1. Władysław Łokietek jako król Polski był władcą zaledwie niektórych ziem polskich a
jeszcze część z nich utracił na rzecz Krzyżaków. Kazimierz Wielki natomiast wyraźnie
powiększył obszar kraju odziedziczonego po ojcu. Najważniejsze ziemie stanowiły
Koronę Królestwa Polskiego (to pojęcie pojawiło się wtedy pierwszy raz w historii). W
XIV wieku pojawiły się także herby terytorialne
2. Kazimierz Wielki odziedziczył w 1333 roku Królestwo Polskie składające się z
Wielkopolski (Ziemia Poznańska i Ziemia Kaliska) oraz Małopolski (Ziemia Krakowska i
Ziemia Sandomierska) oraz ziemi lennych - Sieradzkiej, Łęczyckiej i Wieluńskiej.
Pod koniec panowania Kazimierza Wielkiego (1333-1370) w obrębie Królestwa Polskiego znalazły się:
Wielkopolska: Ziemia Poznańska, Ziemia Kaliska;
Małopolska: Ziemia Krakowska, Ziemia Sandomierska;
Ruś: Ziemia Przemyska, Ziemia Lwowska;
Kujawy: Ziemia Brzesko-Kujawska, Ziemia Inowrocławska;
Ziemia Sieradzka;
Ziemia Łęczycka;
Ziemia Dobrzyńska;
Ziemia Wieluńska;
część Mazowsza: Ziemia Płocka;
Oprócz nich w zależności lennej od Polski pozostawały:
Podole Zachodnie
Mazowsze
Księstwo Bełskie
Księstwo Chełmińskie
Księstwo Włodzimierskie
KORONA
WIELKOPOLSKA
Ziemia Poznańska
Ziemia Kaliska
MAŁOPOLSKA
Ziemia Krakowska
Ziemia Sandomierska
RUŚ
Ziemia Lwowska
Ziemia Przemyska
Ziemia Sanocka
Ziemia Halicka
KUJAWY
Z. Brzesko-kujawska
Z. Inowrocławska
Ziemia Dobrzyńska
Ziemia Płocka
Ziemia Łęczycka
Ziemia Sieradzka
Ziemia Wieluńska
ZIEMIE LENNE
PODOLE
MAZOWSZE
Ziemia Chełmska
Ziemia Bełska
Księstwo
Włodzimierskie
HERBY ZIEMSKIE RZECZYPOSPOLITEJ
RZECZPOSPOLITA 1385-1569
Herb Rzeczypospolitej
Rzeczpospolita w 1434
Rzeczpospolita w 1466
3. Po śmierci Kazimierza Wielkiego (1370) część polskich ziem - jako lenna Polski -
dostała się w ręce Kazimierza Słupskiego i Władysława Opolczyka (po śmierci
Kazimierza Słupskiego w 1377 roku przejął je Opolczyk).
W 1378 roku Polska utraciła na rzecz Węgier Ruś wraz z lennami.
W 1385 na mocy unii krewskiej okrojone Królestwo Polskie zostało złączone unią
personalną z Wielkim Księstwem Litewskim.
Unia wileńsko-radomska (1401) oddała dożywotnio rządy na Litwie Witoldowi jako Wielkiemu Księciu z
zachowaniem dla Jagiełły władzy zwierzchniej.
Unia horodelska (1413) wprowadziła instytucję odrębnego wielkiego księcia na Litwie, wspólne sejmy i zjazdy
polsko-litewskie, urzędy wojewodów i kasztelanów na Litwie, a litewską szlachtę zrównała z polskimi rodami.
Unia grodzieńska (1432) wznowiła sojusz z Polską.
Unia została zerwana w 1440 i wznowiona jako unia wyłącznie personalna w 1447.
W 1564 roku Zygmunt II August przekazał Koronie swe prawa dziedziczne do Litwy.
Od 1569 Polska i Litwa pozostają w unii realnej.
1390 - Księstwo Słupskie lennem Polski.
1392 - Władysław Opolczyk zastawia Ziemię Dobrzyńską Krzyżakom.
1396 - Mołdawia staje się lennem Polski (do 1497).
1398 - Krzyżacy zajmują Żmudź.
1405 - Polska odzyskuje Ziemię Dobrzyńską.
1411 - Litwa odzyskuje Żmudź.
1412 - Polska otrzymuje Spisz jako zastaw od cesarza Zygmunta Luksemburczyka.
1430 - inkorporacja Podola Zachodniego do Polski.
1434 - przyłączenia Wołynia do Litwy.
1443 - Księstwo Siewierskie staje się własnością biskupstwa krakowskiego.
1456 - zakupienie przez Polskę Księstwa Oświęcimskiego.
1462 - inkorporacja do Polski Księstwa Bełskiego, Ziemi Gostynińskiej i Ziemi Rawskiej.
1466 - inkorporacja do Polski Prus Królewskich; Prusy Zakonne oraz Ziemia Lęborska i Ziemia Bytowska
lennami Polski.
1476 - inkorporacja do Polski Ziemi Sochaczewskiej.
1494 - zakupienie przez Polskę Księstwa Zatorskiego.
1495 - inkorporacja do Polski Ziemi Płockiej.
1503 - Litwa traci Siewierszczyznę na rzecz Moskwy.
1522 - Litwa traci Smoleńszczyznę na rzecz Moskwy.
1526 - inkorporacja do Polski Mazowsza.
1561 - przyłączenie do Rzeczypospolitej Inflant (jako wspólnej własnoąci Polski i Litwy). Kurlandia lennem
1569 - unia lubelska
KRÓLESTWO POLSKIE (KORONA)
Herb Królestwa Polskiego
WIELKOPOLSKA I KUJAWY
WIELKOPOLSKA
KUJAWY
Woj. Poznańskie
Woj. Kaliskie
Woj. Brzesko-kujawskie Woj. Inowrocławskie
Woj. Łęczyckie
Woj. Sieradzkie
Ziemia Wieluńska
Ziemia Dobrzyńska
MAŁOPOLSKA I RUŚ
Woj. Rawskie
Woj. Płockie
Woj. Mazowieckie
Ziemia Liwska
Ziemia Wiska
PRUSY KRÓLEWSKIE
PRUSY KRÓLEWSKIE
Woj. Malborskie
Woj. Chełmińskie
Woj. Pomorskie
Bpstwo Warmińskie
KSIĘSTWA ŚLĄSKIE
Księstwo Siewierskie
(od 1443 własność
Bpstwa
krakowskiego)
Księstwo Zatorskie
od 1564
w woj. krakowskim
Księstwo Oświęcimskie
od 1564
w woj. krakowskim
WIELKIE KSIĘSTWO LITEWSKIE
Księstwo Słupskie
Ziemia Lęborska
Ziemia Bytowska
Kurlandia
Mołdawia
(1396-1497)
Prusy Zakonne
(1466-1525)
Prusy Książęce
(1525-1657)
Inne ziemie lenne zostały inkorporowane przez Rzeczpospolitą.
HERBY ZIEMSKIE RZECZYPOSPOLITEJ
RZECZPOSPOLITA 1569-1772
Herb Rzeczypospolitej
Rzeczpospolita w 1569
Królestwo Polskie
(Korona)
Wielkie Księstwo
Litewskie
Inflanty
Księstwo Ruskie
(1658)
1569 - unia lubelska
RZECZPOSPOLITA: KORONA
KRÓLESTWO
POLSKIE
PROWINCJA
WIELKOPOLSKA
PROWINCJA
MAŁOPOLSKA
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA WIELKOPOLSKA: WIELKOPOLSKA
WIELKOPOLSKA
Woj. Poznańskie
Woj. Kaliskie
Woj. Gnieźnieńskie
(od 1768)
Woj. Łęczyckie
Woj. Sieradzkie
Ziemia Wieluńska
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA WIELKOPOLSKA: KUJAWY
KUJAWY
Województwo
Brzesko-kujawskie
Woj. Inowrocławskie Ziemia Dobrzyńska
Ziemia Dobrzyńska
(XVIII wiek)
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA WIELKOPOLSKA: PRUSY KRÓLEWSKIE
PRUSY KRÓLEWSKIE
Województwo
Pomorskie
Woj. Chełmińskie
Woj. Malborskie
Biskupstwo (Księstwo)
Warmińskie
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA WIELKOPOLSKA: MAZOWSZE
MAZOWSZE
Woj. Rawskie
Woj. Płockie
Woj. Mazowieckie
Ziemia Liwska
Ziemia Wiska
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA MAŁOPOLSKA: MAŁOPOLSKA
MAŁOPOLSKA
Woj. Krakowskie
Woj. Sandomierskie
Woj. Lubelskie
Ziemia Sądecka
Księstwo
Zatorskie
Księstwo
Oświęcimskie
Księstwo
Siewierskie
(od 1790)
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA MAŁOPOLSKA: PODLASIE
PODLASIE
RZECZPOSPOLITA: KORONA: PROWINCJA MAŁOPOLSKA: RUŚ
RUŚ
Woj. Ruskie
Ziemia Lwowska
Ziemia Przemyska
Ziemia Sanocka
Ziemia Halicka
Ziemia Chełmska
Ziemia Żydaczowska
herb nadany
przez króla
Jana Sobieskiego
Woj. Wołyńskie
Woj. Bełskie
Woj. Podolskie
Woj. Bracławskie
Woj. Czernihowskie
Woj. Kijowskie
RZECZPOSPOLITA: LITWA
WIELKIE
KSIĘSTWO
LITEWSKIE
Woj. Wileńskie
Woj. Brzesko-litewskie
Woj. Mścisławskie
Woj. Mińskie
Woj. Trockie
Woj. Żmudzkie
Woj. Witebskie
Woj. Połockie
Woj. Nowogródzkie
Woj. Smoleńskie
(XVI wiek)
RZECZPOSPOLITA: INFLANTY
INFLANTY
RZECZPOSPOLITA: ZIEMIE LENNE; POSIADŁOŚCI KRÓLEWSKIE I BISKUPIE
Ziemia Lęborska
Ziemia Bytowska
Kurlandia
i Semigalia
Prusy Książęce
(1525-1657)
Starostwo Spiskie
własność
królów Polski
(1412-1769)
Księstwo Siewierskie
posiadłość
biskupów Krakowa
(1443-1790)
RZECZPOSPOLITA: KSIĘSTWO RUSKIE (1658)
KSIĘSTWO RUSKIE
