10
www.gazetapodatkowa.pl
Gazeta Podatkowa nr 83 • 15.10.2007 r.
RACHUNKOWOŚĆ DLA KAŻDEGO
Podatkowa księga
przychodów i rozchodów
Sprzedaż produktów rolnych dokonywana przez rolników ryczałtowych zwolniona
jest z opodatkowania podatkiem VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy. Ponadto jeżeli
nie zostanie wystawiona faktura VAT-RR, to jak wskazano wyżej rolnik traci prawo do
otrzymania zryczałtowanego zwrotu VAT, w związku z czym nie zachodzi przypadek
wyłączający wystawienie dowodu zastępczego albowiem zakup nie jest opodatkowany
podatkiem VAT. (…)”
W przypadku zatem gdy rolnik ryczałtowy odmawia podania swoich danych, ewidencja
księgowa zakupu produktów rolnych może wyglądać następująco:
1. Dowód zastępczy na zakup produktów rolnych:
- Wn konto 30
„Rozliczenie zakupu”,
- Ma konto 21
„Rozrachunki z dostawcami” (w analityce: Konto imienne rolni-
ka).
2. Pz – przyjęcie do magazynu:
- Wn konto 33
„Towary”,
- Ma konto 30 „Rozliczenie zakupu”.
3. KW – zapłata gotówką zobowiązania wobec rolnika:
- Wn konto 21
„Rozrachunki z dostawcami” (w analityce: Konto imienne rolnika),
- Ma konto 10
„Kasa”.
Dorota Przybyszewska
Udokumentowanie przekazania do używania
samochodu, którego dowód zakupu zaginął
Prowadzę działalność gospodarczą i rozliczam się z podatku na pod-
stawie księgi podatkowej. Zakupiłem samochód w celu używania go
w działalności gospodarczej. Samochód ten wyremontowałem i zamie-
rzam wprowadzić go do ewidencji środków trwałych. Okazało się jednak,
że zagubiłem dowód jego zakupu. Jak ustalić wartość początkową samo-
chodu i na podstawie jakiego dokumentu wprowadzić go do ewidencji?
Czy jego wyceny może dokonać rzeczoznawca?
Za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
nabytych w drodze kupna, uważa się cenę ich nabycia. Stanowi o tym art. 22g ust. 1
ustawy o pdof (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.). Zatem co do zasady, zakupiony
środek trwały należy wprowadzić do ewidencji środków trwałych w cenie nabycia, którą
jest cena zakupu wynikająca z dowodu zakupu powiększona m.in. o koszty związane
z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania.
Z pytania wynika jednak, że podatnik zagubił dowód zakupu samochodu i ma prob-
lem z ustaleniem wartości początkowej środka trwałego. W ustawie o pdof znajduje
się przepis, który mówi, że jeżeli nie można ustalić ceny nabycia środków trwałych
lub ich części nabytych przez podatników przed dniem założenia ewidencji – wartość
początkową tych środków przyjmuje się w wysokości wynikającej z wyceny dokonanej
przez podatnika, z uwzględnieniem cen rynkowych środków trwałych tego samego
rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji oraz stanu i stopnia
ich zużycia (art. 22g ust. 8). Czy jednak przepis ten można zastosować w sytuacji
opisanej w pytaniu?
Na podobne pytanie odpowiedzi udzieliła Krajowa Informacja Podatkowa w Biulety-
nie Skarbowym Ministerstwa Finansów nr 3/2007. Według KIP podatnik ma możliwość
ustalenia wartości początkowej zakupionego środka trwałego na podstawie dokonanej
przez siebie wyceny jedynie w sytuacji, gdy nie można ustalić ceny nabycia. Ma to
miejsce wówczas, gdy podatnik, pomimo że dołożył należytej staranności, w wyniku
zaistnienia obiektywnych okoliczności nie jest w stanie ustalić tej ceny. Stąd art. 22g
ust. 8 ustawy o pdof nie będzie miał zastosowania w przypadku gdy podatnik zagubił
dowód zakupu – w szczególności jeżeli od nabycia nie upłynął znaczny okres czasu.
Co powinien zatem zrobić podatnik w przypadku zgubienia dowodu zakupu? Zgodnie
z odpowiedzią udzieloną przez KIP:
„(…) podatnik powinien przede wszystkim podjąć próbę uzyskania kopii zagubionego
dokumentu od kontrahenta lub zwrócić się ze stosowną prośbą o wydanie kserokopii
dowodu zakupu do organów administracji rządowej (celnej – dokumenty przedłożone
przy zapłacie podatku akcyzowego) lub samorządowej (dokumenty przedłożone do
rejestracji pojazdu). (…) Dopiero w sytuacji gdyby podjęte czynności nie przyniosły
skutku (podatnik powinien posiadać dowody potwierdzające podjęte kroki, np. kopie
stosownych wystąpień), możliwe jest ustalenie wartości początkowej na zasadach
określonych w art. 22g ust. 8 updof (podatnik może w tym celu skorzystać m.in.
z pomocy osób posiadających wiedzę fachową w tym zakresie). W takim przypadku
podatnik uwzględnia cenę rynkową środków trwałych tego samego rodzaju z grudnia
roku poprzedzającego rok założenia ewidencji dla tego środka trwałego (tzn. roku
poprzedzającego ujęcie tego środka w ewidencji środków trwałych).”
W sytuacji opisanej w pytaniu podatnik powinien więc postarać się uzyskać kopię
zagubionego dowodu zakupu samochodu. Jeśli mu się to uda, wartość początkową
samochodu przyjmie na podstawie dowodu zakupu (umowy sprzedaży, faktury) oraz
dokumentów potwierdzających poniesione koszty remontu. Jeżeli mimo starań podat-
nik nie uzyska kopii dowodu zakupu, wartość początkową może ustalić na podstawie
cen rynkowych podobnych środków trwałych z grudnia ubiegłego roku. Przy czym
ustalenia tej wartości może dokonać samodzielnie, uwzględniając cenniki komisów
samochodowych lub zlecić to rzeczoznawcy.
W obu przypadkach samochód podatnik może wprowadzić do ewidencji środków
trwałych na podstawie np. dowodu OT sporządzanego na okoliczność przyjęcia środka
trwałego do używania. W zależności od sposobu ustalenia ceny nabycia różne będą
dokumenty służące ustaleniu jego wartości początkowej. Dokumenty te warto załączyć
do dowodu OT.
Przypomnijmy, że podatnik jest obowiązany dokonać zapisów w ewidencji środków
trwałych najpóźniej w miesiącu przekazania środków trwałych do używania.
Dorota Przybyszewska
Udokumentowanie transakcji dostawy produktów od rolników ryczałtowych odbywa
się w sposób szczególny, przedstawiony w ustawie o VAT (Dz. U. z 2004 r. nr 54, poz. 535
ze zm.). Fakturę potwierdzającą transakcję wystawia nabywca, którym może być wyłącz-
nie zarejestrowany podatnik VAT czynny. Faktura powinna być oznaczona jako „Faktura
VAT RR” i wystawiona w dwóch egzemplarzach, z których oryginał jest przekazywany
rolnikowi ryczałtowemu (dostawcy). Dane, jakie powinna zawierać ta faktura, określa
art. 116 ust. 2 ustawy o VAT. Są to m.in.:
- imię i nazwisko lub nazwa albo nazwa skrócona dostawcy i nabywcy oraz ich adresy,
- numer identyfikacji podatkowej lub numer PESEL dostawcy i nabywcy,
- numer dowodu osobistego dostawcy lub innego dokumentu stwierdzającego jego toż-
samość, data wydania tego dokumentu i nazwa organu, który wydał dokument, jeżeli
rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych jest osobą fizyczną.
Ponadto każda faktura powinna zawierać oświadczenie rolnika ryczałtowego w brzmie-
niu: „Oświadczam, że jestem rolnikiem ryczałtowym zwolnionym od podatku od towarów
i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług”. W przy-
padku umów kontraktacji lub innych umów o podobnym charakterze oświadczenie może
być złożone tylko raz w okresie obowiązywania umowy – sporządza się je wówczas jako
osobny dokument (określa go art. 116 ust. 4 ustawy o VAT).
Kwota zryczałtowanego zwrotu wykazanego w fakturze VAT RR zwiększa u nabywcy
produktów rolnych kwotę podatku naliczonego w rozliczeniu za miesiąc, w którym dokonano
zapłaty na rzecz rolnika ryczałtowanego, po spełnieniu warunków określonych w art. 116
ust. 6 ustawy o VAT, tj. jeżeli:
1) nabycie produktów rolnych jest związane z dostawą opodatkowaną;
2) zapłata należności za produkty rolne, obejmująca również kwotę zryczałtowanego
zwrotu podatku, nastąpiła na rachunek bankowy rolnika ryczałtowego nie później niż
14. dnia, licząc od dnia zakupu, z wyjątkiem przypadku, gdy rolnik zawarł umowę
z podmiotem nabywającym produkty rolne określającą dłuższy termin płatności;
3) w dokumencie stwierdzającym dokonanie zapłaty zostaną podane numer i data wy-
stawienia faktury potwierdzającej nabycie produktów rolnych.
W przypadku gdy operacja zakupu od rolnika ryczałtowego będzie prawidłowo
udokumentowana i nabywca będzie miał prawo odliczenia kwoty podatku zryczałtowa-
nego wykazanego w fakturze VAT RR, ewidencja zakupu produktów rolnych od rolnika
ryczałtowego może przebiegać zapisami:
1. Faktura VAT RR na zakup produktów rolnych od rolnika ryczałtowego:
a) wartość netto (bez podatku VAT)
- Wn konto 30
„Rozliczenie zakupu”,
b) podatek VAT podlegający odliczeniu
- Wn konto 22
„VAT naliczony i jego rozliczenie” (w analityce: VAT naliczony
przy zakupie produktów rolnych),
c) zobowiązanie ogółem
- Ma konto 21
„Rozrachunki z dostawcami” (w analityce: Konto imienne rolnika
ryczałtowego).
2. Pz – przyjęcie produktów rolnych do magazynu według cen zakupu netto (bez
VAT):
- Wn konto 33
„Towary”,
- Ma konto 30 „Rozliczenie zakupu”.
3. WB – zapłata na rachunek bankowy rolnika ryczałtowego:
- Wn konto 21
„Rozrachunki z dostawcami” (w analityce: Konto imienne rolnika
ryczałtowego),
- Ma konto 13–0
„Rachunek bieżący”.
Jeżeli warunki uprawniające podatnika do zwiększenia VAT naliczonego o podatek
wykazany w fakturze VAT RR nie zostaną spełnione, podatek VAT zwiększy cenę nabycia
zakupionych produktów rolnych (zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o rachunkowości – Dz. U.
z 2002 r. nr 76, poz. 694 ze zm.):
1. Faktura VAT RR – wartość brutto (łącznie z VAT):
- Wn konto 30
„Rozliczenie zakupu”,
- Ma konto 21
„Rozrachunki z dostawcami” (w analityce: Konto imienne rolnika
ryczałtowego).
2. Pz – przyjęcie produktów rolnych do magazynu według ceny zawierającej VAT
niepodlegający odliczeniu:
- Wn konto 33
„Towary”,
- Ma konto 30 „Rozliczenie zakupu”.
3. WB lub KW – zapłata zobowiązania wobec rolnika ryczałtowego:
- Wn konto 21
„Rozrachunki z dostawcami” (w analityce: Konto imienne rolnika
ryczałtowego),
- Ma konto 13–0
„Rachunek bieżący” lub konto 10 „Kasa”.
Może się także zdarzyć, że jednostka dokonująca zakupu produktów rolnych spot-
ka się z sytuacją, gdy rolnik odmawia podania swoich danych, które są niezbędne
do sporządzenia faktury VAT RR. Udokumentowaniu operacji zakupu może wówczas
służyć dowód zastępczy. W przypadku bowiem uzasadnionego braku możliwości uzyska-
nia zewnętrznych obcych dowodów źródłowych, kierownik jednostki może zezwolić na
udokumentowanie operacji gospodarczej za pomocą księgowych dowodów zastępczych,
sporządzonych przez osoby dokonujące tych operacji. Nie może to jednak dotyczyć operacji
gospodarczych, których przedmiotem są zakupy opodatkowane podatkiem od towarów
i usług oraz skup metali nieżelaznych od ludności. Stanowi o tym art. 20 ust. 4 ustawy
o rachunkowości.
Potwierdza to pismo Pierwszego Urzędu Skarbowego w Radomiu z dnia 19 czerwca
2007 r., nr 1424/2140/4111/415/12/2007/MJ, w którym czytamy:
„(…) W praktyce może zdarzyć się sytuacja przedstawiona we wniosku (rolnik nie chce
podać swoich danych, odmawia złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 116 ust. 3
ustawy o podatku od towarów i usług, a ponadto nie posiada rachunku bankowego i żąda
zapłaty gotówką, rezygnując ze zryczałtowanego zwrotu podatku VAT). Bez wyraźnej zgody
rolnika ryczałtowego nabywca nie ma możliwości wystawienia faktury VAT-RR. Jeśli rolnik
nie poda nabywcy danych niezbędnych do jego prawidłowej identyfikacji oraz nie złoży
wymaganego przepisami ustawy o podatku od towarów i usług oświadczenia, wystawienie
faktury VAT-RR staje się niemożliwe.
W takim wypadku, z punktu widzenia podatku dochodowego od osób fizycznych, moż-
liwe jest dokumentowanie takiej transakcji dowodami zastępczymi wystawianymi przez
nabywcę towarów. Wówczas jednak rolnik nie otrzymuje zryczałtowanego zwrotu podatku.
Jeśli nabywca prowadzi księgi rachunkowe, to zastosowanie znajdzie art. 20 ust. 4 ustawy
z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (…).
Ujęcie w księgach zakupu
produktów rolnych od rolnika ryczałtowego