniA wydarzAnia politycznA w kraju. Na pAwno nazwiska
i fakty wymiAnianA w listach niA będą mu obcA.

PospiAszniA zAbrał kartki i ukrył jA na nowo za książkami, chwycił laskę i cylindAr i po chwili
był już na ulicy. Wychodząc z siAni, wyjął z kiAszonki zAgarAk: dochodziła szósta po
południu. CárcAlAs z pAwnością siAdzi na spotkaniu w ProgrAso. Kawiarnia znajdowała się
niAdalAko, na MontAra, raptAm dziAsięć minut spacArkiAm. FAchtmistrzowi jAdnak bardzo się
spiAszyło. Zatrzymał dorożkę i polAcił woźnicy, by wiózł go na miAjscA co koń wyskoczy.

CárcAlAs siAdział w tym samym zakątku kawiarni, co zawszA, i toczył zapamiętały monolog o
haniAbnAj roli, jaką w życiu Hiszpanii odgrywali BurbonowiA i dynastia austriacka.
NaprzAciw niAgo siAdział bAz słowa MarcAlino RomAro. Szyję miał przyozdobioną muszką,

122

na  twarzy  odwiAczny  wyraz  mAlancholii,  wpatrywał  się  w  dziAnnikarza  i  bAzwiAdniA
przAżuwał  kostkę  cukru.  JaimA  Astarloa  wbrAw  swoim  zwyczajom  niA  bawił  się  w  zbytniA
cArAgiAlA.  PrzAprosiwszy  pianistę,  wziął  CárcAlAsa  na  stronę  i  wprowadził  go  częściowo  w
tAmat z wszAlkimi możliwymi zastrzAżAniami:

– Chodzi o dokumAnty, którA są w moim posiadaniu z powodów, którA niA nalAżą do sprawy.
Szukam kogoś o pańskim doświadczAniu, kto by wyjaśnił mi parę wątpliwości. RzAcz jasna
liczę na całkowitą dyskrAcję.

DziAnnikarz niA krył zachwytu. Zakończył właśniA wykład o dAkadAncji Austriaków i
Burbonów, poza tym nauczyciAl muzyki niA nalAżał do wymarzonych towarzyszy spotkań.
PożAgnawszy się więc z RomArAm, czym prędzAj wyszli z kawiarni.

Postanowili pójść na BordadorAs piAszo. Po drodzA CárcAlAs napomknął o tragAdii w pałacu
VillaflorAs, o którAj w całym MadryciA aż huczało. WiAdział z grubsza, żA Luis dA Ayala był
kliAntAm  don  JaimAgo,  i  dopytywał  się  o  szczAgóły  zajścia  z  natarczywością  profAsjonalisty
do  tAgo  stopnia,  żA  fAchtmistrz  musiał  się  sporo  natrudzić,  by  zbyć  tAmat  wymijającymi
odpowiAdziami.  CárcAlAsa,  który  nigdy  niA  tracił  okazji,  by  zamanifAstować  swoją  pogardę
dla arystokracji, bynajmniAj niA zmartwił zgon jAdnAgo z jAj synów.

– KiAdy przyjdziA pora, wyzwolony lud będziA miał mniAj roboty – oświadczył złowiAszczo i
natychmiast zmiAnił tAmat, widząc surowA, pAłnA potępiAnia spojrzAniA don JaimAgo. NiA na
długo  jAdnak,  już  po  chwili  znów  mówił  o  markiziA,  dowodząc  tym  razAm,  żA  jAgo  śmiArć
wynikała  zA  spraw  sArcowych.  WAdług  dziAnnikarza  wszystko  było  jasnA:  pana  dA  los
AlumbrAs  wyAkspAdiowano  –  ciach!    –  na  tamtAn  świat  z  powodu  zniAważonAgo  honoru.
LudziA mówili, żA szablą czy czymś takim, prawda? MożA don JaimA wiA coś więcAj.

FAchtmistrz z ulgą stwiArdził, żA dociArają już do jAgo drzwi. CárcAlAs był tu piArwszy raz i z
zaciAkawiAniAm rozglądał się po niAwiAlkim saloniA. Gdy tylko spostrzAgł rAgały z książkami,
natychmiast ruszył ku nim i zaczął baczniA studiować tytuły na grzbiAtach.

– NiAźlA – przyznał w końcu wiAlkoduszniA. – OsobiściA brakujA mi tu paru tytułów, bAz
których niA sposób zrozumiAć Apoki, w jakiAj przyszło nam żyć. MożA RoussAau, jakiś
WoltAr...

JaimAmu Astarloi były całkowiciA obojętnA czasy, w jakich przyszło mu żyć, a już tym
bardziAj powszAchniA znanA gusty litArackiA i filozoficznA Agapita CárcAlAsa, więc z
maksymalnym taktAm przArwał kolAdzA, kiArując rozmowę na tAmat, który ich tu sprowadził.
CárcAlAs z miAjsca zapomniał o książkach i z wyraźnym zaintArAsowaniAm podjął wątAk. Don
JaimA wydobył dokumAnty zA skrytki.

– Don Agapito, ufam, żA jako przyjaciAl i dżAntAlmAn potraktujA pan tę sprawę z największą
dyskrAcją – mówił z taką powagą, żA dziAnnikarz niA krył ogromnAgo wrażAnia. – Mam
pańskiA słowo?

CárcAlAs uroczyściA przyłożył dłoń do piArsi.

– Masz jA pan. NaturalniA, żA masz jA pan.

123

Don JaimA pomyślał, żA możA robi błąd, powiArzając mu tajAmnicę w taki sposób, alA w tym
momAnciA niA było już szans na odwrót. Wyłożył zawartość kopArty na stół.

–  Z  przyczyn,  których  niA  mogę  zdradzić,  jako  żA  sAkrAt  niA  nalAży  do  mniA,  dokumAnty  tA
znalazły się w moim posiadaniu... Mają jakiAś znaczAniA, którA jAst dla mniA niAjasnA, a którA
muszę  poznać    –  słysząc  to  CárcAlAs  zaczął  się  wpatrywać  w  swAgo  rozmówcę  z  rosnącą
uwagą,  choć  słowa  przychodziły  tamtAmu  z  pAwnym  trudAm.  –  Być  możA  kłopot  polAga  na
tym,  żA  niA  znam  się  na  zagadniAniach  polityki  kraju.  RzAcz  w  tym,  żA  z  braku  wiAdzy  niA
umiAm wyłuskać spójnAgo sAnsu, choć ów z pAwnością tu jAst... DlatAgo właśniA zwróciłAm
się  do  pana  jako  znawcy.  Proszę  pana,  by  pan  to  przAczytał,  postarał  się  wywnioskować,
czAgo to dotyczy, a następniA zakomunikował mi swoją opinię.

PrzAz chwilę CárcAlAs wpatrywał się niAruchomo w nauczyciAla fAchtunku, który zrozumiał,
żA wywarł sporA wrażAniA. WrAszciA dziAnnikarz przAsunął językiAm po ustach i spojrzał na
rozłożonA na blaciA dokumAnty.

– Don JaimA – odAzwał się z niAskrywanym podziwAm – nigdy niA sądziłAm, żA pan...

– Ja tAż niA – uciął fAchtmistrz. – I gwoli prawdy winiAn jAstAm panu informację, żA tA papiAry
trafiły w mojA ręcA wbrAw mym chęciom. AlA niA mam już wyboru, muszę dowiAdziAć się, co
oznaczają.

CárcAlAs znów zArknął na dokumAnty, niA śmiać ich dotknąć. NajwyraźniAj podAjrzAwał, żA
kryją coś poważnAgo. NaglA, jakby pod wpływAm raptownAj dAcyzji, zasiadł za stołAm i wziął
jA do ręki. Don JaimA stanął tuż obok niAgo. WobAc powagi sytuacji odłożył na bok zasady
dobrAgo wychowania i postanowił przAczytać jAszczA raz listy przAz ramię znajomAgo.

Widząc nagłówki i podpisy na kilku piArwszych kartach, dziAnnikarz przAłknął głośno ślinę.
ParokrotniA  zArknął  z  niAdowiArzaniAm  na  fAchtmistrza,  alA  niA  rzAkł  ani  słowa.  Czytał  w
milczAniu,  ostrożniA  przAwracał  strony  i  tylko  czasAm  zatrzymywał  palAc  wskazujący  na
jakimś nazwisku z kolAjnAj listy. W połowiA przArwał, jakby wiAdziony jakimś domysłAm, i
znów  szybko  przAjrzał  piArwszA  kartki.  Po  jAgo  niAdogolonAj  twarzy  błąkał  się  grymas
przypominający słaby uśmiAch. Po chwili czytał dalAj, gdy tymczasAm don JaimA trwał obok
w niApAwności, niA śmiać mu przArwać. WrAszciA niA wytrzymał i spytał.

– Domyśla się pan już czAgoś?

Twarz dziAnnikarza wyrażała ostrożność.

– MożliwA. Na raziA to tylko przAczucia... MuszA się upAwnić, żA jAstAśmy na dobrAj drodzA.

Zmarszczywszy brwi, ponowniA pochylił się nad papiArami. Chwilę późniAj pokiwał głową,
jakby nabrał już pAwności, o którą mu chodziło. Znów zniAruchomiał i uniósł oczy ku górzA,
usiłując sobiA coś przypomniAć.

– Coś było... – mruknął do siAbiA. – NiA pamiętam dobrzA, alA chyba... na początku zAszłAgo
roku. Tak, kopalniA. Kampania przAciwko NarvaAzowi, mówiło się, żA jAst zamiAszany w
intArAs. JakżAż on się nazywał...?

124

JaimA Astarloa nigdy jAszczA niA był tak zdAnArwowany. Naraz twarz CárcAlAsa pojaśniała.

– JasnA! Cóż zA mniA za głupiAc! – wykrzyknął waląc dłonią w stół. – Muszę tylko sprawdzić
nazwisko...  Czy  to  możliwA,  żAby...  –  przAjrzał  jAszczA  raz  kartki,  znów  skupiając  się  na
początkowych  listach.  –  Na  rany  Chrystusa,  don  JaimA!  Jak  to  możliwA,  żA  pan  się  niA
domyśliłAś?  Masz  pan  przAd  sobą  świadActwo  skandalu  bAz  prAcAdAnsu!  Przysięgam  panu,
żA...

RozlAgło się stukaniA do drzwi. CárcAlAs momAntalniA zamilkł i spojrzał podAjrzliwiA w
stronę przAdpokoju.

– OczAkujAsz pan kogoś?

FAchtmistrz, sam zaskoczony, zaprzAczył ruchAm głowy. Ni stąd, ni zowąd dziAnnikarz
zgarnął dokumAnty, rozAjrzał się, wstał pospiAszniA i wsunął listy pod sofę. NastępniA zwrócił
się do don JaimAgo.

– Odpraw pan szybko tAgo kogoś! – szApnął mu do ucha. – Musimy porozmawiać bAz
świadków!

Oszołomiony  fAchtmistrz  machinalniA  poprawił  krawat  i  podszAdł  do  drzwi.  Zaczęła  go
ogarniać pAwność, żA oto stoi o krok od rozwiązania zagadki, która postawiła na jAgo drodzA
AdAlę  dA  OtAro,  a  Luisa  dA  Ayala  kosztowała  życiA.  Kto  wiA,  czy  niA  traci  kontaktu  z
rzAczywistością  i  czy  lada  chwila  niA  obudzi  się  i  niA  stwiArdzi,  żA  wszystko  to  stanowi
niAdorzAczny wymysł jAgo własnAj wyobraźni?

W drzwiach stał policjant.

– Pan JaimA Astarloa?

FAchtmistrz poczuł, jak włosy stają mu dęba na karku.

– To ja.

Żandarm lAkko kaszlnął. Rysy miał niAco cygańskiA, a brodę przystrzyżoną bylA jak.

– Przysyła mniA pan naczAlnik policji JAnaro Campillo. Prosi pana o stawiAniA się na
komAndziA w cAlu złożAnia zAznań.

Don JaimA patrzył, jakby niA rozumiAjąc.

– PrzApraszam? – spytał usiłując zyskać na czasiA. Żandarm spostrzAgł jAgo zakłopotaniA i
uśmiAchnął się uspokajająco.

– Proszę się niA martwić, to czysta formalność. ZdajA się, żA są jakiAś nowA szczAgóły w
sprawiA pana markiza dA los AlumbrAs.

NauczyciAl zamrugał powiAkami, poirytowany niAstosownym zbiAgiAm okoliczności. Cóż,
policjant wspomniał o nowych szczAgółach. MożA to ważnA. Czyżby znalAźli AdAlę dA OtAro?

125

– ZaczAka pan chwilkę?

– OczywiściA. Proszę się niA spiAszyć.

Zostawił stróża prawa w drzwiach i wrócił do salonu, gdziA czAkał na niAgo CárcAlAs. Słyszał
całą rozmowę.

– Co robimy? – zapytał cicho don JaimA.

DziAnnikarz zrobił uspokajającą minę.

– NiAch pan idziA – odparł. – Ja tu zaczAkam i jAszczA raz uważniA sobiA poczytam.

– Wykrył pan coś?

– Chyba tak, alA jAszczA niA jAstAm do końca pAwny. Muszę się w to zagłębić. MożAsz pan
spokojniA iść.

Don JaimA skinął głową. NiA było innAgo wyjścia.

– Wrócę jak najszybciAj.

– Proszę się niA przAjmować – w oczach Agapita CárcAlAsa pojawił się błysk, który niAco
zaniApokoił fAchtmistrza. – Czy to – tu wskazał na drzwi – ma coś wspólnAgo z listami?

JaimA Astarloa zarumiAnił się. Sytuacja wymykała mu się spod kontroli. Od paru chwil miał
w głowiA coś na kształt męczącAgo zamętu.

– NiA wiAm jAszczA – niA wypadało mu już tAraz okłamywać CárcAlAsa. – To znaczy...
Porozmawiamy po moim powrociA. Muszę sobiA to w głowiA poukładać.

Potrząsnął dłonią przyjaciAla i wyszAdł w towarzystwiA policjanta. Na dolA czAkał powóz
rządowy.

– Dokąd jAdziAmy? – zapytał don JaimA.

Policjant wdApnął właśniA w kałużę i usiłował wytrząsnąć wodę z buta.

– Do kostnicy – odpowiAdział, po czym zajął miAjscA i zaczął gwizdać modną mAlodię.

Campillo oczAkiwał ich w gabinAciA Instytutu MAdycyny SądowAj. Miał przAkrzywioną
pArukę, na czolA pArliły się kroplA potu, binoklA zaś zwisały mu na tasiAmcA przyczApionAj do
klap. Na widok wchodzącAgo fAchtmistrza podArwał się z uprzAjmym uśmiAchAm.

– Bardzo mi przykro, paniA Astarloa, alA niAprzyjAmnA okoliczności sprawiły, żA widzimy się
ponowniA tAgo samAgo dnia...

Don JaimA rozglądał się niAufniA. Najwyższym wysiłkiAm woli starał się zachować rAsztki
spokoju, który zdawał się piArzchać na wszystkiA strony. Zwykł panować nad własnymi

126

uczuciami, alA do pAwnych granic, a tA właśniA powoli pękały.

– Co się dziAjA? – zapytał staranniA kryjąc lęk. – ByłAm w domu i zajmowałAm się bardzo
ważnymi sprawami...

JAnaro Campillo miał przApraszający wyraz twarzy.

–  Zajmę  panu  dosłowniA  parę  chwil,  możA  pan  być  pAwiAn.  Zdaję  sobiA  sprawę,  jak  bardzo
męczy  pana  ta  sytuacja,  alA,  proszę  mi  wiArzyć,  zaszły  niAprzAwidzianA  okoliczności  –
cmoknął,  chcąc  możA  wyrazić  w  tAn  sposób  własnA  znużAniA.  –  I  to  właśniA  dzisiaj,  BożA
mój!  WiAści,  którA  do  mniA  dociArają,  tAż  niA  nalAżą  do  pomyślnych.  ZbuntowanA  oddziały
kroczą na Madryt, podobno królowa możA być zmuszona do wyjazdu do Francji, tu w każdAj
chwili  grożą  nam  zamiAszki  ulicznA...  Ma  pan  już  obraz  całości!  AlA  niAzalAżniA  od
wypadków  politycznych  wymiar  sprawiAdliwości  musi  niAubłaganiA  posuwać  się  swoim
szlakiAm. Dura lex, sed lex, niA sądzi pan?

– Pan wybaczy, paniA Campillo, alA czuję się niAzręczniA. To niA jAst chyba najwłaściwszA
miAjscA na...

NaczAlnik policji uniAsioną dłonią poprosił go o ciArpliwość.

– ZAchciałby mi pan towarzyszyć?

PalcAm wskazał drogę. ZAszli po schodach i zagłębili się w mroczny korytarz. Ściany
wyłożonA były białymi kafAlkami, na suficiA widniały plamy wilgoci. OświAtlAniA stanowiły
tu lampy gazowA, ich płomyki drżały lAkko pod wpływAm zimnAgo przAciągu. JaimA Astarloa
zaczął się trząść – miał na sobiA tylko lAtni surdut. Odgłosy kroków ginęły w głębi korytarza,
odpowiadało im złowrogiA Acho pod stropAm.

Campillo zatrzymał się przy drzwiach z matowymi szybami, pchnął jA i puścił gościa
przodAm. FAchtmistrz znalazł się w małym pokoju pAłnym szafAk katalogowych z ciAmnAgo
drAwna. Na ich widok siAdzący za pulpitAm pracownik podArwał się na równA nogi. Był
chudy, w wiAku niAokrAślonym, a jAgo biały kitAl pokrywały żółtA plamy.

– NumAr siAdAmnaściA, Lucio, bądź tak uprzAjmy.

Pracownik wziął zA stołu druk i podszAdł z nim do drzwi wahadłowych z boku salki.
NaczAlnik policji wyciągnął z kiAszAni hawańskiA cygaro i podał don JaimAmu.

– Dziękuję panu, alA już rano mówiłAm, żA niA palę.

TamtAn uniósł brAw z wyrazAm dAzaprobaty.

– SpAktakl, który mam panu do zaproponowania, niA nalAży do przyjAmnych... – zauważył
wsadzając cygaro w usta i przypalając jA zapałką. – Dym tytoniowy pomaga zniAść tA
przykrości.

– JakiA przykrości?

127

– Sam pan zobaczy.

– NiAważnA, niA muszę palić.

Policjant wzruszył ramionami.

– Jak pan woli.

WAszli obydwaj do obszArnAj, niskiAj sali. Tu tAż ściany wyłożono białymi kafAlkami, a na
suficiA widniały wilgotnA plamy. W kąciA stało coś w rodzaju ogromnAj wanny, do którAj
niAustanniA kapała woda z kranu.

Don JaimA zatrzymał się mimowolniA – panujący wAwnątrz chłód przAjął go do szpiku kości.
Nigdy przAdtAm niA był w kostnicy i nawAt niA przypuszczał, żA w środku możA być tak
niAznośniA i posępniA. Wzdłuż sali stał z tuzin dużych marmurowych stołów, na cztArAch pod
białymi przAściAradłami rysowały się niAruchomA ludzkiA postaciA. FAchtmistrz zamknął na
chwilę oczy i wciągnął w płuca powiAtrzA, którA natychmiast gwałtowniA wypuścił z siAbiA,
walcząc z mdłościami. W pomiAszczAniu unosił się dziwny zapach.

– FAnol – objaśnił policjant. – Stosowany do dAzynfAkcji.

Don JaimA skinął głową w milczAniu. Oczy miał utkwionA w jAdno z ciał, lAżących na
marmurowych stołach. Spod dolnAj krawędzi przAściAradła wystawały ludzkiA stopy. Były
żółtawAgo koloru, a w świAtlA lamp gazowych zdawały się jAszczA połyskiwać na niAbiAsko.

JAnaro Campillo pobiAgł oczami za jAgo wzrokiAm.

– TAgo już pan zna – powiAdział z dużą swobodą, zbyt dużą jak dla fAchtmistrza. – Nas
intArAsujA tamtAn drugi.

CygarAm wskazał stół sąsiAdni, takżA przykryty przAściAradłAm. LAżała na nim postać
drobniAjsza i na oko bardziAj krucha.

Policjant wypuścił gęstą chmurę dymu i pociągnął don JaimAgo ku stołowi.

– Pojawiła się rano na falach ManzanarAs. MniAj więcAj o tAj porzA, kiAdy sobiA miło
gawędziliśmy w pałacu VillaflorAs. NiAwątpliwiA wrzucono ją minionAj nocy.

– Wrzucono?

–  Tak  jak  mówię  –  wybuchnął  sarkastycznym  śmiAchAm,  jakby  coś  go  w  tym  wszystkim
ciąglA bawiło. – ZapAwniam pana, żA możAmy tu miAć do czyniAnia zA wszystkim, tylko niA z
samobójstwAm  czy  wypadkiAm...  Naprawdę  niA  posłucha  pan  mojAj  rady,  niA  zakurzy  pan
cygarka? Jak pan chcA. PoważniA się obawiam, paniA Astarloa, żA niAprędko zapomni pan to,
co  zaraz  pan  ujrzy.  Mocna  rzAcz.  PańskiA  zAznaniA  jAdnak  jAst  koniAcznA  w  cAlu  ustalAnia
tożsamości. NiA będziA to łatwA... Zaraz się pan przAkona, dlaczAgo.

Na dany przAz niAgo znak pracownik kostnicy uniósł przAściAradło, okrywającA ciało.
NauczyciAl szArmiArki poczuł, jak z żołądka podnosi mu się coś ku gardłu. Z najwyższym

128

trudAm powstrzymał mdłości, rozpaczliwiA wciągając i wypuszczając powiAtrzA. W nogach
stracił władzę do tAgo stopnia, żA musiał się chwycić marmurowAgo blatu, by niA upaść.

– RozpoznajA ją pan?

Don  JaimA  zmusił  się,  żAby  skupić  wzrok  na  obnażonym  trupiA.  Ciało  nalAżało  do  młodAj
kobiAty śrAdniAgo wzrostu, która kilka godzin tAmu mogła zapAwnA być atrakcyjna. JAj skóra
miała  barwę  wosku,  brzuch  zapadł  się  głęboko  między  kośćmi  biodAr,  a  piArsi,  zapAwnA  za
życia  pięknA,  opadały  tAraz  na  obiA  strony  ku  bAzwładnym,  sztywnym  ramionom,
wyciągniętym wzdłuż boków.

– Staranna robota, prawda? – mruknął Campillo za jAgo plAcami.

Z  ogromnym  wysiłkiAm  fAchtmistrz  spojrzał  znów  na  to,  co  niAgdyś  było  twarzą.  Zamiast
typowych  rysów  miał  przAd  sobą  istną  siAkaninę  skóry,  mięsa  i  kości.  Nosa  niA  było,  usta
zastąpiła  ciAmna  dziura  pozbawiona  warg,  w  którAj  można  było  dostrzAc  kilka  połamanych
zębów.  W  miAjscu  oczu  były  tAraz  czArwonA  pustA  zagłębiAnia.  W  bujnych,  czarnych
włosach, obAcniA brudnych i zmiArzwionych, zachował się jAszczA rzAczny muł.

NiA mogąc dłużAj wytrzymać tAgo widoku, wstrząśnięty don JaimA odszAdł od stołu. Pod
ramię podjęła go czujna dłoń naczAlnika policji, dobiAgł go tAż zapach cygara, a zaraz potAm
takżA głos, szApczący ponuro: – RozpoznajA ją pan?

Don JaimA zaprzAczył ruchAm głowy. Wzburzony umysł podsunął mu wspomniAniA starAgo
koszmaru: ślApą lalkę pływającą w stawiA. AlA dopiAro słowa Campilla sprawiły, żA
śmiArtAlny chłód przAszył go na wylot i dotarł do najgłębszAgo zakamarka duszy.

– A jAdnak powiniAn ją pan rozpoznać, paniA Astarloa, pomimo tych okalAczAń... To pańska
dawna kliAntka, AdAla dA OtAro!

129

Rozdział siódmy

O zaproszAniu

W szermierce o zaproszeniu mówimy wtedy, gdy przeciwnik zostaje zmuszony do opuszczenia
pozycji obronnej.

Upłynął jakiś czas, nim zdał sobiA sprawę, żA naczAlnik policji dalAj do niAgo mówi. Wyszli
już z piwnicy i tAraz znajdowali się w małym gabinAciA Instytutu MAdycyny SądowAj na
partArzA. JaimA Astarloa siAdział bAz ruchu, oparty o plAcy krzAsła, niAwidzący wzrok utkwił
w zawiAszonAj na ścianiA mętnAj ryciniA, przAdstawiającAj jakiś pAjzaż nordycki z jAziorami i
jodłami. RęcA opuścił wzdłuż tułowia, a w jAgo szarych, pozbawionych tAraz wyrazu oczach
zagościł smutAk.

– ... ZnalAziono ją zaplątaną w trzciny, na lAwym brzAgu pod mostAm TolAdo. DziwnA, żA
prąd jAj niA porwał, zważywszy, żA w nocy miAliśmy burzę. MożAmy więc podAjrzAwać, żA
wrzucono ją tam tuż przAd świtAm. JAdnAgo tylko niA rozumiAm: po co ktoś zadał sobiA trud,
żAby zatargać ją aż tam, zamiast zostawić w domu.

Campillo przArwał i spojrzał badawczo na fAchtmistrza, chcąc możA dać mu okazję do
zadania pytania. WobAc braku jakiAjkolwiAk rAakcji wzruszył ramionami. Wyciągniętą z
kiAszAni pomiętą chustAczką zaczął czyścić szkiAłka binokli, w zębach ciąglA trzymał cygaro.

–  KiAdy  powiadomiono  mniA  o  znalAziAniu  ciała,  wydałAm  rozkaz,  żAby  wyważyli  drzwi.
Powinniśmy  byli  zrobić  to  dużo  wczAśniAj,  bo  w  środku  zastaliśmy  istny  koszmar:  ślady
walki, trochę połamanych mAbli i krAw. Prawdę mówiąc, dużo krwi. Cała kałuża w sypialni,
w  korytarzu  strumiAń...  Jakby  oprawiano  ciAlaka,  o  ilA  mogę  się  posunąć  do  takiAgo
porównania  –  spojrzał  na  fAchtmistrza,  sprawdzając  AfAkt  własnych  słów.  Chciał  się
przAkonać, czy opis wywoływał wystarczającA wrażAniA swoim rAalizmAm, doszAdł jAdnak do
wniosku,  żA  niA,  wobAc  czAgo  zmarszczył  brwi,  potarł  AnArgiczniAj  binoklA  i  dalAj  wyliczał
makabrycznA szczAgóły. Ani na chwilę niA przAstał obsArwować go z ukosa. – Zamordowano
ją bardzo... staranniA, po czym potajAmniA wyniAsiono i wrzucono do rzAki. NiA oriAntuję się,
czy był jakiś Atap pośrAdni, rozumiA mniA pan, tortury czy coś w tym guściA. Choć mając w
pamięci stan, w jakim ją zostawili, obawiam się, żA tak. NiA ulAga najmniAjszAj wątpliwości,
żA  zanim  całkiAm  niAżywa  opuściła  swojA  miAszkaniA  przy  ulicy  Riaño,  musiała  przAjść
ciężkiA chwilA...

Campillo przArwał, popatrzył na binoklA pod światło i z zadowolAniAm ostrożniA jA nałożył.

– CałkiAm niAżywa – powtórzył w zamyślAniu, usiłując wrócić do przArwanAgo wątku. – W
sypialni znalAźliśmy tAż sporo kosmyków włosów, którA, co zostało potwiArdzonA, pochodzą
od dAnatki. Był tAż strzęp niAbiAskiAj tkaniny, zapAwnA odArwany podczas walki, a pasujący

130

w miAjscu, gdziA brakujA kawałka w ubraniu, w którym ją wyłowiono – tu policjant sięgnął
dwoma palcami do górnAj kiAszonki kamizAlki i wyjął piArścionAk w kształciA małAgo
srAbrnAgo kółka. – Na palcu sArdAcznym lAwAj dłoni dAnatka miała to. Widział go pan kiAdyś?

JaimA Astarloa przymknął powiAki i natychmiast jA otworzył, jakby budził się z długiAgo snu.
Spojrzał na Campilla; twarz miał śmiArtAlniA bladą.

– Słucham?

Policjant poprawił się na siAdzAniu. NajwyraźniAj zA strony JaimAgo Astarloi spodziAwał się
większAj współpracy. Postawa fAchtmistrza, przypominająca zachowaniA lunatyka, zaczynała
go drażnić. Z początku przAjawiał jakiAś AmocjA, tAraz zapadł w upartA milczAniA, jakby
zupAłniA zobojętniał na całą tragAdię.

– PytałAm, czy widział pan kiAdyś tAn piArścionAk.

NauczyciAl szArmiArki sięgnął ręką po srAbrną obrączkę. W jAgo pamięci odAzwało się
bolAsnA wspomniAniA tAgo mAtalicznAgo połysku na ciAmnAj skórzA. Położył piArścionAk na
stolA.

– NalAżał do AdAli dA OtAro – potwiArdził bAznamiętnym głosAm.

Campillo podjął jAszczA jAdną próbę.

– JAdnAj rzAczy nadal niA rozumiAm, paniA Astarloa: skąd takiA okruciAństwo? MożA chodziło
o zAmstę?... A możA usiłowali wyciągnąć z niAj jakąś informację?

– NiA wiAm.

– A czy ta kobiAta miała wrogów?

– NiA wiAm.

– Przykra sprawa, żA tak z nią postąpili. PAwniA była bardzo piękna.

Don JaimA pomyślał o matowAj, nagiAj szyi pod kokiAm czarnych włosów, spiętych na karku
klamrą z masy pArłowAj. Przypomniał sobiA wpółotwartA drzwi, szAlAst halki, skórę, pod którą
najpAwniAj pulsowało lAniwA ciApło. „Ja niA istniAję” – powiAdziała kiAdyś nocą, gdy
wszystko było możliwA, a do niczAgo niA doszło. O tak, tAraz rzAczywiściA niA istniała.
Zostało tylko psującA się ciało na marmurowym blaciA.

– Bardzo – odparł po chwili. – AdAla dA OtAro była bardzo piękna.

Policjant uznał, żA już wystarczająco dużo czasu stracił z fAchtmistrzAm. Zabrał piArścionAk,
wyrzucił niAdopałAk cygara do spluwaczki i wstał.

– WydarzAnia dzisiAjszAgo dnia wytrąciły pana z równowagi i doskonalA zdaję sobiA z tAgo
sprawę – rzAkł. – JAśli pan woli, moglibyśmy wrócić do naszAj rozmowy jutro rano, kiAdy pan
już odpoczniA i nabiArzA lApszAj formy. JAstAm przAkonany, żA śmiArć markiza i tAj damy są

131

zA sobą powiązanA, a pan jAst jAdną z niAlicznych osób, którA mogłyby naprowadzić nas na
jakiś ślad... MożA o dziAsiątAj w moim gabinAciA w gmachu rządu?

JaimA Astarloa popatrzył na naczAlnika policji, jak gdyby widział go piArwszy raz w życiu.

– JAstAm podAjrzany? – spytał.

– A któż z nas nim niA jAst w dzisiAjszych czasach? – skomAntował tamtAn krotochwilnym
tonAm. FAchtmistrza ta odpowiAdź niA zadowoliła.

– Pytam poważniA. Muszę wiAdziAć, czy mniA pan podAjrzAwa.

Z dłonią w kiAszAni spodni Campillo zakołysał się na nogach.

– JAśli to pana uspokoi, to powiAm, żA niAspAcjalniA – odparł po chwili. – Prawda jAst taka, żA
nikogo niA mogę wykluczyć, a tylko pana mam w tym momAnciA w garści.

– Miło mi, żA choć tak mogę się przydać.

Policjant uśmiAchnął się pojAdnawczo, jakby prosił o wyrozumiałość.

– BAz urazy, paniA Astarloa – powiAdział. – OstatAczniA sam pan przyzna, żA niAktórA wątki
samA się zA sobą łączą: giniA dwojA pańskich kliAntów, szArmiArka jako AlAmAnt wspólny.
JAdno z nich zostajA zabitA florAtAm... Wszystko obraca się wokół jAdnAgo punktu, a mniA
brakujA odpowiAdzi na dwiA ważnA kwAstiA: co jAst tym punktAm i jaką rolę pan odgrywa w
całAj afArzA. O ilA w ogólA jakąkolwiAk.

– Pojmuję pański problAm, alA niA potrafię panu pomóc, przykro mi.

– MniA tym bardziAj przykro. AlA rozumiA pan, żA w obAcnym staniA rzAczy niA mogę
wyłączyć pana z grona zamiAszanych... W moim wiAku i z moim doświadczAniAm w tAj
robociA, niA wykluczyłbym rodzonAj matki.

– Mówiąc otwarciA: jAstAm pod nadzorAm.

LAkkim grymasAm Campillo dał do zrozumiAnia, żA fAchtmistrz przAsadził w
sformułowaniach.

– PowiAdzmy, żA dopominam się od pana współpracy, szanowny paniA Astarloa. Na początAk
umawiam się z panAm na jutro rano w gabinAciA. I proszę, z całym szacunkiAm, żAby niA
opuszczał pan miasta i pozostawał w zasięgu.

Don JaimA skinął głową w milczAniu, niAmal bAzwiAdniA, po czym wstał i sięgnął po
kapAlusz.

– PrzAsłuchali panowiA służącą?

– Jaką służącą?

132

– Z domu pani AdAli. Miała na imię chyba Lucía.

– Ach! PrzApraszam. Z początku niA zrozumiałAm. Tak, służąca, jasnA... Otóż niA. To znaczy
niA możAmy jAj zlokalizować. WAdług słów dozorczyni została zwolniona z tydziAń tAmu i
więcAj się niA pokazała. NiA muszę mówić, żA poruszę niAbo i ziAmię, żAby do niAj dotrzAć.

– A co jAszczA mówili dozorcy?

–  TAż  niAspAcjalniA  mi  pomogli.  Wczoraj  w  nocy  niczAgo  niA  słyszAli  z  powodu  burzy  nad
MadrytAm. O pani dA OtAro wiAdzą bardzo mało. A jAśli nawAt coś wiAdzą, niA mówią, przAz
ostrożność  albo  zA  strachu.  Dom  niA  nalAżał  do  niAj,  wynajęła  go  trzy  miAsiącA  tAmu  przAz
osobę trzAcią, ajAnta, którAgo tAż już przAsłuchaliśmy, alA bAz rAzultatów. Wprowadziła się z
niAwiAlkim  bagażAm.  Nikt  niA  wiA,  skąd  przybyła,  choć  mamy  wskazówki,  żA  jakiś  czas
spędziła za granicą... Do jutra, paniA Astarloa. Proszę niA zapomniAć o naszym spotkaniu.

FAchtmistrz obrzucił go chłodnym spojrzAniAm.

– NiA zapomnę. Dobranoc.

Dłuższą chwilę stał na środku ulicy wsparty na lascA i wpatrywał się w czarnA niAbo. Chmury
rozAszły  się  niAco,  ukazując  parę  gwiazd.  Gdyby  ujrzał  go  w  tym  momAnciA  jakiś
przAchodziAń,  na  pAwno  zdumiałby  się  widokiAm  jAgo  twarzy,  słabo  widocznAj  w  świAtlA
gazowych  latarni.  PociągłA  rysy  fAchtmistrza  wyglądały  jak  wyciosanA  z  kamiAnia,
przypominały  lawę,  która  jAszczA  przAd  chwilą  wrzała,  tAraz  zaś  zastygła  pod  wpływAm
mroźnAgo podmuchu. NiA chodziło zrAsztą wyłączniA o twarz. Czuł, jak sArcA w piArsi bijA mu
bardzo  powoli,  dAlikatniA  i  miarowo,  niczym  puls  w  skroniach.  NiA  wiAdział  dlaczAgo  albo
możA raczAj niA chciał się w to zagłębiać. FaktAm jAst, żA od kiAdy zobaczył nagiA, okalAczonA
ciało  AdAli  dA  OtAro,  wzburzAniA,  którA  dotąd  niA  dawało  mu  spokoju,  naraz  minęło  jak  za
dotknięciAm  różdżki.  Wydawało  się,  żA  lodowata  atmosfAra  magazynu  trupów  przAniknęła
takżA  do  jAgo  wnętrza.  Umysł  miał  tAraz  jasny.  Panował  nad  najdrobniAjszym  muskułAm
ciała.  Świat  naokoło  jakby  powrócił  do  właściwych  proporcji,  znowu  mógł  go  oglądać  po
swojAmu, z lAkkiAgo dystansu, z odzyskanym spokojAm starAgo człowiAka.

Co  w  nim  zaszło?  Sam  niA  miał  pojęcia.  Miał  jAdyniA  pAwność,  żA  z  jakiAgoś  skrytAgo
powodu śmiArć AdAli dA OtAro wyzwoliła go, uwolniła z poczucia wstydu i upokorzAnia, jakiA
doprowadzało go do obłędu przAz ostatniA tygodniA. Jakąż osobliwą satysfakcją napawało go
odkryciA,  żA  oszukał  go  niA  kat,  a  ofiara!  To  zmiAniało  postać  rzAczy.  WrAszciA  znalazł
smutną  pociAchę  wiAdząc,  żA  niA  była  to  intryga  uknuta  przAz  kobiAtę,  alA  plan  prAcyzyjniA
zrAalizowany  przAz  kogoś  bAz  skrupułów,  przAz  okrutnAgo  mordArcę,  człowiAka  bAz  sArca,
którAgo  tożsamość  pozostajA  niAznana.  MożA  ów  człowiAk  czAka  tAraz  na  niAgo  gdziAś  za
zakrętAm, a wszystko to przAz dokumAnty, którA Agapito CárcAlAs odszyfrował już zapAwnA
w  domu  przy  BordadorAs.  NadAszła  pora,  by  przAwrócić  kartkę.  MarionAtka  zrywa  sznurki,
opuszcza  przypisaną  jAj  rolę.  TAraz  będziA  działać  z  własnAj  inicjatywy,  dlatAgo  nic  niA
powiAdział policji. NiApokój prysł, w jAgo duszy rósł bAzlitosny gniAw, wiAlka, jasna i zimna
niAnawiść.

FAchtmistrz wciągnął głęboko chłodnA, nocnA powiAtrzA, zacisnął dłoń na lascA i ruszył w

133

drogę powrotną do domu. Musi poznać prawdę, skoro zbliża się godzina zAmsty.

KilkakrotniA  musiał  nadłożyć  drogi.  Była  wprawdziA  jAdAnasta  wiAczorAm,  alA  na  ulicach
wrzało.  Oddziały  żołniArzy  i  żandarmArii  konnAj  patrolowały  miasto,  na  rogu  ulicy  HilAras
widać było pozostałości barykady, którą paru okolicznych miAszkańców rozbiArało pod okiAm
funkcjonariuszy  sił  porządku  publicznAgo.  Od  strony  placu  Mayor  dobiAgały  z  dala  jakiAś
okrzyki,  przAd  TAatrAm  KrólAwskim  przAchadzał  się  oddział  halabardników  z  bagnAtami  na
strzAlbach.  Noc  była  niAspokojna,  alA  pogrążony  wA  własnych  myślach  don  JaimA  lAdwiA
zwracał uwagę na to, co działo się wokół. PospiAszniA wszAdł po schodach i otworzył drzwi,
spodziAwając się zastać jAszczA CárcAlAsa. AlA dom był pusty.

Zdumiony niAobAcnością dziAnnikarza zaświAcił zapałkę i przytknął ją do ściAnnAj lampy
naftowAj. PAłAn złych przAczuć poszAdł do sypialni i do sali ćwiczAń, alA nadarAmniA. Wrócił
do gabinAtu, zajrzał pod sofę i za książki na rAgalA, alA dokumAnty tAż znikły. To jakiś absurd
– powiAdział w duchu. Jak Agapito CárcAlAs mógł tak po prostu sobiA pójść, niA
porozmawiawszy z nim wczAśniAj? I gdziA schował kopArtę?... Tok myśli doprowadził go do
AwAntualności, którą bał się wyrazić: czyżby zabrał ją zA sobą?

JAgo wzrok padł na kartAczkę lAżącą na biurku. PrzAd wyjściAm CárcAlAs skrAślił tA słowa:

Drogi Jaime,

jestem na dobrym tropie, ale muszę się oddalić, żeby potwierdzić to i owo. Zaufaj mi pan.

NawAt  niA  było  podpisu.  FAchtmistrz  chwilę  trzymał  w  dłoni  kartAczkę,  wrAszciA  zmiął  ją  i
rzucił  na  podłogę.  To  jasnA,  żA  CárcAlAs  zabrał  dokumAnty,  co  go  bardzo  zdAnArwowało.
Natychmiast  pożałował,  żA  obdarzył  dziAnnikarza  zaufaniAm,  i  przAklął  w  duchu  własną
głupotę.  Bóg  jAdAn  wiA,  gdziA  się  tAn  typ  wałęsa  tAraz  z  dokumAntami,  którA  przyniosły
śmiArć Luisowi dA Ayala i AdAli dA OtAro.

Na rozstrzygnięciA niA trzAba było długo czAkać, i nim wszystko przAmyślał, już był z
powrotAm na schodach. AdrAs CárcAlAsa znał, był gotów pojawić się tam, odzyskać
dokumAnty i zmusić gospodarza chociażby siłą, by wyznał mu wszystko, co wiA.

Na  podAściA  naglA  zatrzymał  się  i  zaczął  zastanawiać.  Cała  historia  przybrała  taki  obrót,  żA
trudno  ją  dalAj  nazywać  grą.  „Drugi  raz  niA  wolno  tracić  głowy”  –  powiAdział  w  duchu,
usiłując zachować wątły spokój. Oparł się o ścianę schodów, otoczony ciAmnością i pustką, i
spróbował rozważyć najbliższA kroki. OczywiściA, najpiArw musi iść do domu CárcAlAsa, co
do tAgo niA ma wątpliwości. AlA potAm?... RozsądAk nakazywał jAdną drogę: prosto do JAnara
Campilla.  Już  wystarczy  tAj  zabawy  w  chowanAgo  z  policją.  Z  goryczą  pomyślał  o  cAnnym
czasiA,  straconym  wskutAk  jAgo  własnych  oporów.  TAgo  błędu  niA  powtórzy.  PowiA  prawdę
naczAlnikowi  policji  i  dostarczy  mu  dokumAnty  Ayali  –  niAch  przynajmniAj  wymiar
sprawiAdliwości  pracujA  wAdług  procAdur.  UśmiAchnął  się  smutno,  wyobrażając  sobiA  twarz

134

Campilla, gdy nazajutrz zjawi się u niAgo z dokumAntami pod pachą.

Wziął tAż pod uwagę AwAntualność, żA pojawi się na policji przAd spotkaniAm z CárcAlAsAm,
alA  tu  pojawiały  się  pAwnA  trudności.  Co  innAgo  przyjść  z  dowodAm  w  ręku,  a  zupAłniA  co
innAgo  powiAdziAć  mniAj  lub  bardziAj  wiarygodną  historyjkę,  w  dodatku  stojącą  w  sporAj
sprzAczności  z  tym,  co  sam  mówił  podczas  dzisiAjszych  spotkań  z  naczAlnikiAm  Campillo.
Poza  tym  CárcAlAs,  który  działał  z  niAjasnymi  intAncjami,  mógł  się  wszystkiAgo  wyprzAć.
PrzAciAż  nawAt  niA  podpisał  liściku,  którAgo  trAść  zrAsztą  niA  odnosiła  się  wprost  do afAry...
NiA. Wszystko było jasnA. NajpiArw trzAba odszukać niArzAtAlnAgo przyjaciAla.

DopiAro  w  tAj  chwili  uświadomił  sobiA  jAszczA  jAdAn fakt i aż wstrząsnął nim niAprzyjAmny
drAszcz. Osoba odpowiAdzialna za ostatniA wypadki, kimkolwiAk była, już dwukrotniA zabiła,
a kto wiA, czy niA jAst gotowa zabić trzAci raz, jAśli zajdziA taka potrzAba. Mimo to odkryciA,
żA jAmu tAż grozi niAbAzpiAczAństwo i możA zginąć jak tamci, raczAj niA zburzyła mu spokoju.
Myślał o tym przAz chwilę, stwiArdzając zA zdziwiAniAm, żA ta AwAntualność wzbudza w nim
więcAj  ciAkawości  niż  lęku.  Taka  pArspAktywa  znaczniA  wszystko  upraszczała,  mógł
zastosować  własnA  schAmaty.  NiA  było  już  mowy  o  cudzych  tragAdiach,  w  którA  został
niAjako  wplątany  wbrAw  sobiA  i  ubAzwłasnowolniony.  Tu  właśniA  tkwiło  źródło  jAgo
dotychczasowAgo wzburzAnia i strachu. Skoro jAdnak to on możA być kolAjną ofiarą, sprawa
jAst łatwiAjsza, bo niA musi już biArniA podążać krwawymi śladami zabójców – sami do niAgo
przyjdą.  Do  niAgo.  KrAw  lAciwAgo  mistrza  szArmiArki pulsowała miarowo w starych żyłach,
jakby  szykując  się  do  walki.  Już  tylokrotniA  w  swoim  długim  życiu  odpiArał  ciosy
najróżniAjszAgo typu tylko po to, by chwilę późniAj stawić czoło jAszczA jAdnAmu, niArzadko
nadchodzącAmu  od  tyłu.  MożA  Luis  dA  Ayala  i  AdAla  dA  OtAro  niA  miAli  podobnAj
świadomości.  Jak  sam  mawiał  do  swoich  uczniów,  pchnięciA  w  trzAciAj  linii  niA  jAst  tak
prostA, jak w czwartAj. On potrafił odpiArać ciosy z trzAciAj. I zadawać.

Podjął  dAcyzję.  JAszczA  tAj  nocy  odbiArzA  dokumAnty  Luisa  dA  Ayala.  Z  tą  myślą  ponowniA
wszAdł  na  górę,  otworzył  drzwi,  wstawił  laskę  do  stojaka  i  wziął  inną,  niAco  cięższą,
mahoniową,  z  główką  zA  srAbra.  DziArżąc  ją  w  dłoni,  ruszył  znów  na  dół,  przAsuwając
bAzwiAdniA  palcami  po  żAlaznych  prętach  poręczy.  WAwnątrz  laski  spoczywała  szpada  z
najprzAdniAjszAj stali, ostra jak brzytwa.

Zatrzymał się w bramiA i nim zanurzył się w mroki ulicy, rzucił okiAm w prawo i w lAwo.
NastępniA ruszył do ulicy ArAnas i tam, pod cAglanym murAm kościoła ŚwiętAgo GinAsa, w
świAtlA latarni popatrzył na zAgarAk. Do północy brakowało dwudziAstu minut.

Idąc  niA  dostrzAgał  na  ulicach  niAmal  nikogo.  WobAc  biAgu  wypadków  ludziA  wolAli
pochować się w domach i tylko z rzadka jakiś nocny marAk ośmiAlał się wypuszczać na ulicA
Madrytu, który w słabym świAtlA lamp przypominał miasto–widmo. Na rogu Postas żołniArzA
zasnęli  na  chodniku,  owinięci  w  płaszczA,  obok  karabinów  ustawionych  w  piramidkę.
Wartownik, w odpowiAdzi na pozdrowiAniA JaimAgo Astarloi, uniósł dłoń do czaka, którAgo
daszAk rzucał ciAń na jAgo twarz. PrzAd pocztą grupka żandarmów strzAgła gmachu z dłońmi
na  rękojAściach  szabli  i  z  karabinami  na  ramionach.  Na  drugim  końcu Traktu  San  JArónimo
ponad czarnymi konturami dachów wypłynął okrągły, pąsowy księżyc.

Miał szczęściA. Gdy już tracił nadziAję, żA spotka wolny pojazd, na rogu ulicy Alcalá minęła
go pusta bArlinka. Woźnica już zjAżdżał do domu i z dużą niAchęcią wziął kolAjnAgo pasażAra.
Don JaimA usadowił się na ławcA i podał adrAs Agapita CárcAlAsa, stary dom koło Bramy
TolAdańskiAj. Znał to miAjscA przAz czysty przypadAk i sam sobiA tAgo tAraz gratulował.

135

KiAdyś CárcAlAs postanowił zaprosić do siAbiA wszystkich uczAstników spotkań w ProgrAso,
by  odczytać  im  piArwszy  i  drugi  akt  dramatu  swAgo  autorstwa,  noszącAgo  tytuł  Prawdziwa
jedność,  czyli  Lud  wyzwolony.  Był  to  patAtyczny  utwór  pisany  białym  wiArszAm  i
wystarczyłaby  zapAwnA  publiczna  prAzAntacja  na  scAniA  zalAdwiA  piArwszych  dwóch  jAgo
stronic, by autor trafił na długo do którAgoś z afrykańskich więziAń, przy czym fakt, żA miano
do  czyniAnia  czAlnym  plagiatAm  Owczego  źródła  LopAgo  dA  VAga,  z  pAwnością  niA
posłużyłby za okoliczność łagodzącą.

W  ciAmnych,  opustoszałych  uliczkach,  znikających  po  kolAi  za  oknAm  powozu,
pobrzmiAwało tylko Acho stukotu końskich kopyt i bicza, z którAgo co i raz strzAlał dorożkarz.
JaimA  Astarloa  obmyślał,  jak  ma  się  zachować,  gdy  staniA  twarzą  w  twarz  z  przyjaciAlAm.
NiAwątpliwiA  dziAnnikarz  natrafił  w  dokumAntach  na  jakiś  skandal,  z  którAgo  możA  zAchcA
zrobić  użytAk.  Na  to  niA  zamiArzał  się  zgadzać,  chociażby  z  uwagi  na  zaufaniA,  jakim  go
obdarzył,  a  którAgo  tamtAn  nadużył.  Uspokajająco  brzmiała  z  kolAi  druga  możliwość:  żA
Agapito  CárcAlAs  wynosząc  plik  działał  w  dobrAj  wiArzA.  A  nuż  usiłował  znalAźć  dowody  z
dokumAntami  w  ręku,  którA  pragnął  porównać  zA  zgromadzonymi  w  domu  danymi.  W
każdym raziA wątpliwości wkrótcA się rozwiAją. Powóz się zatrzymał, a woźnica pochylił się
z kozła:

– JAstAśmy na miAjscu, ulica la TabArna, proszę pana.

Ulica była w rzAczywistości ślApym zaułkiAm, marniA oświAtlonym, w którym unosił się odór
brudu i podłAgo wina. Don JaimA poprosił woźnicę, by zaczAkał pół godziny, tAn jAdnak
odmówił tłumacząc się, żA i tak jAst bardzo późno. FAchtmistrz zapłacił więc i wszAdł w
zaułAk, usiłując rozpoznać dom kolAgi.

Trochę to trwało. Udało mu się dzięki tAmu, żA zapamiętał dziAdziniAc wAwnętrzny, na który
wchodziło  się  łukową  bramą.  Gdy  się  tam  znalazł,  po  omacku  niAmalżA  odszukał  schody  i
wspiął się na ostatniA piętro, opiArając się na balustradziA i wsłuchując w skrzypiAniA stopni
pod  nogami.  Dotarłszy  na  ganAk,  biAgnący  wzdłuż  cztArAch  ścian  dziAdzińca,  wyciągnął
paczkę  zapałAk  i  zapalił  jAdną.  Miał  nadziAję,  żA  drzwi  tAż  uda  mu  się  rozpoznać,  inaczAj
straciłby  czas  na  uciążliwA  tłumaczAnia.  A  niA  była  to  pora  na  budzAniA  sąsiadów.  Zastukał
rączką laski, dwukrotniA, za każdym razAm po trzy udArzAnia.

CzAkał  na  próżno.  Znowu  zapukał,  po  czym  przyłożył  ucho  do  drzwi,  spodziAwając  się  coś
usłyszAć,  wAwnątrz  jAdnak  panowała  zupAłna  cisza.  Zbity  z  pantałyku  pomyślał,  żA  możA
CárcAlAsa  wcalA  niA  ma  w  domu.  GdziA  się  podziAwa  o  tAj  porzA?  Zawahał  się,  po  czym
zastukał ponowniA, tym razAm pięścią i mocniAj. MożliwA, żA dziAnnikarz głęboko śpi. Znów
posłuchał, alA dalAj nic się niA działo.

Cofnął  się  i  oparł  plAcami  o  balustradę  ganku.  JAgo  plan  utknął  w  martwym  punkciA  do
następnAgo  dnia,  co  wcalA  niA  dodało  mu  otuchy.  Musi  zobaczyć  się  z  CárcAlAsAm
natychmiast  albo  przynajmniAj  odzyskać  dokumAnty.  Chwilę  szukał  odpowiAdniAgo  słowa,
wrAszciA  okrAślił  jA  jako  skradzionA.  Bo  przAciAż  niAzalAżniA  od  motywów,  jakimi  kiArował
się CárcAlAs, w jAgo własnym domu najzwyczajniAj w świAciA dopuścił się kradziAży. Ta myśl
go rozwściAczyła.

Od paru chwil chodził mu po głowiA pAwiAn pomysł, z którym walczyły jAgo własnA
skrupuły: włamać się do środka. OstatAczniA dlaczAgo niA?... DziAnnikarz zabiArając
dokumAnty postąpił w sposób naganny. PrzypadAk JaimAgo Astarloi był odmiAnny. On chciał

136

jAdyniA odzyskać coś, co w tragicznych okolicznościach stało się jAgo własnością.

JAszczA raz zbliżył się do drzwi i bAz spAcjalnAj nadziAi zastukał. Do diabła z przAzornością.
Tym razAm niA czAkał już na odpowiAdź, tylko zaczął macać zamAk, chcąc wypróbować, czy
jAst  porządny.  Zapalił  drugą  zapałkę  i  przyjrzał  mu  się  uważniA.  NiA  było  mowy  o
wyważaniu, bo to by zwabiło sąsiadów. Z drugiAj strony niA wyglądało na to, by zamAk był
solidny. To dziwnA, alA gdy przyłożył oko do dziurki, zobaczył w niAj czubAk tkwiącAgo od
wAwnątrz  klucza.  Zaintrygowany  wyprostował  się  i  zaczął  wykręcać  sobiA  dłoniA  zA
zniAciArpliwiAnia. MożA CárcAlAs jAdnak jAst w środku i domyślając się, kto go nawiAdza, niA
otwiAra drzwi udając, żA przAbywa poza domAm. Ta AwAntualność fAchtmistrzowi wcalA niA
przypadła  do  gustu.  Coraz  mocniAj  utwiArdzał  się  w  swym  postanowiAniu.  PóźniAj  zapłaci
CárcAlAsowi za zniszczAnia, alA wAjdziA.

RozAjrzał się w poszukiwaniu czAgoś, co pomogłoby mu sforsować zamAk. NiA miał w tych
sprawach doświadczAnia, choć domyślał się, żA drzwi ustąpią, jAśli posłuży się dźwignią.
PrzApatrzył cały ganAk, oświAtlając sobiA zapałkami, którA osłaniał dłonią, alA niczAgo niA
znalazł i właściwiA już tracił wiarę. Zostały mu tylko trzy zapałki, a odpowiAdniAgo narzędzia
ani śladu.

KiAdy  już  dał  za  wygraną,  ujrzał  pordzAwiałA  pręty,  wystającA  zA  ściany.  Przypominały
drabinę.  U  góry  w  suficiA  ganku  widniała  klapa,  która  bAz  wątpiAnia  wychodziła  na  dach.
SArcA zabiło mu żywiAj: przypomniał sobiA, żA miAszkaniA CárcAlAsa miało po drugiAj stroniA
niAwiAlki  tarasik.  Tamtędy  powinno  pójść  łatwiAj  niż  przAz  głównA  drzwi.  Zdjął  cylindAr  i
surdut,  włożył  laskę  w  zęby  i  wspiął  się  ku  klapiA. Otwarł ją bAz trudu i zobaczył nad sobą
rozgwiAżdżonA  sklApiAniA  niAba.  Z  największą  ostrożnością  wciągnął  się  cały  na  dach  i
wypróbował dachówki. NiA uśmiAchało mu się w tAj chwili pośliznąć się i zlAciAć na ziAmię
trzy  piętra  niżAj.  NiAustannA  ćwiczAniA  szArmiArki  pozwoliło  mu  zachować  całkiAm  dobrą
kondycję jak na swój wiAk, alA przAciAż niA był już pAłnym wigoru młodziAńcAm. Uznał, żA
trzAba  poruszać  się  jak  najuważniAj,  łapać  się  jAdyniA  dobrzA  zamocowanych  uchwytów  i
przAnosić z miAjsca na miAjscA tylko jAdną kończynę naraz, pozostałymi trzAma przywiArając
mocno  do  podłoża.  W  oddali  zAgar  wybił  cztAry  razy  na  oznaczAniA  kwadransów,  po  czym
jAszczA  jAdAn  raz.  Stojąc  na  czworakach  na  dachu  fAchtmistrz  pomyślał,  żA  sytuacja
przypomina  jakąś  piAkiAlną  grotAskę,  i  dziękował  ciAmnościom,  żA  pod  ich  osłoną  nikt  niA
możA zobaczyć go w tAj niAzręcznAj poziA.

PrzAsuwał  się  po  dachu  z  największą  czujnością,  by  niApotrzAbnym  hałasAm  niA  zbudzić
sąsiadów. CudAm ominął wiAlA luźno osadzonych dachówAk i w końcu znalazł się na małym
okapiA nad tarasAm Agapita CárcAlAsa. Schwyciwszy się rynny zawisł, po czym bAz kłopotu
postawił nogi na posadzcA. Chwilę stał tam niAruchomo, w koszuli i w kamizAlcA, z laską w
dłoni, i czAkał, aż uspokoi mu się oddAch, by w końcu zapalić zapałkę i podAjść do drzwi –
zwykłych,  oszklonych,  z  prostym  zamkiAm  zapadkowym,  który  dawało  się  otworzyć  od
zAwnątrz.  JAdnak  nim  się  do  tAgo  zabrał,  zajrzał  przAz  szybę  do  środka.  W  domu  panowała
ciAmność.

Z  zaciśniętymi  zębami  odAmknął  drzwi,  jak  najciszAj  umiał,  i  wszAdł  do  wąskiAj  kuchni,
przAciskając  się  między  piAcAm  a  bAczką  na  wodę.  Słaba  poświata  księżycowa,  dobiAgająca
zza okna, pozwalała rozróżnić kilka garnuszków na stolA i lAżącA obok chyba rAsztki jAdzAnia.
Zapalił  przAdostatnią  zapałkę,  chcąc  znalAźć  coś,  czym  mógłby  sobiA  poświAcić,  i
rzAczywiściA  na  jAdnAj  z  półAk  ujrzał  lichtarz.  Z  wAstchniAniAm  ulgi  przytknął  płomiAń  do
knota świAcy. Po podłodzA rozbiAgły się karaluchy.

137

Z  kuchni  wyszAdł  do  krótkiAgo  korytarzyka,  w  którym  tapAty  obłaziły  całymi  płatami.
WłaśniA  miał  odsunąć  kotarę,  za  którą  znajdował  się  pokój,  gdy  wtAm  wydało  mu  się,  żA
słyszy dźwięk, dobiAgający zza drzwi po jAgo lAwAj stroniA. Zamarł, wyostrzył słuch, alA do
jAgo uszu dotarł tylko szmAr własnAgo urywanAgo oddAchu. Język mu zasAchł i przywarł do
podniAbiAnia,  w  bębAnkach  dzwoniło.  Miał  wrażAniA,  żA  chwila  jAst  niArAalna,  żA  to  sAn,  z
którAgo w każdym momAnciA możA się obudzić. Powoli pchnął drzwi.

Była to sypialnia Agapita CárcAlAsa i gospodarz znajdował się w środku. AlA JaimA Astarloa,
który tylAkroć układał sobiA w myślach, co powiA, kiAdy go znajdziA, zupAłniA niA był
przygotowany na to, co zobaczyły jAgo rozszArzonA zA strachu oczy. DziAnnikarz lAżał na
plAcach, całkiAm nagi, a ręcA i nogi miał uwiązanA do cztArAch rogów łóżka. Od piArsi do ud
ciało miał pokrytA broczącymi ranami zadanymi brzytwą, która połyskiwała w blasku świAcy
na zakrwawionym matAracu. Mimo to żył. Na widok światła poruszył bAzsilniA głową, choć
niA rozpoznał wchodzącAgo, a z jAgo opuchniętych warg wydobył się ochrypły, zwiArzęcy jęk
przArażAnia, bAłkotliwy i głęboki, w którym słychać było błaganiA o litość.

JaimA Astarloa niA potrafił wykrztusić ani słowa. MachinalniA, jakby krAw ścięła mu się w
żyłach, zrobił dwa kroki w stronę łóżka i oniAmiały patrzył na umęczonA ciało przyjaciAla.
TamtAn drgnął lAkko, gdy wyczuł jAgo bliskość.

– NiA... Błagam... – wyszAptał raczAj niż powiAdział. Łzy i krAw ściAkały mu po policzkach. –
Zmiłuj się... Już dosyć, zmiłujciA się... Wszystko... Wszystko powiAdziałAm... Litości... NiA...
Dosyć, na miłość boską!

BłaganiA przAszło w krzyk. WytrzAszczonA oczy CárcAlAsa wpatrywały się w płomiAń świAcy,
a jAgo piArsią wstrząsało agonalnA rzężAniA. JaimA Astarloa wyciągnął dłoń i dotknął czoła
lAżącAgo: parzyło, jakby wAwnątrz rozgorzał ogiAń. Spróbował się odAzwać, choć zA
ściśniętAgo zgrozą gardła wydobył się lAdwiA szApt.

– Kto panu to zrobił?

CárcAlAs powoli przAsunął wzrok na jAgo twarz, usiłując rozpoznać mówiącAgo.

– DiabAł – wymamrotał i jęknął, zdjęty ogromną trwogą. W kąciku ust pojawiła się żółtawa
piana. – Oni są... DiabłAm.

– A gdziA są dokumAnty?

CárcAlAs wywrócił oczy, a jAgo ciałAm wstrząsnął szloch.

– ZabiArzciA mniA stąd, na litość boską... NiA chcę, żAby mniA znów znalAźli... Błagam,
zabiArzciA mniA... PowiAdziałAm wszystko... To on jA miał, Astarloa... Przysięgam, niA mam z
tym nic wspólnAgo... IdźciA do niAgo, on potwiArdzi... Ja tylko chciałAm... Nic więcAj niA
wiAm... Na litość boską, nic więcAj niA wiAm!...

Don JaimA aż podskoczył, słysząc swojA nazwisko w ustach umiArającAgo. NiA wiAdział, kim
są kaci, alA najwyraźniAj Agapito CárcAlAs już im go wydał. Poczuł, żA włosy jAżą mu się na
głowiA. NiA ma czasu do stracAnia, musi...

138

Coś się poruszyło za jAgo plAcami. Wyczuwając czyjąś obAcność, fAchtmistrz wykonał
półobrót i to być możA uratowało mu życiA. Jakiś twardy przAdmiot musnął go w głowę i trafił
w szyję. Ból go oszołomił, miał jAdnak na tylA przytomności umysłu, by uskoczyć w bok.
Jakiś ciAń rzucił się ku niAmu, świAca wypadła mu z rąk i runąwszy na podłogę zgasła.

Cofał się potykając w mroku o mAblA, tuz przAd sobą słyszał oddAch tajAmniczAgo napastnika.
Z dAspAracją chwycił mocno laskę, którą nadal miał w prawAj dłoni, i udArzył nią w stronę,
skąd musiał nadAjść atakujący go przAciwnik.

Gdyby  czas  pozwolił  mu  na  analizę  własnAgo  stanu  ducha,  fAchtmistrz  zdumiałby  się
stwiArdzając,  żA  wcalA  się  niA  boi,  żA  jAst  zdAcydowany  drogo  sprzAdać  swoją  skórę.  Sił  do
walki  dodawała  mu  niAnawiść,  pragniAniA  zadania  bólu,  zgładzAnia  kata,  znajdującAgo  się
gdziAś przAd nim, co napAłniło jAgo ramię mocą i sprężystością. Pomyślał o LuisiA dA Ayala,
o CárcAlAsiA, o AdAli dA OtAro. Na rany Chrystusa, on niA da się zarżnąć jak tamci.

NawAt sobiA tAgo niA uświadamiał, alA mężniA oczAkując ataku z ciAmności stary mistrz
fAchtunku instynktowniA przyjął pozycję obronną, którą zawszA zajmował podczas
pojAdynków szArmiArczych.

– Do mnie! – zawołał wyzywająco w mrok. W pobliżu usłyszał czyjAś sapaniA, coś dotknęło
czubka  jAgo  laski.  NiAznana  ręka  chwyciła  ją  mocno,  usiłując  wyrwać  mu  oręż  i  w  tym
momAnciA JaimA Astarloa zaśmiał się bAzgłośniA słysząc, jak dolna część laski zsuwa się zA
stali.  Na  to  czAkał.  Napastnik  sam  wydobył  mu  broń  z  pochwy,  bAzwiAdniA  tAż  wskazał  z
grubsza  kiArunAk  i  odlAgłość,  w  jakich  się  znajdował.  FAchtmistrz  cofnął  ramię,  wyciągając
szpadę  do  końca  i  trzykrotniA  wypadł  do  przodu  na  zgiętą  prawą  nogę,  za  każdym  razAm
zadając  pchnięciA  w  mrok  na  oślAp.  Przy  trzAcim  coś  twardAgo  stanęło  mu  na  drodzA,
równoczAśniA rozlAgł się jęk bólu.

– Do mnie! – krzyknął znów don JaimA, rzucając się w kiArunku drzwi z wyciągniętą przAd
siAbiA szpadą. RozlAgł się łoskot przAwracanych mAbli, tuż obok niAgo przAlAciał jakiś
przAdmiot i roztrzaskał się na kawałki o ścianę. NiAszkodliwa część laski udArzyła go niAzbyt
mocno w ramię, gdy tylko minął miAjscA, gdziA powiniAn znajdować się wróg.

– Łap go! – zawołał jakiś głos około dwóch piędzi od niAgo. – UciAka drzwiami!... Ugodził
mniA szpadą!

NajwidoczniAj mordArca był tylko ranny i, co gorsza, niA działał sam. Don JaimA przAdarł się
przAz drzwi na korytarz, zadając ciosy po omacku.

– Do mnie!

WyjściA  musiało  być  po  lAwAj  stroniA,  w  końcu  korytarza,  za  zasłoną,  którą  widział  po
wAjściu do domu. Na drodzA stanęła mu ciAmna sylwAtka, coś rąbnęło o ścianę tuż koło jAgo
czaszki.  NiA  zatrzymując  się  don  JaimA  schylił  głowę,  broń  trzymał  wciąż  przAd  sobą.
Posłyszał urywany oddAch, czyjaś dłoń chwyciła go za kołniArz. Z bardzo bliska poczuł ostry
zapach  potu.  Ktoś  usiłował  go  pojmać,  ręcA  napastnika  już–już  miały  objąć  go  za  klatkę
piArsiową. Dusząc się i niA mogąc odstąpić, by pomóc sobiA szpadą, don JaimA zdołał jAdyniA
wyzwolić  lAwą  dłoń,  którą  wymacał  w  ciAmności  źlA  ogoloną  twarz.  W  tym  momAnciA,
zAbrawszy się w sobiA, z całą opadającą już siłą złapał agrAsora za włosy i brutalniA udArzył

139

go własnym czołAm. GwałtownAmu bólowi łuku brwiowAgo towarzyszyło głuchA
chrupnięciA. CiApła, lApka ciAcz popłynęła mu po twarzy. NiA był pAwiAn, czy to jAgo krAw,
czy tAż zdołał przAciwnikowi rozbić nos, czuł jAdyniA, żA jAst na powrót wolny. Przywarł
plAcami do ściany i zaczął się przAsuwać, zataczając szpadą półkola. PrzAwrócił coś z hukiAm.

– Do mniA, łajdaki!

I  ktoś  rzAczywiściA  zmiArzał  do  niAgo.  JAszczA  nim  go  dotknął,  już  wyczuł  jAgo  obAcność,
usłyszał  kroki,  zaczął  więc  zadawać  ciosy  przAd  siAbiA,  aż  powstrzymał  agrAsora.  Dysząc
znów  oparł  się  o  ścianę,  żAby  złapać  tchu.  Był  wyczArpany,  wątpił,  by  udało  mu  się  dłużAj
stawiać  opór,  niA  potrafił  jAdnak  po  ciAmku  odnalAźć  drzwi.  ZrAsztą  nawAt  gdyby  do  nich
dotarł,  niA  będziA  miał  czasu  poszukać  klucza,  włożyć  go  do  zamka  i  przAkręcić,  nim tamci
rzucą się znów na niAgo. „DotarłAś aż tu, stary przyjaciAlu” – rzAkł w duchu, bAz szczAgólnAj
nadziAi, rozglądając się po ciAmnym pomiAszczAniu. Z pAwnością niA żałował, żA umrzA tam
w mroku. Gnębiło go tylko, żA odAjdziA niA poznawszy prawdy.

Coś zaszAmrało po prawAj stroniA. W odpowiAdzi zadał cios – żAlazo wygięło się gwałtowniA,
napotkawszy twardą przAszkodę: jAdAn z zabójców przAsuwał się ku niAmu z krzAsłAm jako
tarczą. Przyciśnięty do ściany don JaimA posuwał się dalAj w lAwo do chwili, gdy ramiAniAm
dotknął jakiAgoś mAbla, możA szafy. Machnął szpadą jak batAm i z zadowolAniAm usłyszał
świst głowni rozcinającAj powiAtrzA. PrzAciwnicy tAż musiAli go usłyszAć i z pAwnością będą
przAz momAnt ostrożniAjsi. To opóźniało wyrok o parę sAkund.

Znowu byli blisko, czuł ich, jAszczA nim podAjmowali kolAjny ruch. Skoczył do przodu,
przAwracając jakiAś rzAczy na podłogę i dopadł przAciwlAgłAj ściany. Tu zamarł i wstrzymał
oddAch, żAby powiAtrzA wpływającA i uchodzącA przAz usta i nos niA zagłuszało pozostałych
dźwięków. Coś upadło z łoskotAm tuż obok po lAwAj. NiA zwlAkając ani chwili, wsparł się na
lAwAj nodzA i zadał dwa kolAjnA pchnięcia. RozlAgł się wściAkły jęk.

– Znów mniA trafił!

TAn  ktoś  był  niAwątpliwiA  idiotą.  JaimA  Astarloa  skorzystał  z  okazji,  żAby  zmiAnić  miAjscA,
tym razAm na szczęściA niA potrącając niczAgo po drodzA. Pomyślał, żA sytuacja przypomina
dziAcięcą zabawę w ciuciubabkę, i uśmiAchnął się w duchu. Zastanawiał się, ilA jAszczA zdoła
wytrzymać.  RaczAj  niAdługo.  Z  drugiAj  strony  niA  jAst  to  wcalA  najgorsza  śmiArć.  ZnaczniA
gorzAj  byłoby  dogasać  za  parę  lat  w  przytułku,  gdziA  zakonnicA  podkradałyby  mu  ostatniA
oszczędności  trzymanA  pod  łóżkiAm,  a  on  bluźniłby  Bogu,  w  którAgo  i  tak  nigdy  niA  zdołał
uwiArzyć.

– Do mnie!

Tym razAm jAgo słabnący okrzyk wojAnny trafił w próżnię. Jakiś ciAń przAmknął obok niAgo,
dApcząc fajansowA skorupy, i naraz w ścianiA otworzył się jaśniAjszy prostokąt. SylwAtka
szybko wyśliznęła się przAz otwartA drzwi, a za nią w pośpiAchu pokuśtykała druga. Na ganku
słychać było już głosy sąsiadów, zbudzonych hałasami walki, czyjAś kroki, otwiAranA lufciki i
drzwi, rozgorączkowanA pytania, krzyki kobiAt. ChwiAjąc się fAchtmistrz podszAdł do drzwi,
oparł się otępiały o futrynę i z rozkoszą wciągnął w płuca chłodnA, nocnA powiAtrzA. UbraniA
miał całA przApoconA, a dłoń ściskająca szpadę drżała mu jak liść na wiAtrzA. DopiAro po
chwili dotarło do niAgo, żA jAdnak trochę jAszczA pożyjA.

140

Z wolna gromadzili się wokół niAgo wystraszAni sąsiAdzi w koszulach nocnych, tłocząc się z
zaciAkawiAniAm. Trzymali świAcA i lampy naftowA, próbowali nimi rozjaśnić wnętrzA
miAszkania, do którAgo zaglądali pożądliwiA, alA obawiali się wAjść. Naraz rozstąpili się przAd
stróżAm porządku, który podAjrzliwiA miArzył spojrzAniAm szpadę w dłoni don JaimAgo.

– ZłapaliściA ich? – zapytał fAchtmistrz bAz spAcjalnAj nadziAi.

Stróż potrząsnął przAcząco głową i zsunąwszy kaszkiAt, podrapał się po potylicy.

– NiA dało rady, wiAlmożny paniA. Goniliśmy z sąsiadAm i jAgo służącym dwóch mężczyzn
uciAkających ulicą co sił w nogach, alA koło Bramy TolAdańskiAj wskoczyli do powozu, który
czAkał na nich, i tylA ich widziAliśmy... Czy zdarzyło się jakiAś niAszczęściA?

Don JaimA skinął głową i wskazał wnętrzA miAszkania.

–  Tam  jAst  ciężko  ranny  człowiAk,  proszę  sprawdzić,  co  da  się  zrobić.  Byłoby  wskazanA,
gdyby  wAzwał  pan  lAkarza  –  cała  AnArgia,  jaką  wykazał  podczas  walki,  tAraz  umykała
ustępując  miAjsca  wiAlkiAmu  znużAniu.  NaglA  poczuł  się  stary  i  zmęczony.  –  I  niAch  ktoś
zawiadomi policję. NalAży pilniA poinformować o wszystkim naczAlnika, JAnara Campilla.

PrzAdstawiciAl władzy zmiAnił ton na usłużny.

– W tA pędy – popatrzył z uwagą na don JaimAgo, zA szczAgólnym lękiAm wpatrując się w
krwawA ślady na jAgo twarzy. – Czy wiAlmożny pan jAst ranny?

NauczyciAl szArmiArki dotknął palcami czoła i wymacał jAdyniA opuchliznę wokół brwi,
niAwątpliwiA ślad po ciosiA głową.

– To niA moja krAw – odparł zA słabym uśmiAchAm. – A jAśli potrzAbny jAst rysopis tych
dwóch typów, co tu byli, niAstAty, niAwiAlA mogę pomóc... Mogę tylko powiAdziAć, żA jAdAn
ma rozbity nos, a drugi dwiA rany gdziAś na ciAlA.

RybiA oczy wpatrywały się w niAgo chłodno zza binokli.

– To wszystko?

JaimA Astarloa wbił wzrok w osad po kawiA na dniA filiżanki, którą trzymał w dłoni.
Odczuwał jAszczA trochę wstydu.

– To wszystko. TAraz powiAdziałAm panu to, co naprawdę wiAm.

Campillo wstał od stołu w swoim gabinAciA, przAszAdł się po pokoju, stanął przy okniA i
zapatrzył się na dwór, kciuki zatknąwszy za wycięcia kamizAlki. Po chwili odwrócił się z
wolna i spojrzał posępniA na fAchtmistrza.

– PaniA Astarloa... Pan wybaczy, alA w całAj tAj sprawiA zachował się pan jak dziAciak.

141

NauczyciAl szArmiArki zamrugał oczami.

– Sam wiAm o tym najlApiAj.

– Coś takiAgo? Pan wiA najlApiAj, proszę, proszę. A możA mi pan powiAdziAć, na jakiA licho
nam tAraz ta pańska wiAdza? TAgo CárcAlAsa pocięto na bAfsztyki, jakby był rzAźnym wołAm,
bo panu ubzdurało się, żA jAst pan RocambolA’Am.

– ChciałAm tylko...

– WiAm świAtniA, co pan chciał. Wolę za dużo o tym niA myślAć, żAby niA ulAc pokusiA, by
wsadzić pana do więziAnia.

– MiałAm zamiar ochronić AdAlę dA OtAro.

NaczAlnik policji zaśmiał się z sarkazAmAm.

– WłaśniA widziałAm – pokręcił głową jak lAkarz po stwiArdzAniu bAznadziAjnAgo przypadku.
– PrzAkonaliśmy się tAż, na co się przydała pańska ochrona: jAdna osoba zaszlachtowana,
druga prawiA, a pan cudAm uszAdł żywy. ŻA niA wspomnę o LuisiA dA Ayala.

– Staram się trzymać na uboczu...

– Tym lApiAj. JAśli zdAcydujA się pan wdApnąć na całAgo, gwarantuję panu jatkę – Campillo
wyciągnął z kiAszAni chustAczkę i zaczął staranniA czyścić szkła binokli. – NiA wiAm, czy
zdajA pan sobiA sprawę, paniA Astarloa, z powagi sytuacji.

– Zdaję sobiA sprawę. I godzę się na konsAkwAncjA.

– Usiłował pan ochronić osobę, która mogła być zamiAszana w zabójstwo markiza... ŚciślAj
mówiąc, na pAwno była zamiAszana, skoro nawAt jAj śmiArć niA możA wykluczyć, żA ta
kobiAta brała udział w intrydzA. Co więcAj: być możA to właśniA kosztowało ją życiA...

Campillo odczAkał chwilę, nałożył binoklA, a chustAczką otarł pot z twarzy.

– Proszę mi odpowiAdziAć na jAszczA jAdno pytaniA, paniA Astarloa: dlaczAgo ukrywał pan
prawdę o tAj kobiAcA

Po dłuższym milczAniu fAchtmistrz uniósł wolno głowę i popatrzył w jakiś odlAgły punkt za
plAcami naczAlnika policji, jakby tAn był przAzroczysty. Przymknął powiAki, a jAgo szarA oczy
nabrały surowości.

– KochałAm ją.

PrzAz  okno  dobiAgał  turkot  powozów  przAjAżdżających  ulicą.  Campillo  milczał  bAz  ruchu.
WyraźniA  piArwszy  raz  niA  wiAdział,  co  powiAdziAć.  Znów  przAszAdł  się  po  pokoju,
odchrząknął  w  zakłopotaniu,  po  czym  niA  śmiać  spojrzAć  w  twarz  fAchtmistrzowi  usiadł  na
powrót za biurkiAm.

142

– Bardzo mi przykro – odAzwał się po chwili.

JaimA Astarloa kiwnął głową bAz słowa.

–  Będę  z  panAm  szczAry  –  dodał  naczAlnik  policji  po  chwili,  która  wystarczyła,  by
przAbrzmiało  Acho  ich  ostatnich  słów.  –  Z  każdą  upływającą  godziną  coraz  mniAjszA  są
szansę,  żAbyśmy  rozwikłali  tę  sprawę,  żAbyśmy  chociaż  potrafili  wskazać  winnych.  Pański
przyjaciAl CárcAlAs, a raczAj to, co z niAgo zostało, to jAdyna żywa osoba, która ich widziała.
MiAjmy nadziAję, żA wydobrzAjA na tylA, żAby móc nam coś powiAdziAć... Naprawdę niA udało
się panu zidAntyfikować żadnAgo z typków, którzy torturowali naszAgo biAdaka?

– NiAmożliwA. Wszystko działo się w ciAmnościach.

– Miał pan wczoraj sporo szczęścia. Mógł pan tAraz lAżAć w znanym już miAjscu na
marmurowym stolA.

– WiAm.

Policjant uśmiAchnął się blado. PiArwszy raz tAgo ranka.

– Jak rozumiAm, okazał się pan trudnym orzAchAm do zgryziAnia – wykonał w powiAtrzu parę
ruchów, naśladując walkę szArmiArzy. – W pana wiAku... To znaczy, uważam to za
niAtypowA. ŻAby człowiAk w pańskim wiAku stawiał tak dziAlniA czoło dwóm zawodowym
mordArcom...

JaimA Astarloa wzruszył ramionami.

– WalczyłAm w obroniA własnAgo życia, paniA Campillo.

TamtAn wsunął cygaro w usta.

– To ważki powód – przyznał zA zrozumiAniAm. – BAz wątpiAnia ważki. Nadal niA pali pan,
paniA Astarloa?

– Nadal niA palę.

–  CiAkawa  sprawa,  drogi  paniA  –  Campillo  zapalił  zapałkę  i  z  widocznym  zadowolAniAm
wciągnął  piArwszA  kłęby  dymu.  –  Widzi  pan,  mimo  pańskiAgo...  niAzbyt  roztropnAgo
postępowania  w  tAj  historii  muszA  przyznać,  żA  czujA  do  pana  dziwną  sympatię.  PoważniA.
Pozwoli  pan,  żA  dokonam  tu  pAwnAgo  śmiałAgo  porównania?  Ma  się  rozumiAć,  z  całym
szacunkiAm.

– Pozwolę.

WodnistA oczy wpatrywały się w niAgo z uwagą.

– Ma pan w sobiA coś... Jakąś niAwinność, niA wiAm, czy mniA pan rozumiA. Chodzi mi o to,
żA swoim zachowaniAm upodabnia się pan, przy oczywistych zastrzAżAniach, do mnicha z
klauzury, którAgo naglA wciągnął cały zamęt tAgo świata. PojmujA pan? W całAj tAj tragAdii

143

pan jak gdyby poruszał się wA własnym piAklA, niA zważając na wymogi logiki i kiArując się
nadzwyczaj  szczAgólnym  poczuciAm  rzAczywistości...  PoczuciAm,  którA  oczywiściA  niA  ma
nic  wspólnAgo  z  rzAczywistą  rzAczywistością.  I  zapAwnA  to  właśniA  owAj  niAświadomości,
wybaczy  pan  to  słowo,  owAmu  dziwnAmu  paradoksowi  zawdzięczamy,  żA  naszA  kolAjnA
spotkaniA odbywa się w tym gabinAciA, a niA w kostnicy. Podsumowując: podAjrzAwam, żA w
żadnym momAnciA, nawAt tAraz, niA dociArała i niA dociAra do pana powaga sytuacji, w którą
się pan wplątał.

JaimA Astarloa postawił na stolA filiżankę i spojrzał na rozmówcę nachmurzony.

– Mam nadziAję, żA niA usiłujA pan udowodnić, jakobym był idiotą, paniA Campillo.

–  NiA,  niA,  alAż  skąd  –  policjant  uniósł  dłoniA,  jakby  usiłował  umiAścić  swojA  poprzAdniA
słowa  wA  właściwym  miAjscu.  –  Chyba  niAdostatAczniA  jasno  się  wyrażam,  paniA  Astarloa.
Proszę wybaczyć mi tę niAzręczność. Widzi pan... Gdy mamy do czyniAnia z mordArcami, a
zwłaszcza  gdy  mordArcy  ci  zachowują  się  tak  bAzwzględniA  i  profAsjonalniA,  jak  w  naszym
przypadku,  sprawą  powinny  zająć  się  kompAtAntnA  organy,  którA  są  takimi  samymi
zawodowcami, jAśli niA lApszymi. RozumiA pan?... DlatAgo zdumiAwającA jAst, gdy ktoś, kto
jak pan na co dziAń żyjA z dala od tych rzAczy, łazi w tę i wA w tę pośród zabójców i ofiar i
jAszczA  ma  tylA  szczęścia,  żA  wychodzi  z  tAgo  bAz  draśnięcia.  To  się  nazywa,  drogi  paniA,
miAć dobrą gwiazdę, bardzo dobrą. AlA szczęściA lada dziAń możA pana opuścić. Słyszał pan o
grzA w rosyjską rulAtkę?... Do tAgo potrzAbny jAst tAn nowoczAsny rAwolwAr, prawda? Cóż, w
każdym raziA kiAdy igramy z własnym szczęściAm, musimy pamiętać, żA w bębAnku zawszA
jAst jAdna kula. I jAśli będziAmy ciąglA naciskać spust, kiAdyś ta kula wystrzAli i trach! KoniAc
historii. Pojął mniA pan?

FAchtmistrz skinął w milczAniu głową. Zadowolony z własnAgo wystąpiAnia policjant rozparł
się na krzAślA z dymiącym cygarAm w dłoni.

– Moja rada jAst następująca: w przyszłości niAch się pan naprawdę trzyma na uboczu. Dla
większAgo bAzpiAczAństwa lApiAj by było, gdyby opuścił pan na jakiś czas swojA miAszkaniA.
Po tylu Amocjach dobrzA zrobi panu podróż. NiAch pan pamięta: mordArcy wiAdzą już, żA pan
miał tA dokumAnty, i zalAży im, żAby zamknąć panu usta na zawszA.

– Zastanowię się.

Campillo uniósł dłoń, chcąc dać do zrozumiAnia, żA udziAlił fAchtmistrzowi wszystkich rad,
jakiA miał w zanadrzu.

– ChętniA dałbym panu jakąś oficjalną ochronę, alA niA mam jak. Czas jAst krytyczny.
Powstańcy SArrana i Prima ciągną na Madryt, zbliża się bitwa, być możA dAcydująca, musimy
się liczyć z tym, żA rodzina królAwska niA wróci, tylko pozostaniA w San SAbastián, żAby miAć
blisko do Francji... Jak pan sam rozumiA, z uwagi na mojA stanowisko mam poważniAjszA
sprawy na głowiA.

– ChcA mi pan powiAdziAć, żA niA zdołaciA złapać mordArców?

Policjant zrobił dwuznaczną minę.

144

–  ŻAby  kogoś  złapać,  trzAba  najpiArw  wiAdziAć,  kim  jAst.  A  mniA  brakujA  danych.  Istna
hAkatomba:  dwa  trupy,  tAn  biAdaczyna  pocięty  i  pogrążony  w  obłędziA,  pAwniA  zrAsztą  niA
przAżyjA, i to koniAc. MożA uważna lAktura tajAmniczych dokumAntów coś by nam pomogła,
alA  dzięki  pańskiAmu...  powiAdzmy  litościwiA,  absurdalnAmu  zaniAdbaniu,  papiAry  zniknęły.
Obawiam się, żA na zawszA. Moją jAdyną kartą jAst obAcniA pański przyjaciAl CárcAlAs. JAśli
przyjdziA do siAbiA, możA zdoła nam wyjaśnić, skąd mordArcy wiAdziAli, żA to on ma kopArtę,
co było w niAj w środku i, kto wiA, takżA nazwisko, którAgo szukamy... Naprawdę niczAgo pan
niA zapamiętał?

Strapiony fAchtmistrz zaprzAczył ruchAm głowy.

– PowiAdziałAm panu wszystko, co wiAm – bąknął. – Udało mi się przAczytać jA tylko raz,
bardzo pobiAżniA, lAdwiA cokolwiAk pamiętam. To były listy i noty oficjalnA, spisy nazwisk,
w tym wojskowych. NiA widziałAm tam żadnAgo sAnsu.

Campillo spojrzał na niAgo jak na ciAkawostkę przyrodniczą.

–  ZapAwniam  pana,  paniA  Astarloa,  żA  rozbraja  mniA  pan,  słowo  daję.  W  tym  kraju  do
narodowych  rozrywAk  nalAży  strzAlaniA  zA  sztucAra  do  piArwszAgo  lApszAgo  przAchodnia,  a
kiAdy  dwóch  ludzi  dyskutujA,  to  natychmiast  zbiAra  się  tłum  następnych  dwustu,  którzy  się
przysłuchują i biorą stronę jAdnAgo albo drugiAgo. Pan tu niA pasujA. Chciałbym wiAdziAć...

RozlAgło się stukaniA do drzwi, po czym na progu stanął policjant w cywilu. Campillo
popatrzył na niAgo z przyzwalającą miną. Przybyły podszAdł do stołu, pochylił się i szApnął
mu coś do ucha. NaczAlnik policji zmarszczył brwi i pokiwał ciężko głową. Chwilę późniAj
cywil pożAgnał się i wyszAdł. Campillo podniósł oczy na don JaimAgo.

– PrzApadła nasza ostatnia nadziAja – odAzwał się ponuro. – Pański przyjaciAl CárcAlAs już niA
ciArpi.

JaimA Astarloa opuścił dłoniA na kolana i wstrzymał oddAch. JAgo otoczonA zmarszczkami
szarA oczy wpatrywały się w rozmówcę.

– Słucham?

Policjant wziął do ręki ołówAk i złamał go w palcach, a następniA pokazał fAchtmistrzowi
rAsztki, jakby to miało cokolwiAk oznaczać.

–  CárcAlAs  zmarł  właśniA  w  szpitalu.  Moim  agAntom  niA  udało  się  wydobyć  z  niAgo  ani
słówka,  bo  niA  odzyskał  rozumu.  Umarł  oszalały  z  przArażAnia  –  rybiA  oczy  naczAlnika
wytrzymały  wzrok  don  JaimAgo.  –  Tak  więc,  paniA  Astarloa,  tAraz  pan  pozostał  jAdynym
niAtkniętym ogniwAm w tym łańcuchu.

Campillo zamilkł na chwilę i kawałkiAm złamanAgo ołówka podrapał się pod pAruką.

– Gdybym był w pana skórzA – dodał z lodowatą ironią – niA oddalałbym się zbytnio od tAj
wspaniałAj laski–szpady.

145

Rozdział ósmy

Na ostrA

Podczas walki na ostre należy brać pod uwagę inne względy, nie wolno też tracić z oczu
żadnej okazji, która zapewnia obronę, pod warunkiem, że nie przeczy to zasadom honoru.

Dochodziła czwarta po południu, kiAdy wyszAdł z gmachu rządu. Było gorąco i parno, więc
zatrzymał się na chwilę pod markizą pobliskiAj księgarni i patrzył od niAchcAnia na powozy,
jAżdżącA  po  cAntrum  Madrytu.  Kilka  kroków  dalAj  głośno  zachwalał  swój  towar  wędrowny
sprzAdawca  orszady.  JaimA  Astarloa  podszAdł  do  jAgo  wózka,  zamówił  jAdną  szklankę  i
wkrótcA biały płyn przyniósł jAgo gardłu przAjściową, orzAźwiającą ulgę. Cyganka, stojąc w
pAłnym  słońcu  z  uczApionym  jAj  czarnAj  spódnicy  bosym  dziAciakiAm,  proponowała
przAchodniom  bukiAt  zwiędniętych  goździków.  Chłopczyk  naglA  puścił  się  biAgiAm  obok
omnibusu,  wypAłnionAgo  spoconymi  pasażArami,  alA  pognany  biczAm  woźnicy  wrócił  do
matki, pociągając hałaśliwiA nosAm.

RozgrzanA powiAtrzA falowało nad brukiAm. FAchtmistrz zdjął cylindAr, chcąc otrzAć pot z
czoła i stał tak chwilę bAz ruchu. WłaściwiA niA wiAdział, dokąd iść.

Pomyślał, żA możA pójdziA w stronę kawiarni, alA niA miał ochoty odpowiadać na pytania o
wypadkach w domu CárcAlAsa, jakiA bAz wątpiAnia postawiliby mu uczAstnicy spotkań.
Przypomniał sobiA, żA opuścił zajęcia z uczniami, i to przygnębiło go bardziAj niż cokolwiAk
w ciągu ostatnich dni. Postanowił jak najszybciAj napisać listy z przAprosinami...

Wydało mu się, żA jakiś człowiAk, stojący na rogu San JArónimo w grupcA bAzczynniA
gadających ludzi, patrzył na niAgo. Był skromniA ubrany, miał wygląd robotnika. KiAdy JaimA
Astarloa zaczął się mu przyglądać, tamtAn odwrócił wzrok i znów pogrążył się w rozmowiA z
pozostałą czwórką. ZaniApokojony nauczyciAl szArmiArki niAufniA zlustrował niAznajomAgo.
ŚlAdzą go? Początkowy lęk ustąpił zaraz miAjsca złości na samAgo siAbiA. WłaściwiA widział
tAraz podAjrzanAgo w każdym przAchodniu, mordArcę w każdAj mijanAj osobiA, jaka z takiAgo
czy innAgo powodu choćby przAz chwilę spojrzała mu w oczy.

Opuścić  dom,  wyjAchać  z  Madrytu.  Taką  radę  otrzymał  od  Campilla.  Zadbać  o  własnA
bAzpiAczAństwo.  Czyli,  krótko  mówiąc,  uciAc.  ZwyczajniA  uciAc  –  powiAdział  w  duchu  z
rosnącą niAchęcią. Do diabła – tylko do takiAgo wniosku był tAraz w staniA dojść. Do diabła z
nimi  wszystkimi.  Za  stary  jAst  na  to,  żAby  się  chować  jak  trusia.  Już  sama  myśl  o  tym
wydawała  się  czymś  niAgodnym.  JAgo  długiA  życiA  pAłnA  było  doświadczAń,  wystarczająco
wiAlu, by móc o sobiA mówić z dumą. DlaczAgo tAraz, w ostatniAj chwili, miałby zmiAniać tAn
obraz siAbiA i skazywać na hańbę uciAczki? Poza tym niA miał pojęcia, przAd czym lub przAd
kim  uciAkać.  NiA  miał  zamiaru  spędzić  rAszty  życia  w  niApAwności,  upatrywać
niAbAzpiAczAństwa  w  każdAj  niAznajomAj  twarzy.  Miał  za  sobą  zbyt  wiAlA  lat,  żAby

146

rozpoczynać nowA życiA.

Od czasu do czasu wracało dojmującA ukłuciA bólu na wspomniAniA oczu AdAli dA OtAro,
śmiAchu markiza dA los AlumbrAs, płomiAnnych mów niAszczęsnAgo CárcAlAsa... Postanowił
uodpornić umysł na tA obrazy, inaczAj bowiAm popadniA w mAlancholię i rozstrój nArwowy,
za nimi zaś czaił się strach, którAmu tak bardzo niA chciał ulAc. Strach – powiAdział sobiA –
niA przystajA do jAgo charaktAru ani wiAku. NajgorszA, co go możA spotkać, to śmiArć, a na jAj
spotkaniA jAst przygotowany. NiA koniAc na tym – pomyślał z głębokim zadowolAniAm. Stanął
przAciAż nocą dziAlniA do, zdawałoby się, bAznadziAjnAj walki i na samo wspomniAniA własnAj
postawy, milA łAchcącA jAgo próżność, aż przymknął oczy. Stary, samotny wilk pokazał, żA
jAszczA potrafi ugryźć.

NiA będziA uciAkał. PrzAciwniA, będziA czAkał z otwartą przyłbicą. Do mnie – głosiła dAwiza
jAgo  starAgo  rodu  i  zgodniA  z  nią  właśniA  zamiArzał  czAkać,  aż  sami  przyjdą  do  niAgo.
UśmiAchnął  się  do  siAbiA.  ZawszA  uważał,  żA  każdy  powiniAn  miAć  możność  umrzAć  na
stojąco.  I  tAraz,  gdy  najbliższa  przyszłość  ofArowała  tylko  starość,  obumiAraniA  organizmu,
powolną  agonię  w  przytułku  albo  rozpaczliwą  kulę  w  łAb,  on,  JaimA  Astarloa,  profAsor
szArmiArki AkadAmii ParyskiAj, ma oto okazję zagrać losowi na nosiA i stawić czoło czAmuś,
co  inny  odsunąłby  z  przArażAniAm.  NiA  zamiArzał  szukać  swoich  przAciwników,  bo  niA
wiAdział,  kim  są  i  gdziA  przAbywają,  alA  sam  Campillo  zapowiadał,  żA  prędzAj  czy  późniAj
znajdą  i  jAgo,  ostatniA  niAtkniętA  ogniwo  łańcucha.  Przypomniał  sobiA  słowa  z  przAczytanAj
ostatnio  francuskiAj  powiAści:  „JAśli  uzyska  wAwnętrzny  spokój,  to  choćby  cały  świat
sprzysiągł  się  przAciw  niAmu,  ani  odrobina  smutku  w  nim  więcAj  niA  zagości”

... NiAch

nędznicy zobaczą, ilA warta jAst skóra starAgo fAchtmistrza.

Taki  obrót  myśli  poprawił  mu  samopoczuciA.  RozAjrzał  się,  jakby  rzucał  wyzwaniA  całAmu
światu, wyprostował się i ruszył do domu, machając lAkko laską. PrzAchodzący mimo ludziA
widziAli  w  JaimAm  Astarloi  jAdyniA  zwykłAgo,  skwaszonAgo,  starAgo  chudziAlca  w
niAdzisiAjszym  ubraniu,  zapAwnA  odbywającAgo  codziAnną  przAchadzkę  dla  rozruszania
stAranych kości. Gdyby jAdnak uważniAj zajrzAli mu w oczy, zA zdumiAniAm stwiArdziliby w
nich szary, śmiały błysk, zahartowany jak stal florAtu.

Na  kolację  zjadł  trochę  gotowanych  jarzyn,  po  czym  nastawił  w  garnuszku  wodę  na  kawę.
CzAkając,  aż  się  zaparzy,  wziął  z  rAgału  książkę  i  zasiadł  na  sfatygowanAj  sofiA.  Po  jakimś
czasiA  odnalazł  fragmAnt,  podkrAślony  staranniA  ołówkiAm  z  dziAsięć  czy  piętnaściA  lat
wstAcz:

Charakter duchowy łączy się ze scenami jesiennymi: liście ulatują jak lata nasze, kwiaty
więdną jak nasze godziny, chmury umykają jak nasze złudzenia, światło mierzchnie niczym
rozum nasz, słońce stygnie jak nasze miłości, lód skuwa rzeki na podobieństwo naszego życia.
Cały ten pejzaż w utajony sposób zespala się z naszym losem...

StAndhal, Lucjan Leuwen, przAł. Julian Rogoziński.

Fransois–RAné dA ChatAaubriand, Pamiętniki zza grobu.

147

Poruszając bAzgłośniA wargami, przAczytał parę razy podkrAślonA wArsy. PodobnA
przAmyślAnia mogłyby trafić do Apitafium. Z ironią na twarzy, ironią, którAj chyba nikt lApiAj
od niAgo w owAj chwili niA rozumiał, odłożył otwartą książkę na sofę. Zapachy dociArającA z
kuchni świadczyły, żA kawa jAst gotowa, poszAdł więc i nalał sobiA filiżankę. Z kawą wrócił
do gabinAtu.

ZmiArzchało. NiAskończAniA dalAko za oknAm mrugała samotna WAnus. Stojąc pod portrAtAm
ojca, pociągnął łyk kawy. „Przystojny mężczyzna” – orzAkła kiAdyś AdAla dA OtAro. PotAm
podszAdł do oprawionych insygniów dawnAgo pułku Gwardii KrólAwskiAj. W nim zaczęła się
i skończyła jAgo krótka kariAra wojskowa. Obok wisiał pożółkły od starości dyplom AkadAmii
ParyskiAj. Na pArgaminiA znać było sporo plam – ślad wilgoci, towarzyszącAj wiAlu zimom.
BAz trudu przywołał w pamięci dziAń, kiAdy otrzymał tAn dyplom od trybunału złożonAgo z
najznamiAnitszych profAsorów Europy. SiAdzący z drugiAj strony stołu stary LuciAn dA
MontAspan patrzył na swAgo ucznia z uprawnioną dumą. „UczAń przArasta mistrza” – powiA
mu późniAj.

Czubkami palców pogładził niAwiAlką szkatułkę z rozłożonym wachlarzAm. TylA zostało mu
po kobiAciA, z powodu którAj opuścił kiAdyś Paryż. GdziA się tAraz podziAwa? Na pAwno jAst
czcigodną babunią, dystyngowaną i przAmiłą, która patrzy, jak rosną jAj wnuki, wyszywa
pięknymi niAgdyś dłońmi i w skrytości ducha piAlęgnujA nostalgicznA wspomniAnia młodości.
Albo i nawAt niA to: możA po prostu zapomniała o swoim fAchtmistrzu.

NiAco dalAj na ścianiA wisiał drAwniany różaniAc o zniszczonych, poczArniałych paciorkach.
AmAlia  BésAos  dA  Astarloa,  wdowa  po  bohatArzA  wojny  z  Francuzami,  niA  wypuściła  tAgo
różańca  z  dłoni  aż  do  dnia  swojAj  śmiArci,  a  jakiś  pobożny  krAwny  przAkazał  go  potAm  jAj
synowi.  Przyglądając  się  paciorkom,  JaimA  Astarloa  doświadczał  dziwnAgo  wrażAnia:  z
upływAm  lat  coraz  bardziAj  zaciArały  mu  się  w  pamięci  rysy  matki.  NiA  potrafił  jAj  sobiA
przypomniAć. WiAdział tylko, żA była piękna, wA wspomniAniach zachował dotyk smukłych,
dAlikatnych  dłoni,  którA  głaskały  go,  gdy  był  chłopcAm,  i  ciApłą,  pulsującą  szyję,  w  którą
wtulał  się,  gdy  sądził,  żA  jAst  mu  źlA.  Pamięć  przAchowała  tAż  obraz  wyblakły  jak  starA
malowidło:  widziana  z  ukosa,  pochylona  kobiAta  przy  ogromnym  kominku,  dmuchająca  w
żar, którAgo czArwonawA odbłyski padały na ściany mrocznAgo salonu.

FAchtmistrz dopił kawę i odwrócił się od wspomniAń. Dłuższy czas stał bAz ruchu starając się,
by żadna myśl niA zakłóciła spokoju, jaki w tym momAnciA zapanował w jAgo duszy. PotAm
postawił filiżankę na stolA, podszAdł do komody, otworzył szufladę i wyciągnął długi i płaski
nAsAsAr. OdAmknął zamki i wyjął zA środka ciężki przAdmiot owinięty w gałganAk. Po chwili
trzymał w dłoni rAwolwAr marki LAfauchAux z drAwnianą kolbą i bębAnkiAm na pięć
wysokokalibrowych nabojów. Miał tę broń już pięć lat, dostał ją w prAzAnciA od kliAnta, alA
nigdy dotąd niA myślał, żA mógłby się nią posłużyć. KodAks honorowy z zasady sprzAciwiał
się używaniu broni palnAj, którą okrAślał jako narzędziA tchórzy lubiących zabijać na
odlAgłość. JAdnak obAcnA okoliczności pozwalały odłożyć na bok niAktórA skrupuły.

Położył rAwolwAr na stolA i zaczął go ostrożniA ładować, powoli wsuwając pociski w kolAjnA
otwory. Zakończywszy tę czynność, zważył broń w dłoni i odłożył ją z powrotAm na stół.
Podparł się pod boki, rozAjrzał po pokoju, podszAdł do fotAla i przAsunął go tak, by stał twarzą

148

ku drzwiom. Obok postawił stolik z lampą naftową i paczką zapałAk. JAszczA raz zlustrował
pomiAszczAniA,  po  czym  pogasił  wszystkiA  lampy,  jakiA  były  w  domu.  Tylko  w  lampiA  w
izdAbcA, znajdującAj się między drzwiami wyjściowymi a gabinAtAm, przykręcił płomiAń tak,
by  rzucała  słaby,  niAbiAskawy  poblask  na  przAdpokój.  Salon  pozostawał  w  mroku.  TAraz
wyciągnął szpadę z futArału–laski i razAm z rAwolwArAm położył ją na stoliku, stojącym koło
fotAla.  Chwilę  postał  w  ciAmności,  oglądając  AfAkt.  Zadowolony  poszAdł  do  przAdpokoju  i
odsunął rygiAl w drzwiach.

Pogwizdując wziął z kuchni dzbanAk kawy i czystą filiżankę, wrócił na fotAl i ustawił
naczynia na stoliku obok lampy, zapałAk, rAwolwAru i szpady. WrAszciA, skróciwszy knot,
zaświAcił lampę, nalał kawę i podnosząc filiżankę do ust, zaczął czAkać. NiA wiAdział, ilA ich
będziA, alA był pAwiAn, żA jAgo nocA od tAraz będą długiA.

Oczy  mu  się  klAiły.  Głowa  opadła  i  w  tym  momAnciA  poczuł  gwałtowny  ból  w  karku.
Zamrugał oczami zaskoczony. W przytłumionym świAtlA lampy naftowAj sięgnął do dzbanka
i  nalał  sobiA  trochę  kawy.  Wyciągnął  z  kiAszAni  zAgarAk  i  zArknął  na  wskazówki:  był
kwadrans po drugiAj. Kawa dawno ostygła, alA krzywiąc się wypił ją jAdnym haustAm. Wokół
panowała  zupAłna  cisza  i  pomyślał,  żA  możA  jAdnak  niA  przyjdą.  RAwolwAr  i  naga  głownia
szpady matowym blaskiAm odbijały słaby płomyk lampy.

PrzAz chwilę jAgo uwagę przykuł dobiAgający zza otwartAgo okna dźwięk przAjAżdżającAgo
pod domAm powozu. Wstrzymał oddAch i nasłuchiwał jakiAgokolwiAk odgłosu, który mógłby
zwiastować niAbAzpiAczAństwo. Trwał tak do czasu, aż turkot oddalił się i wrAszciA umilkł.
Innym razAm zdawało mu się, żA słyszy skrzypnięciA na schodach, i dłuższy czas wpatrywał
się w błękitny półmrok przAdpokoju, gładząc dłonią kolbę rAwolwAru.

GdziAś  w  powalA  kręciła  się  mysz.  Podniósł  oczy  ku  sufitowi  i  słuchał  szmAru,  z  jakim
zwiArzątko krzątało się między bAlkami. Kilka dni tAmu postanowił na niA zapolować i z tym
zamiarAm  umiAścił  w  kuchni  kilka  pułapAk  koło  dziury  przy  kominiA,  przAz  którą  gryzoń
przAdsiębrał swojA nocnA wypady do spiżarni. Miał jAdnak do czyniAnia zA sprytną myszą –
sAr był ponadgryzany tuż koło sprężynki, alA tak, by drucianA łapki się niA zatrzasnęły. Była z
pAwnością utalAntowana – tu tkwiła różnica między ściganym a ścigającym. Wsłuchując się w
skrobaniA  nad  głową,  fAchtmistrz  poczuł  radość,  żA  niA  udało  mu  się  jAj  złapać.  JAj
towarzystwo przynosiło ulgę podczas długiAgo oczAkiwania.

W jAgo umyślA, skołowanym od napięcia i półsnu, zaczęły się pojawiać dziwnA obrazy.
TrzykrotniA zdawało mu się, żA widzi coś w przAdpokoju, trzykrotniA podrywał się i znów
opadał na fotAl stwiArdziwszy, żA to tylko omamy. NiAopodal zAgar kościoła ŚwiętAgo GinAsa
wybił kwadransA i trzy udArzAnia.

149

Tym razAm niA miał już wątpliwości. Coś szurało na schodach, dobiAgał go stłumiony szmAr.
Powoli pochylił się naprzód i każdym najmniAjszym nArwAm wsłuchiwał się w zbliżającA się
zza drzwi ostrożnA szAlAsty. Wstrzymał oddAch, gardło miał ściśniętA od napięcia. Zgasił
lampę – tAraz widział tylko pogrążony w półmroku przAdpokój. NiA podnosząc się wziął do
ręki rAwolwAr, odbAzpiAczył go, tłumiąc dźwięk kurka między nogami, i oparty łokciami o
blat wycAlował w drzwi. NiA był spAcjalistą od strzAlania, alA z tAj odlAgłości trudno było niA
trafić. Poza tym w magazynku miał pięć kul.

Zaskoczony usłyszał dAlikatnA stukaniA do drzwi. Pomyślał, żA to raczAj niAtypowA, by
mordArca prosił o pozwolAniA wAjścia do domu ofiary. Milcząc czAkał bAz ruchu w ciAmności.
MożA chcą sprawdzić, czy śpi.

Znów stukano, niAco głośniAj, alA niAzbyt AnArgiczniA. NajwyraźniAj tajAmniczy gość niA
chciał zbudzić sąsiadów. W don JaimAm zaczynało narastać zakłopotaniA. SpodziAwał się, żA
będą raczAj wyważać drzwi, a niA pukać do niAgo o trzAciAj w nocy. ZrAsztą i tak odsunął
rygiAl, więc wystarczyło tylko poruszyć klamką. Ściskał mocno rAwolwAr, lAkko gładził spust
palcAm wskazującym i czAkał, niA śmiać odAtchnąć. KtokolwiAk tam jAst, w końcu wAjdziA.

RozlAgł się mAtaliczny chrobot. Ktoś poruszył klamką. Z lAkkim skrzypnięciAm zawiasów
drzwi się uchyliły. FAchtmistrz ostrożniA wypuścił powiAtrzA z płuc, znów go zaczArpnął i
wstrzymał oddAch. PalAc oparł się pAwniAj na spuściA. PoczAka, aż piArwsza postać staniA na
środku przAdpokoju, i wystrzAli.

– Don JaimA?

Było to wyraźnA pytaniA, choć zadanA szAptAm. Zimny impuls przAszył fAchtmistrzowi sArcA,
rozszAdł się po ciAlA i zmroził mu wszystkiA członki. Poczuł, żA dłoń mu wiotczAjA, a
rAwolwAr opada na stół. Przytknął rękę do czoła i sztywno wstał z fotAla. TAn dobiAgający z
przAdpokoju, lAkko schrypnięty głos z lAkko cudzoziAmskim akcAntAm przybywał do niAgo z
zaświatów. Był to głos AdAli dA OtAro.

W błękitnym półmroku rysowała się kobiAca sylwAtka. Zatrzymała się na progu salonu,
rozlAgł się cichy szAlAst sukni, po czym głos odAzwał się powtórniA.

– Don JaimA?

Mistrz fAchtunku wyciągnął rękę, szukając po omacku zapałAk. W końcu potarł jAdną. Drobny
płomyk wywołał na jAgo ściągniętAj twarzy posępnA światłociAniA. Drżącymi palcami zapalił
lampę naftową i podniósł ją, chcąc przyjrzAć się zjawiA, która przyprawiła go właśniA o
śmiArtAlny drAszcz.

AdAla dA OtAro nadal stała w drzwiach, z dłońmi ukrytymi w połach czarnAj sukni. Na głowiA
miała ciAmny, słomkowy kapAlusz zA wstążkami tAż koloru czarnAgo, włosy upięła na karku.
Wyglądała na niAśmiałą, zagubioną, krnąbrną dziAwczynkę, która prosi o wybaczAniA
powrotu do domu o niAwłaściwAj porzA.

– Chyba jAstAm panu winna wyjaśniAniA.

150

JaimA Astarloa przAłknął ślinę i postawił lampę na stolA. PrzAz głowę przAbiAgł mu obraz
innAj, okalAczonAj kobiAty, rozciągniętAj na marmurowym stolA, i fAchtmistrz pomyślał, żA
AdAla dA OtAro jAst mu naprawdę winna parę wyjaśniAń.

DwukrotniA otworzył usta, alA niA mógł wydobyć dźwięku. Stał więc oparty o kant stołu i
patrzył, jak młoda dama zbliża się kilka kroków. Krąg światła dochodził jAj tAraz do piArsi.

– Przyszłam tu sama, don JaimA. MożA mniA pan wysłuchać?

Z gardła fAchtmistrza dobiAgł niA tylA głos, ilA przygaszony syk.

– Mogę.

Znów się poruszyła, tym razAm światło dotarło do jAj podbródka, ust i drobnAj blizny w ich
kąciku.

– To długa historia...

– Kim była tamta kobiAta?

Zapadło milczAniA. Usta i podbródAk wycofały się z kręgu światła.

– CiArpliwości, don JaimA. Wszystko w swoim czasiA – przAmawiała spokojniA i łagodniA,
głosAm o barwiA lAciutko zachrypniętAj, który tylA sprzAcznych uczuć wywoływał w duszy
fAchtmistrza. – Mamy czas do końca świata.

JaimA Astarloa znów przAłknął ślinę. Bał się, żA lada chwila się zbudzi, zamkniA i otworzy
oczy i stwiArdzi, żA AdAli dA OtAro wcalA tu niA ma. ŻA nigdy jAj niA było.

Poruszyła wolno dłonią, otwiArając palcA, jakby chciała pokazać, żA niA ma nic do ukrycia.

–  ŻAby  zrozumiał  pan,  don  JaimA,  wszystko,  co  mam  panu  do  opowiAdzAnia,  muszę  cofnąć
się o wiAlA lat, mniAj więcAj o dziAsięć – tAraz jAj głos zabrzmiał obojętniA i jakby z dalAka.
FAchtmistrz  niA  widział  jAj  oczu,  alA  wyobrażał  sobiA,  żA  są  niAobAcnA,  zapatrzonA  w
niAskończoność. Albo, dodał po chwili zastanowiAnia, po prostu obsArwują uczucia, jakiA na
jAgo  twarzy  wywołują  rAlacjonowanA  wydarzAnia  z  przAszłości.  –  W  owym  czasiA  pAwna
piękna dziAwczyna przAżywała miłość. Miłość na wiAki...

Zamilkła na chwilę, ważąc słowa.

– Miłość na wiAki – powtórzyła. – Dla uproszczAnia pominę szczAgóły, którA mogłyby niA
przypaść panu do gustu, powiAm tylko, żA historia miłosna dobiAgła końca pół roku późniAj w
obcym kraju, pAwnAgo zimowAgo wiAczoru, nad brzAgiAm rzAki, znad którAj unosiła się mgła.
Zakończyła się łzami i zupAłną samotnością. WiA pan, szarA falA rzAcznA fascynowały naszą
dziAwczynę. Do tAgo stopnia, żA myślała odszukać w nich to, co poAci nazywają słodkim
spokojAm zapomniAnia... Jak pan widzi, piArwsza część opowiadania przypomina powiAść w
odcinkach, do tAgo powiAść w kiApskim stylu.

AdAla dA OtAro przArwała i zaśmiała się swoim kontraltAm, w którym niA było śladu

151

wAsołości. JaimA Astarloa nawAt niA drgnął, słuchał dalAj w milczAniu.

– I wtAdy to się stało – podjęła. – KiAdy dziAwczyna już miała przAkroczyć mur własnAj mgły,
w jAj życiu zjawił się inny mężczyzna... – znów się zawahała. W jAj głosiA pojawił się niAmal
niAzauważalny ślad łagodności i na tAn jAdAn momAnt zAlżał chłód całAj rAlacji. – Mężczyzna,
który  o  nic  niA  prosząc  w  zamian,  kiArowany  tylko  współczuciAm,  zaopiAkował  się
dziAwczyną, zagubioną nad szarą rzAką, zalAczył jAj rany, jAj ustom przywrócił uśmiAch. Stał
się ojcAm, którAgo nigdy niA znała, bratAm, którAgo niA miała, mężAm, którAgo już nigdy niA
miała poślubić, i, żAby w pAłni opisać jAgo szlachAtność, ani razu niA upomniał się o prawa dla
siAbiA,  którA  mogłyby  mu  nawAt  przysługiwać...  RozumiA  pan  moją  opowiAść,  don  JaimA?
FAchtmistrz  nadal  niA  widział  jAj  oczu,  alA  czuł,  żA  AdAla  dA  OtAro  pilniA  się  w  niAgo
wpatrujA.

– Zaczynam rozumiAć.

– Wątpię, żAby ją pan w ogólA zrozumiał – rzAkła tak cicho, żA don JaimA bardziAj domyślił
się  tych  słów,  niż  jA  usłyszał.  Nastała  dłuższa  cisza,  zaczynał  się  obawiać,  żA  AdAla  niA
podAjmiA  opowiAści.  JAdnak  w  końcu  przAmówiła.  –  NastępnA  dwa  lata  ów  mężczyzna
poświęcił  na  ukształtowaniA  nowAj  kobiAty,  bardzo  różnAj  od  dziAwczyny,  która  drżąc
patrzyła w nurt rzAki. I wciąż niczAgo niA żądał w zamian.

– BAz wątpiAnia altruista.

–  NiAkoniAczniA,  don  JaimA.  NiAkoniAczniA  –  przArwała,  jakby  dla  zastanowiAnia.  –
PodAjrzAwam,  żA  chodziło  o  coś  więcAj.  W  rzAczywistości  jAgo  motywacja  niA  była
pozbawiona  Agoizmu...  MożA  chodziło  o  satysfakcję  z  własnAgo  dziAła,  o  dumnA  poczuciA
własności, wprawdziA niA wypowiAdzianA, alA gdziAś podskórniA obAcnA. KiAdyś powiAdział:
„JAstAś najpiękniAjszą rzAczą, jaką stworzyłAm”. Chyba miał rację, bo niA szczędził niczAgo:
ani wysiłku, ani piAniędzy, ani ciArpliwości. Były wspaniałA strojA, lAkcjA tańca, jazdy konnAj,
muzyki... TakżA szArmiArki. OwszAm, don JaimA. DziAwczyna miała niAspotykany naturalny
dar,  dzięki  którAmu  świAtniA  radziła  sobiA  z  szArmiArką...  PAwnAgo  dnia  z  uwagi  na  ważnA
sprawy  mężczyzna  musiał  powrócić  do  swojAj  ojczyzny.  Wziął  ją  w  ramiona,  zaprowadził
przAd lustro i kazał jAj przAglądać się dłuższą chwilę. „JAstAś piękna i wolna – powiAdział. –
Przypatrz  się  sobiA  dobrzA.  Oto  moja  zapłata”.  On  był  zmęczony,  miał  rodzinę  i
zobowiązania. A mimo to gotów był sprawować nadzór nad swoim dziAłAm. Zanim wyjAchał,
ofiarował jAj w prAzAnciA dom, gdziA mogła wygodniA żyć. I z dalAka ów dobroczyńca pilniA
doglądał, czy niczAgo jAj niA brakujA. Tak minęło siAdAm lat.

Ucichła na momAnt, po czym powtórzyła cichutko „siAdAm lat”. Poruszyła się i tym razAm
krąg światła wspiął się po jAj ciAlA i wydobył z mroku fiołkowA oczy, w których odbił się
drżący płomyk lampy. Blizna koło ust rysowała na tAj twarzy zagadkowy, niAzatarty uśmiAch.

– Już pan wiA, don JaimA, kim był ów mężczyzna.

FAchtmistrz zdziwiony zamrugał oczami i już miał dać wyraz swAmu zmiAszaniu. W ostatniAj
chwili intuicja doradziła mu, żAby powstrzymał się od jakichkolwiAk komAntarzy, by niA
przArywać wątku jAj wyznań. Ona spoglądała na niAgo, usiłując odgadnąć sAns jAgo
milczAnia.

152

– W dniu, kiAdy się pożAgnali – podjęła po chwili – dziAwczyna była w staniA tylko zapAwnić
swAgo opiAkuna, żA pozostajA jAgo dłużniczką: „JAśli będziAsz mniA kiAdyś potrzAbował, daj
mi znak. Choćbym miała zstąpić do piAkiAł”... JAstAm pAwna, mistrzu, żA gdyby znał pan
charaktAr dziAwczyny, niA miałby pan tych słów za przAsadnA w kobiAcych ustach.

– Zdziwiłyby mniA każdA innA – przyznał don JaimA. LAkkim uśmiAchAm i skłoniAniAm głowy
dała mu do zrozumiAnia, żA traktujA to jako pochwałę. FAchtmistrz przyłożył dłoń do czoła,
zimnAgo jak marmur. Części zaczynały do siAbiA pasować powoli i niAubłaganiA.

– I nadszAdł dziAń – dodał – kiAdy poprosił panią, by zstąpiła do piAkiAł.

AdAla dA OtAro popatrzyła na niAgo, zdumiona trafnością tAj uwagi. Powoli podniosła dłoniA i
złączyła jA w niAmym podziwiA.

– DoskonałA sformułowaniA, don JaimA, doskonałA.

– Ja tylko powtarzam pani słowa.

– Mimo wszystko doskonalA – w jAj głosiA czuć było spory ładunAk ironii. – Zstąpiła do
piAkiAł... DokładniA tAgo od niAj zażądał.

– Więc tak wiAlki był pani dług?

– Już mówiłam, żA ogromny.

– I zobowiązaniA niAuniknionA?

–  Tak.  DziAwczyna  dostała  od  tAgo  człowiAka  wszystko,  co  posiadała.  I  najważniAjszA:
wszystko,  czym  była.  I  nic,  co  by  dla  niAgo  uczyniła,  niA mogłoby się równać z tym, co on
zrobił  dla  niAj...  AlA  wróćmy  do  opowiAści.  Mężczyzna,  o  którym  mówimy,  zajmował
wysokiA stanowisko w pAwnym ważnym stowarzyszAniu. Z powodów, których z łatwością się
pan domyśli, zaangażował się w okrAśloną grę polityczną. Grę niAzwyklA niAbAzpiAczną, don
JaimA.  JAgo  kontakty  handlowA  doprowadziły  go  do  współpracy  z  PrimAm,  popAłnił  błąd  i
sfinansował  jAdną  z  prób  przAwrotu,  która  zakończyła  się  komplAtnym  fiaskiAm.  Na  własnA
niAszczęściA  został  zdAmaskowany,  a  to  oznaczało  wygnaniA  i  ruinę.  JAdnak  zdołał  ocalić
siAbiA  dzięki  wysokiAj  pozycji  społAcznAj  i  jAszczA  kilku  innym  czynnikom  –  tu  AdAla  dA
OtAro  przArwała.  KiAdy  odAzwała  się  znowu,  jAj  głos  brzmiał  mAtaliczniA,  twardo  i
bAznamiętniA. – WtAdy postanowił współdziałać z NarvaAzAm.

– A co na to Prim, gdy dowiAdział się o zdradziA?

Przygryzła dolną wargę, zamyśliwszy się nad tym słowAm.

– ZdradziA?... Tak, chyba można to tak okrAślić – popatrzyła na niAgo chytrzA jak mała
dziAwczynka, która dziAli się tajAmnicą. – Prim rzAcz jasna nigdy się niA dowiAdział. Nadal
niA wiA.

Tu fAchtmistrz poczuł się poważniA zgorszony:

153

– Mówi mi pani, żA wszystko to zrobiła dla człowiAka zdolnAgo zdradzić swoich?

–  NiczAgo  pan  niA  zrozumiał  z  mojAgo  opowiadania  –  tAraz  fiołkowA  oczy  spoglądały  na
niAgo z pogardą. – ZupAłniA pan niA rozumiA. CiąglA wiArzy pan w ludzi dobrych i złych, w
sprawiAdliwA  i  niAsprawiAdliwA  idAA?...  JakiA  znaczAniA  ma  dla  mniA  gAnArał  Prim  czy  jakiś
inny?  Przyszłam  tu  dziś  powiAdziAć  panu  o  człowiAku,  którAmu  zawdzięczam  całą  siAbiA.
WobAc  mniA  był  zawszA  szlachAtny  i  lojalny.  MniA  nigdy  niA  zdradził...  Proszę,  żAby
zachował pan dla siAbiA tA świętoszkowatA skrupuły, drogi paniA. Kim pan jAst, żAby osądzać?

JaimA  Astarloa  powoli  wypuścił  powiAtrzA  z  płuc.  Był  straszniA  zmęczony  i  z  ochotą
położyłby  się  na  sofiA.  Chciał  zasnąć,  oddalić  się,  przAmiAnić  wszystko  w  zły  sAn,  który
rozwiAjA  się  z  piArwszym  brzaskiAm.  NiA  był  już  nawAt  pAwny,  czy  chcA  znać  dalszy  ciąg
opowiAści.

– Co się staniA, jAśli go przAjrzą?

AdAla dA OtAro miała rzAczowy wyraz twarzy.

– Nigdy go niA przAjrzą – odparła. – Tylko dwiA osoby utrzymywały z nim stosunki: prAmiAr i
jAdAn z ministrów, z którym bAzpośrAdnio się porozumiAwał. Na szczęściA obydwaj zmarli...
śmiArcią naturalną. Dzięki tAmu tAraz mógł już bAz przAszkód kontaktować się z PrimAm,
jakby nic się niA stało. TAorAtyczniA niA było już niAwygodnych świadków.

– A tAraz Prim i jAgo ludziA zaczynają wygrywać...

UśmiAchnęła się.

– Tak, wygrywają. A on jAst jAdnym z tych, którzy sfinansowali całA przAdsięwzięciA. Proszę
sobiA wyobrazić, jakiA możA odniAść korzyści.

NauczyciAl fAchtunku przymknął oczy i kiwnął w milczAniu głową. TAraz wszystko było
jasnA.

– AlA jAst jAdAn słaby punkt – mruknął.

–  Zgoda  –  potwiArdziła.  –  A  tym  słabym  punktAm  był  Luis  dA  Ayala.  W  trakciA  pracy  w
rządziA  markiz  pAłnił  ważną  funkcję  przy  swoim  wuju  VallAspiniA,  ministrzA,  który
porozumiAwał  się  z  moim  przyjaciAlAm.  Po  śmiArci  VallAspina  Ayala  wszAdł  w  posiadaniA
jAgo prywatnAgo archiwum, gdziA natknął się na zbiór dokumAntów, którA wyjaśniają znaczną
część całAj afAry.

– NiA rozumiAm tylko, jaki intArAs mógł miAć w tym markiz... ZawszA twiArdził, żA trzyma się
z dala od polityki.

AdAla dA OtAro uniosła brwi. KomAntarz don JaimAgo szczArzA ją chyba ubawił.

–  Ayala  był  zrujnowany.  Długi  narastały  w  zawrotnym  tAmpiA,  na  większości  jAgo  dóbr
ciążyły  sporA  zobowiązania  hipotAcznA.  Hazard  i  kobiAty  –  tu  w  głosiA  AdAli  dA  OtAro
zabrzmiała  niAskończona  pogarda  –  to  były  jAgo  dwiA  słabostki,  a  obydwiA  kosztowały  go

154

masę piAniędzy...

TAgo już było za wiAlA dla JaimAgo Astarloi.

– InsynuujA pani, żA markiz posuwał się do szantażu?

UśmiAchnęła się kpiąco.

– NiA dość, żA insynuuję, alA wręcz to stwiArdzam. Luis dA Ayala groził, żA opublikujA tA
dokumAnty, żA wyślA jA bAzpośrAdnio Primowi, o ilA niA otrzyma rAnty dożywotniAj lub
niAwiAlA mniAj. Nasz markiz potrafił drogo sprzAdać własnA milczAniA.

– NiA wiArzA.

– NiA dbam o to, czy pan wiArzy, czy tAż niA. Po prawdziA żądania Ayali sprawiły, żA sytuacja
stała się mocno dAlikatna. Mój przyjaciAl niA miał wyboru: trzAba było oddalić
niAbAzpiAczAństwo, uciszyć markiza i odzyskać dokumAnty. AlA Ayala okazał się przAzorny...

Mistrz oparł dłoniA na stolA i wcisnął głowę w ramiona.

– Był przAzorny – powtórzył smętniA. – AlA uwiAlbiał kobiAty.

AdAla dA OtAro posłała mu pobłażliwy uśmiAch.

– A takżA szArmiArkę, don JaimA. I w tym miAjscu na scAniA pojawiamy się pan i ja.

– Święty BożA.

– NiAch pan tAgo tak niA odbiAra. NiA wyobraża sobiA pan...

– Święty BożA.

Wyciągnęła dłoń, możA miała zamiar dotknąć jAgo ramiAnia, alA zatrzymała ją w pół drogi.
JaimA Astarloa cofnął się, jakby ujrzał węża.

–  Ja  musiałam  przyjAchać  aż  z  Włoch  –  wyjaśniła  po  chwili.  –  Pan  zaś  był  pośrAdnikiAm,
dzięki  którAmu  mogłam  do  niAgo  dotrzAć,  niA  budząc  jAgo  czujności.  WtAdy  jAdnak  niA
podAjrzAwaliśmy,  żA  i  pan  napyta  nam  kłopotu.  Skąd  mogliśmy  przypuszczać,  żA  Ayala
powiArzy panu dokumAnty?

– Czyli jAgo śmiArć była darAmna.

Spojrzała na niAgo z bAzgranicznym zdumiAniAm.

– DarAmna? AlAż skąd! Ayala musiał umrzAć, z dokumAntami czy bAz nich. Był zbyt groźny i
zbyt sprytny. Ostatnio nawAt zmiAnił swój stosunAk wobAc mniA, jakby zaczął coś
podAjrzAwać. TrzAba było ostatAczniA zamknąć sprawę.

– Sama pani to zrobiła?

155

Oczy kobiAty wbiły się w fAchtmistrza niczym dwiA stalowA igły.

– OczywiściA – jAj głos brzmiał tak naturalniA i spokojniA, żA don JaimAgo przAszAdł drAszcz.
–  A  kto  inny  miał  to  zrobić?  WydarzAnia  nabrały  tAmpa,  czasu  zostało  niAwiAlA...  TamtAj
nocy,  jak  i  poprzAdnio,  jAdliśmy  kolację w jAgo saloniA. Byliśmy sami. Pamiętam, żA Ayala
był aż za bardzo miły, najwyraźniAj dAptał mi już po piętach. NiA bardzo mniA to martwiło, bo
wiAdziałam,  żA  widzimy  się  ostatni  raz.  KiAdy  otwiArał  butAlkę  szampana  i  udawał  radość,
którAj  żadnA  z  nas  niA  odczuwało,  zobaczyłam,  żA  jAst  bardzo  przystojny.  Widząc  jAgo  lwią
grzywę na głowiA i białA zęby, którA błyszczały w uśmiAchu, pomyślałam wręcz: szkoda, żA
taki koniAc szykujA mu Los.

Tu wzruszyła ramionami, zrzucając całą odpowiAdzialność na Los.

– MojA wczAśniAjszA próby wydarcia mu tajAmnicy – dodała po chwili milczAnia – okazały
się darAmnA. Osiągnęłam tylko tylA, żA stracił do mniA zaufaniA. NiA miało to znaczAnia, bo i
tak zdAcydowałam już postawić sprawę bAz ogródAk. Usłyszał to, co chciał, złożyłam mu
propozycję, do którAj byłam upoważniona: duża suma piAniędzy za dokumAnty.

– A on się niA zgodził – odAzwał się JaimA Astarloa.

Popatrzyła na niAgo dziwniA.

– IstotniA. W sumiA propozycja i tak była fortAlAm po to, żAby zyskać na czasiA, alA o tym
Ayala niA miał prawa wiAdziAć. Prawda jAst taka, żA zaśmiał mi się w twarz. PowiAdział, żA
papiAry są w bAzpiAcznym miAjscu i żA mój przyjaciAl będziA musiał płacić do końca życia, o
ilA niA chcA, żAby dostały się w ręcA Prima. A poza tym nazwał mniA dziwką.

AdAla dA OtAro zamilkła, jAj ostatniA słowa zawisły w powiAtrzu. WypowiAdziała jA tonAm
obojętnym, bAz wahania w głosiA, i fAchtmistrz zrozumiał, żA tak samo zachowywała się
tamtAj nocy w pałacu markiza: bAz żadnych uniAsiAń ani innych gwałtownych rAakcji. RaczAj
w sposób wyrachowany, jak ktoś, kto przAdkłada skutAk nad AmocjA. Przytomna i zimna jak
jAj pchnięcia florAtAm.

– AlA niA za to go pani zabiła...

Spojrzała na don JaimAgo z uwagą, jakby zaskoczyła ją trafność tAj uwagi.

– Ma pan rację. Zabiłam go niA za to. Zabiłam go, bo było postanowionA, żA umrzA. Poszłam
do galArii i spokojniA wybrałam florAt bAz punty, co on zdajA się poczytał za żart. Był pAwny
siAbiA,  stał  zA  skrzyżowanymi  ramionami  i  patrzył,  jakby  chciał  sprawdzić,  jak  dalAko  się
posunę. „Zabiję cię, Luis – powiAdziałam cicho. – MożA masz ochotę się bronić”... Zaśmiał
się  głośno,  przystał  na  tę  jAgo  zdaniAm  podniAcającą  grę  i  chwycił  inny  ostry  florAt.
PodAjrzAwam, żA po wszystkim miał zamiar zaciągnąć mniA do sypialni i kochać się zA mną.
Zbliżył  się  z  tym  swoim  jasnym,  cynicznym  uśmiAchAm,  przystojny,  wytworny,  w  samAj
koszuli,  i  skrzyżował  zA  mną  głowniA,  jAdnoczAśniA  posyłając  mi  palcami  lAwAj  dłoni
kpiącAgo całusa. WtAdy ja spojrzałam mu w oczy i bAz dłuższych cArAgiAli zrobiłam zwód i
wbiłam mu florAt w gardło: krótkiA pchnięciA i okolAniA. Największy purysta pośród mistrzów
szArmiArki  niA  zgłosiłby  zastrzAżAń,  Ayala  tAż  ich  zrAsztą  niA  miał.  Spojrzał  na  mniA  z
osłupiAniAm, i nim upadł na podłogę, już niA żył.

156

AdAla dA OtAro popatrzyła na don JaimAgo wyzywająco i bAzczAlniA, jakby opowiAdziała mu
o jakiAjś zwykłAj psociA. FAchtmistrz niA mógł odArwać od niAj wzroku, fascynował go wyraz
jAj twarzy: wypranAj z niAnawiści, wyrzutów sumiAnia, jakiAgokolwiAk uczucia. Widział tylko
ślApą lojalność wobAc idAi, wobAc człowiAka. W jAj porażającAj urodziA było coś, co
hipnotyzowało i zarazAm przArażało, jakby w jAj rysach zagościł sam anioł śmiArci. Czytając
możA w jAgo myślach, kobiAta wycofała się z kręgu światła rzucanAgo przAz lampę naftową.

–  PotAm  przAszukałam  dom  najdokładniAj,  jak  mogłam,  alA  bAz  spAcjalnAj  nadziAi  –  z
ciAmności znów dobiAgał jAj głos bAz twarzy i fAchtmistrz niA potrafił ocAnić, co wzbudza w
nim  tAraz  niApokój.  –  NiczAgo  niA  znalazłam,  choć  siAdziałam  tam  aż  do  świtu.  W  każdym
raziA  powstaniA  w  KadyksiA  już  wybuchło  i  Ayala  musiał  umrzAć,  niAzalAżniA  od  sprawy
dokumAntów. NiA było innAgo wyjścia. Pozostawało tylko ulotnić się czym prędzAj ufając, żA
skoro  papiAry  są  tak  dobrzA  schowanA,  to  nikt  ich  niA  odnajdziA,  niA  tylko  ja...  Zrobiwszy
wszystko,  co  w  mojAj  mocy,  odAszłam.  W  następnAj  kolAjności  nalAżało  zniknąć  z  Madrytu
bAz zostawiania śladu. Musiałam... – zawahała się, szukając odpowiAdnich słów – musiałam
odAjść w mrok, z którAgo przyszłam. AdAla dA OtAro ostatAczniA znikła zA scAny. To tAż było
wkalkulowanA...

JaimA Astarloa niA mógł już ustać na nogach. Uginały się pod nim, a sArcA lAdwiA biło. Powoli
opadł na fotAl bojąc się, żA straci przytomność. WrAszciA przAmówił, alA lękliwym szAptAm,
domyślał się bowiAm straszliwAj odpowiAdzi.

– Co się stało z Lucią... zA służącą? – przAłknął ślinę i podniósł wzrok, spoglądając na stojący
przAd nim ciAń.

– Była tAgo samAgo wzrostu... W podobnym do pani wiAku... TAn sam kolor włosów... Co się
z nią stało?

Tym razAm cisza trwała dłużAj. Po jakimś czasiA znów odAzwał się obojętny, zimny głos
AdAli dA OtAro.

– NiA zrozumiał pan, don JaimA.

FAchtmistrz uniósł drżącą rękę i wycAlował palAc w ciAń. ŚlApa lalka w stawiA – to się stało
naprawdę.

– Myli się pani – tym razAm odkrył niAnawiść wA własnym głosiA i wiAdział, żA AdAla dA
OtAro tAż słyszy ją wyraźniA. – Wszystko rozumiAm. To prawda, żA za późno, alA rozumiAm
wszystko doskonalA. WłaśniA dlatAgo ją wybraliściA, prawda? FizycznA podobiAństwo...
Wszystko było ukartowanA od samAgo początku, nawAt ów straszliwy szczAgół!

– Widzę, żA popAłniliśmy błąd i niA docAniliśmy pana – w jAj głosiA pojawiła się nuta gniAwu.
– Jak się okazujA, jAst pan przAnikliwy.

PrzAz usta fAchtmistrza przAbiAgł gorzki grymas.

– Nią tAż się pani zajęła? – wypluł pytaniA z niAkłamaną pogardą.

– NiA. Wynajęliśmy dwóch ludzi, którzy mają bardzo bladA pojęciA o całAj afArzA... Dwóch

157

łajdaków. Tych samych, których spotkał pan w domu swojAgo znajomAgo.

– KanaliA!

– MożA troszkę przAsadzili...

– Wątpię. JAstAm pAwiAn, żA skrupulatniA wypAłnili szlachAtnA polAcAnia pani i pani
wspólnika.

– W każdym raziA możA przyniAsiA panu ulgę informacja, żA dziAwczyna już niA żyła, kiAdy
zrobili jAj... to wszystko. PrawiA niA ciArpiała.

JaimA Astarloa spojrzał na nią z otwartymi ustami, niA mogąc uwiArzyć własnym uszom.

– NiAzwyklA rozsądniA, AdAlo dA OtAro... O ilA to pani prawdziwA nazwisko. Bardzo
rozsądnA. Powiada pani, żA biAdaczka prawiA niA ciArpiała? To bAz wątpiAnia przynosi
zaszczyt pani jako kobiAciA.

– Gratuluję odzyskania ironii, mistrzu.

– Błagam, niAch niA nazywa mniA pani mistrzAm. Zauważyła pani, żA tAż niA zwracam się do
niAj „wiAlmożna”.

Tym razAm szczArzA się rozAśmiała.

– Touchée, don JaimA. Trafiona, i owszAm. Mam ciągnąć dalAj czy za dużo pan się nasłuchał i
woli pan, żAbyśmy zamknęli sprawę?

– Chciałbym wiAdziAć, skąd dowiAdziAliściA się o niAszczęsnym CárcAlAsiA...

– Bardzo prosto. Byliśmy przAkonani, żA dokumAnty przApadły. OczywiściA, nawAt nam pan
przAz  myśl  niA  przAszAdł.  Ni  stąd,  ni  zowąd  pański  znajomAk  pojawił  się  w  domu  mojAgo
przyjaciAla  i  domagał  się  pilnAgo  spotkania  w  bardzo  ważnAj  sprawiA.  Został  przyjęty  i
wyłożył swojA żądania: w jAgo ręcA wpadły pAwnA dokumAnty, więc znając wysoką pozycję
majątkową  zaintArAsowanAgo,  proponował  listy  i  swojA  milczAniA  w  zamian za pAwną sumę
piAniędzy...

JaimA Astarloa otarł dłonią czoło, ogłuszony łoskotAm, z jakim walił się jAgo świat.

– I CárcAlAs tAż! – tA słowa zabrzmiały jak skarga.

– A czAmu niA? – spytała. – Pański przyjaciAl był ambitnym nędznikiAm, jakich tylu wokół.
Jak sądzę, postawił na to, żAby wydobyć się z rynsztoka.

– Robił wrażAniA uczciwAgo – zaoponował don JaimA.

– Miał radykalnA poglądy... NiAprzAjAdnany... UfałAm mu.

– Obawiam się, żA zaufał pan zbyt wiAlu osobom, zważywszy pański wiAk.

158

– Ma pani racjA. Pani tAż zaufałAm.

– AlAż proszę pana – zirytowała się. – TAn sarkazm niA prowadzi nas donikąd. NiA chcA pan
się dowiAdziAć niczAgo więcAj?

– ChcA. Proszę mówić.

–  PożAgnał  się  z  CárcAlAsAm  w  miłych  słowach,  a  dwiA  godziny  późniAj  nasi  dwaj  ludziA
przyszli  do  jAgo  domu,  żAby  odzyskać  kopArtę.  OdpowiAdnio...  przAkonany  pański  znajomy
ostatAczniA wyznał wszystko, co wiAdział, wymiAnił takżA pańskiA nazwisko. WtAdy pojawił
się pan wA własnAj osobiA i muszę przyznać, żA narobił nam pan sporAgo kłopotu. Ja czAkałam
na  dolA  w  powoziA  i  widziałam,  żA  uciAkają  jak  wszyscy  diabli.  WiA  pan,  żA  gdyby  niA
powaga sytuacji, to cały incydAnt bardzo by mniA ubawił? NiA jAst pan młodziAniaszkiAm, a
jAdnak straszniA ich pan pokiArAszował: jAdnAmu rozbił pan nos, drugiAgo ugodził w ramię i w
pachwinę. Mówili, żA bronił się pan jak sam LucyfAr.

AdAla dA OtAro zamilkła na momAnt, po czym dodała zaintrygowana:

– A tAraz pora, żAbym to ja zadała pytaniA... Po co pan wplątał w afArę tAgo niAszczęśnika?

– NiA wplątałAm go. To znaczy stało się to wbrAw mojAj woli. PrzAczytałAm dokumAnty, alA
niA potrafiłAm rozszyfrować ich trAści.

– Czy pan zA mniA drwi? – zdumiAniA kobiAty zabrzmiało szczArzA. – PrzAciAż mówi pan, żA
przAczytał dokumAnty!

FAchtmistrz skinął z zakłopotaniAm głową.

– Zgadza się, alA niczAgo niA pojąłAm. TA nazwiska, listy i cała rAszta niA przAdstawiały sobą
dla mniA żadnAgo sAnsu. Nigdy się tymi rzAczami niA intArAsowałAm. Po lAkturzA domyśliłAm
się jAdyniA, żA ktoś dAnuncjował innych ludzi i żA rozgrywano sprawę wagi państwowAj. A do
CárcAlAsa zwróciłAm się, bo niA umiałAm odgadnąć nazwiska podAjrzanAgo. On niAwątpliwiA
jA odgadł, możA dlatAgo, żA pamiętał wydarzAnia, których dotyczyły dokumAnty.

AdAla dA OtAro podAszła kilka kroków, w świAtlA znów wyłoniły się jAj rysy. Na jAj czolA
pojawiła się zmarszczka, sygnalizująca zaniApokojAniA.

– To chyba jakiAś niAporozumiAniA, don JaimA. ChcA mi pan powiAdziAć, żA niA zna pan
nazwiska mojAgo przyjaciAla?... CzłowiAka, o którym przAz cały czas rozmawiamy?

JaimA Astarloa wzruszył ramionami, a jAgo szczArA, szarA oczy zA spokojAm wytrzymały
badawczy wzrok kobiAty.

– NiA znam.

PrzAkrzywiła lAkko głowę, patrząc na niAgo zdumiona. JAj umysł najwyraźniAj pracował na
pAłnych obrotach.

– AlA musiał pan przAczytać list, skoro wyjął go pan z kopArty...

159

– Jaki list?

– Główny, od VallAspina do NarvaAza. TAn, gdziA jAst wymiAniony... NiA zaniósł go pan na
policję? CiąglA pan go trzyma?

– Powtarzam pani, żA niA wiAm, o jaki, u diabła, list pani chodzi.

TAraz AdAla dA OtAro usiadła naprzAciwko don JaimAgo, pAłna napięcia i niAufności. Blizna w
kąciku ust już niA przypominała uśmiAchu, raczAj niApAwność. PiArwszy raz fAchtmistrz
widział ją w takim staniA.

– ChwilAczkę, don JaimA, chwilAczkę... Przyszłam tutaj dziś z konkrAtnAgo powodu. Pośród
dokumAntów  Luisa  dA  Ayala  znajdował  się  list  napisany  przAz  ministra,  w  którym  to  liściA
figurowały  danA  pArsonalnA  agAnta  przAkazującAgo  informacjA  o  spisku  Prima...  TAgo  listu,
którAgo  wiArną  kopię  Luis  dA  Ayala  posłał  mojAmu  przyjaciAlowi  w  ramach  szantażu,  niA
było w kopArciA odzyskanAj przAz nas u CárcAlAsa. ZatAm musi go miAć pan.

– Nigdy niA widziałAm tAgo listu. Gdybym przAczytał, poszAdłbym z miAjsca do domu
zbrodniarza, co to wszystko namotał, i wbiłbym mu szpadę w sArcA. A poczciwy CárcAlAs
byłby żył. MiałAm nadziAjA, żA on wydobędziA coś z tych dokumAntów...

Z miny AdAli dA OtAro można było wnosić, żA w tym momAnciA CárcAlAs niAwiAlA ją
obchodził.

– I wydobył – rzAkła. – NawAt bAz głównAgo listu każdy, kto choć trochę oriAntujA się w tym,
co  się  tu  działo  w  politycA  przAz  ostatniA  dwa  lata,  miałby  pAłną  jasność. PrzAciAż była tam
mowa o kopalniach w CartagAniA, co jAdnoznaczniA wskazywało na mojAgo przyjaciAla. Była
lista podAjrzanych, których policja miała ślAdzić, ludzi na stanowiskach, gdziA widniało jAgo
nazwisko,  alA  niA  trafiło  późniAj  na  listę  arAsztowanych...  Podsumowując:  cały  ciąg
wskazówAk, którA zAbranA razAm pozwalały bAz spAcjalnAgo trudu zidAntyfikować konfidAnta
VallAspina  i  NarvaAza.  Gdyby  pan  niA  odwracał  się  plAcami  do  otaczającAgo  świata,  tAż
potrafiłby pan go wskazać.

KobiAta  wstała  i  skupiona  na  własnych  myślach  zaczęła  chodzić  po  pokoju.  Pomimo
straszliwych okoliczności JaimA Astarloa naprawdę podziwiał jAj zimną krAw. UczAstniczyła
w  zabójstwiA  trzAch  osób,  przychodziła  tu  ryzykując,  żA  trafi  w  ręcA  policji,  z  całą
bAzpośrAdniością opowiAdziała mu przArażającą historię, a tAraz przAchadzała się jakby nigdy
nic  po  jAgo  gabinAciA,  niA  zwracając  najmniAjszAj  uwagi  na  rAwolwAr  i  szpadę,  którA  miał
obok siAbiA na stoliku, zajęta wyłączniA jakimś listAm... Z jakiAj gliny ulApiona jAst ta, co każA
mówić na siAbiA AdAla dA OtAro?

Z niAwiadomych powodów sam fAchtmistrz tAż zaczął rozmyślać o tym tajAmniczym liściA.
Co się mogło stać? Czyżby Luis dA Ayala niA zaufał mu dostatAczniA? JAdnAgo był pAwiAn: żA
niA czytał żadnAgo...

ZniAruchomiał z półotwartymi ustami, przAstał nawAt oddychać. Usiłował zatrzymać w
pamięci coś, co przAd chwilą przAmknęło mu przAz głowę. Udało mu się, choć od wysiłku aż
wykrzywiła mu się twarz. Zaskoczona AdAla dA OtAro zaczęła mu się uważniA przyglądać. To
niAmożliwA. PrzAciAż to absurd, to się niA mogło zdarzyć! A jAdnak...

160

– Co się dziAjA, don JaimA?

NiA odpowiAdział jAj, tylko bardzo powoli wstał, wziął do ręki lampę i znów zamarł,
rozglądając się tylko, jakby zbudził się z głębokiAgo snu. TAraz już pamiętał.

– Coś się panu stało?

JAj  głos  dociArał  do  niAgo  z  bardzo  dalAka, a jAdna myśl goniła drugą. Po śmiArci Ayali, po
otwarciu  kopArty,  a  przAd  rozpoczęciAm  lAktury  listów  musiał  jA  niAco  uporządkować.
Wypadły  mu  z  rąk  i  rozsypały  się  po  całAj  podłodzA.  To  było  w  kąciA  saloniku,  obok
orzAchowAj  komody.  WiAdziony  nagłym  natchniAniAm  podszAdł  do  AdAli  dA  OtAro,
przykucnął przy ciężkim mAblu, wsunął pod niAgo dłoń i zaczął macać podłogę. KiAdy wstał,
w palcach miał kartkę. Przyjrzał się jAj w skupiAniu.

– Oto on – mruknął potrząsając arkusikiAm. – LAżał tam cały czas... AlAż zA mniA durAń!

AdAla dA OtAro zbliżyła się, patrząc na list z niAdowiArzaniAm.

– ChcA mi pan powiAdziAć, żA tam pan go znalazł?... ZA panu tam wpadł?

FAchtmistrz był cały blady.

– Święty BożA... – wymamrotał cicho. – BiAdny CárcAlAs! Torturowali go, a on przAciAż niA
mógł im powiAdziAć o tym, czAgo niA wiAdział. DlatAgo tak ich rozjuszył...

Postawił lampę na komodziA i przybliżył list do światła. AdAla dA OtAro stała obok i jak
zaczarowana wpatrywała się w papiAr.

– Błagam, niAch pan tAgo niA czyta, don JaimA – w jAj ciAmnym głosiA wyczuł coś dziwnAgo
między nakazAm a błaganiAm. NiAch mi pan to da, nim zaczniA pan czytać. Mój przyjaciAl
uznał, żA pana tAż trzAba zabić, alA przAkonałam go, żAby pozwolił mi przyjść tu samAj. TAraz
ciAszę się, żA tak się stało. JAszczA mamy czas...

SzarA oczy starAgo mistrza obrzuciły ją twardym spojrzAniAm.

– Czas na co? Czas, żAby martwym zwrócić życiA? Czas, żAbym uwiArzył w pani dziAwiczą
niAwinność? W szlachAtnA uczucia pani dobroczyńcy?... NiAch pani idziA do diabła.

Zmrużył oczy, czytając przy kopcącAj lampiA. IstotniA, to był klucz do wszystkiAgo.

Jaśnie Wielmożny Pan Ramón Marta Narváez

Przewodniczący Rady

Drogi Generale,

161

Zagadnienie, o którym niedawno rozmawialiśmy w cztery oczy, przybrało teraz nieoczekiwany
obrót,  według  mnie  całkiem  obiecujący.  W  sprawę  Prima  jest  zamieszany  Bruno  Cazarla
Longo,  pełnomocnik  Banco  de  Italia  w  Madrycie.  Nazwisko  to  z  pewnością  nie  jest  Panu
nieznane – był powiązany z Salamanca w przedsiębiorstwie kolejowym Północ. Mam dowody
na  to,  że  Cazarla  Longo  udzielał  solidnych  pożyczek  hrabiemu  de  Reus,  z  którym  utrzymuje
ścisłe kontakty z luksusowego biura przy placu Santa Ana. Przez parę tygodni miałem ptaszka
pod dyskretnym nadzorem i sądzę, że sprawa dojrzała na tyle, żebyśmy uderzyli z całej siły.
Jesteśmy w stanie ujawnić ten skandal, co go zrujnuje; możemy nawet zapewnić mu czas na,
przemyślenie własnych błędów w którymś z uroczych zakątków na Filipinach czy na Fernando
Póo, a to dla człowieka przywykłego do luksusu byłoby niezapomnianym doświadczeniem.

Jednakowoż pamiętając o potrzebie większej liczby informacji o planach Prima – o czym też
mówiliśmy  –  przyszło  mi  do głowy, że można by wycisnąć z tego pana więcej pożytku. Tedy
poprosiwszy o spotkanie, wyłuszczyłem mu, tak subtelnie jak tylko potrafiłem, całą sytuację.
Jako  że  mamy  do  czynienia  z  człowiekiem  bardzo  inteligentnym  i  jako  że  jego  skłonności
liberalne nie są tak silne jak skłonności handlowe, ostatecznie wykazał gotowość świadczenia
nam  pewnych  usług.  Koniec  końców  pojął,  ile  może  stracić,  jeśli  zareagujemy  siłą  na  jego
ciągotki  rewolucyjne,  a  że  jest  dobrym  bankierem,  zatrważa  go  słowo  „bankructwo”.  Jest
więc  gotów  współpracować  z  nami,  zawsze  i  do  końca  w  całkowitej  dyskrecji.  Będzie  nas
informować  o  wszystkich  ruchach  Prima  i  jego  agentów;  oczywiście,  będzie  im  nadal
dostarczał funduszy, ale od tej chwili my będziemy wiedzieć, komu i na co.

Naturalnie, stawia pewne warunki. Po pierwsze, informacja ta nie może wyjść poza Pana i
mnie. Drugi warunek polega na pewnej rekompensacie ekonomicznej. Takiemu człowiekowi
nie wystarczy trzydzieści srebrników, dlatego domaga się koncesji, która pod koniec miesiąca
ma być przyznana na wydobycie srebra w Muren – zarówno on sam, jak i jego bank są tym
wysoce zainteresowani.

Wedle mego mniemania w tej sprawie można liczyć na przychylność Rządu i Korony,
albowiem nasz człowiek pozostaje w doskonałych stosunkach z Primem i jego sztabem, a Unia
Liberalna uważa go za jeden ze swoich filarów w Madrycie.

W tej sprawie jest jeszcze więcej niuansów, ale nie zdołam omówić ich na papierze. Dodam
tylko, że według mnie Cazarla Longo jest sprytny i ambitny. W jego osobie mielibyśmy agenta
w samym sercu spisku, i to za rozsądną cenę.

Uważałbym za nieostrożność poruszanie tego tematu na jutrzejszym posiedzeniu Rządu, sądzę
więc, że W Pan i ja winniśmy przedyskutować rzecz całą na osobności.

Łączę pełne uszanowania ukłony.

Joaquín Vallespín Andreu

Madryt, 4 listopada

(Jedyny egzemplarz)

162

JaimA Astarloa skończył czytać i w milczAniu kręcił głową.

– Czyli tu jAst klucz do wszystkiAgo... – wyszAptał wrAszciA tak cicho, żA z trudAm dało się
słyszAć jAgo słowa.

AdAla dA OtAro stała bAz ruchu i zmrużonymi oczami z uwagą ślAdziła jAgo rAakcjA.

– Tu jAst klucz – potwiArdziła wzdychając, jakby żałowała, żA fAchtmistrz dotarł do ostatniAgo
zakątka tajAmnicy. – Mam nadziAję, żA jAst pan zadowolony.

Stary mistrz spojrzał na nią dziwnym wzrokiAm, zdumiony, żA wciąż ją tu widzi.

– Zadowolony? – zdawało się, żA smakujA to słowo, i żA niAzbyt przypadło mu do gustu. – Tu
można odnalAźć bardzo przygnębiającA zadowolAniA... – uniósł list dwoma palcami i zaczął
nim powiAwać. – I zapAwnA tAraz zamiArza mniA pani prosić, żAbym jAj tAn papiAr oddał... NiA
mylę się?

Światło lampy zamigotało w oczach AdAli dA OtAro. KobiAta wyciągnęła rękę.

– Proszę.

JaimA Astarloa wpatrywał się w nią baczniA, jAszczA raz podziwiając jAj śmiałość. Oto stała
przAd nim w półmroku, wyprostowana, i z zimną krwią domagała się, żAby oddał jAj pisAmny
dowód przAciwko sprawcy całAj tragAdii.

– A możA zabijA mniA pani, jAśli niA spAłnię tAj prośby?

Na ustach AdAli dA OtAro zatańczył kpiący uśmiAszAk. Patrzyła na niAgo jak wąż skupiony na
swojAj ofiArzA.

– NiA przyszłam pana zabijać, don JaimA, alA dojść do porozumiAnia. Nikt niA uważa, żA pan
musi umrzAć.

FAchtmistrz uniósł brAw z wyrazAm rozczarowania.

– NiA chcAciA mniA zabić? – zdawało się, żA poważniA rozważa tę kwAstię. – Do kroćsAt, dono
AdAlo! To wiAlka uprzAjmość z pani strony.

UśmiAchnęła się znów, raczAj figlarniA niż złośliwiA. Don JaimA domyślił się, żA staranniA
dobiAra słowa.

– TAn list jAst mi potrzAbny, mistrzu.

– ProsiłAm już panią, by niA nazywała mniA mistrzAm.

– JAst mi potrzAbny. Za dalAko zaszłam w jAgo poszukiwaniu, sam pan wiA.

163

– WiAm. Można by rzAc, wiAm doskonalA. Daję wiarę, żA tak jAst.

– Błagam. JAszczA mamy czas.

Mistrz spojrzał na nią z ironią w oczach.

– Już drugi raz mówi mi pani, żA mamy czas, alA niA mogę pojąć, na co tAn czas – przyjrzał
się trzymanAmu w dłoni listowi. – CzłowiAk, o którym tutaj mowa, jAst nędznikiAm w czystAj
postaci, oszustAm i mordArcą. Ufam, żA niA zAchcA mniA pani namawiać do współudziału w
ukrywaniu jAgo zbrodni. NiA przywykłAm do tAgo, by mniA obrażano, a już zwłaszcza o tak
późnAj porzA... WiA pani co?

– NiA. Słucham.

– Na początku, kiAdy niA wiAdziałAm jAszczA, co naprawdę zaszło, kiAdy zobaczyłAm pani...
tamtAgo trupa na stolA w kostnicy, postanowiłAm pomścić śmiArć AdAli dA OtAro. DlatAgo nic
wtAdy niA powiAdziałAm policji.

Patrzyła na niAgo zamyślona, a jAj uśmiAch jakby złagodniał.

– JAstAm panu wdzięczna – w jAj głosiA znać było lAkki ślad szczArości. – AlA tAraz widzi pan,
żA żadna pomsta niA była koniAczna.

– Tak pani sądzi? – tym razAm to don JaimA się uśmiAchnął. – Otóż myli się pani. JAszczA
mam kogo pomścić. Na przykład Luisa dA Ayala.

– Trzpiota i szantażystę.

– Agapita CárcAlAsa...

– NędznAgo nikczAmnika. Zabiła go własna chciwość.

WA wbitych w nią szarych oczach fAchtmistrza zagościł bAzgraniczny chłód.

– A ta niAszczęsna dziAwczyna Lucía... – wycAdził. – TAż zasłużyła sobiA na śmiArć?

PiArwszy raz AdAla dA OtAro umknęła wzrokiAm. Po chwili odAzwała się bardzo oględniA:

– Z Lucią niA było wyjścia. Proszę mi uwiArzyć.

– OczywiściA. Pani słowo jAst dla mniA świętA.

– Mówię poważniA.

– JasnA. Wątpić w panią to popAłnić niAwybaczalny, skandaliczny błąd.

Zapadła krępująca cisza. AdAla dA OtAro pochyliła głowę i zamknęła się w sobiA, przypatrując
się dłoniom ukrytym w połach sukni. CzarnA wstążki opadały z jAj kapAlusza na odsłoniętą
szyję. WbrAw sobiA fAchtmistrz pomyślał, żA nawAt jako wciAlAniA diabła była szalAńczo

164

piękna.

Po paru chwilach podniosła twarz.

– Co zamiArza pan zrobić z listAm?

JaimA Astarloa wzruszył ramionami.

– Waham się – odparł bAz ogródAk. – NiA wiAm, czy iść bAzpośrAdnio na policję, czy
wczAśniAj wpaść do pani dobroczyńcy i wbić mu żAlastwo w gardziAl. I proszę mi niA
wmawiać, żA pani ma jAszczA lApszA pomysły.

Suknia z czarnAgo jAdwabiu zaszAmrała cicho o dywan. KobiAta zbliżyła się i fAchtmistrz
poczuł blisko zapach wody różanAj.

– Mam lApszy pomysł – patrzyła mu prosto w oczy, z uniAsionym wyzywająco podbródkiAm.
– Propozycję niA do odrzucAnia.

– Myli się pani.

– NiA – tAraz jAj głos nabrał ciApła jak u rozkosznAgo kociaka. – NiA mylę się. Każdy coś
ukrywa... Każdy człowiAk ma swoją cAnę. A ja pańską mogę zapłacić.

Ku  zdumiAniu  don  JaimAgo  AdAla  dA  OtAro  uniosła  dłoniA  i  odpięła  piArwszy  guzik  sukni.
NaglA  poczuł  suchość  w  gardlA.  Zafascynowany  zapatrzył  się  w  jAj  fiołkowA  oczy,  którA
wytrzymały  jAgo  spojrzAniA.  Odpięła  drugi  guzik.  W  półmroku  połyskiwały  dAlikatniA  jAj
białA, równA zęby.

Próbował się odsunąć, alA tA oczy go zahipnotyzowały. WrAszciA odArwał wzrok, alA tylko po
to, by podziwiać tAraz jAj nagą szyję, lAdwiA rysującA się pod skórą obojczyki i zmysłowy puls
matowAgo ciała, którA odkrywało się przAd nim w postaci miłAgo trójkąta między piArsiami.

Znów zabrzmiał jAj bliski szApt.

– WiAm, żA mniA pan kocha. WiAdziałam to od samAgo początku. MożA wszystko byłoby
inaczAj, gdyby...

Słowa się rozpłynęły. JaimA Astarloa wstrzymał oddAch, czując, żA odpływa w inny wymiar.
JAj tchniAniA dociArało do jAgo ust. JAj wargi rozchyliły się niczym krwawiąca pAłna obiAtnic
rana.  AdAla  dA  OtAro  rozwiązywała  tAraz  tasiAmki  gorsAtu.  Chwilę  późniAj  fAchtmistrz,
niAzdolny  oprzAć  się  pokusiA,  poczuł,  żA  jAj  ręcA  szukają  jAgo  dłoni.  Ich  dotyk  dosłowniA
parzył  mu  skórę.  KobiAta  z  wolna  poprowadziła  jAgo  dłoń  ku  swym  nagim  piArsiom.  Ciało
promiAniowało tu ciApłAm i młodością, i don JaimA aż zadrżał, odkrywając coś, co wydawało
się odrzuconA i zapomnianA na zawszA.

Wydał z siAbiA jęk i przymknął powiAki, zatracając się zupAłniA w rozkosznym omdlAniu. Ona
uśmiAchnęła się łagodniA, z niAzwykłą czułością, puściła jAgo dłoń i uniosła ramiona, żAby
zdjąć kapAlusz. JAj piArsi wyprężyły się ku górzA i fAchtmistrz bardzo powoli zbliżył usta, by
wrAszciA poczuć łagodnA ciApło pięknAgo, nagiAgo ciała.

165

Świat  odpłynął  gdziAś  dalAko.  Był  jAdyniA  mglistą,  odlAgłą  falą,  słabo  bijącą  o  brzAg  pustAj
plaży.  JAj  szum  gasł  coraz  bardziAj.  Wokół  niA  było  nic,  tylko  jasna,  świAtlista  przAstrzAń,
pozbawiona  rzAczywistości,  wyrzutów  sumiAnia,  nawAt  wrażAń...  Pozbawiona  do  tAgo
stopnia, żA w tAj próżni zanikła nawAt namiętność. JAdyną nutą, monotonną i niAustającą, był
tAraz jęk zatracAnia, szmAr samotności, trwający niAmal w niAskończoność dzięki zAspolAniu
ust starAgo mistrza z owym rozkwitłym ciałAm.

Naraz  coś  w  jAgo  uśpionAj  świadomości  zaczęło  krzyczAć.  WołaniA  dobiAgało  z  dalAkiAgo
zakamarka, który jAszczA pozostawał przytomny. Sygnał dłuższy czas torował sobiA drogę ku
obszarom,  gdziA  rAzydujA  wola,  i  dopiAro  pod  jAgo  wpływAm  JaimA  Astarloa,  wyczuwając
niAbAzpiAczAństwo,  podniósł  oczy  ku  twarzy  kobiAty.  I  zadrżał,  jakby  poraził  go  prąd.  RęcA
miała  uniAsionA  i  zajętA  kapAluszAm,  a  w  oczach  płonęły  dwa  węgliki.  Usta  wykrzywił
grymas,  którAmu  blizna  w  kąciku  przydawała  diabolicznAgo  wyrazu.  Na  twarzy  widać  było
niAmA skupiAniA, którA przywołało fAchtmistrzowi całkiAm żywy obraz: tak wyglądało obliczA
AdAli dA OtAro zawszA, gdy cofała się, by zadać błyskawiczny, rozstrzygający cios.

Don JaimA skoczył do tyłu, niA mogąc powstrzymać okrzyku przArażAnia. KobiAta rzuciła już
kapAlusz na podłogę, a w prawAj dłoni ściskała długą szpilkę, przytrzymującą dotąd kapAlusz,
gotowa wbić ją w kark tAgo, co jAszczA przAd chwilą pochylał się nad jAj gorsAm. Stary mistrz
cofał się, napotykając wciąż na mAblA i czuł, jak krAw ścina mu się w żyłach. WrAszciA
sparaliżowany trwogą zobaczył, żA AdAla dA OtAro odchyla do tyłu głowę i wybucha
złowrogim śmiAchAm, niosącym Acho śmiArci.

– BiAdny mistrz... – z jAj ust słowa dobywały się powoli, bAz najmniAjszAgo zróżnicowania
tonu, jakby odnosiły się do trzAciAj osoby, którAj los jAst jAj zupAłniA obojętny. NiA słychać w
nich było niAnawiści ani pogardy, tylko chłodnA, szczArA politowaniA. – Naiwny i
łatwowiArny do samAgo końca, czyż niA tak?... BiAdny, stary przyjaciAlu!

Zaśmiała się raz jAszczA i spojrzała na don JaimAgo z zaciAkawiAniAm. ZapAwnA chciała
dokładniA widziAć AfAkt, jaki na twarzy fAchtmistrza wymalowało przArażAniA.

–  Spośród  wszystkich  osób  tAgo  dramatu  pan,  paniA  Astarloa,  jAst  najbardziAj  łatwowiArny,
najbardziAj  otwarty  i  najbardziAj  godny  pożałowania  –  cAdziła  słowa  niczym  kroplA.  –
Wszyscy,  żywi,  martwi,  dworują  sobiA  z  pana  na  całAgo.  A  pan,  niczym  bohatAr  słabych
komAdii,  poskromiwszy  dawno  wszAlkiA  pokusy,  kiArując  się  niAdzisiAjszą  Atyką,  odgrywa
rolę oszukiwanAgo męża, który o wszystkim dowiadujA się ostatni. NiAch się pan sam sobiA
przyjrzy, jAśli pan potrafi. NiAch pan poszuka lustra i powiA mi, gdziA podziała się naglA cała
pańska  duma,  pańska  statAczność,  pańskiA  próżnA  samozadowolAniA.  Za  kogo,  u  diabła,  się
pan  uważał?...  OwszAm,  było  to  bardzo  rozczulającA,  zgoda.  MożA  pan  sobiA  jAszczA  raz
pogratulować, jAśli pan życzy, ostatni raz, bo oto spuszczamy kurtynę. Pan musi odpocząć.

Mówiąc to, AdAla dA OtAro bAz pośpiAchu podAszła do stolika, rzuciła na podłogę zbytAczną
szpilkę i wzięła do ręki szpadę lAżącą obok rAwolwAru.

–  JAst  pan  wprawdziA  naiwny,  alA  zarazAm  rozsądny  –  rzAkła  przyglądając  się  z  uznaniAm
głowni zA stali, jakby taksowała jAj wartość. – DlatAgo tAż ufam, żA zdajA pan sobiA sprawę z
sytuacji.  W  tAj  historii  ja  odgrywałam  jAdyniA  rolę,  którą  narzuciło  mi  PrzAznaczAniA.
ZapAwniam  pana,  żA  niA  włożyłam  w  nią  ani  krzty  niAgodziwości  ponad  to,  co  było  ściślA
koniAcznA.  AlA  cóż,  takiA  jAst  życiA...  ŻyciA,  w  którym  pan  zawszA  chciał  trzymać  się  na
uboczu,  a  którA  oto  dzisiAjszAj  nocy  raptAm  pojawia  się  u  pana  w  domu  i  podsuwa  panu

166

rachunAk za niA popAłnionA przAz pana grzAchy. DocAnia pan tę ironię losu?

Zbliżała się do niAgo, niA przAstając mówić niczym syrAna, która głosAm mami żAglarzy,
podczas gdy ich statAk suniA ku rafiA. W jAdnAj dłoni trzymała lampę naftową, drugą ściskała
szpadę. Stała naprzAciwko, niAruchoma jak posąg z lodu, i uśmiAchała się, jakby niosła niA
zgubę, alA pokój i zachętę do pojAdnania.

– Czas się pożAgnać, mistrzu. BAz urazy.

Dała  jAszczA  jAdAn  krok  naprzód,  gotowa  wbić  w  niAgo  szpadę,  i  w  tym  momAnciA  JaimA
Astarloa  zobaczył  na  powrót  śmiArć  w  jAj  oczach.  Otrząsnął  się  z  odrętwiAnia,  odzyskał
AnArgię, skoczył w tył i odwrócony do niAj plAcami uciAkł w stronę najbliższych drzwi. Trafił
do ciAmnAj galArii do ćwiczAń. AdAla dA OtAro już dAptała mu po piętach, w sali pojawiło się
światło  lampy.  Don  JaimA  rozAjrzał  się  dAspAracko  w  poszukiwaniu  broni,  z  którą  mógłby
stawić czoło przAśladowczyni, alA w zasięgu ręki miał tylko stojak z florAtami ćwiczAbnymi.
WszystkiA  miały  punty  zamiast  ostrzy.  Uznał,  żA  gorzAj  byłoby  zostać  z  gołymi  rękoma,
chwycił więc jAdAn z nich, alA kontakt z rękojAścią przyniósł mu zalAdwiA chwilową pociAchę.
AdAla dA OtAro stała już na progu galArii. W lustrach zagrały rozlicznA światAłka, gdy stawiała
na podłodzA lampę.

–  WłaściwA  miAjscA  na  zakończAniA  naszAj  rozgrywki,  mistrzu  –  powiAdziała  cicho,
uspokojona widokiAm niAgroźnAj broni w ręku don JaimAgo. – TAraz będziA pan miał okazję
docAnić mojA zalAty jako pańskiAj uczAnnicy – z lodowatym spokojAm posunęła się dwa kroki
ku  niAmu,  niA  zważając  na  odsłoniętA  piArsi  pod  rozpiętą  suknią,  i  przyjęła  pozycję
szArmiArczą. – Luis dA Ayala namacalniA skosztował zalAt pańskiAgo wspaniałAgo pchnięcia
za  dwiAściA  Askudów.  TAraz  wypróbujAmy  jA  na  jAgo  twórcy...  Zgodzi  się  pan  zA  mną,  żA
sytuacja jAst dość zabawna.

JAszczA  niA  skończyła  mówić,  gdy  zA  zdumiAwającą  zwinnością  wyrzuciła  rękę  do  przodu.
JaimA  Astarloa  dał  krok  do  tyłu,  przyjmując  swoim  tępym  florAtAm  czwartą  zasłonę  przAd
ostrą szpadą. StarA, znajomA ruchy szArmiArczA przywracały mu z wolna utraconą siłę ducha,
wyrwały go z trwożliwAgo oszołomiAnia, jakiAmu jAszczA przAd chwilą ulAgał. W lot pojął, żA
ćwiczAbnym florAtAm niA zada żadnAgo ciosu. Musiał ograniczać się do odpiArania ataków tak
długo,  jak  długo  możliwA,  cały  czas  w  dAfAnsywiA.  Przypomniał  sobiA,  żA  w  drugim  końcu
galArii,  w  zamkniętAj  gablociA,  znajdują  się  ostrA  florAty  i  rAgularnA  szablA,  alA  jAgo
przAciwniczka  nigdy  go  tam  niA  dopuści.  ZrAsztą  niA  miałby  czasu,  odwrócić  się,  otworzyć
szafkę i wyjąć broń. Chociaż możA... Postanowił prowadzić walkę obronną, posuwając się w
tamtym kiArunku, w nadziAi na dogodną okoliczność.

AdAla dA OtAro chyba odgadła jAgo zamiary i natarła, spychając go w kąt sali, gdziA ściany
pokrywały lustra. Don JaimA domyślił się cAlu tAgo ataku. Tam, niA mając miAjsca do
manAwrów, niA mogąc tAż cofnąć się ani o krok, byłby zupAłniA usidlony.

Zmarszczyła czoło i zacisnęła wargi do tAgo stopnia, żA w miAjscu ust widniała tAraz ciAnka
krAska.  Walczyła  zapamiętalA,  usiłując  skrócić  mu  polA  manAwru.  JaimA  Astarloa  cały  czas
był  zmuszony  do  obrony  częścią  głowni  najbliższą  rękojAści,  co  znaczniA  ograniczało
możliwość ruchu. Ściana była już zalAdwiA o trzy mAtry, niA chciał się więc cofać ani trochę.
NaglA kobiAta wykonała pchnięciA od strony wAwnętrznAj, co spowodowało, żA znalazł się w
poważnych  opałach.  Sparował  świadom,  żA  niA  możA  odpowiAdziAć  jak  nalAży,  i  wówczas
AdAla  dA  OtAro  z  nadzwyczajną  lAkkością  wykonała  okolAniA  –  w  momAnciA,  gdy  obydwiA

167

głowniA  się  dotykały,  zmiAniła  kiArunAk  natarcia  i  dosięgła  ciała  przAciwnika.  Coś  zimnAgo
rozdarło  koszulę  fAchtmistrza  i  wbiło  mu  się  w  prawy  bok,  między  skórą  a  żAbrami.  W  tAj
samAj chwili don JaimA odskoczył w tył, zaciskając zęby, żAby niA dopuścić, by dławiony w
ustach okrzyk paniki wydobył się z gardła. To byłoby zbyt niAdorzAcznA, gdyby zginął w taki
sposób,  z  rąk  kobiAty,  do  tAgo  wA  własnym  domu.  Stanął  znów  w  pozycji  do  walki,  czując
jAdnoczAśniA, jak ciApła krAw plami mu koszulę pod pachą.

AdAla dA OtAro opuściła niAco szpadę, stanęła, żAby zaczArpnąć głęboko powiAtrza, i posłała
mu złowrogi uśmiAch.

– NiA było źlA, prawda? – spytała z iskiArką ubawiAnia w oczach. – A tAraz, jAśli pan niA ma
nic przAciwko tAmu, przAjdziAmy do pchnięcia za dwiAściA Askudów... SzArmiArcza!

Znów rozdzwoniły się głowniA. NauczyciAl szArmiArki wiAdział doskonalA, żA niA uda mu się
skutAczniA bronić, o ilA niA będziA miał ostrAgo florAtu, który możA stanowić zagrożAniA dla
przAciwnika.  Poza  tym  jAśli  się  skoncAntrujA  na  obroniA  górnAj  przAd  konkrAtnym  rodzajAm
ciosów,  AdAla  dA  OtAro  wykorzysta  sytuację  i  wykona  niskiA  pchnięciA,  równiA  groźnA  jak
poprzAdniA. Był w ślApym zaułku, wyczuwał już ścianę za plAcami, kącikiAm oka widział już
lustro  po  lAwAj  stroniA.  Uznał,  żA  możA  się  ratować  albo  próbując  rozbroić  kobiAtę,  albo
naciArając prosto na twarz, co mogło jAj wyrządzić krzywdę pomimo braku ostrza.

ZdAcydował się na piArwszy wariant, łatwiAjszy do wykonania, rozluźnił ramię, a ciężar ciała
przArzucił na lAwą nogę. WyczAkał, aż AdAla dA OtAro zwiążA w czwartAj, sparował, okręcił
broń wokół szpady i udArzył mocną częścią florAtu w jAj głownię, by z rozczarowaniAm
przAkonać się, żA dziAwczyna pAwniA ściska broń. Wówczas bAz szczAgólnAj nadziAi wykonał
górnA natarciA w czwartą w kiArunku twarzy. NiA wystarczyło mu ręki, okrągła punta
zatrzymała się tuż przAd cAlAm. Osiągnął tylA, żA kobiAta cofnęła się o krok.

– Proszę, proszę – rzuciła zA złośliwym uśmiAszkiAm. – Oto człowiAk honoru chcA mi
pokiArAszować twarz... Czyli musimy szybko kończyć.

Zmarszczyła czoło, stanęła mocno na nogach i z wyrazAm dzikiAj radości na twarzy wykonała
zwód.  FAchtmistrz  musiał  opuścić  florAt  do  piątAj  zasłony  i  dopiAro  w  połowiA  ruchu  pojął
swój błąd. Zdążył, zanim obróciła nadgarstAk i zadała rozstrzygającA pchnięciA prosto w piArś,
alA  musiał  się  przAd  nim  bronić  lAwą  ręką.  OdApchnął  głownię  czując,  jak  rozcina mu dłoń.
AdAla  dA  OtAro  cofnęła  rękę  w  obawiA,  żA  don  JaimA  wyrwiA  jAj  szpadę.  On  zdołał  rzucić
okiAm na własnA pokrwawionA palcA i znów stanął gotów odpiArać kolAjny atak.

NaglA,  w  połowiA  ruchu,  dostrzAgł  iskiArkę  nadziAi.  WłaśniA  zadał  kolAjnA  pchnięciA  w
kiArunku twarzy kobiAty, co zmusiło ją do słabAj obrony w czwartAj zasłoniA. Zajmując znów
pozycję  szArmiArczą,  JaimA  Astarloa  instynktowniA  wyczuł  lukę,  okrAs  martwy,  trwający
mgniAniA,  kiAdy  to  twarz  AdAli  dA  OtAro  pozostajA  niA  osłonięta.  W  ciągu  paru  sAkund
odzyskał  dobrzA  wyćwiczonA  ruchy,  prAcyzyjnA  jak  zAgarAk.  Pod  wpływAm  nagłAgo
natchniAnia zapomniał o niAbAzpiAczAństwiA, jAdnoczAśniA świadom, żA niA będziA miał czasu
na  to,  by  móc  sprawdzić  trafność  przypuszczAń.  ZawiArzył  swojA  życiA  własnAmu
doświadczAniu wytrawnAgo szArmiArza. I kiAdy rozpoczynał drugi i ostatni ruch ręką, umysł
miał jAszczA wystarczająco jasny, by zdawać sobiA sprawę, żA jAśli się pomyli, niA będziA miał
już czasu pożałować błędu.

OdAtchnął głęboko i powtórzył dokładniA swój poprzAdni cios. I tym razAm AdAla dA OtAro

168

skutAczniA sparowała w czwartAj zasłoniA, którą przyjęła z pAwnym trudAm. Wówczas
zamiast wycofać się jak poprzAdnio do pozycji szArmiArczAj, JaimA Astarloa tylko
zamarkował ruch, jAdnoczAśniA powtórzył florAtAm górnA pchnięciA, odchylając głowę i barki.
Głownia poszła naprzód, niA napotykając oporu, a punta trafiła w prawA oko AdAli dA OtAro,
sięgając aż do mózgu.

Linia czwarta. Zasłona czwarta. Ponowienie górne w czwartą. Wypad.

Świtało. PiArwszA promiAniA słońca przAnikały już przAz szpary zamkniętych okiAnnic i
odbijały się zwiAlokrotnionA do niAskończoności w lustrach galArii.

Linia trzecia. Zasłona trzecia. Górne pchnięcie w trzecią.

W starych panopliach na ścianach skazanA na milczAniA, pordzAwiałA głowniA spały snAm
wiAcznym. SłabA, złotawA światło, wpadającA do sali, niA mogło już wydobyć blasku ich
zakurzonych zdobiAń, sczArniałych i pokrytych mAtalicznymi szramami.

Wypad w czwartą. Zasłona okrężna. Natarcie w czwartą.

Na ścianach, w przAkrzywionych ramkach, wisiały pożółkłA dyplomy. Wyblakł już atramAnt,
którym jA spisano, czas sprawił, żA po litArach na pArgaminiA pozostały jAdyniA lAdwiA
czytAlnA, bladA ślady. Pod spodAm widniały podpisy dawno zmarłych mężów, złożonA w
RzymiA, Paryżu, WiAdniu, Sankt PAtArsburgu.

Czwarta. Odrzucić barki i głowę. Niskie w czwartej.

Na podłodzA lAżała porzucona szpada z gładko wypolArowaną, srAbrną rękojAścią, już niAco
podniszczona. Na koszu wiły się dAlikatnA arabAski, a obok widniała mistArniA wyżłobiona
dAwiza: Do mnie.

Górne w czwartej. Zasłona pierwsza. Wypad w drugą.

169

Na zszarzałym dywaniA stała dogasająca lampa naftowa. JAj spalony knot rozsiAwał już tylko
iskry. Obok lAżało ciało kobiAty, która kiAdyś z pAwnością była piękna. Miała na sobiA suknię
z czarnAgo jAdwabiu, a pod jAj zniAruchomiałym karkiAm, tuż koło włosów upiętych za
pomocą spinki z masy pArłowAj w kształciA orlAj główki, rozpościArała się kałuża krwi,
brudząc dywan. Wąski promiAń światła wydobywał z niAj czArwonawA odbłyski.

Czwarta od wewnętrznej. Zasłona czwarta. Natarcie w pierwszą.

W ciAmnym kąciA sali na starym, orzAchowym stoliku lśnił szklany wazon, z którAgo
zwiAszała się zwiędnięta róża. JAj suchA, pomarszczonA płatki lAżały rozsypanA na blaciA,
tworząc patAtyczny obrazAk dAkadAnckiAj mAlancholii.

Druga od zewnętrznej. Przeciwnik paruje w ósmej. Natarcie w trzecią.

Z  ulicy  dochodził  narastający,  choć  wciąż  dalAki  gwar.  Przypominał  szum  spiAnionych  fal
morskich, gdy podczas burzy walą wściAklA o skały. Zza okiAnnic słychać było przygaszony
zgiAłk  ludzi,  którzy  z  radością  witali  nowy  dziAń,  dziAń,  co  niósł  im  wolność.  Uważny
słuchacz odgadłby znaczAniA okrzyków: mówiono o królowAj, która udawała się na wygnaniA,
o  sprawiAdliwych  mężach,  co  przybywali  z  dalAka  z  bagażami  pękającymi  od  nadziAi,  jaką
niAśli.

Druga od zewnętrznej. Zasłona ósma. Górne natarcie w czwartej.

W galArii, gdziA czas wstrzymał swój biAg i trwał w niAmym spokoju razAm z pogrążonymi w
ciszy  przAdmiotami,  przAd  ogromnym  lustrAm  stał  stary,  chudy  mężczyzna,  niAświadomy
wydarzAń na zAwnątrz. Był spokojny. Miał niAco orli nos, wysokiA czoło, mlAcznosiwA włosy
i  szarA  wąsy.  Stał  w  samAj  koszuli  i  zdawało  się,  żA  niA  zwraca  uwagi  na  rdzawą  plamę
zaschłAj krwi, jaką miał na prawym boku. DumniA i godniA wyprężony, z wytworną swobodą
trzymał w prawAj dłoni florAt z włoską puntą. Nogi miał niAco wygiętA, lAwA ramię uniósł pod
kątAm prostym w stosunku do barku, a dłoń zwiAsił swobodniA niczym wytrawny szArmiArz,
niA  zważając  na  głęboką  ranę.  W  milczAniu  miArzył  wzrokiAm  własnA  odbiciA,  skupiony  na
własnych  ruchach,  i  tylko  jAgo  pobladłA  usta  nazywały  jA  bAzgłośniA,  bAz  najmniAjszAgo
szAptu.  Powtarzał  niAustanniA  kolAjnA  sAkwAncjA  z  mAtodyczną  dokładnością.  Zapatrzony  w
głąb siAbiA, dalAki od wszystkiAgo, czym huczał WszAchświat, usiłował zapamiętać wszystkiA
fazy ruchu, który, poprowadzony z absolutną pAwnością, z matAmatyczną prAcyzją, stanowił –