plik

Nasz Dziennik

W Smoleosku stracono już wiele śladów

Na lotnisko w Smoleosku wysłano 2 funkcjonariuszy BOR i uznano, że za bezpieczeostwo
głowy paostwa odpowiada strona rosyjska...

- Nie znam szczegółowych przepisów ustawy regulujących w chwili obecnej pracę Biura
Ochrony Rządu. Jednak przepisy te zobowiązują BOR do zapewnienia bezpieczeostwa
prezydentowi i najważniejszym osobom w paostwie. Muszą byd one stosowane.

Uważam, że

zabezpieczenie niedoszłej wizyty prezydenta Lecha Kaczyoskiego w Katyniu było dalece
niewystarczające.

Z tego, co wiem, zostały wyznaczone dwa lotniska zapasowe, a Biuro

Ochrony Rządu tłumaczy się, że nie wiedziało o tym. Nie skierowało tam żadnych
funkcjonariuszy, nie zapewniło zapasowego transportu lądowego ani obecności polskich
funkcjonariuszy na wieży kontroli lotów.

Powinni tam byd?

-  Wszystkie  powyższe  warunki  powinny  byd  spełnione.  To,  że  w  BOR  co  najmniej  od  3  lat
działo  się  nie  najlepiej,  słyszałem  od  samych  funkcjonariuszy,  którzy  wskazywali,  że
zapanował  tam  marazm  wyrażający  się  w  nieprzestrzeganiu  do  kooca  pewnych  procedur  i
schematycznym wypełnianiu zadao związanych z ochroną najważniejszych osób w paostwie.
Sprawy  ochrony  najważniejszych  osób  w  paostwie  powinny  byd  okryte  głęboką  tajemnicą.
Gdy  patrzymy  na  to,  w  jaki  sposób  była  zabezpieczona  wizyta  głowy  paostwa  i  osób  mu
towarzyszących w Katyniu, z daleka widad amatorszczyznę. Dlatego przedmiotem śledztwa
prowadzonego  przez  prokuraturę  musi  byd  ocena,  czy  BOR  w  tej  sytuacji  dochowało
wszelkich  standardów  bezpieczeostwa  należnych  głowie  paostwa  podczas  wizyty
zagranicznej.

Przedstawiciele BOR tłumaczą się, że za lot odpowiada przewoźnik, czyli 36. Specjalny Pułk
Lotnictwa Transportowego...

- To śmieszne tłumaczenia. BOR jest paostwową służbą dysponującą także pionem
operacyjnym, który ma m.in. eliminowad zagrożenia dotyczące życia i zdrowia prezydenta
RP. To prawda, że Biuro współpracuje w wypełnianiu tego zadania z szeregiem innych służb,
w tym z ABW i Agencją Wywiadu, których zadaniem powinno byd sprawdzenie ewentualnych

zagrożeo podczas wizyty. Jednak niewątpliwie BOR ma siły, środki i kompetencje do
podejmowania wszelkich działao koniecznych do zapewnienia bezpieczeostwa głowie
paostwa i innym chronionym osobom.

Funkcjonariusze ABW oraz innych służb zjawili się na miejscu kilka godzin po katastrofie.
Czy nie można było tego zorganizowad szybciej?

- Na pewno można było. Proszę jednak pamiętad, że ABW nie dysponuje własnymi środkami
transportu powietrznego. Zakup takowego zapoczątkowany w czasach mojego urzędowania
został - z tego, co wiem - anulowany przez obecnego szefa ABW Krzysztofa Bondaryka.
Zatem funkcjonariusze musieli liczyd na innych, co skutkowało takim, a nie innym czasem ich
przylotu. Jeśli chodzi o materiał dowodowy, to od razu po katastrofie ogłoszono, że zajmują
się tym: prokuratura i służby rosyjskie. ABW zabezpieczała na miejscu raczej pewne
przedmioty należące do najważniejszych osób w paostwie albo szukała po prostu informacji
o tym, co się zdarzyło.

Nie można było szybciej interweniowad, aby zabezpieczenie wszystkich najważniejszych
dowodów w sprawie dokonało się z udziałem władz Polski?

- Od początku powtarzam, że w sytuacji takiej katastrofy, w ciągu kilku godzin można było
zawrzed  dwustronne  międzynarodowe  porozumienie  pomiędzy  Polską  i  Rosją,  w  którym
ustalono  by,  że  to  strona  polska  kieruje  pracami  wspólnego  zespołu  śledczego
składającego się z przedstawicieli prokuratur i różnych służb. Tak już zdarzało się w historii.
Później  można  było  natomiast  potwierdzid  je  zawartą  szczegółową  umową  w  tej  sprawie.
Mnie  w  tej  sytuacji  zadziwia  przede  wszystkim  to,  że  nie  podjęto  nawet  próby  zawarcia
takiej umowy. Nie oznaczałoby to wcale, że ktoś podejrzewa od razu o coś stronę rosyjską.
Chodziłoby  po  prostu  o  profesjonalne  i  sprawne  zabezpieczenie  dowodów  w  śledztwie.
Tymczasem  z  tego,  co  pokazano  w  mediach,  metodologia  oraz  środki  techniczne
wykorzystywane przez stronę rosyjską są dośd archaiczne. W Polsce były używane kilka czy
kilkanaście lat temu.

W związku z tym istnieje obawa, że pewne dowody zostaną utracone

z powodu takiego, a nie innego sprzętu wykorzystywanego do ich analizy.

Wystarczy

popatrzed na to, jak zabezpieczono szczątki samolotu, układając je nie w hangarze, ale na
otwartej  przestrzeni,  co  mogło  doprowadzid  do  utraty  niektórych  dowodów.  Przecież
gdyby spadł deszcz czy poranna rosa, pewne ślady biologiczne mogłyby zostad utracone. Na
świecie  zostały  już  wypracowane  metodologie,  o  czym  pisał  także  "Nasz  Dziennik",
pozwalające  na  podejmowanie  odpowiednich  działao  w  przypadku  tego  rodzaju  katastrof  i
zapewne  Komisja  Badania  Wypadków  Lotniczych  również  je  posiada.  W  Polsce  jest
kilkunastu  prokuratorów  przeszkolonych  w  zakresie  prowadzenia  śledztw  po  katastrofie
czy  wybuchu.  Ja  również  odbyłem  takie  przeszkolenie.  Nikt  nas  jednak  nie  poprosił  o

wzięcie udziału w śledztwie. Tymczasem ta sprawa nie jest standardowa i władze powinny
wykazad zainteresowanie jej rozwiązaniem adekwatne do skali problemu.

Niestandardowym zachowaniem jest za to wysłanie archeologów w celu przeszukania
miejsca katastrofy.

- Nie rozumiem, na jakiej podstawie będą oni pracowad na miejscu tragedii. Nie znam takiej
podstawy prawnej, przynajmniej w toku prowadzonego śledztwa.

Polscy naukowcy mają naprawid skandaliczne zaniedbania strony rosyjskiej w
zabezpieczeniu miejsca katastrofy?

-  Doceniam  inicjatywę  naszych  archeologów.  Ale  nie  ma  podstawy  prawnej  ani  logicznej
pozwalającej  na  rozpoczęcie  prac  na  miejscu  zdarzenia  przez  ekipę,  która  posługuje  się
inną  metodologią  działania  niż  prokuratorzy  w  śledztwie.  Zwykle  bowiem,  wydobywając
jakieś  eksponaty  czy  szczątki  ludzkie  z  ziemi  -  o  ile  wiem  -  oczyszczają  je.  Tymczasem
prokuratorzy,  gdy  znajdą  jakieś  przedmioty  istotne  dla  śledztwa,  zabezpieczają  je  w  taki
sposób, by nie utracid śladów, jakie mogą się na nich znajdowad, a więc nie oczyszczają ich,
przynajmniej na początku.

Dlaczego strona rosyjska nie zabezpieczyła odpowiednio miejsca katastrofy? Czy
odnajdywane przez przypadkowe osoby elementy samolotu nie mają znaczenia w
śledztwie?

- Są dwie hipotetyczne odpowiedzi na to pytanie.

Albo jest to przykład kompletnej

niekompetencji połączonej ze złymi procedurami obowiązującymi w Rosji, których nie
znamy. Albo była to świadoma decyzja - aby nie zabezpieczyd całego materiału
dowodowego.

Dlatego uważam, że należy wszcząd śledztwo w sprawie zaniedbao w

zabezpieczeniu miejsca katastrofy ze strony polskiej oraz rosyjskiej. Jeżeli bowiem działania
rosyjskie będą wpływad na śledztwo prowadzone przez polską stronę, można wszcząd
postępowanie dotyczące popełnionych zaniedbao.

W tej sytuacji mogło dojśd do utraty ważnych dowodów w sprawie?

- Tak. Uważam, że doszło już do utraty szeregu śladów, które mogłyby się stad dowodami.
Co  najgorsze  -  tego  nie  da  się  już  naprawid  powtórnymi  oględzinami  miejsca  zdarzenia  z
udziałem  polskich  prokuratorów  i  specjalistów  z  zakresu  szeroko  pojętej  kryminalistyki.
Zastanawia  mnie,  czy  zanim  zbudowano  drogę,  którą  na  miejsce  katastrofy  wjeżdżał  ciężki

sprzęt, przeprowadzono dokładne oględziny tego miejsca. Żeby nie okazało się za rok czy
dwa, kiedy ta prowizoryczna droga będzie demontowana, że pod zwałami piasku i betonu są
kolejne fragmenty samolotu, a byd może nawet ludzkich ciał. Gdyby okazało się, że wcześniej
nie przeprowadzono takich oględzin, byłoby to kolejne poważne zaniedbanie w tej sprawie.

Miesiąc po katastrofie polscy śledczy nie mają nawet czarnych skrzynek Tu-154. Czy nie
było możliwości, by najpierw polscy eksperci dokonali ich analizy?

-  Gdy  byłem  jeszcze  szefem  ABW,  zaczęliśmy  tworzyd  najnowocześniejsze  w  Polsce
laboratorium  fonoskopijne  do  badania  zapisów  fonicznych,  w  tym  zawartości  czarnych
skrzynek.  Jeśli  mój  następca  dokooczył  proces  jego  budowania,  powinniśmy  mied  znacznie
lepsze warunki do dokonania odczytu z czarnych skrzynek niż strona rosyjska. Poza tym jako
były  szef  ABW  wiem,  jak  służby  specjalne  mogą  próbowad  wpływad  na  różnego  rodzaju
urządzenia,  chcąc  nawet  zmienid  treśd  zapisów.  Dlatego  istnieje  pewna  obawa,  że  osoby
nieuprawnione z kręgu jakichś służb specjalnych mogłyby próbowad wpływad na zawartośd
tych  urządzeo.  Gdyby  znajdowały  się  one  od  początku  pod  kontrolą  polskich  służb,  takie
możliwości byłyby dużo mniejsze.

Więc rosyjskie służby specjalne mogły zmienid treśd zapisów czarnych skrzynek?

-  Gdyby  Rosja  była  paostwem  w  pełni  demokratycznym,  moglibyśmy  mied  zaufanie  do
działao  rosyjskich  władz.  Pamiętajmy  jednak  o  zabójstwie  Aleksandra  Litwinienki,
Zelimchana  Jandarbijewa  [byłego  prezydenta  Czeczenii,  zamordowanego  w  Katarze  przez
rosyjskich  agentów  -  przyp.  red.]  itd.  Dlatego  możemy  mied  tylko  częściowe  zaufanie  do
działao  rosyjskich  władz i  powinniśmy  je  sprawdzad.

A jak możemy to robid, skoro władze

Polski zgodziły się na początku odstąpid od takiej możliwości?

Można sprawdzid, czy dokonano ingerencji z zewnątrz w zapisy czarnych skrzynek?

- Łatwiej jest dokonad takiej ingerencji, niż sprawdzid, czy do niej doszło. Powinniśmy uczyd
się na dotychczasowych błędach, a władze powinny zapewnid możliwośd dysponowania
przez naszych śledczych materiałami źródłowymi.

Przedstawiciele Prokuratury Generalnej odżegnują się od przejęcia śledztwa od Rosjan...

-  Nigdy  nie  mówiłem  o  przejęciu  śledztwa  w  całości  lub  w  części,  tylko  o  dwustronnej
umowie,  na  mocy  której  powstałby  polsko-rosyjski  zespół  śledczy  kierowany  przez  stronę
polską.  Do  tego  nie  trzeba  żadnej  międzynarodowej  konwencji.  W  ramach  takiego
porozumienia  strona  polska  zobowiązałaby  się  do  zapewnienia  odpowiednich  środków,  w
tym  finansowych  i  technicznych,  do  prowadzenia  śledztwa,  a  strona  rosyjska  do

udostępnienia  wszelkich  możliwych  informacji  i  danych  potrzebnych  do  jego
przeprowadzenia.  Według  mnie,  taką  umowę  powinno  przygotowad  Ministerstwo  Spraw
Zagranicznych  przy  pomocy  odpowiednich  służb  Prokuratury  Generalnej,  a  zawrzed  ją
premierzy i prokuratorzy generalni z obu paostw.

Premier Tusk przyznał niemal wprost, że bał się pogorszenia relacji z Rosją...

- Ale jak mogłoby do tego dojśd, skoro śledczy z obu krajów działaliby na równych zasadach?

Rosji w ten sposób łatwiej byłoby wykazad, że śledztwo zostało przeprowadzone w sposób
wiarygodny...

- Również tak uważam. Dlatego nie rozumiem działania premiera Donalda Tuska. Chyba że
władzom Polski chodziło o zapewnienie sobie wytłumaczenia, że w razie niepowodzenia w
prowadzeniu śledztwa zawsze winę mogłyby zrzucid na stronę rosyjską.

Do ekipy Prokuratury Wojskowej dokooptowano doświadczonego cywilnego prokuratora
Marka Pasionka. To dobra decyzja?

- Prokurator Pasionek daje gwarancję, że od chwili objęcia przez niego obowiązków śledztwo
będzie  lepiej  nadzorowane  i  prowadzone.  Istnieje  jednak  obawa,  że  decyzja  ta  jest  tylko
taktyczna  -  podyktowana  chęcią  zrzucenia  na  niego  w  przyszłości  odpowiedzialności  za
ewentualne  niepowodzenie  w  prowadzeniu  śledztwa.  Bowiem  za  dotychczasowe  działania
Naczelnej  Prokuratury  Wojskowej,  które  mogły  doprowadzid  do  znacznego  utrudnienia
śledztwa,  ponosi  odpowiedzialnośd  -  w  moim  przekonaniu  -  jej  obecny  zwierzchnik,
pułkownik Krzysztof Parulski.